Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 15:16

Τότε λέγει: «Δεν υπάρχει προφήτης χωρίς τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του». Και αφού άκουσε τα όσα συνέβησαν με τον Ηρώδη και τον Ιωάννη, αναχωρεί σε έρημο τόπο και τρέφει τους πεντακισχίλιους. Στέλνει τους μαθητές στο πλοίο. Ανέρχεται στο όρος για να προσευχηθεί. Εμφανίζεται σε αυτούς τη νύχτα καθώς πλέουν· δέχεται τον Πέτρο πάνω στα ύδατα. Έρχεται στη Γεννησαρέτ. Θεραπεύονται πολλοί. Τον εγκαλούν οι Φαρισαίοι σχετικά με τους καθαρμούς· τους αποστομώνει και διδάσκει τα πλήθη περί των τροφών.

Και επειδή εκείνος απορούσε πάλι: «Τι άραγε να σημαίνει το να προσεγγίζουν οι λογισμοί μεταξύ τους;», και ζητούσε να το μάθει αυτό, του αποκρίθηκε τα εξής: Συγχωρήστε με διά τον Κύριον, ομιλώ εν αφροσύνη. Ο Κύριος είπε στους μαθητές του: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι;» Το πρώτο κεφάλαιο και το δεύτερο κεφάλαιο είναι ένα.

σμη΄ Εάν ο Κύριος δίνει σοφία, και από το πρόσωπό Του προέρχεται γνώση και σύνεση· και εάν διά του Πνεύματος σε άλλον μεν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσης, πώς ο Κύριος εγκαλεί τους μαθητές λέγοντας: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι;»· και ο Απόστολος μέμφεται κάποιους ως ασύνετους;

Ερώτηση 248. Εάν ο Κύριος δίνει σοφία, και από το πρόσωπό Του προέρχεται η γνώση και η σύνεση· και εάν διά του Πνεύματος, σε άλλον μεν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσης· πώς επιπλήττει τους μαθητές ο Κύριος, λέγοντας: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι;» και πώς ο Απόστολος μέμφεται κάποιους ως ασύνετους; Απόκριση. Εάν κάποιος γνωρίζει την αγαθότητα του Θεού, ο Οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, και έχει γνωρίσει τη μέριμνα του Αγίου Πνεύματος κατά τη διανομή και την ενέργεια των χαρισμάτων του Θεού, αυτός κατανοεί ότι η βραδύτητα της σύνεσης δεν οφείλεται σε απροθυμία του Ευεργέτη, αλλά στην απιστία των ευεργετουμένων.

Κεφάλαιο Α' ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Αποκριθείς δε ο Πέτρος του είπε: Εξήγησέ μας αυτή την παραβολή. Ο δε Ιησούς είπε: Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι; Δεν κατανοείτε ακόμη ότι καθετί που εισέρχεται στο στόμα προχωρεί στην κοιλία και αποβάλλεται στον αφεδρώνα; Ενώ τα εκπορευόμενα από το στόμα εξέρχονται από την καρδιά, και αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο; ... Σε καθέναν που ακούει τον λόγο της βασιλείας και δεν τον κατανοεί, έρχεται ο πονηρός και αρπάζει αυτό που έχει σπαρεί στην καρδιά του. Αυτός είναι εκείνος που σπάρθηκε παρά την οδό.

