Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 15:18

Τότε λέγει: «Δεν υπάρχει προφήτης χωρίς τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του». Και αφού άκουσε τα όσα συνέβησαν με τον Ηρώδη και τον Ιωάννη, αναχωρεί σε έρημο τόπο και τρέφει τους πεντακισχίλιους. Στέλνει τους μαθητές στο πλοίο. Ανέρχεται στο όρος για να προσευχηθεί. Εμφανίζεται σε αυτούς τη νύχτα καθώς πλέουν· δέχεται τον Πέτρο πάνω στα ύδατα. Έρχεται στη Γεννησαρέτ. Θεραπεύονται πολλοί. Τον εγκαλούν οι Φαρισαίοι σχετικά με τους καθαρμούς· τους αποστομώνει και διδάσκει τα πλήθη περί των τροφών.

Κεφάλαιο Α' ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Αποκριθείς δε ο Πέτρος του είπε: Εξήγησέ μας αυτή την παραβολή. Ο δε Ιησούς είπε: Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι; Δεν κατανοείτε ακόμη ότι καθετί που εισέρχεται στο στόμα προχωρεί στην κοιλία και αποβάλλεται στον αφεδρώνα; Ενώ τα εκπορευόμενα από το στόμα εξέρχονται από την καρδιά, και αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο; ... Σε καθέναν που ακούει τον λόγο της βασιλείας και δεν τον κατανοεί, έρχεται ο πονηρός και αρπάζει αυτό που έχει σπαρεί στην καρδιά του. Αυτός είναι εκείνος που σπάρθηκε παρά την οδό.

Ματθ. 15, 17-18 Και αυτούς «ασύνετους» τους αποκαλεί ο Κύριος, επειδή περιστρέφονται γύρω από το σώμα, όπως οι Φαρισαίοι, και δεν έχουν ακόμη μεταβεί στον έσω άνθρωπο. Οι τροφές λοιπόν, αναφέρει, προσφέρουν χορτασμό στο σώμα, αλλά δεν αγγίζουν την καρδιά. Αυτό όμως που δεν αγγίζει την καρδιά, δεν μπορεί να μολύνει τον αληθινό άνθρωπο ή να τον καταστήσει ακάθαρτο.

Αν όμως κάποιος μπορέσει, ενώ ζει ακόμα, να πεθάνει μέσω των κόπων, γίνεται πλέον ολόκληρος κατοικητήριο του Αγίου Πνεύματος. Διότι, πριν καν πεθάνει, αυτός έχει ήδη αναστηθεί, όπως ακριβώς συνέβη με τον ίδιο τον μακάριο Παύλο και με όσους αγωνίστηκαν και αγωνίζονται τέλεια κατά της αμαρτίας. {83.} Η καρδιά φέρνει από μόνη της λογισμούς και καλούς και μη καλούς, όχι επειδή παράγει εκ φύσεως τις μη καλές έννοιες, αλλά σαν να έχει ως συνήθεια, εξαιτίας της πρώτης εκείνης απάτης, τη μνήμη του κακού. Τους περισσότερους όμως και τους πονηρούς τους συλλαμβάνει από την πικρία των δαιμόνων. Εμείς ωστόσο τους αισθανόμαστε όλους σαν να προέρχονται από την καρδιά. Και γι' αυτό κάποιοι υπέθεσαν ότι μέσα στον νου υπάρχει μαζί με τη χάρη και η αμαρτία. Γι' αυτό λένε ότι και ο Κύριος έχει πει: «Εκείνα που βγαίνουν από το στόμα προέρχονται από την καρδιά και εκείνα μολύνουν τον άνθρωπο· διότι από την καρδιά βγαίνουν διαλογισμοί πονηροί, μοιχείες και τα εξής». Δεν γνωρίζουν όμως ότι ο νους μας, έχοντας την ενέργεια μιας λεπτότατης αίσθησης, οικειοποιείται την ενέργεια των λογισμών που του υποβάλλουν τα πονηρά πνεύματα, σαν να γίνεται αυτό μέσω της σάρκας, καθώς η ροπή του σώματος παρασύρει περισσότερο την ψυχή σε αυτό μέσω της ένωσής τους, με τρόπο που δεν γνωρίζουμε.

