Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 15:13

Επομένως, είναι μάταιος ο κόπος για εκείνους που έχουν επιχειρήσει πολλές φορές εναντίον της. Διότι ήδη οι άνθρωποι αυτοί έχουν πραγματοποιήσει δέκα και πλέον συνόδους, μεταβάλλοντας κάθε φορά τις θέσεις τους, και αφαιρώντας μεν στοιχεία από τις πρώτες, τροποποιώντας και προσθέτοντας δε σε αυτές που ακολούθησαν. Και δεν κατόρθωσαν τίποτε μέχρι τώρα με το να γράφουν, να διαγράφουν και να ασκούν βία, αγνοώντας ότι «Κάθε φυτεία την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας, θα ξεριζωθεί», ενώ ο λόγος του Κυρίου, ο οποίος διατυπώθηκε μέσω της Οικουμενικής Συνόδου στη Νίκαια, μένει στον αιώνα. Διότι αν κάποιος συγκρίνει αριθμό με αριθμό, οι παρόντες στη Νίκαια είναι περισσότεροι από τους συμμετέχοντες στις τοπικές συνόδους, όσο ακριβώς και το όλο είναι μεγαλύτερο από το μέρος· και αν πάλι κάποιος ήθελε να διακρίνει την αιτία της εν Νικαία Συνόδου και των τόσων συνόδων που πραγματοποιήθηκαν από αυτούς μετά από εκείνη, θα διαπίστωνε ότι η μεν εν Νικαία Σύνοδος έχει εύλογη αιτία, ενώ οι υπόλοιπες συγκροτήθηκαν βιαίως, λόγω μίσους και φιλονικίας. Διότι η πρώτη συνήλθε εξαιτίας της Αρειανικής αιρέσεως και για το ζήτημα του Πάσχα, επειδή οι χριστιανοί της Συρίας, της Κιλικίας και της Μεσοποταμίας διαφωνούσαν με εμάς, και το εόρταζαν την ίδια εποχή που το πράττουν και οι Ιουδαίοι. Αλλά, χάρη στον Κύριο, όπως ακριβώς για την πίστη, έτσι και για την αγία εορτή επήλθε συμφωνία. Και αυτή υπήρξε η αιτία της συνόδου στη Νίκαια· ενώ οι σύνοδοι που ακολούθησαν, αν και υπερτερούν σε αριθμό, επινοήθηκαν εναντίον της Οικουμενικής Συνόδου.

Διότι για αυτόν τον λόγο έγινε οικουμενική η Σύνοδος στη Νίκαια, με τη συμμετοχή τριακοσίων δεκαοκτώ επισκόπων που συνήλθαν για το ζήτημα της πίστεως εξαιτίας της αρειανικής ασέβειας, ώστε να μη γίνονται πλέον τοπικές σύνοδοι με το πρόσχημα της πίστεως, αλλά, ακόμη κι αν γίνουν, να μην έχουν ισχύ. Διότι τι της λείπει, ώστε να αναζητήσει κανείς κάτι νεότερο; Είναι πλήρης ευσέβειας, αγαπητοί· αυτή έχει γεμίσει ολόκληρη την οικουμένη. Αυτήν γνώρισαν και οι Ινδοί, καθώς και όσοι χριστιανοί βρίσκονται ανάμεσα στους άλλους βαρβάρους. Επομένως, είναι μάταιος ο κόπος εκείνων που πολλές φορές επιχείρησαν να στραφούν εναντίον της. Διότι ήδη οι άνθρωποι αυτοί έχουν συγκροτήσει δέκα και πλέον συνόδους, αλλάζοντας θέσεις σε καθεμία, και άλλα μεν αφαιρώντας από τις πρώτες, άλλα δε μεταβάλλοντας και προσθέτοντας στις μεταγενέστερες. Και δεν ωφελήθηκαν σε τίποτα μέχρι τώρα, γράφοντας, σβήνοντας, ασκώντας βία, μη γνωρίζοντας ότι «κάθε φυτεία την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας θα ξεριζωθεί», ενώ «ο λόγος του Κυρίου», ο οποίος εκφράστηκε μέσω της Οικουμενικής Συνόδου στη Νίκαια, «μένει στον αιώνα». Διότι, εάν κάποιος αντιπαραβάλει τους αριθμούς, οι πατέρες στη Νίκαια είναι περισσότεροι από εκείνους των τοπικών συνόδων, όσο ακριβώς το όλον είναι μεγαλύτερο από το μέρος. Και εάν κάποιος θελήσει να διακρίνει τα αίτια της Συνόδου της Νίκαιας και των τόσων πολλών συνόδων που συγκροτήθηκαν από αυτούς μεταγενέστερα, θα διαπιστώσει ότι η μεν Σύνοδος στη Νίκαια είχε αιτιολογία εύλογη, ενώ οι άλλες συγκροτήθηκαν εξαιτίας μίσους και φιλονικίας, με την άσκηση βίας.