Εκείνος όμως δεν τους έλεγχε σύμφωνα με τα λόγια τους· γι' αυτό, «γνωρίζοντας τις πονηρίες τους αποκρίθηκε: γιατί με πειράζετε, υποκριτές;». Και «έκρινε την κρίση των ταπεινών, και έλεγχε τους ταπεινούς της γης ή τους πτωχούς με ευθύτητα» σύμφωνα με τον Σύμμαχο, όπου ως πτωχούς κατανοούμε εμείς αυτούς τους οποίους μακαρίζοντας έλεγε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία του Θεού». Τέτοιοι ήταν οι απόστολοι και οι μαθητές του, τους οποίους επίσης ήλεγχε, άλλοτε λέγοντάς τους: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι;» και πάλι: «Ακόμη δεν κατανοείτε ούτε αντιλαμβάνεστε;», και άλλοτε πάλι στον Πέτρο: «Ολιγόπιστε, γιατί δίστασες;». Και φαίνεται ότι επιτίμησε και ήλεγξε σε πάρα πολλές άλλες περιπτώσεις, πράγμα το οποίο ακριβώς είχε προαναγγείλει η προφητεία. Στη συνέχεια προσθέτει: «Και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του και με το πνεύμα δια των χειλέων του θα εξολοθρεύσει τον ασεβή». Θα το κατανοήσεις δε και αυτό, αν τον ακούσεις να λέει: «Μη νομίσετε ότι ήλθα να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήλθα να φέρω ειρήνη αλλά μάχαιρα». Και «μάχαιρα» ήταν ο λόγος του στόματός του, δια του οποίου αναιρούσε τη γη και τα γεώδη φρονήματα εκείνων που είχαν πιστέψει σε αυτόν. Και «με το πνεύμα θα εξολοθρεύσει τον ασεβή», επιτιμώντας τους άθεους και ασεβείς δαίμονες και διώχνοντάς τους μακριά με τον λόγο που προφερόταν δια των χειλέων του, ώστε εκείνοι να κραυγάζουν και να λένε: «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ μας και σε σένα, Ιησού, Υιέ του Θεού; Ήλθες πριν από τον καιρό μας για να μας βασανίσεις;».

Και αυτό κυρίως είναι αναγκαίο να γνωρίζετε, ότι πριν από τον σταυρό βρίσκονταν σε μεγάλη άγνοια· γι' αυτό και επιπλήττοντάς τους έλεγε: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι; Δεν κατανοείτε ακόμη ούτε αντιλαμβάνεστε, ότι δεν σας μίλησα για τους άρτους, να προσέχετε από το προζύμι των Φαρισαίων;» Και πάλι: «Έχω πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα». Και όχι μόνο αγνοούσαν τα υψηλότερα, αλλά και εκείνα που άκουγαν τα απέβαλαν πολλές φορές από τη μνήμη τους εξαιτίας του φόβου και της δειλίας· πράγμα για το οποίο τους ονείδιζε λέγοντας: «Κανείς από εσάς δεν με ρωτά: Πού πηγαίνεις; Αλλά επειδή σας είπα αυτά, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας». Και πάλι, μιλώντας για τον Παράκλητο, έλεγε: «Εκείνος θα σας τα υπενθυμίσει όλα και θα σας διδάξει». Δεν θα έλεγε, όμως, «θα υπενθυμίσει», εάν δεν είχαν αποβάλει πολλά από όσα τους είχαν λεχθεί. Αυτά δε δεν τα ανέφερα τυχαία, αλλά επειδή ο Πέτρος φαίνεται τη μια στιγμή να ομολογεί ολοκληρωμένη και τέλεια ομολογία, και την άλλη να τα έχει λησμονήσει όλα. Διότι αυτός που είπε: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος», και μακαρίστηκε γι' αυτά, έσφαλε σε τέτοιο βαθμό λίγο αργότερα, ώστε να αποκληθεί Σατανάς. Λέει, δηλαδή, προς αυτόν: «Πήγαινε πίσω μου, Σατανά· μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων». Και τι θα μπορούσε να είναι πιο ατελές από εκείνον που δεν φρονεί τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων;

