Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 15:11

Τότε λέγει: «Δεν υπάρχει προφήτης χωρίς τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του». Και αφού άκουσε τα όσα συνέβησαν με τον Ηρώδη και τον Ιωάννη, αναχωρεί σε έρημο τόπο και τρέφει τους πεντακισχίλιους. Στέλνει τους μαθητές στο πλοίο. Ανέρχεται στο όρος για να προσευχηθεί. Εμφανίζεται σε αυτούς τη νύχτα καθώς πλέουν· δέχεται τον Πέτρο πάνω στα ύδατα. Έρχεται στη Γεννησαρέτ. Θεραπεύονται πολλοί. Τον εγκαλούν οι Φαρισαίοι σχετικά με τους καθαρμούς· τους αποστομώνει και διδάσκει τα πλήθη περί των τροφών.

Μη γένοιτο! Αλλά ότι, εάν η εσωτερική εργασία δεν βοηθήσει τον άνθρωπο, μετά τον Θεό, μάταια κοπιάζει στην εξωτερική. Διότι γι' αυτόν τον λόγο είπε ο Κύριος ότι «Δεν μολύνουν τον άνθρωπο αυτά που εισέρχονται στο στόμα, αλλά αυτά που εξέρχονται από το στόμα.» Επειδή πράγματι η εσωτερική εργασία με πόνο καρδιάς φέρνει την καθαρότητα, και η καθαρότητα φέρνει την αληθινή ησυχία της καρδιάς, και η τέτοιου είδους ησυχία φέρνει την ταπείνωση, και η ταπείνωση καθιστά τον άνθρωπο κατοικητήριο του Θεού. Και από την κατοίκηση αυτή εξορίζονται οι πονηροί δαίμονες και ο αρχηγός τους, ο διάβολος, μαζί με τα ατιμωτικά τους πάθη. Και αναδεικνύεται ο άνθρωπος σε ναό του Θεού αγιασμένο, φωτισμένο, καθαρισμένο, χαριτωμένο, γεμάτο από κάθε ευωδία, αγαθότητα και αγαλλίαση.

Διότι, εάν το στόμα νηστεύει, ενώ τα χέρια αρπάζουν τα ξένα, ακούς: «Δεν είναι αυτή η νηστεία που εξέλεξα, λέγει ο Κύριος». Εάν απέχεις από τροφές, αλλά συκοφαντείς τον αδελφό σου, ακούς: «Δεν μολύνει τον άνθρωπο εκείνο που εισέρχεται στο σώμα, αλλά εκείνα που εκπορεύονται». Ας είναι, λοιπόν, καθαρή και η κοιλιά από τροφές, και η διάνοια από αμαρτήματα. Ας είναι σύμφωνα τα εσωτερικά με τα εξωτερικά.

Κεφάλαιο Ε΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Δεν μολύνει τον άνθρωπο εκείνο που εισέρχεται στο στόμα, αλλά εκείνο που εκπορεύεται από το στόμα, αυτό μολύνει τον άνθρωπο. Τότε τον πλησίασαν οι μαθητές του και του είπαν: Γνωρίζεις ότι οι Φαρισαίοι, ακούγοντας τον λόγο, σκανδαλίσθηκαν; Εκείνος δε αποκρίθηκε και είπε: Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο Πατέρας μου ο ουράνιος, θα ξεριζωθεί. Αφήστε τους· είναι τυφλοί, οδηγοί τυφλών. Εάν δε τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο. ΙΩΑΝΝΗΣ.