Εάν λοιπόν δύνασθε να αποδείξετε ότι τα λόγια αυτά είναι φαύλα, πράξτε το, και ας προηγείται ο λόγος της αποδείξεως· και μην προφασίζεστε όσους σκανδαλίζονται, για να μην πάθετε το ίδιο με τους Φαρισαίους εκείνης της εποχής. Διότι, όταν και εκείνοι προφασίζονταν ότι σκανδαλίζονταν από τις διδαχές του Κυρίου, ο Κύριος τους έλεγε: «Πάσα φυτεία την οποία δεν φύτευσε ο Πατήρ μου ο ουράνιος θα εκριζωθεί». Λέγοντας δε αυτό, καταδείκνυε ότι δεν αποτελούσαν σκάνδαλο για αυτούς τα λόγια του Πατέρα που φυτεύονταν μέσω αυτού, αλλά οι ίδιοι, εκλαμβάνοντας εσφαλμένα τα όσα ορθώς λέγονταν, σκανδάλιζαν τους εαυτούς τους. Επειδή και εκείνοι που κατέκριναν τότε τις επιστολές του αποστόλου, δεν κατηγορούσαν τον Παύλο, αλλά τη δική τους αμάθεια και στρεβλή διάνοια.

Τότε λέγει: «Δεν υπάρχει προφήτης χωρίς τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του». Και αφού άκουσε τα όσα συνέβησαν με τον Ηρώδη και τον Ιωάννη, αναχωρεί σε έρημο τόπο και τρέφει τους πεντακισχίλιους. Στέλνει τους μαθητές στο πλοίο. Ανέρχεται στο όρος για να προσευχηθεί. Εμφανίζεται σε αυτούς τη νύχτα καθώς πλέουν· δέχεται τον Πέτρο πάνω στα ύδατα. Έρχεται στη Γεννησαρέτ. Θεραπεύονται πολλοί. Τον εγκαλούν οι Φαρισαίοι σχετικά με τους καθαρμούς· τους αποστομώνει και διδάσκει τα πλήθη περί των τροφών.

Και σε αυτές τις περιπτώσεις πάλι τα πράγματα διαφέρουν· διότι άλλοτε μεν αυτό συμβαίνει εξαιτίας της απειρίας είτε του ενός είτε του άλλου. Υπάρχουν δε φορές που, μέσα από την ορθοτομία του λόγου, η κακία εκείνων που σκανδαλίζονται γίνεται πιο φανερή· και το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με τις πράξεις. Διότι αυτός που σκανδαλίζεται, σκανδαλίζεται είτε όταν κάποιος εκτελεί μια εντολή του Θεού, είτε όταν κάνει ελεύθερη χρήση εκείνων που του έχουν επιτραπεί. Όταν, λοιπόν, οι άνθρωποι προσκόπτουν σε όσα γίνονται σύμφωνα με τις εντολές, και σκανδαλίζονται εξαιτίας αυτών (όπως στο Ευαγγέλιο κάποιοι σκανδαλίζονταν με όσα έπραττε και έλεγε ο Κύριος σύμφωνα με το θέλημα του Πατέρα), τότε πρέπει να θυμόμαστε τον Κύριο, ο οποίος έδωσε απάντηση για τους ανθρώπους αυτούς, όταν Τον πλησίασαν οι μαθητές και Του είπαν: «Γνωρίζεις ότι οι Φαρισαίοι, όταν άκουσαν τον λόγο, σκανδαλίστηκαν;». Σε αυτούς Εκείνος απάντησε: «Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΒʹ. Εάν πρέπει αυτός που αποχωρεί από την αδελφότητα για οποιονδήποτε λόγο να συγκρατείται με παρακλήσεις ή όχι· και εάν πρέπει, σε ποιες περιπτώσεις. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Επειδή ο Κύριος είπε: «Αυτόν που έρχεται προς εμένα δεν θα τον διώξω έξω»· και πάλι: «Δεν έχουν ανάγκη από ιατρό οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς»· και αλλού: «Ποιος από εσάς, που έχει εκατό πρόβατα, εάν πλανηθεί ένα από αυτά, δεν αφήνει τα ενενήντα εννέα και πηγαίνει να αναζητήσει το πλανεμένο, μέχρι να το βρει;», πρέπει με κάθε τρόπο να θεραπεύουμε τον ασθενή και να καταβάλλουμε κάθε προσπάθεια για να ανατάξουμε, για να το πω έτσι, το εξαρθρωμένο μέλος. Εάν όμως επιμένει σε οποιαδήποτε κακία, πρέπει να τον αφήνουμε ως ξένο. Διότι έχει γραφτεί ότι: «Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο Πατέρας μου ο επουράνιος, θα ξεριζωθεί. Αφήστε τους· είναι τυφλοί».

Υπάρχει, λοιπόν, μια εξαίρετη φυτεία, σύμφωνα με τον Σολομώντα, ο οποίος λέει: «Φύτεψα για τον εαυτό μου αμπελώνα, έφτιαξα για τον εαυτό μου κήπους και παραδείσους, και φύτεψα μέσα σε αυτούς κάθε καρποφόρο δέντρο». Υπάρχει, όμως, και κάποια φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας, η οποία και ξεριζώνεται, σύμφωνα με την απειλή του Κυρίου.