αʹ. Το προοίμιο είναι γεμάτο από πολύ θυμό και μεγάλο φρόνημα· και όχι μόνο το προοίμιο, αλλά, για να το πούμε έτσι, και ολόκληρη η Επιστολή. Διότι το να συνομιλεί κανείς πάντοτε με επιείκεια προς τους μαθητευομένους, ακόμη και όταν αυτοί έχουν ανάγκη από αυστηρότητα, δεν θα ήταν γνώρισμα δασκάλου, αλλά διαφθορέα και εχθρού. Γι' αυτό και ο Κύριος, αφού συνομίλησε πολλές φορές με πραότητα στους μαθητές του, υπάρχουν περιπτώσεις όπου χρησιμοποίησε και αυστηρότερο λόγο, και άλλοτε μεν μακαρίζει, άλλοτε δε επιτιμά. Στον Πέτρο, για παράδειγμα, αφού είπε: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά», και αφού του υποσχέθηκε ότι θα θέσει τα θεμέλια της Εκκλησίας πάνω στην ομολογία του, λίγο μετά από αυτούς τους λόγους λέει: «Πήγαινε πίσω μου, Σατανά, μου είσαι σκάνδαλο»· και πάλι αλλού: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι;» Και τους ενέβαλε τόσο μεγάλο φόβο, ώστε και ο Ιωάννης να λέει ότι, όταν τον είδαν να μιλάει με μια Σαμαρείτιδα γυναίκα, του υπενθύμισαν μεν για την τροφή, όμως κανείς δεν τόλμησε να πει: «Τι συζητάς; ή Τι ζητάς από αυτήν;» Αυτά έχοντας μάθει ο Παύλος, ο οποίος βαδίζει στα ίχνη του δασκάλου του, ποίκιλλε τον λόγο του ανάλογα με την ανάγκη των μαθητευομένων, άλλοτε μεν καίγοντας και τέμνοντας, άλλοτε δε επιθέτοντας ήπια φάρμακα. Και στους Κορινθίους έλεγε: «Τι θέλετε; Να έρθω προς εσάς με ράβδο ή με αγάπη και πνεύμα πραότητας;» Στους Γαλάτες όμως: «Ω, ανόητοι Γαλάτες»· και δεν χρησιμοποίησε αυτή την επιτίμηση μόνο μία φορά, αλλά και δεύτερη.

Γι' αυτό και επιπλήττονται πολλές φορές, όπως όταν λέει: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι;» Μην απορείς, λοιπόν, εάν, εφόσον οι μαθητές βρίσκονταν σε ατελέστερη πνευματική κατάσταση, τα πλήθη δεν φαντάζονταν τίποτε το σπουδαίο για αυτόν. Διότι θαύμαζαν λέγοντας: «Τι είδους άνθρωπος είναι αυτός, που και η θάλασσα και οι άνεμοι τον υπακούουν;» Ο Χριστός όμως δεν τους επέπληξε επειδή τον αποκαλούσαν άνθρωπο, αλλά περίμενε, διδάσκοντάς τους μέσω των σημείων ότι η αντίληψή τους ήταν πεπλανημένη. Και από πού νόμιζαν ότι ήταν άνθρωπος; Από την όψη του, από τον ύπνο του και από το ότι χρησιμοποιούσε πλοίο. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο περιέπιπταν σε αμηχανία λέγοντας: «Τι λογής είναι αυτός;» Διότι, από τη μια μεριά, ο ύπνος και η εξωτερική του εμφάνιση έδειχναν άνθρωπο, ενώ από την άλλη, η θάλασσα και η γαλήνη φανέρωναν Θεό.

δʹ. Και το επόμενο δείχνει ότι για αυτούς ελέχθη και για τις παραδόσεις τους. Πρόσθεσε λοιπόν: «Είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών». Αν όμως το έλεγε αυτό για τον νόμο, θα έλεγε: «Είναι τυφλός οδηγός τυφλών». Αλλά δεν είπε έτσι, παρά «Είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών», απαλλάσσοντας εκείνον (τον νόμο) από την κατηγορία, και στρέφοντας το παν προς αυτούς. Έπειτα, για να αποκόψει και το πλήθος από αυτούς, επειδή επρόκειτο να πέσει στο βάραθρο εξαιτίας τους, λέει: «Αν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο». Μεγάλο κακό, βέβαια, είναι το να είναι κάποιος τυφλός· το να μην έχει όμως χειραγωγό ενώ είναι τέτοιος, και επιπλέον να κατέχει θέση οδηγού, είναι διπλό και τριπλό έγκλημα. Διότι, αν το να μην έχει οδηγό ο τυφλός είναι επικίνδυνο, πολύ περισσότερο είναι το να θέλει να γίνει τέτοιος σε άλλον. Τι κάνει λοιπόν ο Πέτρος; Δεν λέει: «Τι είναι άραγε αυτό που είπες;», αλλά τον ρωτάει σαν να είναι γεμάτο ασάφεια (αυτό που ελέχθη). Και δεν λέει: «Γιατί είπες κάτι παράνομο;» —διότι φοβήθηκε μήπως θεωρηθεί ότι σκανδαλίστηκε— αλλά ισχυρίζεται ότι αυτό αποτελεί ασάφεια. Ότι όμως δεν επρόκειτο περί ασάφειας, αλλά ότι σκανδαλιζόταν, είναι φανερό· διότι (ο λόγος) δεν είχε καμία ασάφεια. Γι' αυτό και τον επιπλήττει λέγοντας: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι;». Διότι τα μεν πλήθη ίσως και να μην κατάλαβαν καθόλου το λεχθέν· αυτοί όμως ήταν που σκανδαλίστηκαν.