Ας μετανοήσουμε, λοιπόν, αδελφοί, και ας επιδείξουμε καρπούς άξιους της μετάνοιας. Ας απομακρυνθούμε ο καθένας από τις πονηρίες του. Ας μάθουμε να λέμε και να κάνουμε τα καλά. Ας ετοιμάσουμε τους εαυτούς μας για την υποδοχή του ουράνιου σπόρου, του λόγου της ζωής. Ας σταματήσουμε τη γλώσσα μας από τα κακά (από ποια είναι αυτά; από την αργολογία, τη λοιδορία, την καταλαλιά), και τα χείλη μας από το να λένε όρκους και ψέματα και φλυαρίες. Ίσως αυτά είναι τα πονηρά πουλιά του ουρανού που αναφέρονται στην παραβολή, τα οποία καταβροχθίζουν και αφανίζουν τον καλό σπόρο. Διότι κάθε λέξη είναι σαν ένα εναέριο πουλί, γι' αυτό και υπάρχουν κάποιοι που ονόμασαν τα λόγια φτερωτά. Και ο πονηρός λόγος που βγαίνει από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς, σαν από κάποια φωλιά, και αφήνεται ελεύθερος μέσω του στόματος, αφαιρεί τον αγιασμό από την ψυχή. Γι' αυτό και ο Κύριος αλλού λέει: «αυτά που εκπορεύονται από το στόμα, εκείνα είναι που μολύνουν τον άνθρωπο». Ας μην βγαίνει, λοιπόν, σάπιος λόγος από το στόμα σας, αλλά λόγος που είναι ικανός να οικοδομήσει όσους τον ακούνε.

«Διότι ο φόβος δεν είναι τίποτε άλλο, παρά προδοσία των βοηθημάτων της λογικής.» —«Θα προσέλθουν δειλιασμένοι κατά τον απολογισμό των αμαρτιών τους, και τα ίδια τους τα διανοήματα θα τους ελέγξουν κατά πρόσωπο.» «Στο σείσιμο του κοσκίνου παραμένει η κοπριά, έτσι και τα σκύβαλα του ανθρώπου παραμένουν στον λογισμό του.» —«Η σκληρή καρδιά θα καταβαρυνθεί με πόνους.» «Καθετί που εισέρχεται στο στόμα, προχωρά στην κοιλιά και αποβάλλεται στον αφεδρώνα. Ενώ εκείνα που εξέρχονται από το στόμα, προέρχονται από την καρδιά, και εκείνα μολύνουν τον άνθρωπο. Διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, πορνείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, βλασφημίες. Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο.» Όταν η ψυχή αποστρέφεται το καλό, αναλογίζεται οπωσδήποτε τα αντίθετα. Διότι δεν δύναται να παύσει εντελώς να κινείται, όντας εκ φύσεως ευκίνητη.

Ερμηνεία. Επειδή την εποχή αυτού του Αγίου ήλθαν στις χώρες των Ρωμαίων βάρβαροι, οι οποίοι ονομάζονταν Βοράδοι και Γότθοι, και αφού αιχμαλώτισαν πολλούς χριστιανούς, τους έδωσαν και έφαγαν ειδωλόθυτα φαγητά, ή με άλλον τρόπο απαγορευμένα και ακάθαρτα, για τον λόγο αυτόν, όταν ρωτήθηκε από τον τότε Πάπα ο θείος αυτός Γρηγόριος, απαντά με τον παρόντα Κανόνα ότι δεν προξενεί βαριά βλάβη και αμαρτία το να φάνε οι χριστιανοί τέτοια φαγητά, και μάλιστα διότι από όλους λέγεται ότι οι βάρβαροι αυτοί δεν θυσίαζαν στα είδωλα, και συνεπώς ούτε τα φαγητά που έδωσαν στους πιστούς ήταν ειδωλόθυτα. Φέρνει δε και μαρτυρία από τον Απόστολο, λέγοντας ότι τα φαγητά, δηλαδή η τροφή, προορίζονται για την κοιλιά, δηλαδή για τη γαστριμαργία, και αντιστρόφως η γαστριμαργία για την απόλαυση, ο Θεός όμως και την απόλαυση και τη γαστριμαργία θα τις καταργήσει, ώστε κανένας να μη βλάπτεται από αυτά. Στη συνέχεια ο άγιος δεικνύει ότι τα φαγητά που τρώγονται για απόλαυση και γαστριμαργία κατακρίνονται, όχι εκείνα που καταναλώθηκαν από τους αιχμαλωτισθέντες χριστιανούς εξαιτίας της ανάγκης και της βίας της φύσεως, καθώς και της βίας των βαρβάρων. Παραθέτει δε και μαρτυρία από το Ευαγγέλιο που λέει: «Δεν κάνουν ακάθαρτο τον άνθρωπο τα φαγητά που εισέρχονται από το στόμα, αλλά εκείνα που εξέρχονται από την καρδιά».

Εκείνα όμως που βγαίνουν από το στόμα, προέρχονται από την καρδιά, και αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο. Διότι από την καρδιά προέρχονται οι πονηροί διαλογισμοί, οι φόνοι, οι μοιχείες, οι πορνείες, οι κλοπές, οι ψευδομαρτυρίες, οι βλασφημίες. Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο.