Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 15:14

Εις τον 18ο Ψαλμό. «Οφθαλμός που βλέπει τα καλά τέρπεται», λέει ο παροιμιαστής. Και ποια είναι κυρίως τα καλά με τα οποία τέρπεται ο οφθαλμός; Μήπως τα πολυθρύλητα ιπποδρόμια, στα οποία η ψυχή, πριν από το σώμα, έχασε την όρασή της, όπου τυφλός οδηγεί τυφλό, όχι κατά το σώμα, αλλά κατά την ψυχή, και αμφότεροι πέφτουν στον βόθρο της αμαρτίας; Διότι, εάν έβλεπαν οι ταπεινοί και άθλιοι, δεν θα θεωρούσαν την ξένη βλάβη δική τους τέρψη. Βλέπουν τον όμοιό τους άνθρωπο να έχει πέσει από το άρμα και τον ζωντανό να σύρεται σαν νεκρό σκυλί και τον λογικό άνθρωπο να κατασπαράσσεται από τα άλογα, και έχοντας απονεκρώσει τα σπλάγχνα τους από τη μανία, θεωρούν την ξένη πληγή δική τους ηδονή. Άλλων πάλι οι οφθαλμοί τέρπονται στα θέατρα, όπου αυτοί που βλέπουν, σαν να μην βλέπουν, στερούνται ληστρικά τη σωφροσύνη τους, όπου τα απόκρυφα της φύσης επιδεικνύονται με αναίδεια, όπου άνδρες που εκθηλύνονται και γυναίκες που απαρνούνται τη σεμνότητα, επιδεικνύουν αναιδώς στο μέσο του θεάτρου όσα ανήκουν στο κρυφό, όπου η ακμάζουσα νεότητα μαραίνεται από το πάθος, δεχόμενη στον νου της πυρωμένα βέλη. Και πουθενά δεν υπάρχει σίδηρος, και όμως ο νέος τραυματίζεται· πουθενά δεν υπάρχει βάρβαρος, και αυτός σύρεται αιχμάλωτος, λαμβάνοντας ως βέλη τα πορνικά βλέμματα.

Τότε λέγει: «Δεν υπάρχει προφήτης χωρίς τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του». Και αφού άκουσε τα όσα συνέβησαν με τον Ηρώδη και τον Ιωάννη, αναχωρεί σε έρημο τόπο και τρέφει τους πεντακισχίλιους. Στέλνει τους μαθητές στο πλοίο. Ανέρχεται στο όρος για να προσευχηθεί. Εμφανίζεται σε αυτούς τη νύχτα καθώς πλέουν· δέχεται τον Πέτρο πάνω στα ύδατα. Έρχεται στη Γεννησαρέτ. Θεραπεύονται πολλοί. Τον εγκαλούν οι Φαρισαίοι σχετικά με τους καθαρμούς· τους αποστομώνει και διδάσκει τα πλήθη περί των τροφών.

Αφήστε τους· είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών. Και αν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο. Και πολλά τέτοια θα μπορούσε να βρει κανείς και στα Ευαγγέλια και στον Απόστολο. Όταν όμως κάποιος προσκόπτει ή σκανδαλίζεται σε όσα εναπόκεινται στη δική μας εξουσία, πρέπει τότε να θυμηθούμε τα λόγια του Κυρίου προς τον Πέτρο, όταν είπε: «Άρα λοιπόν οι υιοί είναι ελεύθεροι· για να μην τους σκανδαλίσουμε όμως, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι, και πιάσε το πρώτο ψάρι που θα ανεβεί· και ανοίγοντας το στόμα του, θα βρεις έναν στατήρα· πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα»· καθώς και τις επιστολές του Αποστόλου προς τους Κορινθίους, στις οποίες λέει: «Δεν θα φάω κρέας ποτέ, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου»· και πάλι: «Καλό είναι να μη φας κρέας, ούτε να πιείς κρασί, ούτε να κάνεις κάτι στο οποίο ο αδελφός σου προσκόπτει ή σκανδαλίζεται ή ασθενεί». Το πόσο φοβερό είναι, σε όσα φαίνεται ότι εναπόκεινται στην εξουσία μας, να παραβλέπουμε τον αδελφό που σκανδαλίζεται από αυτά, το δείχνει η παραγγελία του Κυρίου, ο οποίος απαγορεύει γενικώς κάθε τρόπο σκανδαλισμού, λέγοντας: «Προσέξτε να μην καταφρονήσετε κανέναν από αυτούς τους μικρούς· διότι σας λέω ότι οι άγγελοί τους βλέπουν διαρκώς το πρόσωπο του Πατέρα μου, του εν ουρανοίς».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΒʹ. Εάν πρέπει αυτός που αποχωρεί από την αδελφότητα για οποιονδήποτε λόγο να συγκρατείται με παρακλήσεις ή όχι· και εάν πρέπει, σε ποιες περιπτώσεις. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Επειδή ο Κύριος είπε: «Αυτόν που έρχεται προς εμένα δεν θα τον διώξω έξω»· και πάλι: «Δεν έχουν ανάγκη από ιατρό οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς»· και αλλού: «Ποιος από εσάς, που έχει εκατό πρόβατα, εάν πλανηθεί ένα από αυτά, δεν αφήνει τα ενενήντα εννέα και πηγαίνει να αναζητήσει το πλανεμένο, μέχρι να το βρει;», πρέπει με κάθε τρόπο να θεραπεύουμε τον ασθενή και να καταβάλλουμε κάθε προσπάθεια για να ανατάξουμε, για να το πω έτσι, το εξαρθρωμένο μέλος. Εάν όμως επιμένει σε οποιαδήποτε κακία, πρέπει να τον αφήνουμε ως ξένο. Διότι έχει γραφτεί ότι: «Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο Πατέρας μου ο επουράνιος, θα ξεριζωθεί. Αφήστε τους· είναι τυφλοί».

Αυτοί λοιπόν τρέπονται σε φυγή μέσα σε μεσημεριανό σκοτάδι, έχασαν τα λογικά τους, διότι τα δόγματα τέτοιων ανθρώπων σε τίποτα δεν διαφέρουν από τη φαντασίωση που βλέπουν οι παράφρονες. Και η ερμηνεία του μεσημεριανού σκοταδιού είναι η έκσταση του νου, επειδή και εκείνοι που έχουν παρασυρθεί από κάποια πάθηση των λογισμών, ούτε νομίζουν ότι ο ήλιος λάμπει ούτε ότι υπάρχει φως στον αέρα. Είναι λοιπόν πράγματι έκσταση και ολοφάνερη μανία, ενώ τόσο ξεκάθαρα πράγματα κηρύττουν τη δύναμη του Πλάστη μας, το να δίνουν προσοχή σε είδωλα και κτίσματα και να θεοποιούν τα μη όντα, και πολλές φορές μέσω αιρετικών δογμάτων να παρασύρονται έξω από την αλήθεια, και, σαν να έχουν εγκαταλείψει το φως, να διάγουν τον βίο τους στο σκοτάδι. —«Μην παρασυρθείς». Μας προτρέπει ο λόγος να μην παρασυρόμαστε από την αληθοφάνεια των ετεροδόξων· διότι είναι ολοφάνερη μανία να ακολουθεί κανείς αυτούς που έχουν χάσει τα λογικά τους. Κατανόησε γι' αυτούς ότι έχουν παραφρονήσει. Βρίσκονται έξω από την οδό που οδηγεί προς τον Θεό· μην τους χρησιμοποιείς ως οδηγούς, μήπως τυχόν οδηγηθείς από αυτούς σε γκρεμό και βάραθρο. Διότι, εάν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο.

Αν όμως παραδώσεις τον εαυτό σου σε πολυάρετο άνδρα, θα γίνεις κληρονόμος των αγαθών που υπάρχουν σε αυτόν, και μακαριότατος ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων. Εάν όμως, λυπούμενος το σώμα σου, αναζητήσεις δάσκαλο συγκαταβατικό προς τα πάθη που έχεις μέσα σου, ή για να το πω καλύτερα, δάσκαλο που να ξεπέφτει μαζί σου, μάταια ανέλαβες τον άθλο της αποταγής, παραδίδοντας τον εαυτό σου σε εμπαθή βίο, χρησιμοποιώντας τυφλό οδηγό και βαδίζοντας προς το βάραθρο. Διότι, εάν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο.

Κεφάλαιο Ε΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Δεν μολύνει τον άνθρωπο εκείνο που εισέρχεται στο στόμα, αλλά εκείνο που εκπορεύεται από το στόμα, αυτό μολύνει τον άνθρωπο. Τότε τον πλησίασαν οι μαθητές του και του είπαν: Γνωρίζεις ότι οι Φαρισαίοι, ακούγοντας τον λόγο, σκανδαλίσθηκαν; Εκείνος δε αποκρίθηκε και είπε: Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο Πατέρας μου ο ουράνιος, θα ξεριζωθεί. Αφήστε τους· είναι τυφλοί, οδηγοί τυφλών. Εάν δε τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο. ΙΩΑΝΝΗΣ.

Τέτοιοι είναι εκείνοι που δεν εργάζονται καθόλου, αλλά περιεργάζονται, καταλαλούν και φλυαρούν χωρίς φόβο Θεού. Επιπλέον δε είναι και προπετείς σε ασυνάρτητα λόγια, με το πρόσχημα δήθεν της διδασκαλίας, χωρίς να κατανοούν ούτε αυτά που λένε ούτε για ποια πράγματα διαβεβαιώνουν. Και: αν έχεις σύνεση, απάντησε στον αδελφό σου. Ειδάλλως, βάλε το χέρι στο στόμα σου. Αν πάλι είναι καιρός να μιλήσεις, είναι καλό να πεις λόγο την κατάλληλη στιγμή. Διότι λέγει: ο λόγος σας ας είναι πάντοτε αρτυμένος με αλάτι, ώστε να γνωρίζετε πώς πρέπει να απαντάτε στον καθένα χωριστά. Διότι κάθε λόγος είναι κοπιαστικός, και αυτός που προσθέτει γνώση προσθέτει πόνο. Εκείνος δε που είναι προπετής στα χείλη θα πέσει σε κακά. Διότι λόγω της απουσίας παιδείας στη γλώσσα επέρχεται οργή. Ενώ ο άκακος φυλάγει τη γλώσσα του, επειδή αγαπά την ψυχή του. Διότι εκείνοι που μεταχειρίζονται την κολακεία εξαπατούν τις καρδιές των άκακων, και καλοπιάνοντάς τους τούς πλανάνε. Ας φοβηθούμε λοιπόν την καταδίκη των δασκάλων. Διότι η καταδίκη είναι βαρύτερη για όσους λένε και δεν πράττουν, οι οποίοι διδάσκουν ψευδώνυμη γνώση και εμβατεύουν μάταια και υπερηφανεύονται από τον σαρκικό τους νου, ως τυφλοί που οδηγούν τυφλούς, με αποτέλεσμα να πέφτουν και οι δύο σε λάκκο. Διότι από την έκβαση του λόγου του θα αναγνωριστεί ο άνθρωπος.

Ματθ. 15, 13-14. «Φυτεία» που δεν προέρχεται από τον Θεό είναι καθετί που βρίσκεται έξω από τον Θεό, το οποίο και «θα ξεριζωθεί»· όποιος έχει διαμορφωθεί από αυτήν είναι «τυφλός».

Έτσι λέει και η Ιερή Γραφή: Ο δε γεμάτος έπαρση και καταφρονητής άνθρωπος, ο αλαζόνας, δεν θα καταφέρει τίποτα. Έχοντας αυτήν την αρρώστια στον νου και στην καρδιά τους οι καθοδηγητές των Ιουδαίων, δεν δέχονταν τις συμβουλές του Σωτήρα. Διότι ήταν, πράγματι ήταν, όχι ενώπιον του Κυρίου αλλά ενώπιον του εαυτού τους σοφοί, όντας υπερόπτες και καυχωμένοι για τη γνώση των θείων νόμων, ενώ στην πραγματικότητα δεν γνώριζαν απολύτως τίποτα. Επειδή ήταν τυφλοί οδηγοί τυφλών, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα. <Αλίμονο στους ισχυρούς σας, αυτούς που πίνουν το κρασί, και στους δυνάστες που αναμιγνύουν τα μεθυστικά ποτά· αυτούς που αθωώνουν τον ασεβή για χάρη δώρων και αφαιρούν το δίκαιο από τον δίκαιο.> Οι πιο ισχυροί και επιφανείς της ιουδαϊκής συναγωγής, οι οποίοι υπερείχαν των άλλων στη γνώση των θείων νόμων και εξέδιδαν τις δικαστικές αποφάσεις, ήταν πάρα πολύ διεφθαρμένοι, καθώς άπλωναν άπληστα το χέρι τους στη δωροδοκία, και πουλούσαν εύκολα την απόφασή τους σε αυτούς που ήθελαν να αδικήσουν τους αδελφούς τους· αν και ο νόμος έλεγε ξεκάθαρα: «Να κρίνετε με δίκαιη κρίση.» Το ότι είναι αληθές αυτό που λέω, το επιβεβαιώνει ο προφήτης Αββακούμ λέγοντας: «Μέχρι πότε, Κύριε, θα κράζω, και δεν θα εισακούς; Θα φωνάζω προς εσένα αδικούμενος, και δεν θα με σώσεις; Γιατί μου έδειξες κόπους και πόνους, ώστε να βλέπω ταλαιπωρία και ασέβεια; Η κρίση στράφηκε εναντίον μου, και ο κριτής δωροδοκείται.»

Για να μη φανεί ότι ο Θεός τιμωρεί άσκοπα και ότι επιβάλλει τιμωρίες χωρίς λόγο, παραθέτει αμέσως τις αιτίες, εξαιτίας των οποίων βρέθηκαν ένοχοι και παραδίδονται προς όλεθρο στους εχθρούς, δηλαδή στα θηρία για κατασπάραξη. Διότι «δείτε», λέει, «ότι όλοι έχουν τυφλωθεί, δεν γνώρισαν τη σύνεση». Επειδή πραγματικά τυφλοί είναι εκείνοι από τον Ισραήλ, και περισσότερο από όλους τους άλλους οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, καθώς και εκείνοι που έλαχαν να είναι καθοδηγητές της Συναγωγής. Διότι δεν δέχθηκαν το αληθινό φως, ούτε θέλησαν να γνωρίσουν τον Χριστό, αν και Εκείνος διακήρυττε ξεκάθαρα, άλλοτε μεν ότι «Εγώ είμαι το φως του κόσμου», άλλοτε δε πάλι ότι «Εγώ ήρθα ως φως σε τούτο τον κόσμο· όποιος με ακολουθεί δεν πρόκειται να περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής». Ενώ, λοιπόν, ήταν δυνατόν να πλουτίσουν με το φως αποδεχόμενοι την πίστη, δεν το έπραξαν αυτό, αλλά όπως λέει ο προφήτης, «Ενώ περίμεναν το φως, τους ήρθε το σκοτάδι· ενώ περίμεναν την αυγή, περπάτησαν μέσα σε βαθύ σκοτάδι». Είπε εξάλλου και ο ίδιος ο Σωτήρας και γι' αυτούς και για τους λαούς που είχαν υπό την εξουσία τους ότι «Είναι τυφλοί, και οδηγοί τυφλών». Άρα, όλοι έχουν τυφλωθεί, λέει, και δεν γνώρισαν τη σύνεση.

Οι Ιουδαίοι, πράγματι, περίμεναν τον φωτισμό από τον Χριστό. Άκουγαν τους αγίους προφήτες να αναφωνούν ξεκάθαρα: «Φωτίζου, φωτίζου, Ιερουσαλήμ, διότι έφτασε το φως σου και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε πάνω σου». Και τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών. Και ως προς την προαγγελία των αγίων προφητών, δεν στερούνταν χρηστής ελπίδας αυτοί οι ταλαίπωροι. Και μάλιστα, έλεγαν κάποτε μεταξύ τους οι άρχοντες της Ιουδαϊκής Συναγωγής: «Μήπως από την Γαλιλαία έρχεται ο Χριστός; Δεν είπε η Γραφή ότι από το σπέρμα του Δαβίδ και από την κώμη της Βηθλεέμ έρχεται ο Χριστός;» Και εκείνη η Σαμαρείτιδα γυναίκα ομολόγησε ξεκάθαρα, συνομιλώντας με τον ίδιο τον Χριστό, τη δύναμη της ελεύσεώς Του. Διότι είπε: «Γνωρίζουμε ότι έρχεται ο Μεσσίας, ο οποίος λέγεται Χριστός· όταν έρθει εκείνος, θα μας τα αναγγείλει όλα». Επομένως, περίμεναν μεν, όπως είπα, τον φωτισμό από τον Χριστό, αλλά η ελπίδα τους κατέληξε στο εντελώς αντίθετο. Διότι δεν αποδέχθηκαν το αληθινό φως, αλλά αφού εγκατέστησαν οικειοθελώς το σκοτάδι στις διάνοιές τους, έγιναν τυφλοί και οδηγοί τυφλών, σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρα.

Θυμόμαστε δε ότι ο Χριστός είπε για τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους: «Αφήστε τους, είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών». Αλλά και μέσω της φωνής του Δαβίδ αναφέρεται γι' αυτούς: «Γιοι αλλότριοι με ξεγέλασαν, γιοι αλλότριοι πάλιωσαν και χώλαναν βγαίνοντας από τα μονοπάτια τους». Διότι δεν αποδέχονταν τον Χριστό, αυτοί που ούτε να βαδίζουν ορθά γνώριζαν, ούτε βέβαια δέχθηκαν να κατοικήσει στον νου και την καρδιά τους το νοητό και θείο φως, αλλά έπεσαν από παραξιφίδα, δηλαδή από μαχαίρια.

Ή πώς λεγόταν γι' αυτούς και για όσους έτυχε να είναι ηγέτες τους, «Αφήστε τους, είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών;» Διότι, ποια τύφλωση θα μπορούσε να νοηθεί σε έναν νου που βλέπει τον Θεό; Επομένως, είναι πλήρες αμάθειας το να αποδίδει κανείς απολύτως και με κάθε τρόπο την ισχύ των ίδιων των πραγμάτων στις ποιότητες των ονομάτων. Τίποτα, νομίζω, δεν θα εμποδίσει πλέον στο ελάχιστο να υποθέσουμε ορθά και όπως πρέπει ότι ο Μελχισεδέκ ήταν άνθρωπος, και ότι είχε βασιλεύσει κάποτε στη Σαλήμ, έστω κι αν αυτή τυχόν μεταφράζεται ως ειρήνη.

Και για μεν τους Ιουδαίους είπε κάπου ο Χριστός στους αγίους αποστόλους: «Αφήστε τους, είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών. Όμως, μακάρια είναι τα δικά σας μάτια επειδή βλέπουν, και τα αυτιά σας επειδή ακούν». Επομένως, η αδυναμία της Συναγωγής των Ιουδαίων για θεοπτία θα μπορούσε εύλογα να υποδηλωθεί μέσω των ματιών της Λείας.