Σκάνδαλο, λοιπόν, είναι, όπως εγώ συμπεραίνω καθοδηγούμενος από τις Γραφές, καθετί που είτε οδηγεί σε κάποια αποστασία από την αλήθεια της ευσέβειας, είτε προκαλεί την πρόσκληση σε πλάνη, είτε οικοδομεί την ασέβεια, ή, γενικά, καθετί που εμποδίζει την υπακοή στην εντολή του Θεού μέχρι και τον ίδιο τον θάνατο. Εάν, λοιπόν, αυτό καθαυτό το λεγόμενο ή το πραττόμενο είναι αγαθό ως προς τη φύση του, αλλά η πνευματική ασθένεια εκείνου που κάνει χρήση του έργου ή του λόγου του προκαλέσει βλάβη κατά τη χρήση του, τότε εκείνος που είπε ή έπραξε το αγαθό για την οικοδομή της πίστεως είναι καθαρός από το κρίμα αυτών που σκανδαλίζονται, όπως ακριβώς ο Κύριος, ο οποίος αφού είπε: «Δεν μολύνει τον άνθρωπο εκείνο που εισέρχεται στο στόμα, αλλά εκείνο που εκπορεύεται από το στόμα, αυτό μολύνει τον άνθρωπο»· και προς αυτούς που σκανδαλίστηκαν συμπλήρωσε: «Κάθε φυτεία την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί»· και αφού είπε ότι «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, έχει ζωή αιώνια»· και μετά από λίγο: «Κανείς δεν μπορεί να έλθει προς εμένα, εάν δεν του έχει δοθεί από τον Πατέρα μου»· οπότε κάποιοι χρησιμοποίησαν αυτά τα λόγια προς απώλειά τους, καθώς είναι γραμμένο: «Και πολλοί από τους μαθητές, όταν άκουσαν τον λόγο αυτόν, στράφηκαν προς τα πίσω και δεν συμπορεύονταν πλέον μαζί του. Είπε λοιπόν ο Ιησούς στους δώδεκα: Μήπως θέλετε να φύγετε και εσείς; Αποκρίθηκε τότε ο Σίμων Πέτρος: Κύριε, προς ποιον θα πάμε;»

«Γνωρίζω και έχω πεισθεί», λέει, «εν Κυρίω Ιησού ότι τίποτε δεν είναι από μόνο του ακάθαρτο», και τα εξής. Αξιόπιστος είναι ο μάρτυρας που διαβεβαιώνει ότι γνωρίζει και έχει πεισθεί. Και προσθέτει το «Εν Κυρίω Ιησού» προκειμένου να εδραιωθεί ακόμη περισσότερο η αλήθεια, και για να ακολουθήσει η πίστη στους ακροατές χωρίς κανέναν απολύτως δισταγμό. Ασφαλώς θυμάται κάπου τον Χριστό που είπε: «Δεν μολύνει τον άνθρωπο εκείνο που εισέρχεται στο στόμα», και ότι κάθε τροφή πηγαίνει στην κοιλιά και αποβάλλεται στον αφεδρώνα. Και αυτή είναι η φύση και η αναγκαιότητά της. Επομένως, όσον αφορά τη δική τους φύση, τίποτε από όσα χρησιμεύουν ως τροφές δεν είναι ακάθαρτο ή βέβηλο, διότι «αγιάζεται διά του λόγου του Θεού και με την προσευχή». Θυμόμαστε δε ότι ο Θεός, όταν έφερε τα πάντα στην ύπαρξη, είδε, λέει, ότι ήταν «καλά λίαν», και τα ευλόγησε. Εφόσον λοιπόν ο Θεός επαινεί και έχει ευλογήσει τα δικά Του κτίσματα, ποιος είναι αυτός που τολμά να πει ότι γίνονται πρόξενοι μολυσμού και βεβήλωσης, και μάλιστα να μην κατηγορήσει έτσι Εκείνον που τα έφερε στην ύπαρξη; Επομένως, ως προς τη φύση των δημιουργημάτων απολύτως τίποτε δεν είναι ακάθαρτο. Αν όμως κάποιος νομίζει ότι κάτι είναι ακάθαρτο, έχει μολυνθεί εξαιτίας αυτού και νοσεί ο ίδιος ως προς τη δική του αντίληψη περί βεβήλωσης. Διότι τα πάντα είναι καθαρά, μολύνει όμως τον άπιστο η ολιγοπιστία του για ορισμένα πράγματα, και όχι βέβαια τα ίδια τα πράγματα που αυτός έχει θεωρήσει ως ακάθαρτα.