Διότι έτσι θα αποφύγει και την υποψία της φιλαυτίας, και θα δώσει απόδειξη ότι δεν μισεί αυτόν που έχει αμαρτήσει, αλλά ότι αποστρέφεται την αμαρτία. Επειδή το να μη μεριμνά και να μην εργάζεται κανείς για τον εαυτό του, αποτελεί έπαινο μιας φιλόχριστης και φιλάδελφης διάθεσης. Με κάθε τρόπο, λοιπόν, πρέπει να θεραπεύουμε αυτόν που ασθενεί και να φροντίζουμε να επαναρθρώνουμε το εξαρθρωμένο, για να το πω έτσι, μέλος. Εάν όμως επιμένει σε οποιαδήποτε κακία, πρέπει να τον απομακρύνουμε ως ξένο, διότι έχει γραφτεί: «Κάθε φυτεία την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου, θα εκριζωθεί». Διότι, εάν είναι δύσκολο να αποσπαστούν από τις δικές τους συνήθειες και προτιμούν να είναι δούλοι στις ηδονές της σάρκας παρά στον Κύριο, και δεν αποδέχονται τη ζωή σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, δεν έχουμε κανένα κοινό λόγο μαζί τους. Εμείς, άλλωστε, ευρισκόμενοι ανάμεσα σε λαό απειθή και αντιλέγοντα, έχουμε διδαχθεί να ακούμε: «Σώζοντας σώζε την ψυχή σου», και «μη συμμετέχεις σε ξένες αμαρτίες». Και αν κάποιος δεν προσέρχεται με προθυμία στην ψαλμωδία, και αν δεν διαφαίνεται σε αυτόν η διάθεση εκείνου που είπε: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου! Πιο γλυκά και από το μέλι στο στόμα μου», και αν δεν θεωρεί την αργία ως μεγάλη ζημία, τότε είτε ας διορθωθεί είτε ας απομακρυνθεί, για να μην αλλοιώσει λίγο προζύμι όλο το φύραμα.

Κεφάλαιο Ε΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Δεν μολύνει τον άνθρωπο εκείνο που εισέρχεται στο στόμα, αλλά εκείνο που εκπορεύεται από το στόμα, αυτό μολύνει τον άνθρωπο. Τότε τον πλησίασαν οι μαθητές του και του είπαν: Γνωρίζεις ότι οι Φαρισαίοι, ακούγοντας τον λόγο, σκανδαλίσθηκαν; Εκείνος δε αποκρίθηκε και είπε: Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο Πατέρας μου ο ουράνιος, θα ξεριζωθεί. Αφήστε τους· είναι τυφλοί, οδηγοί τυφλών. Εάν δε τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο. ΙΩΑΝΝΗΣ.

Σκάνδαλο, λοιπόν, είναι, όπως εγώ συμπεραίνω καθοδηγούμενος από τις Γραφές, καθετί που είτε οδηγεί σε κάποια αποστασία από την αλήθεια της ευσέβειας, είτε προκαλεί την πρόσκληση σε πλάνη, είτε οικοδομεί την ασέβεια, ή, γενικά, καθετί που εμποδίζει την υπακοή στην εντολή του Θεού μέχρι και τον ίδιο τον θάνατο. Εάν, λοιπόν, αυτό καθαυτό το λεγόμενο ή το πραττόμενο είναι αγαθό ως προς τη φύση του, αλλά η πνευματική ασθένεια εκείνου που κάνει χρήση του έργου ή του λόγου του προκαλέσει βλάβη κατά τη χρήση του, τότε εκείνος που είπε ή έπραξε το αγαθό για την οικοδομή της πίστεως είναι καθαρός από το κρίμα αυτών που σκανδαλίζονται, όπως ακριβώς ο Κύριος, ο οποίος αφού είπε: «Δεν μολύνει τον άνθρωπο εκείνο που εισέρχεται στο στόμα, αλλά εκείνο που εκπορεύεται από το στόμα, αυτό μολύνει τον άνθρωπο»· και προς αυτούς που σκανδαλίστηκαν συμπλήρωσε: «Κάθε φυτεία την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί»· και αφού είπε ότι «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, έχει ζωή αιώνια»· και μετά από λίγο: «Κανείς δεν μπορεί να έλθει προς εμένα, εάν δεν του έχει δοθεί από τον Πατέρα μου»· οπότε κάποιοι χρησιμοποίησαν αυτά τα λόγια προς απώλειά τους, καθώς είναι γραμμένο: «Και πολλοί από τους μαθητές, όταν άκουσαν τον λόγο αυτόν, στράφηκαν προς τα πίσω και δεν συμπορεύονταν πλέον μαζί του. Είπε λοιπόν ο Ιησούς στους δώδεκα: Μήπως θέλετε να φύγετε και εσείς; Αποκρίθηκε τότε ο Σίμων Πέτρος: Κύριε, προς ποιον θα πάμε;»