Και αυτό είναι αληθές, χωρίς καμία πλάνη· διότι ο νους των Ιουδαίων δεν έχει απαλλαγεί από την αμάθεια και την πώρωση, δηλαδή από τη νοητή ομίχλη. Γι' αυτό λοιπόν και ο Χριστός τούς απευθυνόταν λέγοντας: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Σε ομίχλη λοιπόν και σαν σε σκοτάδι βρίσκονται όσοι δεν έχουν ακόμη πιστέψει· διότι δεν προσήλθαν στο φως. Είπε άλλωστε κάπου ο Χριστός τόσο για τους Φαρισαίους όσο και για τους λαούς που υπάγονταν σε αυτούς: «Αφήστε τους· διότι είναι τυφλοί, οδηγοί τυφλών». Σκοτεινός, επομένως, είναι ο νους των Ιουδαίων· γι' αυτό νοσούν ως προς τη σάρκα και σχεδόν είναι προσκολλημένοι στα πλέον γεώδη. Ας θεωρήσουμε λοιπόν ότι το μάννα είναι σκιά και τύπος των διδασκαλιών και των χαρισμάτων που δόθηκαν μέσω του Χριστού, τα οποία είναι άνωθεν και εξ ουρανού, και δεν έχουν καθόλου γεώδη χαρακτήρα· μάλλον στερούνται κάθε σαρκικής βδελυγμίας, και αποτελούν αληθινά τροφή όχι μόνο των ανθρώπων, αλλά και των αγγέλων. Διότι ο Υιός φανέρωσε σε εμάς τον Πατέρα μέσω του εαυτού Του, και δι' αυτού πιστέψαμε στη διδασκαλία περί της Αγίας και Ομοουσίου Τριάδος, και οδηγηθήκαμε άριστα σε κάθε δρόμο της αρετής. Τροφή δε των πνευμάτων είναι ακριβώς η ορθή και ανόθευτη γνώση αυτών των πραγμάτων. Η χορηγία των διδασκαλιών του Χριστού θα έμοιαζε σαν να γίνεται μέσα στο φως και την ημέρα. Γι' αυτό λοιπόν το μάννα δόθηκε στους αρχαίους όταν ξημέρωνε η ημέρα και απλωνόταν το φως.

Και σχετικά με τους Ιουδαίους λέει: «Αφήστε τους, είναι τυφλοί, οδηγοί τυφλών». Απευθύνθηκε δε και πάλι προς αυτούς που τον γνώρισαν λέγοντας: «Μακάρια είναι τα δικά σας μάτια, επειδή βλέπουν, και τα αυτιά σας, επειδή ακούν». Όταν λοιπόν ο Θεός των όλων ολοκλήρωσε τους λόγους του για αυτά τα ζητήματα, άρχισε να νομοθετεί και να ορίζει νόμους για όλα τα άριστα πράγματα. Και λέει ως εξής: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, ο οποίος σε έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου, από τον οίκο της δουλείας· δεν θα έχεις άλλους θεούς εκτός από εμένα». Έκανε δε την πρέπουσα αρχή στους νόμους, λέγοντας ότι ο ίδιος είναι αυτός που θαυματούργησε στην Αίγυπτο· αυτός που, ας το πούμε έτσι, εξήγειρε ολόκληρη την κτίση ενάντια στη μανία των καταπιεστών· αυτός που εξόπλισε τη βροχή και το χαλάζι, που επέδειξε τις μεταβολές των στοιχείων της φύσης, που επέφερε τον οικτρό θάνατο στα πρωτότοκα, και που άπλωσε πάνω τους το τριήμερο σκοτάδι· αυτός που χαρίζει σε όποιους θέλει το να περνούν μέσα από τα κύματα, και συντρίβει χωρίς κόπο αυτούς που αντιστέκονται. Διότι έπρεπε, έπρεπε αυτοί που εισέρχονται κάτω από τον ζυγό της θείας εντολής να μην αγνοούν πόσο μεγάλη είναι η δύναμη του νομοθέτη, και ότι δεν είναι ασφαλές γι' αυτούς να εναντιώνονται σε εκείνον που έχει την ισχύ να κατορθώνει τα πάντα με ευκολία. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Πόσο καλά και θεοπρεπώς φρόντισε για εμάς ο νομοθέτης! Διότι ο φόβος κατά κάποιον τρόπο πάντα εξαναγκάζει σε υπακοή, και κάνει τον σκληρό και απείθαρχο άνθρωπο σαν ένα υπάκουο πουλάρι. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Πολύ σωστά μίλησες.

Και επειδή άκουσε από εκείνους που τον άκουσαν να αναπτύσσει τέτοια πράγματα, οι οποίοι, όπως φαίνεται, είχαν καταπλαγεί από την υπερβολή της καινοφανούς διδασκαλίας του και δεν μπορούσαν να ανεχθούν να προσπεράσουν σιωπηλά την τόσο σαφή βλασφημία κατά των αγίων πατέρων, ενώ ταυτόχρονα φοβούνταν για τον εαυτό τους μήπως, αν την προσπεράσουν σιωπηλά, γίνουν κοινωνοί ενός τέτοιου μιάσματος —πράγμα το οποίο και εμάς τώρα μας παρακίνησε περισσότερο από οτιδήποτε άλλο να γράψουμε—, επειδή λοιπόν εκείνος άκουσε τέτοιους ανθρώπους να του λένε: «Αφού είσαι αμύητος και εντελώς τυφλός σε τέτοια ζητήματα, τι έπαθες και επιχειρείς να μιλάς για μυστικά ιερά θεάματα, τα οποία δεν θα κατανοούσες εύκολα ούτε καν ακούγοντας αυτούς που έχουν την εμπειρία;», μην μπορώντας να αρνηθεί την αμάθεια και την απειρία του σε αυτά, που ήταν ολοφάνερη σε όλους, λέει: «Δεν είναι παράξενο αν ο ίδιος, αν και τυφλός, πιαστεί από κάποιον που βλέπει, και έτσι, αν οι άλλοι τυφλοί πιαστούν από αυτόν, καταστεί αλάνθαστος οδηγός», νομίζοντας ότι με την αφθονία της ρητορικής του ικανότητας και με την πειστικότητα των διαλεκτικών του σοφισμάτων βρήκε τρόπο να υπερισχύσει ακόμη και του ευαγγελικού λόγου, ο οποίος λέει σαφώς τα αντίθετα από αυτό: «Γιατί αν τυφλός οδηγεί τυφλό», λέει, «και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο». «Αλλά εγώ», λέει, «αυτός ο τυφλός και οδηγός των τυφλών, μπορώ να ακολουθώ αυτούς που βλέπουν, πιανόμενος από αυτούς». Και ποιος από τους τυφλούς δεν μπορεί να το κάνει αυτό;