Και λοιπόν ο μακάριος Πέτρος, αν και προεξείχε ανάμεσα στους άγιους μαθητές, όταν κάποτε ο Σωτήρας διηγούνταν το πάθος πάνω στον σταυρό, και του εξηγούσε ωφέλιμα ότι έπρεπε να υποστεί τις ύβρεις από τα ιουδαϊκά τολμήματα, εκείνος αντιφώνησε λέγοντας: «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε, δεν πρόκειται να σου συμβεί αυτό»· παρόλο που οι άγιοι προφήτες είχαν διακηρύξει ρητά, όχι μόνο ότι θα πάθει, αλλά και ποια και πόσα θα υπομείνει. Και βέβαια, πρέπει να εξετάσουμε και τούτο επιπλέον. Διότι, όπως έχει γραφτεί στις Πράξεις των Αποστόλων και έχουμε αναγνώσει, κάποτε ο Πέτρος πείνασε και θέλησε να φάει· έπειτα, βλέποντας μια οθόνη να κατεβαίνει από τον ουρανό κρατημένη από τις τέσσερις άκρες, στην οποία υπήρχαν όλα τα ζώα, χερσαία, υδρόβια και πτηνά, και όταν ακούστηκε φωνή από πάνω: «Σήκω, Πέτρε, σφάξε και φάε», εκείνος αποκρίθηκε λέγοντας: «Σε καμία περίπτωση, Κύριε, διότι ποτέ δεν έφαγα τίποτε βέβηλο ή ακάθαρτο». Γι' αυτό ακριβώς ελέγχθηκε δικαίως, ακούγοντας πάλι: «Αυτά που ο Θεός καθάρισε, εσύ μην τα θεωρείς βέβηλα». Αν και, φυσικά, έπρεπε να θυμάται αυτό που πολλές φορές είχε πει ο Σωτήρας μας προς τους Ιουδαίους: «Δεν μολύνει τον άνθρωπο αυτό που εισέρχεται στο στόμα». Βλέπε λοιπόν πόσο είχε ανάγκη ο ίδιος από τη φώτιση του Πνεύματος. Βλέπεις πώς έπρεπε να μεταπλαστεί σε μια διαφορετική νοοτροπία, καλύτερη και σοφότερη από αυτήν που χαρακτήριζε τους Ιουδαίους;

Διότι, αν και ο ίδιος μας δίνει την εξουσία να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού, πώς δεν είναι αναγκαίο να ομολογήσουμε ότι, πριν από εμάς, ο ίδιος θα έχει υποχείριούς του εκείνους που θέλουν να του αντιπαραταχθούν και που ανόσια ξεσηκώνονται εναντίον του; Ότι λοιπόν δεν γνωρίζει να υποχωρεί, αλλά μάλλον να καταδιώκει και να κυριαρχεί σε όσους θέλει, και μάλιστα χωρίς κόπο· διότι έχει νικήσει τον κόσμο· το έχει προαναγγείλει λέγοντας ο θεσπέσιος Ιακώβ: «Τα χέρια σου θα βρίσκονται στους νώτους των εχθρών σου, και θα σε προσκυνήσουν οι γιοι του πατέρα σου». Και ποια θα μπορούσε πάλι να νοηθεί ως η διαφορά των αδελφών που θα σε αινέσουν, και των γιων του πατέρα, οι οποίοι θα συγκαταλεχθούν με αυτούς που θα προσκυνήσουν; Πώς να μην είναι αναγκαίο να το πούμε; Ο μακάριος Ιωσήφ, λοιπόν, καταγραφόταν ως πατέρας του Χριστού, αν και στην πραγματικότητα δεν ήταν πατέρας του. Είχε δε γιους και κόρες από προηγούμενο γάμο. Επειδή δε ζούσαν ίσως κάτω από την ίδια στέγη με τον Χριστό, βλέποντάς τον να κάνει θαύματα, και να μην υποτάσσεται ιδιαίτερα στις νομικές διατάξεις εξαιτίας της αδιαφορίας του για τις τροφές και του ότι δεν επέλεγε τόσο να τιμά την αργία του Σαββάτου· διότι έλεγε: «Δεν μολύνει τον άνθρωπο εκείνο που εισέρχεται στο στόμα»· και ότι «Ο Υιός του ανθρώπου είναι Κύριος του Σαββάτου»· διχάζονταν στη γνώμη τους, και ούτε ήθελαν να τον τιμούν ολοκληρωτικά, επειδή φαινόταν ότι η στάση του απέναντι στον νόμο δεν ήταν χωρίς παραβάσεις, ούτε όμως έκριναν σωστό να αφήνουν αθαύμαστο αυτόν που ήταν τόσο λαμπρός.