Το ότι, ενώ οι Γραφές ήταν διαθέσιμες, παρέπεμπε στους γραμματείς και τους δασκάλους ως γνώστες της αλήθειας του πραγματικού νόμου, είναι φανερό. Το ότι επίσης είπε: «Δεν ήρθα για να καταργήσω τον νόμο» και ταυτόχρονα φαινόταν να τον καταργεί, σήμαινε ότι εκείνα που καταργούσε δεν ανήκαν στον νόμο. Το ότι πάλι είπε: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, αλλά ένα ιώτα ή μία κεραία δεν πρόκειται να παρέλθει από τον νόμο», σήμαινε ότι όσα παρήλθαν πριν από τον ουρανό και τη γη δεν ανήκαν στον πραγματικό νόμο. Επειδή, λοιπόν, ενώ ο ουρανός και η γη εξακολουθούν να υπάρχουν, παρήλθαν οι θυσίες, τα βασίλεια, οι προφητείες των «γεννημένων από γυναίκες» και όσα παρόμοια, ως μη όντα προστάγματα του Θεού (εξού και λέγει: «Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο Πατέρας ο ουράνιος, θα ξεριζωθεί»), για τον λόγο αυτόν ο ίδιος, όντας αληθινός προφήτης, έλεγε: «Εγώ είμαι η πύλη της ζωής· εκείνος που εισέρχεται μέσω εμού εισέρχεται στη ζωή», καθότι δεν υπάρχει άλλη διδασκαλία ικανή να σώσει. Γι' αυτό και φώναζε λέγοντας: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες», δηλαδή εκείνοι που αναζητούν την αλήθεια και δεν την βρίσκουν, και πάλι: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη δική μου φωνή», και άλλοτε: «Ζητάτε και βρίσκετε», επειδή η αλήθεια δεν βρισκόταν ολοφάνερα εκτεθειμένη. Αλλά και από τους ουρανούς ακούστηκε μαρτυρική φωνή να λέει: «Ούτος είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα, αυτόν να ακούτε».

Ματθ. 15, 13-14. «Φυτεία» που δεν προέρχεται από τον Θεό είναι καθετί που βρίσκεται έξω από τον Θεό, το οποίο και «θα ξεριζωθεί»· όποιος έχει διαμορφωθεί από αυτήν είναι «τυφλός».

Αλλά «δεν θα σου παρέχει πλέον ο ήλιος φως την ημέρα ούτε η σελήνη θα σε φωτίζει κατά τη νύχτα», επειδή όσοι θα αξιωθούν τον νέο αιώνα δεν θα βρίσκονται ούτε σε «νύχτα» ούτε σε αισθητό και σωματικό «φως»· διότι, υπεράνω κάθε «ήλιου», θα έχουν τον ίδιο «τον Κύριο ως αιώνιο φως και τον Θεό ως δόξα» τους. Γι' αυτό, στη συνέχεια η προφητεία λέει: «και θα αναπληρωθούν οι ημέρες του πένθους σου»· στην πράξη, λέει, θα επιβεβαιωθεί ο μακαρισμός που αναφέρει: «Μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν». «Και όλος ο λαός δίκαιος» θα αναδειχθεί τότε, όπως λέει, επειδή κανένας άδικος δεν θα βρεθεί τότε ανάμεσά του· γι' αυτό, ως εκλεκτός, «θα κληρονομήσει» την υποσχεθείσα σε αυτόν «γη». Αυτό ακριβώς δίδαξε και ο Σωτήρας λέγοντας: «Μακάριοι οι πραείς, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη», υπονοώντας έτσι την επουράνια διαμονή, στην οποία βρίσκεται και «η πόλη του Θεού, η επουράνια και αληθινή Ιερουσαλήμ», «η οποία είναι μητέρα μας» σύμφωνα με τον Απόστολο. Και αντί της φράσης: «φυλάσσοντας το φύτευμα, έργα των χειρών του», ο Σύμμαχος αποδίδει: «βλαστός της φυτείας μου, έργα των χειρών μου για να δοξαστώ». Διότι τέτοιος είναι ο λαός μου, «βλαστός» της δικής μου «φυτείας»· επειδή «κάθε φυτεία την οποία δεν φύτεψε ο επουράνιος Πατέρας μου θα ξεριζωθεί», αυτός όμως ο «βλαστός» που προέρχεται από τη «φυτεία» του Θεού, όντας «έργα των χειρών του», θα «κληρονομήσει» την υποσχεθείσα «γη», έτσι ώστε να «δοξαστεί» με τόσο μεγάλα αγαθά.

Παρόμοιο με όσα ειπώθηκαν είναι και το επόμενο: «Καιρός», λέει, «για να φυτέψει κανείς, και καιρός για να ξεριζώσει το φυτεμένο». Γνωρίζουμε ποιος είναι ο γεωργός μας και τίνος γεώργιο είμαστε εμείς. Διότι το πρώτο το διδαχθήκαμε από τον Χριστό, ενώ το δεύτερο από τον δούλο του Χριστού, τον Παύλο. Διότι ο μεν Κύριος λέει: «Ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός», ο δε απόστολος λέει προς εμάς: «Είστε γεώργιο του Θεού». Ο μέγας γεωργός, λοιπόν, γνωρίζει να φυτεύει μόνο τα αγαθά («Διότι φύτεψε ο Θεός παράδεισο στην Εδέμ προς ανατολάς»), ενώ τα αντίθετα προς τα αγαθά τα ξεριζώνει· διότι «κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί». Επομένως, η φαρισαϊκή κακία και απιστία, καθώς και η αγνωμοσύνη απέναντι στα θαύματα που επιτελέστηκαν από τον Κύριο, αυτά είναι τα φυτά που ξεριζώνονται. Διότι πρέπει να επικρατήσει το κήρυγμα της σωτηρίας, πρέπει να κηρυχθεί το Ευαγγέλιο σε όλο τον κόσμο, πρέπει «κάθε γλώσσα να ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός εις δόξαν του Θεού Πατρός». Επειδή, λοιπόν, αυτά πρέπει οπωσδήποτε να γίνουν, η απιστία που τώρα επικρατεί σε ορισμένους δεν προέρχεται από τη φυτεία του Πατέρα, αλλά από εκείνον που παρασπέρνει τα ζιζάνια ή από εκείνον που παραφυτεύει στον δεσποτικό αμπελώνα την κληματίδα των Σοδόμων.