Εάν όμως ο άνθρωπος αισθάνεται, εξαιτίας αυτής της συναναστροφής και της συνεχούς επικοινωνίας, ότι ασθενεί η συνείδησή του ως προς τη θεωρία των όντων και ταράσσεται η γαλήνη του και σκοτίζεται η γνώση του, επειδή η διάνοιά του έχει ακόμη ανάγκη από προφύλαξη και από την υποταγή των αισθήσεων, και, επιθυμώντας να θεραπεύσει άλλους, χάνει τη δική του υγεία, και εκπίπτει από την ελευθερία του δικού του θελήματος στην ταραχή του νου. Ένας τέτοιος άνθρωπος ας θυμηθεί τον αποστολικό λόγο που παραινεί και λέει ότι η στερεή τροφή ανήκει στους τελειοτέρους, και ας στραφεί προς τα πίσω, για να μην ακούσει από αυτόν το παράδειγμα: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου». Και ας κατακρίνει τον εαυτό του και ας διαφυλάξει τη δική του ευεξία, και αντί για τα αισθητά του λόγια ας διακονεί η αγαθή του πολιτεία, και αντί για τις φωνές του στόματός του, εφόσον διατηρήσει την ψυχή του υγιή, ας ωφελεί τους άλλους και μέσω της δικής του υγείας ας τους θεραπεύει. Διότι, όταν βρεθεί μακριά από τους ανθρώπους, με τον ζήλο των αγαθών έργων μπορεί περισσότερο να τους ευεργετήσει παρά με λόγια, όταν μάλιστα ο ίδιος είναι άρρωστος και έχει ανάγκη ιατρείας περισσότερο από αυτούς· διότι εάν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν στον λάκκο.

Και όταν διαπιστώσει ότι η ψυχή του βρίσκεται σε υγεία, τότε ας ωφελεί και άλλους, και μέσα από τη δική του υγεία ας τους θεραπεύει. Διότι όταν βρεθεί μακριά από τους ανθρώπους, μπορεί να τους ευεργετήσει περισσότερο με τον ζήλο των αγαθών έργων παρά με λόγια, αν είναι και ο ίδιος άρρωστος και χρειάζεται θεραπεία περισσότερο από αυτούς. «Διότι εάν τυφλός οδηγεί τυφλό, θα πέσουν και οι δύο σε λάκκο».

Ας φροντίζουμε για τους ανθρώπους μόνο μέχρι του σημείου να μην τους δίνουμε και να μην τους παρέχουμε αφορμή. Αν όμως, ενώ εμείς δεν δίνουμε αφορμή, εκείνοι θέλουν να μας κατηγορούν ασυλλόγιστα και χωρίς λόγο, ας γελάμε και ας μην κλαίμε. Εσύ να προνοείς για τα καλά ενώπιον του Κυρίου και των ανθρώπων· εάν, ενώ εσύ πράττεις το καλό, εκείνος χλευάζει, μην νοιάζεσαι πλέον. Έχεις τα παραδείγματα στις Γραφές. Διότι «τώρα ανθρώπους προσπαθώ να πείσω ή τον Θεό;» λέει· και πάλι, «Ανθρώπους προσπαθούμε να πείσουμε, ενώ στον Θεό είμαστε φανεροί». Και ο Χριστός με αυτόν τον τρόπο έλεγε για όσους σκανδαλίζονταν: «Αφήστε τους, είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών»· και πάλι, «Αλίμονο σε εσάς, όταν μιλήσουν καλά για εσάς όλοι οι άνθρωποι»· και πάλι: «Ας λάμψουν τα έργα σας, ώστε να τα δουν οι άνθρωποι και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς». Εάν όμως αλλού λέει: «Όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς, τον συμφέρει να κρεμαστεί γύρω από τον λαιμό του μια βαριά μυλόπετρα και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας»· μην απορείς· διότι αυτά δεν είναι αντίθετα μεταξύ τους, αλλά συμφωνούν απολύτως. Διότι, όταν η αιτία προέρχεται από εμάς, αλίμονό μας· όταν όμως δεν προέρχεται από εμάς, δεν ισχύει πλέον αυτό. Και πάλι: «Αλίμονο σε εσάς, εξαιτίας των οποίων βλασφημείται το όνομα του Θεού».

Διότι γνωρίζει και να περιφρονεί τα σκάνδαλα, αλλά και να μην τα περιφρονεί. Αλλού, βέβαια, λέει: «Για να μην τους σκανδαλίσουμε, ρίξε αγκίστρι στη θάλασσα»· εδώ όμως λέει: «Αφήστε τους· είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών. Εάν δε τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο». Αυτά δε τα έλεγαν οι μαθητές, όχι επειδή στενοχωρούνταν μόνο για εκείνους, αλλά επειδή ήταν και οι ίδιοι ελαφρώς ταραγμένοι. Επειδή όμως δεν τολμούσαν να το πουν αυτό προσωπικά εκ μέρους τους, ήθελαν να πάρουν απάντηση μέσα από την αναφορά τους σε άλλους. Διότι, το ότι αυτό πράγματι συμβαίνει, άκου πώς, μετά από αυτά, ο θερμός Πέτρος που παντού προτρέχει, τον πλησιάζει και λέει: «Εξήγησέ μας την παραβολή αυτή»· αποκαλύπτοντας έτσι την ταραχή της ψυχής του, και ενώ δεν τολμούσε να πει φανερά ότι «Σκανδαλίζομαι», ζητούσε μέσω της ερμηνείας να απαλλαγεί από την ταραχή· γι' αυτό και δέχθηκε επιτίμηση. Τι λέει λοιπόν ο Χριστός; «Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο επουράνιος Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί». Αυτό λένε όσοι νοσούν από τις πλάνες των Μανιχαίων ότι ειπώθηκε για τον Νόμο· αλλά τα όσα ειπώθηκαν προηγουμένως τους αποστομώνουν. Διότι, αν μιλούσε για τον Νόμο, πώς πιο πάνω τον υπερασπίζεται και μάχεται γι' αυτόν, λέγοντας: «Γιατί παραβαίνετε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράδοσής σας;». Και πώς φέρνει στο μέσο τον προφήτη; Αλλά αυτά τα λέει για εκείνους τους ίδιους και για τις παραδόσεις τους.

δʹ. Και το επόμενο δείχνει ότι για αυτούς ελέχθη και για τις παραδόσεις τους. Πρόσθεσε λοιπόν: «Είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών». Αν όμως το έλεγε αυτό για τον νόμο, θα έλεγε: «Είναι τυφλός οδηγός τυφλών». Αλλά δεν είπε έτσι, παρά «Είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών», απαλλάσσοντας εκείνον (τον νόμο) από την κατηγορία, και στρέφοντας το παν προς αυτούς. Έπειτα, για να αποκόψει και το πλήθος από αυτούς, επειδή επρόκειτο να πέσει στο βάραθρο εξαιτίας τους, λέει: «Αν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο». Μεγάλο κακό, βέβαια, είναι το να είναι κάποιος τυφλός· το να μην έχει όμως χειραγωγό ενώ είναι τέτοιος, και επιπλέον να κατέχει θέση οδηγού, είναι διπλό και τριπλό έγκλημα. Διότι, αν το να μην έχει οδηγό ο τυφλός είναι επικίνδυνο, πολύ περισσότερο είναι το να θέλει να γίνει τέτοιος σε άλλον. Τι κάνει λοιπόν ο Πέτρος; Δεν λέει: «Τι είναι άραγε αυτό που είπες;», αλλά τον ρωτάει σαν να είναι γεμάτο ασάφεια (αυτό που ελέχθη). Και δεν λέει: «Γιατί είπες κάτι παράνομο;» —διότι φοβήθηκε μήπως θεωρηθεί ότι σκανδαλίστηκε— αλλά ισχυρίζεται ότι αυτό αποτελεί ασάφεια. Ότι όμως δεν επρόκειτο περί ασάφειας, αλλά ότι σκανδαλιζόταν, είναι φανερό· διότι (ο λόγος) δεν είχε καμία ασάφεια. Γι' αυτό και τον επιπλήττει λέγοντας: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι;». Διότι τα μεν πλήθη ίσως και να μην κατάλαβαν καθόλου το λεχθέν· αυτοί όμως ήταν που σκανδαλίστηκαν.