Ο νόμος περί αυτού έχει ως εξής: «Και μίλησε ο Κύριος στον Μωυσή και στον Ααρών, λέγοντας: Μιλήστε στους γιους του Ισραήλ, λέγοντας: Αυτά είναι τα ζώα που θα τρώτε από όλα τα ζώα που βρίσκονται πάνω στη γη· κάθε ζώο που έχει διχαλωτή οπλή, σχισμένη σε δύο χηλές, και αναμασά την τροφή του ανάμεσα στα ζώα, αυτά θα τρώτε. Όμως από αυτά δεν θα φάτε, δηλαδή από εκείνα που αναμασούν την τροφή τους και από εκείνα που έχουν διχαλωτές και σχισμένες οπλές: την καμήλα, διότι αναμασά την τροφή της, αλλά δεν έχει διχαλωτή οπλή, αυτή είναι ακάθαρτη για εσάς· και τον λαγό, διότι αναμασά την τροφή του αλλά δεν έχει διχαλωτή οπλή, αυτός είναι ακάθαρτος για εσάς· και τον χοιρογρύλλιο, διότι αναμασά την τροφή του, αλλά δεν έχει διχαλωτή οπλή, αυτός είναι ακάθαρτος για εσάς· και τον χοίρο, διότι έχει διχαλωτή οπλή, σχισμένη σε δύο χηλές, αλλά αυτός δεν αναμασά την τροφή του, είναι ακάθαρτος για εσάς. Από τα κρέατά τους δεν θα φάτε, και από τα θνησιμαία τους δεν θα φάτε, αυτά είναι ακάθαρτα για εσάς.» Πολύ ξεκάθαρα, λοιπόν, ο Χριστός λέει: «Δεν μολύνει τον άνθρωπο εκείνο που εισέρχεται στο στόμα». Ειπώθηκε άλλωστε κάπου και προς τον θεσπέσιο Πέτρο, όταν κατέβαινε από ψηλά το σεντόνι κρατημένο από τις τέσσερις άκρες, μέσα στο οποίο περιέχονταν όλα τα τετράποδα και τα πτηνά: «Σήκω, Πέτρε, σφάξε και φάε».

Του Ησυχίου, πρεσβυτέρου Ιεροσολύμων, περί νηστείας. Ρίζα και θεμέλιο των ευσεβών είναι η κατά Θεόν νηστεία, η οποία επιτελείται με ευλάβεια, άγιες προσευχές και ελεημοσύνες. Διότι ο Θεός δεν επιθυμεί την αποχή από τον άρτο και το ύδωρ, αλλά την αποχή από τις πονηρές πράξεις. «Διότι δεν μολύνουν τον άνθρωπο αυτά που εισέρχονται στο στόμα, αλλά εκείνα που εκπορεύονται από το στόμα, εκείνα μολύνουν τον άνθρωπο». Ας νηστεύσουμε, αγαπητοί, νηστεία που αρμόζει στον Θεό, για την οποία λέει ο Κύριος: «Εσύ όμως όταν νηστεύεις, άλειψε το κεφάλι σου» μέσω καλών έργων και ελεημοσυνών, «και νίψε το πρόσωπό σου», αφαιρώντας κάθε ρυπαρότητα της αμαρτίας. Υπάρχει νηστεία αξιοκατάκριτη και υπάρχει νηστεία αξιέπαινη. Πολλοί, ενώ νήστευαν, διέπραξαν φόνους, και πολλοί, ενώ νήστευαν, έσωσαν άλλους.