Για να κατανοήσεις τι σημαίνει φυτεία άξια του χεριού του Θεού, θυμήσου τα όσα ειπώθηκαν στο Ευαγγέλιο από τον Κύριο, ότι: «Κάθε φυτεία την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου θα ξεριζωθεί». Σε αυτήν τη φυτεία ανήκουν εκείνοι που είναι «φυτεμένοι στον οίκο του Κυρίου και ανθίζουν στις αυλές του Θεού». Και πάλι αναφέρεται στον προφήτη: «Εγώ σε φύτεψα ως άμπελο καρποφόρο, εξ ολοκλήρου αληθινή». Αποτολμά και λέει ο μιμητής του Χριστού ότι: «Είμαστε συνεργοί του Θεού· εσείς είστε γεώργιο του Θεού»· «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, αλλά ο Θεός έδωσε την αύξηση». Και ο δίκαιος παρομοιάζεται με το δέντρο που είναι «φυτεμένο δίπλα στις διεξόδους των υδάτων, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στην εποχή του και το φύλλωμά του δεν θα πέσει»· και: «Ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα»· και: «Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες, εκδίωξες έθνη και την καταφύτευσες».

Αποφεύγετε δε και τις κακές του παραφυάδες, τον Σίμωνα τον πρωτότοκο γιο του και τον Μένανδρο και τον Βασιλίδη και όλο τον συρφετό της κακίας του, τους ανθρωπολάτρες, τους Εβιωναίους, τους οποίους ο προφήτης Ιερεμίας αποκαλεί επικατάρατους. Αποφεύγετε και τους ακάθαρτους Νικολαΐτες, τους ψευδώνυμους, τους φιλήδονους, τους συκοφάντες. διότι δεν ήταν τέτοιος ο Νικόλαος των αποστόλων. Αποφεύγετε και τα γεννήματα του πονηρού, τον Θεόδοτο και τον Κλεόβουλο, που παράγουν καρπό θανατηφόρο, τον οποίο εάν κάποιος γευθεί, αμέσως πεθαίνει όχι τον πρόσκαιρο θάνατο, αλλά τον αιώνιο. Αυτοί δεν είναι φυτεία του Πατρός, αλλά γεννήματα καταραμένα. Και κάθε φυτεία, λέει ο Κύριος, την οποία δεν φύτεψε ο επουράνιος Πατέρας μου, ας ξεριζωθεί. Διότι, εάν ήταν κλαδιά του Πατρός, δεν θα ήταν εχθροί του σταυρού του Χριστού, αλλά εχθροί εκείνων που σκότωσαν τον Κύριο της δόξης. Τώρα όμως, αρνούμενοι τον σταυρό και ντρεπόμενοι για το πάθος, συγκαλύπτουν την παρανομία των Ιουδαίων, των θεομάχων και κυριοκτόνων. διότι το να τους πούμε προφητοκτόνους είναι λίγο. Εσάς όμως σας προσκαλεί ο Χριστός στη δική του αφθαρσία, διά του πάθους και της αναστάσεώς του, εφόσον είστε μέλη του.

Εξήλθε ο σπορέας για να σπείρει. Εξήλθε ο Χριστός, όχι για να θερίσει, αλλά για να σπείρει· διότι δεν είχαν ακόμη σπαρθεί τα σπέρματα της αναστάσεως στις καρδιές των ανθρώπων. Εξήλθε ο σπορέας για να σπείρει, όχι σιτάρι, ούτε κριθάρι, ούτε κεχρί, ούτε τίποτε άλλο από τα γήινα, αλλά πίστη στον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, ελπίδα αναστάσεως, αγάπη προς τον Θεό και τους ανθρώπους ανυπόκριτη και χωρίς διακρίσεις. Εξήλθε ως σπορέας ο Χριστός από τα πατρικά σπλάχνα, αυτός που υπάρχει στους κόλπους του Πατρός, και ήλθε προς εμάς, όπως ο ίδιος διακηρύσσοντας λέγει: Εγώ από τον Πατέρα εξήλθα και ήλθα. Αλλά εξήλθε από τον Πατέρα χωρίς να χωρίζεται από αυτόν, ενώ ταυτόχρονα βρισκόταν μαζί μας. Εξήλθε ο σπορέας, για να εκριζώσει τα ζιζάνια που κακώς επισπάρθηκαν από τον διάβολο στις ψυχές των ανθρώπων. Διότι κάθε φυτεία, λέγει, την οποία δεν φύτεψε ο Πατέρας μου ο ουράνιος, θα εκριζωθεί.