εʹ. Αυτά λοιπόν βγήκατε να διδάξετε: την αναισχυντία, την ανοησία, την πορνεία, τις μοιχείες, τους φόνους, κάθε δρόμο κακίας; Δεν θα σταματήσετε να μας αναγκάζετε να διαπομπεύουμε τις κακίες σας; Εσείς που βαστάζεστε από την κοιλιά της μητέρας σας και παιδαγωγείστε μέχρι τα γηρατειά σας· εσείς οι τυφλοί, που ρίχνετε ο ένας τον άλλον στον λάκκο. Διότι, «εάν τυφλός», λέγει, «οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο». Εσείς που καθημερινά απολαμβάνετε τους προφήτες, χωρίς ποτέ να γίνεστε καλύτεροι, επρόκειτο να γίνετε δάσκαλοι άλλων; Δεν θα σταματήσετε να φλυαρείτε τέτοιες ανοησίες, και θα αναγνωρίσετε επιτέλους την κακία σας; Διότι αυτό ακριβώς σας κατέστρεφε πάντοτε, το ότι δεν θέλατε να γνωρίσετε ούτε καν την αιτία των αμαρτημάτων σας. Γι' αυτό λοιπόν, όπως ακριβώς κάνουν οι δικαστές, οι οποίοι διατάζουν να ακολουθούν τους μαστιγωμένους αυτοί που φωνάζουν δυνατά και αναγγέλλουν τις αιτίες των μαστιγώσεων, λέγοντας: «μη γίνεστε κλέφτες, μη γίνεστε άρπαγες»· έτσι λοιπόν και ο Θεός, διαπομπεύοντάς σας παντού, διέταξε να σας ακολουθούν οι προφήτες λέγοντας την αιτία της τιμωρίας σας. Διότι σε όλα τα μέρη της οικουμένης είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι μαζί σας, και μέχρι σήμερα σας φωνάζουν δυνατά.

Τι κάνει, λοιπόν; Θέλοντας να θεραπεύσει το σκάνδαλο (διότι ήταν σπουδαιότερη η σωτηρία τόσων μυριάδων) και να διορθώσει τη χωλότητα, με το να δείξει προσωρινά ότι δεν τηρεί τον νόμο, το εμπόδισε, πράγμα που ήταν σπουδαιότερο. Σκανδαλίζονταν πάλι, επειδή κήρυττε Εσταυρωμένο· εδώ, όμως, αψήφησε αυτούς που σκανδαλίζονταν, διότι ήταν μεγαλύτερο το κέρδος του κηρύγματος. Το ίδιο κάνει και ο Χριστός. Διότι, όταν τους μιλούσε για τις τροφές και σκανδαλίστηκαν όταν Εκείνος έλεγε ότι δεν μολύνει τον άνθρωπο εκείνο που εισέρχεται, αλλά εκείνο που εξέρχεται, λέει: «Αφήστε τους».

Σχόλιο δεύτερο. Εκείνος που δεν διδάσκεται άνωθεν, αλλά εξακολουθεί να έχει το φρόνημά του στα επίγεια, πώς θα θεραπεύσει τους ομοίους του; Διότι, όπως λέγει, εάν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν στον λάκκο.

Διότι τέτοιος ήταν και όλος ο υπόλοιπος χορός των αποστόλων, που αγωνιζόταν υπέρ του Χριστού, και των μαρτύρων ομοίως, που παρουσιάζονταν μπροστά σε βασιλείς και τυράννους για τον Χριστό, και ο ζήλος των προφητών δεν ήταν μικρότερος από αυτών. Από αυτούς, και ο ζηλωτής Ηλίας, τους προφήτες του Βάαλ και των αλσών και τους ιερείς της αισχύνης στον χείμαρρο Κισών, που ήταν τετρακόσιοι πενήντα στον αριθμό, χωρίς καμία επιείκεια τους σκότωσε όλους, ομοίως και ο Φινεές, εξολοθρεύοντας με το δόρυ αυτούς που πόρνευαν παράνομα, έπαυσε την καταστροφή «και αυτό του υπολογίστηκε ως δικαιοσύνη» «από γενεά σε γενεά» «έως του αιώνος». Και ο Μωυσής, που μαρτυρήθηκε ως ο πραότατος όλων, αγανακτώντας με την παρανομία του λαού και κρίνοντάς τους ανάξιους της θείας νομοθεσίας, έριξε κάτω και συνέτριψε εκείνες τις θεόγραφες πλάκες. Και τι να λέω για προφήτες και αποστόλους και μάρτυρες, όταν και ο ίδιος ο Χριστός, ο Θεός αυτών, φαίνεται να αγανακτεί, να στενάζει και να λυπάται βαθιά για την πώρωση και την απώλεια των παράνομων Ιουδαίων, και με παρρησία να ελέγχει χωρίς δισταγμό την παράνοιά τους και, οικτίροντας τη διεστραμμένη τους σκέψη, να φωνάζει λέγοντας: «Αλίμονο σε εσάς γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές» και τα εξής, και λέει, «αλίμονο σε εσάς, οδηγοί τυφλοί», διότι «εάν τυφλός οδηγεί τυφλό» και τα εξής γνωστά, και τους ήλεγχε ότι προέρχονται από τον πατέρα τους, τον διάβολο, και όλα τα παρόμοια;