Ερμηνεία. Επειδή την εποχή αυτού του Αγίου ήλθαν στις χώρες των Ρωμαίων βάρβαροι, οι οποίοι ονομάζονταν Βοράδοι και Γότθοι, και αφού αιχμαλώτισαν πολλούς χριστιανούς, τους έδωσαν και έφαγαν ειδωλόθυτα φαγητά, ή με άλλον τρόπο απαγορευμένα και ακάθαρτα, για τον λόγο αυτόν, όταν ρωτήθηκε από τον τότε Πάπα ο θείος αυτός Γρηγόριος, απαντά με τον παρόντα Κανόνα ότι δεν προξενεί βαριά βλάβη και αμαρτία το να φάνε οι χριστιανοί τέτοια φαγητά, και μάλιστα διότι από όλους λέγεται ότι οι βάρβαροι αυτοί δεν θυσίαζαν στα είδωλα, και συνεπώς ούτε τα φαγητά που έδωσαν στους πιστούς ήταν ειδωλόθυτα. Φέρνει δε και μαρτυρία από τον Απόστολο, λέγοντας ότι τα φαγητά, δηλαδή η τροφή, προορίζονται για την κοιλιά, δηλαδή για τη γαστριμαργία, και αντιστρόφως η γαστριμαργία για την απόλαυση, ο Θεός όμως και την απόλαυση και τη γαστριμαργία θα τις καταργήσει, ώστε κανένας να μη βλάπτεται από αυτά. Στη συνέχεια ο άγιος δεικνύει ότι τα φαγητά που τρώγονται για απόλαυση και γαστριμαργία κατακρίνονται, όχι εκείνα που καταναλώθηκαν από τους αιχμαλωτισθέντες χριστιανούς εξαιτίας της ανάγκης και της βίας της φύσεως, καθώς και της βίας των βαρβάρων. Παραθέτει δε και μαρτυρία από το Ευαγγέλιο που λέει: «Δεν κάνουν ακάθαρτο τον άνθρωπο τα φαγητά που εισέρχονται από το στόμα, αλλά εκείνα που εξέρχονται από την καρδιά».

Επειδή οι Φαρισαίοι ήταν αδιόρθωτοι και ανίατοι, είπε το: «Αφήστε τους». Από αυτό, λοιπόν, μαθαίνουμε ότι το να σκανδαλίζονται εκείνοι που με τη θέλησή τους σκανδαλίζονται και είναι ανίατοι, δεν είναι βλαβερό για εμάς. Τους αποκαλεί δε τυφλούς δασκάλους τυφλών· και αυτό το λέει για να απομακρύνει τα πλήθη από αυτούς. «Αποκρινόμενος δε ο Πέτρος, του είπε: Εξήγησέ μας αυτή την παραβολή». Ο Πέτρος, επειδή γνώριζε ότι ο νόμος απαγόρευε να τρώνε τα πάντα, φοβούμενος να πει στον Ιησού ότι «Σκανδαλίζομαι με όσα είπες, καθώς φαίνονται παράνομα», προσποιείται άγνοια και ρωτά. «Ο δε Ιησούς είπε: Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι; Δεν καταλαβαίνετε ακόμη ότι καθετί που εισέρχεται στο στόμα, προχωρεί στην κοιλιά και αποβάλλεται στον αφεδρώνα;»