Διότι όποιος βλέπει κάποιον να κατηγορείται, εάν δεν αντιληφθεί προηγουμένως τη φύση του αμαρτήματος, δεν πρόκειται να κατανοήσει το νόημα των λεγομένων. Τι ήταν λοιπόν αυτό για το οποίο εγκαλούσε τότε τους Κορινθίους; Ένα μεγάλο παράπτωμα, το οποίο αποτελούσε την αιτία πολλών κακών. Ποιο ήταν δηλαδή αυτό; Πολλοί από αυτούς, έχοντας μάθει ότι δεν μολύνουν τον άνθρωπο εκείνα που εισέρχονται σε αυτόν, αλλά εκείνα που εκπορεύονται, και ότι τα είδωλα, όντας ξύλα και λίθοι και δαίμονες, δεν δύνανται ούτε να βλάψουν ούτε να ωφελήσουν, έκαναν άμετρη χρήση της τελειότητας αυτής της γνώσεως, προς βλάβη τόσο των άλλων όσο και του εαυτού τους.

Διότι, αφού τους κατανίκησε στο ζήτημα των τροφών, τότε μίλησε στα πλήθη λέγοντας: «Δεν μολύνει τον άνθρωπο εκείνο που εισέρχεται»· και στο ζήτημα του Σαββάτου, αφού τους αποστόμωσε, λέει: «Επομένως, επιτρέπεται να κάνει κανείς το καλό το Σάββατο»· και εδώ συμβαίνει ακριβώς το ίδιο. Αλλά ό,τι συνέβη εκεί, αυτό συμβαίνει και εδώ. Διότι, όπως ακριβώς εκεί, όταν οι Ιουδαίοι αποστομώθηκαν, οι μαθητές θορυβήθηκαν και, πλησιάζοντάς τον μαζί με τον Πέτρο, έλεγαν: «Εξήγησέ μας αυτήν την παραβολή»· έτσι και τώρα, θορυβημένοι έλεγαν: «Αν έτσι έχει η υπόθεση του ανθρώπου, συμφέρει να μην παντρευτεί». Διότι και τώρα κατανόησαν περισσότερο από ό,τι προηγουμένως αυτό που ειπώθηκε. Γι' αυτόν τον λόγο, τότε μεν σώπασαν, τώρα όμως, επειδή υπήρξε αντίρρηση και απάντηση, καθώς και ερώτηση και διερεύνηση, και ο νόμος φάνηκε σαφέστερος, τον ρωτούν.

Διότι δεν μολύνουν τον άνθρωπο τα εισερχόμενα, αλλά τα εξερχόμενα από το στόμα.

Τι κάνει, λοιπόν; Θέλοντας να θεραπεύσει το σκάνδαλο (διότι ήταν σπουδαιότερη η σωτηρία τόσων μυριάδων) και να διορθώσει τη χωλότητα, με το να δείξει προσωρινά ότι δεν τηρεί τον νόμο, το εμπόδισε, πράγμα που ήταν σπουδαιότερο. Σκανδαλίζονταν πάλι, επειδή κήρυττε Εσταυρωμένο· εδώ, όμως, αψήφησε αυτούς που σκανδαλίζονταν, διότι ήταν μεγαλύτερο το κέρδος του κηρύγματος. Το ίδιο κάνει και ο Χριστός. Διότι, όταν τους μιλούσε για τις τροφές και σκανδαλίστηκαν όταν Εκείνος έλεγε ότι δεν μολύνει τον άνθρωπο εκείνο που εισέρχεται, αλλά εκείνο που εξέρχεται, λέει: «Αφήστε τους».

Είδες σύνεση; Είδες φιλοσοφία; Από πού αρχίζει το αίτημά του; Από το μεγαλύτερο από τα κατορθώματα, και το οποίο αποτελεί την αιτία όλων των κακών όταν παραμελείται, όπως ακριβώς και των αγαθών, όταν καλλιεργείται με επιμέλεια. Διότι τα αμέτρητα κακά τα προκαλεί η ευκολία της γλώσσας, όπως ακριβώς τα αγαθά τα διασφαλίζει η προσοχή. Όπως λοιπόν δεν υπάρχει κανένα όφελος από οικία, ούτε από πόλη, ούτε από τείχη, ούτε από πύλες, ούτε από θύρες, αν δεν υπάρχουν φρουροί που να γνωρίζουν πότε πρέπει να κλείνουν και πότε να ανοίγουν· έτσι δεν υπάρχει κανένα όφελος ούτε από τη γλώσσα, ούτε από το στόμα, αν δεν υπάρχει ο λογισμός, στον οποίο να έχει ανατεθεί το κλείσιμο και το άνοιγμα με ακρίβεια και πολλή γνώση, και ο οποίος να γνωρίζει ποια πρέπει να προφέρει και ποια να συγκρατεί μέσα του. Διότι δεν έπεσαν, λέει, τόσοι από μαχαίρι, όσοι από τη γλώσσα. Και πάλι ο Χριστός λέει: Δεν μολύνουν τον άνθρωπο αυτά που εισέρχονται στο στόμα, αλλά εκείνα που εκπορεύονται από το στόμα. Και πάλι κάποιος άλλος λέει: Κατασκεύασε για το στόμα σου θύρα και σύρτη. Αυτός όμως, επειδή γνωρίζει ότι το πράγμα είναι εξαιρετικά δύσκολο, προσθέτει και προσευχές, και καλεί τον Θεό σε αυτήν τη συμμαχία.

Γνωρίζω και είμαι πεπεισμένος εν Κυρίω Ιησού, ότι τίποτα δεν είναι ακάθαρτο από μόνο του, παρά μόνο για εκείνον που θεωρεί ότι κάτι είναι ακάθαρτο, για εκείνον είναι ακάθαρτο. Το ότι έτσι έχουν τα πράγματα, το γνώριζε πολύ καλά και το ευαγγελικό λόγιο που λέει: Ότι δεν μολύνουν τον άνθρωπο αυτά που εισέρχονται στο στόμα.

Δεν άκουσες τον Χριστό που λέει ότι δεν μολύνουν τον άνθρωπο όσα εισέρχονται από το στόμα, αλλά όσα εκπορεύονται από αυτόν, τα οποία είναι πορνείες, μοιχείες, φόνοι, φθόνοι, πλεονεξίες και τα εξής; Γιατί δεν είσαι συνετός ώστε να βλέπεις και να αναλογίζεσαι με επίγνωση, αλλά τόσο ασύνετα από μόνος σου κατέκρινες εκείνον που τρώει, σπλαχνιζόμενος δήθεν τη σφαγή των πουλερικών, και λησμόνησες εκείνον που είπε: «όποιος δεν τρώει, ας μην κατακρίνει αυτόν που τρώει»; Αλλά φάε και εσύ από αυτά, και γνώριζε ότι μολύνθηκες περισσότερο από τον λογισμό σου παρά από την κατανάλωση των πτηνών.

Ερμηνεία. Επειδή την εποχή αυτού του Αγίου ήλθαν στις χώρες των Ρωμαίων βάρβαροι, οι οποίοι ονομάζονταν Βοράδοι και Γότθοι, και αφού αιχμαλώτισαν πολλούς χριστιανούς, τους έδωσαν και έφαγαν ειδωλόθυτα φαγητά, ή με άλλον τρόπο απαγορευμένα και ακάθαρτα, για τον λόγο αυτόν, όταν ρωτήθηκε από τον τότε Πάπα ο θείος αυτός Γρηγόριος, απαντά με τον παρόντα Κανόνα ότι δεν προξενεί βαριά βλάβη και αμαρτία το να φάνε οι χριστιανοί τέτοια φαγητά, και μάλιστα διότι από όλους λέγεται ότι οι βάρβαροι αυτοί δεν θυσίαζαν στα είδωλα, και συνεπώς ούτε τα φαγητά που έδωσαν στους πιστούς ήταν ειδωλόθυτα. Φέρνει δε και μαρτυρία από τον Απόστολο, λέγοντας ότι τα φαγητά, δηλαδή η τροφή, προορίζονται για την κοιλιά, δηλαδή για τη γαστριμαργία, και αντιστρόφως η γαστριμαργία για την απόλαυση, ο Θεός όμως και την απόλαυση και τη γαστριμαργία θα τις καταργήσει, ώστε κανένας να μη βλάπτεται από αυτά. Στη συνέχεια ο άγιος δεικνύει ότι τα φαγητά που τρώγονται για απόλαυση και γαστριμαργία κατακρίνονται, όχι εκείνα που καταναλώθηκαν από τους αιχμαλωτισθέντες χριστιανούς εξαιτίας της ανάγκης και της βίας της φύσεως, καθώς και της βίας των βαρβάρων. Παραθέτει δε και μαρτυρία από το Ευαγγέλιο που λέει: «Δεν κάνουν ακάθαρτο τον άνθρωπο τα φαγητά που εισέρχονται από το στόμα, αλλά εκείνα που εξέρχονται από την καρδιά».

Και αν είμαστε γένος του, σύμφωνα με τον ποιητή Άρατο και τον θείο Παύλο, επομένως δεν έχουμε κανένα μέρος ακάθαρτο· διότι τότε μολυνόμαστε, όταν πράττουμε τη ρυπαρή και αξιοδάκρυτη αμαρτία. Όταν δε η φυσική έκκριση συμβεί κατά τη διάρκεια του ύπνου μας χωρίς τη θέλησή μας, τότε την υπομένουμε, ως ένα αναγκαίο επακόλουθο της φύσης μας, όπως και τα προαναφερθέντα περιττώματα, για τα οποία μιλήσαμε. Αλλά επειδή εκείνοι που επιθυμούν να εναντιώνονται στα ορθώς λεγόμενα, ή μάλλον καλύτερα σε όσα δημιουργήθηκαν από τον Θεό, προβάλλουν ως αντίρρηση προς εμάς το ρητό του Ευαγγελίου που λέει ότι δεν μολύνουν τον άνθρωπο τα εισερχόμενα, αλλά τα εξερχόμενα, πρέπει να αναιρέσουμε και αυτή τους την ανοησία και όχι απορία, και λέμε: ότι αυτοί, όντες αμαθείς, ερμηνεύουν και τις άγιες Γραφές σύμφωνα με την αρέσκεια και την αμάθειά τους. Το δε Ευαγγελικό ρητό έχει το εξής νόημα: Επειδή μερικοί (όπως αυτοί) είχαν ενδοιασμούς για τα φαγητά, φοβούμενοι ότι πρόκειται να μολυνθούν αν τα φάνε, ο Χριστός λύνει την άγνοια και φανερώνει την πλάνη τους, λέγοντας ότι δεν μολύνουν τον άνθρωπο τα εισερχόμενα, αλλά τα εξερχόμενα, και αμέσως αναφέρει και από πού εξέρχονται, δηλαδή από την καρδιά, στην οποία βρίσκονται οι πονηροί θησαυροί των ακάθαρτων λογισμών και των άλλων αμαρτημάτων.

«Ακούετε και κατανοείτε. Δεν μολύνει τον άνθρωπο αυτό που εισέρχεται στο στόμα, αλλά εκείνο που εξέρχεται από το στόμα, αυτό μολύνει τον άνθρωπο.» Δεν συνομιλεί πλέον με τους Φαρισαίους, επειδή είναι αθεράπευτοι, αλλά με το πλήθος. Και με το να τους προσκαλέσει φαίνεται να τους τιμά, ώστε να αποδεχθούν τον λόγο του, και λέει: «Ακούετε και κατανοείτε», παρακινώντας τους σε προσοχή. Και ενώ οι Φαρισαίοι κατηγορούσαν τους μαθητές ότι τρώνε με άπλυτα χέρια, ο Κύριος μιλάει για τα φαγητά, λέγοντας ότι κανένα φαγητό δεν κάνει κοινό τον άνθρωπο, δηλαδή δεν τον μολύνει. Και αν το φαγητό δεν μολύνει, πολύ περισσότερο δεν μολύνει το να τρώει κανείς με άπλυτα χέρια.