Ερμηνεία. Επειδή την εποχή αυτού του Αγίου ήλθαν στις χώρες των Ρωμαίων βάρβαροι, οι οποίοι ονομάζονταν Βοράδοι και Γότθοι, και αφού αιχμαλώτισαν πολλούς χριστιανούς, τους έδωσαν και έφαγαν ειδωλόθυτα φαγητά, ή με άλλον τρόπο απαγορευμένα και ακάθαρτα, για τον λόγο αυτόν, όταν ρωτήθηκε από τον τότε Πάπα ο θείος αυτός Γρηγόριος, απαντά με τον παρόντα Κανόνα ότι δεν προξενεί βαριά βλάβη και αμαρτία το να φάνε οι χριστιανοί τέτοια φαγητά, και μάλιστα διότι από όλους λέγεται ότι οι βάρβαροι αυτοί δεν θυσίαζαν στα είδωλα, και συνεπώς ούτε τα φαγητά που έδωσαν στους πιστούς ήταν ειδωλόθυτα. Φέρνει δε και μαρτυρία από τον Απόστολο, λέγοντας ότι τα φαγητά, δηλαδή η τροφή, προορίζονται για την κοιλιά, δηλαδή για τη γαστριμαργία, και αντιστρόφως η γαστριμαργία για την απόλαυση, ο Θεός όμως και την απόλαυση και τη γαστριμαργία θα τις καταργήσει, ώστε κανένας να μη βλάπτεται από αυτά. Στη συνέχεια ο άγιος δεικνύει ότι τα φαγητά που τρώγονται για απόλαυση και γαστριμαργία κατακρίνονται, όχι εκείνα που καταναλώθηκαν από τους αιχμαλωτισθέντες χριστιανούς εξαιτίας της ανάγκης και της βίας της φύσεως, καθώς και της βίας των βαρβάρων. Παραθέτει δε και μαρτυρία από το Ευαγγέλιο που λέει: «Δεν κάνουν ακάθαρτο τον άνθρωπο τα φαγητά που εισέρχονται από το στόμα, αλλά εκείνα που εξέρχονται από την καρδιά».

Για όσους λοιπόν δεν έχουν ακόμη γεννηθεί με αυτό το βάπτισμα, ας αναζητήσουμε την αιτία και ας εξετάσουμε με ακρίβεια γιατί δεν γνώρισαν ότι έχουν γεννηθεί. Και ποια είναι η αιτία; Η άγνοια και η τύφλωση των οφθαλμών της ψυχής. Και πρόσεχε με ακρίβεια. Όπως ακριβώς τα παιδιά που γεννιούνται κατά σάρκα, χωρίς πατέρα ούτε συλλαμβάνονται ούτε βεβαίως γεννιούνται, έτσι είναι αδύνατον να γεννηθεί άνωθεν αυτός που δεν έχει πατέρα γεννημένο εκ των άνω. Και όπως ακριβώς ο σαρκικός πατέρας γεννά σαρκικούς και τους υιούς του, έτσι και ο πνευματικός άνθρωπος, όσους επιθυμούν να γίνουν γνήσιοι υιοί του, τους καθιστά πνευματικούς. Εκείνος όμως που δεν έχει ακόμη γεννηθεί ή είναι ακόμη νήπιο, πώς θα μπορέσει να αναδειχθεί πατέρας άλλων; Με κανέναν τρόπο. Όποιος δεν έχει γίνει «υιός φωτός» με αίσθηση και γνώση και πείρα και πνευματική θεωρία, πώς θα μπορέσει ποτέ να δει ή να επιγνώσει τον «Πατέρα των φώτων»; Πώς δε, πες μου, θα καθοδηγήσει και άλλους προς το φως ή θα τους διδάξει ότι υπάρχει φως που ήλθε στον κόσμο για να φωτίσει «εκείνους που κάθονται στο σκοτάδι», το οποίο ο ίδιος δεν έχει ακόμη θεαθεί; Εφόσον είναι τυφλός, πώς θα υποδείξει τον δρόμο σε άλλους; Διότι αυτός που δεν βλέπει το φως, προφανώς περπατά στο σκοτάδι και διαρκώς σκοντάφτει και έχει ανάγκη από χειραγωγό, και δεν δύναται ο ίδιος να χειραγωγήσει άλλους. Αν όμως το πράξει, τότε θα γίνει για αυτούς και αίτιος απώλειας, διότι λέει ο Θεός: Αν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν στον λάκκο της άγνοιας ή της απώλειας.

Ν΄. Καθένας που δεν βλέπει, αλλά υπόσχεται να οδηγήσει άλλους, είναι πλάνος και ρίχνει αυτούς που τον ακολουθούν στον λάκκο της απώλειας, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου: «Αν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο».

Επειδή λοιπόν, άγιε πατέρα, έχει γραφτεί, αυτός που εξάγει άξιο από ανάξιο θα είναι σαν το στόμα μου και, αυτός που αποτρέπει άνθρωπο από τον δρόμο της πλάνης του θα καλύψει πλήθος αμαρτιών, πρέπει η αγιωσύνη σου να δραστηριοποιηθεί και να δώσει χέρι βοηθείας σε αυτόν που πλανάται. Διότι σε αυτό θα είσαι συνεργός του Θεού. Πώς όμως θα γίνει αυτό; Με το να φέρεις με μήνυμα τον Θεόκτιστο κοντά σου, και να του μιλήσεις και να συζητήσεις τα πρέποντα. Και αν μεν τον βρεις να υποχωρεί στον θείο λόγο, να του πεις και για εμένα τον ταπεινό ότι για αυτό ακριβώς έχω κινητοποιηθεί, αγαπώντας τη σωτηρία του, και αν εγκρίνεις, πατέρα, και εκείνος το επιθυμεί, να του στείλω επιστολή καταλλήλως, ώστε και από τις δύο πλευρές να ελκυστεί και να κερδηθεί αυτός που χάνεται. Διότι αυτό θέλει ο Θεός και για αυτό ήρθε πάνω στη γη, αναζητώντας να επιστρέψει το απολωλός. Και ως απόδειξη της αγάπης προς Αυτόν, θέτει σε εμάς την αγάπη προς τον πλησίον. Και πρέπει με κάθε δύναμη να κινητοποιηθούμε, όσιε πατέρα. Διότι για αυτό κι εγώ, έχοντας κινητοποιηθεί, σου έγραψα. Αν όμως μετά από τέτοια προσπάθεια παραμένει εντελώς απειθής, ας όψεται αυτός που ανομεί. Λέει ο Κύριος, αφήστε τους, είναι τυφλοί.