Διότι, αναφέρει, αφού τον πλησίασαν οι μαθητές του, του είπαν: Γνωρίζεις ότι οι Φαρισαίοι, ακούγοντας τον λόγο, σκανδαλίσθηκαν; Καίτοι βέβαια τίποτα δεν είχε ειπωθεί προς αυτούς. Τι έπραξε λοιπόν ο Χριστός; Δεν τους απάλλαξε από τον σκανδαλισμό, αλλά τους επιτίμησε, λέγοντας: Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο Πατέρας μου ο ουράνιος, θα ξεριζωθεί.

Διότι γνωρίζει και να περιφρονεί τα σκάνδαλα, αλλά και να μην τα περιφρονεί. Αλλού, βέβαια, λέει: «Για να μην τους σκανδαλίσουμε, ρίξε αγκίστρι στη θάλασσα»· εδώ όμως λέει: «Αφήστε τους· είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών. Εάν δε τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο». Αυτά δε τα έλεγαν οι μαθητές, όχι επειδή στενοχωρούνταν μόνο για εκείνους, αλλά επειδή ήταν και οι ίδιοι ελαφρώς ταραγμένοι. Επειδή όμως δεν τολμούσαν να το πουν αυτό προσωπικά εκ μέρους τους, ήθελαν να πάρουν απάντηση μέσα από την αναφορά τους σε άλλους. Διότι, το ότι αυτό πράγματι συμβαίνει, άκου πώς, μετά από αυτά, ο θερμός Πέτρος που παντού προτρέχει, τον πλησιάζει και λέει: «Εξήγησέ μας την παραβολή αυτή»· αποκαλύπτοντας έτσι την ταραχή της ψυχής του, και ενώ δεν τολμούσε να πει φανερά ότι «Σκανδαλίζομαι», ζητούσε μέσω της ερμηνείας να απαλλαγεί από την ταραχή· γι' αυτό και δέχθηκε επιτίμηση. Τι λέει λοιπόν ο Χριστός; «Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο επουράνιος Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί». Αυτό λένε όσοι νοσούν από τις πλάνες των Μανιχαίων ότι ειπώθηκε για τον Νόμο· αλλά τα όσα ειπώθηκαν προηγουμένως τους αποστομώνουν. Διότι, αν μιλούσε για τον Νόμο, πώς πιο πάνω τον υπερασπίζεται και μάχεται γι' αυτόν, λέγοντας: «Γιατί παραβαίνετε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράδοσής σας;». Και πώς φέρνει στο μέσο τον προφήτη; Αλλά αυτά τα λέει για εκείνους τους ίδιους και για τις παραδόσεις τους.

Και αυτοί οι ίδιοι οι τρεις παίδες, ενώ βρίσκονταν στο άνθος της ηλικίας τους, και τις επιθυμίες της κοιλιάς χαλιναγώγησαν και τον φόβο του θανάτου καταπάτησαν, και υπερίσχυσαν απέναντι σε ένα τόσο μεγάλο στρατόπεδο και στον ίδιο τον βασιλιά, ο οποίος εξέπεμπε θυμό σφοδρότερο και από την ίδια την κάμινο. Τίποτα δεν τους φόβισε, αλλά παρέμειναν έχοντας διαρκώς αδούλωτο το φρόνημά τους. Επομένως, δεν τα λέει αυτά για να κατακρίνει τη νεαρή ηλικία. Επειδή και ο Παύλος, όταν λέει: «Να μην είναι νεόφυτος, για να μην κυριευθεί από υπερηφάνεια και πέσει στο κρίμα του διαβόλου», δεν εννοεί τον νέο στην ηλικία, αλλά αυτόν που φυτεύτηκε πρόσφατα, δηλαδή αυτόν που έχει μόλις κατηχηθεί· διότι, με το ρήμα φυτεύω εννοεί την κατήχηση και τη διδασκαλία, όπως ακριβώς όταν λέει: «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε». Και ο Χριστός αποκαλεί «φυτεία» κάτι τέτοιο, λέγοντας: «Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο Πατέρας μου ο επουράνιος, θα ξεριζωθεί». Διότι, εάν με τη λέξη «νεόφυτος» εννοούσε τον νέο στην ηλικία, δεν θα ανύψωνε σε τόσο μεγάλο βάρος εξουσίας τον Τιμόθεο, ο οποίος ήταν πάρα πολύ νέος, και μάλιστα τόσο νέος ώστε να του λέει: «Κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου», ούτε θα του ανέθετε τη μέριμνα τόσων Εκκλησιών.

Διότι σε εσάς υπέδειξε το καλό, ώστε να ακολουθήσετε τα ίχνη Του, προσέχοντας με ακρίβεια από παντού, εκδιώκοντας τους λύκους και φυλάσσοντας το ποίμνιο. Έπειτα, αφού εξέβαλε έξω τους πάντες, δηλαδή εκείνους που φρονούν τα αντίθετα, προείπε τελικά και την ερήμωση και τον αφανισμό τους, που επρόκειτο να συμβαίνει από γενιά σε γενιά σε όσους φρονούν τα αντίθετα, λέγοντας: «Ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος». Δες πώς τα λόγια έγιναν πράξη· διότι οι εχθροί και οι επίβουλοι της Εκκλησίας, δηλαδή οι αιρετικοί, σε κάθε γενιά παραδίδονται στην απώλεια, σύμφωνα με τον λόγο που είπε ο Κύριος, ότι «Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί»· πράγμα που και έγινε. Διότι Εκείνος πρώτος το έπραξε αυτό και το υπέδειξε· μετά δε την ανάληψή Του στους ουρανούς, οι μακάριοι απόστολοι παρατάχθηκαν εναντίον τους. Έπειτα από αυτούς, τα θεία τους διδάγματα και οι διδάσκαλοι της Εκκλησίας, καθώς και οι άγιες σύνοδοι που συνήλθαν κατά καιρούς, ξεριζώνοντας αυτούς που παρέμεναν αμετανόητοι, τους παρέδωσαν στην απώλεια σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Θα απολέσεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος». Επομένως, όλοι εξέλιπαν και χάθηκαν εξαιτίας της ανομίας τους. Διότι πού βρίσκονται εκείνοι που κάποτε πολέμησαν την Εκκλησία, βασιλείς, δυνάστες και σοφοί; Δεν διασκορπίστηκαν, δεν χάθηκαν και δεν κατέληξαν στο μηδέν;