Όσον αφορά το γεγονός ότι διεξάγεται λογομαχία με τους Ιουδαίους, άφησε τους χριστομάχους, ω άριστε των πατέρων, να λυσσομανούν εναντίον του εαυτού τους. Διότι εκείνοι που απέρριψαν με καταφρόνηση τις διδαχές αυτού του ίδιου του Χριστού, του αληθινού Θεού μας, και παραμέρισαν τις νουθεσίες των αποστόλων και συλλήβδην σιχάθηκαν τις υψηλές διδασκαλίες όλων των θεοφόρων, πολύ δύσκολα θα μπορούσαν να καθοδηγηθούν από εμάς ή θα θεωρούσαν καθήκον να έρθουν σε συζήτηση. Αφήστε τους, είπε ο Κύριος, είναι τυφλοί. Και ο προφήτης λέει: δεν πρέπει να λέμε χαίρετε στους ασεβείς, λέει ο Κύριος. Διότι, εκτός από το ότι δεν θα ωφεληθούμε καθόλου από τη σύγκρουση των λόγων, θα βλάψουμε και τους εαυτούς μας, δηλητηριαζόμενοι από τα ιοβόλα λόγια τους σαν από φίδι. Ο Θεός θα συντρίψει τα δόντια τους μέσα στο στόμα τους· ο Κύριος συνέθλασε τους τραπεζίτες των λεόντων.

Ο Ιησούς, λοιπόν, όταν άκουσε ότι οι Φαρισαίοι σκανδαλίστηκαν, είπε: «Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί. Αφήστε τους· είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών, και αν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο». Εννοεί ότι οι παραδόσεις των πρεσβυτέρων και τα ιουδαϊκά προστάγματα πρόκειται να ξεριζωθούν, και όχι αυτά του νόμου, όπως νομίζουν οι Μανιχαίοι. Διότι ο νόμος είναι φυτεία του Θεού. Επομένως, αυτός δεν ξεριζώθηκε. Διότι παραμένει η ρίζα του, δηλαδή το πνεύμα που κρύβεται μέσα του. Τα φύλλα όμως, δηλαδή το φαινόμενο γράμμα, έχουν πέσει. Διότι πλέον δεν κατανοούμε τον νόμο σύμφωνα με το γράμμα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα.

Μαθαίνοντας δε αυτά ο μακάριος αναφώνησε με κλάματα λέγοντας: «Ω Κύριε Παντοκράτορ, αν έτσι πρόκειται να γίνει, γιατί επέτρεψες να συσταθούν αυτά τα κοινόβια; Αν στους καιρούς εκείνους αυτοί που πρόκειται να άρχουν των αδελφών θα είναι κακοί, τι πρόκειται να γίνουν οι ποιμαινόμενοι; Διότι αν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο. Μάταια μόχθησα; Θυμήσου, Κύριε, τους κόπους μου και όλων των αδελφών που τώρα πολιτεύονται με όλη τους την ψυχή. Θυμήσου ότι μου υποσχέθηκες να διαφυλάξεις το πνευματικό μου σπέρμα έως τη συντέλεια του αιώνος. Εσύ γνωρίζεις, Δέσποτα, πως αφότου ενδύθηκα το σχήμα του μοναχού, ποτέ δεν χόρτασα τίποτα από τα επίγεια, ούτε καν νερό.» Ενώ τα έλεγε αυτά, ακούστηκε προς αυτόν μια φωνή που έλεγε: «Καυχάσαι, Παχώμιε, ενώ είσαι άνθρωπος; Ζήτα για τον εαυτό σου έλεος, διότι τα σύμπαντα συντηρούνται με το έλεός μου.» Ακούγοντας λοιπόν αυτά ο μακάριος, αμέσως έριξε τον εαυτό του στη γη και ζήτησε έλεος από τον Θεό λέγοντας: «Κύριε Παντοκράτορ, κατάπεμψε το έλεός Σου σε εμένα και ποτέ μην το αφαιρέσεις από εμένα. Διότι γνωρίζω κι εγώ ότι χωρίς το έλεός Σου τα σύμπαντα δεν μπορούν να σταθούν.» Και μόλις τα είπε αυτά, αμέσως στάθηκαν μπροστά του δύο άγγελοι του Θεού· ήταν δε μαζί τους και ένας νεότερος, που είχε πρόσωπο ανεκλάλητο και όψη ανέκφραστη, και πάνω στο κεφάλι του βρισκόταν ακάνθινο στεφάνι.

Αν στους μελλοντικούς καιρούς αυτοί που πρόκειται να άρχουν των αδελφών είναι φαύλοι, ποιοι άραγε θα είναι αυτοί που θα ποιμαίνονται από αυτούς; Διότι, εάν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο. Άδικα και μάταια κοπίασα; Μνήσθητι, Κύριε, των κόπων μου τους οποίους εσύ ο ίδιος ολοκλήρωσας, και των δούλων σου που τώρα πολιτεύονται με όλη τους την ψυχή. Μνήσθητι της διαθήκης την οποία υποσχέθηκες να φυλάττεις μέχρι τη συντέλεια για τους οικέτες σου. Εσύ γνωρίζεις, Κύριε, ότι αφότου επέλεξα το σχήμα του μοναχού, ταπείνωσα τον εαυτό μου ενώπιόν σου, και δεν χόρτασα άρτο ή ύδωρ ή οτιδήποτε από τα επίγεια.» 70. Ενώ έλεγε αυτά, ακούστηκε φωνή προς αυτόν που έλεγε: «Μην καυχάσαι, Παχώμιε, εφόσον είσαι άνθρωπος· αλλά να ζητάς ακόμη έλεος για τον εαυτό σου· διότι τα σύμπαντα συντηρούνται με το έλεός μου.» Και αυτός αμέσως έριξε τον εαυτό του στη γη και ζητούσε έλεος από τον Κύριο, λέγοντας: «Κύριε παντοκράτωρ, κατάπεμψε τους οικτιρμούς σου σε εμένα και ποτέ μην αφαιρέσεις το έλεός σου από εμένα· διότι γνωρίζω και εγώ, Δέσποτα, ότι χωρίς τη δική σου βοήθεια τα πάντα χωλαίνουν.» Και όταν είπε αυτά, παρουσιάστηκαν σε αυτόν φωτεινοί άγγελοι και ένας νεότερος ανάμεσά τους, που έλαμπε με άφατο κάλλος και εξέπεμπε λάμψεις σαν τον ήλιο· και υπήρχε στο κεφάλι του ακάνθινο στεφάνι.

107. Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά ο μακάριος γέροντας, αναφώνησε με κλάματα προς τον Θεό λέγοντας: «Κύριε παντοκράτορα, εάν έτσι πρόκειται να συμβεί, γιατί επέτρεψες να ιδρυθούν αυτά τα κοινόβια, εάν σε εκείνους τους καιρούς αυτοί που πρόκειται να τα διοικούν θα είναι τόσο κάκιστοι; Διότι τυφλός που οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο. Άδικα και μάταια κοπίασα; Σε τίποτα δεν κατέληξε ο μόχθος μου; Θυμήσου, Κύριε, τους κόπους μου και όλων των αδελφών που τώρα, με όλη τους την ψυχή, ταπεινώνουν τους εαυτούς τους για το όνομά σου».