Διότι, όταν μιλούσε για τη φύση των τροφών και αποδείκνυε ότι αυτή είναι καθαρή, και απάλλασσε από την ιουδαϊκή τήρηση των διατάξεων, όταν ήλθε ο Πέτρος και του είπε ότι σκανδαλίστηκαν, λέει: «Αφήστε τους». Και όχι μόνο αδιαφόρησε για αυτούς, αλλά και τους κατηγόρησε, λέγοντας: «Διότι κάθε φυτεία που δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί». Έτσι ακύρωσε τον νόμο περί των τροφών. Όταν όμως εκείνοι που εισέπρατταν τα δίδραχμα πλησίασαν τον Πέτρο και του έλεγαν: «Ο δάσκαλός σου δεν πληρώνει τα δίδραχμα;», δεν έπραξε πλέον το ίδιο, όπως στην περίπτωση εκείνων, αλλά φροντίζει για το σκάνδαλο και λέει: «Για να μην τους σκανδαλίσουμε, όμως, ρίξε αγκίστρι στη θάλασσα και πιάσε το πρώτο ψάρι που θα ανεβεί, και θα βρεις στο στόμα του έναν στατήρα. Πάρε τον και δώσε τον για λογαριασμό μου και για λογαριασμό σου». Βλέπεις ότι άλλοτε φροντίζει να μη σκανδαλίσει και άλλοτε δεν φροντίζει; Διότι εδώ δεν ήταν κατεπείγον να αποκαλυφθεί η δόξα του Μονογενούς. Πώς θα μπορούσε άλλωστε, εφόσον μάλιστα επιδίωκε να τη συσκιάζει και έδινε εντολή σε πολλούς να μην πουν ότι αυτός είναι ο Χριστός; Και γι' αυτόν τον λόγο, από την καταβολή του νομίσματος δεν θα προέκυπτε καμία βλάβη, ενώ από την μη καταβολή του γεννιόνταν μεγάλα κακά. Διότι θα τον αποστρέφονταν, θεωρώντας τον ως τύραννο, και στασιαστή, και εχθρό ολόκληρης της πόλης, και ως κάποιον που την εμπλέκει στους έσχατους κινδύνους.

Εάν όμως είναι εκ φύσεως κοινό και στα δύο, πώς θα υπάρξει κοινό εκ φύσεως θέλημα σε εκείνα των οποίων η φύση είναι διαφορετική; Εάν πάλι νοείται ως σύνθετο ενός όλου, τούτο προστίθεται στον καινοφανή μύθο και στο κατασκεύασμα. Διότι τι είδους σύνθεση θελήματος μπορεί να υπάρξει; Πάλι τον αποξένωσες από τον Πατέρα, χαρακτηρίζοντας με σύνθετο θέλημα μόνο τη σύνθετη υπόσταση. Έτσι, λοιπόν, ο λόγος ερχόμενος ξεριζώνει κάθε φυτεία την οποία δεν φύτεψε ο Πατέρας· επειδή δεν είναι στη φύση του να περιποιείται μια ξένη καλλιέργεια.

Ερμηνεία. Επειδή την εποχή αυτού του Αγίου ήλθαν στις χώρες των Ρωμαίων βάρβαροι, οι οποίοι ονομάζονταν Βοράδοι και Γότθοι, και αφού αιχμαλώτισαν πολλούς χριστιανούς, τους έδωσαν και έφαγαν ειδωλόθυτα φαγητά, ή με άλλον τρόπο απαγορευμένα και ακάθαρτα, για τον λόγο αυτόν, όταν ρωτήθηκε από τον τότε Πάπα ο θείος αυτός Γρηγόριος, απαντά με τον παρόντα Κανόνα ότι δεν προξενεί βαριά βλάβη και αμαρτία το να φάνε οι χριστιανοί τέτοια φαγητά, και μάλιστα διότι από όλους λέγεται ότι οι βάρβαροι αυτοί δεν θυσίαζαν στα είδωλα, και συνεπώς ούτε τα φαγητά που έδωσαν στους πιστούς ήταν ειδωλόθυτα. Φέρνει δε και μαρτυρία από τον Απόστολο, λέγοντας ότι τα φαγητά, δηλαδή η τροφή, προορίζονται για την κοιλιά, δηλαδή για τη γαστριμαργία, και αντιστρόφως η γαστριμαργία για την απόλαυση, ο Θεός όμως και την απόλαυση και τη γαστριμαργία θα τις καταργήσει, ώστε κανένας να μη βλάπτεται από αυτά. Στη συνέχεια ο άγιος δεικνύει ότι τα φαγητά που τρώγονται για απόλαυση και γαστριμαργία κατακρίνονται, όχι εκείνα που καταναλώθηκαν από τους αιχμαλωτισθέντες χριστιανούς εξαιτίας της ανάγκης και της βίας της φύσεως, καθώς και της βίας των βαρβάρων. Παραθέτει δε και μαρτυρία από το Ευαγγέλιο που λέει: «Δεν κάνουν ακάθαρτο τον άνθρωπο τα φαγητά που εισέρχονται από το στόμα, αλλά εκείνα που εξέρχονται από την καρδιά».

Ο Ιερεμίας, θρηνώντας και διερευνώντας την αιτία των παθών, λέει: «Ο Κύριος δεν είπε: ποιος μίλησε έτσι, και έγινε; Ο Κύριος δεν το διέταξε· από το στόμα του Υψίστου δεν θα εξέλθουν τα κακά, αλλά τα αγαθά». Και πάλι, υπάρχει η ερώτηση των λογικών δυνάμεων προς τον Κύριο στο Ευαγγέλιο: «Κύριε, λέει, δεν έσπειρες καλό σπόρο στον αγρό σου; Από πού λοιπόν προήλθε αυτό το ζιζάνιο;» Σε άλλο σημείο δε, ο ίδιος ο Σωτήρας λέει για τα ίδια πράγματα: «Κάθε φυτεία που δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου θα ξεριζωθεί». Διότι το ότι κάθε φυτεία που προέρχεται από τον Θεό είναι καλή, το μαρτυρεί ο Παύλος (μέσα στον οποίο μιλάει ο Χριστός): «διότι κάθε κτίσμα του Θεού είναι καλό». Να γνωρίζεις, λοιπόν, ότι τα πάθη που είναι κρυμμένα μέσα μας δεν είναι δικά μας, αλλά ξένα· διότι λέει: «από τα κρυφά μου σφάλματα καθάρισέ με, και από τα ξένα προφύλαξε τον δούλο σου», και: «ξένοι επαναστάτησαν εναντίον μου, και ισχυροί ζήτησαν την ψυχή μου», και: «Δίκασε, Κύριε, αυτούς που με αδικούν, πολέμησε αυτούς που με πολεμούν». Τι είναι λοιπόν τα κρυφά ή ποιοι είναι αυτοί που αδικούν και πολεμούν ή ποιοι είναι οι ξένοι, αν όχι τα πνεύματα της πονηρίας που αντιστρατεύονται τις αρετές του Χριστού;

Και πώς άραγε, λέει, ρωτώντας ο ένας τον άλλον, θα υπερισχύσουμε αυτού του πάθους; Και αυτό το κατόρθωμα πώς θα το αποκτήσουμε; Πότε χύνεται το δάκρυ και με ποιον τρόπο αναβλύζει; Όταν ρέει μέσω ανυπόκριτης υπακοής, ταπεινώσεως και σιωπής των χειλέων, ποτίζει τα βλαστάρια της ψυχής, κάνοντας να ανατείλει το ξύλο της ζωής όπως στον παράδεισο. Αποξηραίνεται όμως με την πολυλογία, τα γέλια, τα άσκοπα βλέμματα, τους γογγυσμούς, τα σκληρά λόγια, την πολυυπνία και την πολυφαγία. Αλλά είναι στην εξουσία σας απέναντι σε ποιο πάθος θέλουμε να ασκηθούμε. Ποιος ανάμεσά σας βιάζει τον εαυτό του υπακούοντας στα πάντα χωρίς να δείχνει λύπη ούτε καν στο πρόσωπό του; Ποιος από εσάς προσέχει με ακρίβεια να μην ξεστομίσει λυπηρό λόγο στον πλησίον του, θεωρώντας υπεύθυνο μόνο τον εαυτό του, και όχι εκείνους στους οποίους απευθύνεται δικαιολογημένα ο λόγος; Διότι ο Πέτρος λέει προς τον Κύριο ότι, ακούγοντας τον λόγο, οι Φαρισαίοι σκανδαλίστηκαν. Αλλά τι απαντά ο Κύριος; «Κάθε φυτεία», λέει, «που δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί».

Ο Ιησούς, λοιπόν, όταν άκουσε ότι οι Φαρισαίοι σκανδαλίστηκαν, είπε: «Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί. Αφήστε τους· είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών, και αν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο». Εννοεί ότι οι παραδόσεις των πρεσβυτέρων και τα ιουδαϊκά προστάγματα πρόκειται να ξεριζωθούν, και όχι αυτά του νόμου, όπως νομίζουν οι Μανιχαίοι. Διότι ο νόμος είναι φυτεία του Θεού. Επομένως, αυτός δεν ξεριζώθηκε. Διότι παραμένει η ρίζα του, δηλαδή το πνεύμα που κρύβεται μέσα του. Τα φύλλα όμως, δηλαδή το φαινόμενο γράμμα, έχουν πέσει. Διότι πλέον δεν κατανοούμε τον νόμο σύμφωνα με το γράμμα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα.