Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 15:19

Πρωτίστως, λοιπόν, πρέπει με κάθε προφύλαξη να διαφυλάσσουμε την καρδιά από τους ρυπαρούς λογισμούς. Διότι από αυτήν εξέρχονται, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, πορνείες και τα λοιπά. Διότι και η νηστεία μάς έχει προσταχθεί όχι μόνο για την κακουχία του σώματος, αλλά και για τη νήψη του νου, ώστε να μη σκοτιστεί από το πλήθος των τροφών και καταστεί ανίκανος στην προφύλαξη από τους λογισμούς. Πρέπει λοιπόν να επιδεικνύουμε κάθε ζήλο όχι μόνο στη σωματική νηστεία, αλλά και στην προσοχή των λογισμών και στην πνευματική μελέτη, χωρίς τα οποία είναι αδύνατον να ανέλθουμε στο ύψος της αληθινής αγνείας και καθαρότητας. Αρμόζει λοιπόν σε εμάς να καθαρίζουμε πρωτίστως, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, το εσωτερικό του ποτηριού και της παροψίδας, ώστε να γίνει και το εξωτερικό καθαρό. Για τον λόγο αυτόν, εάν έχουμε την προθυμία, κατά τον Απόστολο, να αθλήσουμε νομίμως και να στεφανωθούμε, νικώντας το ακάθαρτο πνεύμα της πορνείας, ας μην στηριχθούμε στη δική μας δύναμη ή άσκηση, αλλά στη βοήθεια του Δεσπότη Θεού. Διότι ο άνθρωπος δεν παύει να πολεμείται από αυτόν τον δαίμονα, έως ότου πιστέψει αληθινά ότι όχι με τον δικό του ζήλο ή κόπο, αλλά με τη χάρη και τη βοήθεια του Θεού απαλλάσσεται από αυτή τη νόσο και ανέρχεται στο ύψος της αγνείας.

Τότε λέγει: «Δεν υπάρχει προφήτης χωρίς τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του». Και αφού άκουσε τα όσα συνέβησαν με τον Ηρώδη και τον Ιωάννη, αναχωρεί σε έρημο τόπο και τρέφει τους πεντακισχίλιους. Στέλνει τους μαθητές στο πλοίο. Ανέρχεται στο όρος για να προσευχηθεί. Εμφανίζεται σε αυτούς τη νύχτα καθώς πλέουν· δέχεται τον Πέτρο πάνω στα ύδατα. Έρχεται στη Γεννησαρέτ. Θεραπεύονται πολλοί. Τον εγκαλούν οι Φαρισαίοι σχετικά με τους καθαρμούς· τους αποστομώνει και διδάσκει τα πλήθη περί των τροφών.

Ερώτηση 75. Εάν είναι εύλογο να λέγεται ότι ο Σατανάς είναι αιτία κάθε αμαρτήματος, είτε κατά νουν, είτε κατά λόγον, είτε κατά πράξιν. Απόκριση. Φρονώ γενικώς ότι ο Σατανάς καθ’ εαυτόν δεν δύναται να γίνει σε κανέναν αιτία αμαρτίας· αλλά εκμεταλλευόμενος άλλοτε τις εγγενείς φυσικές κινήσεις, και άλλοτε τα απαγορευμένα πάθη, μέσω αυτών επιχειρεί να παρασύρει όσους δεν νήφουν προς τα οικεία των παθών. Συγκεκριμένα, χρησιμοποίησε τις φυσικές κινήσεις, όπως επιχείρησε να πράξει και επί του Κυρίου, όταν αντιλήφθηκε ότι πείνασε, λέγοντας: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, πες να γίνουν άρτοι οι λίθοι αυτοί»· και χρησιμοποίησε τα απαγορευμένα πάθη, όπως στην περίπτωση του Ιούδα, για τον οποίο, επειδή διέγνωσε ότι νοσούσε από φιλαργυρία, εκμεταλλευόμενος αυτό του το πάθος, κατακρήμνισε τον φιλάργυρο στην πτώση της προδοσίας διά των τριάκοντα αργυρίων. Το ότι δε και τα κακά αναφύονται από εμάς τους ίδιους, το καταδεικνύει σαφώς ο Κύριος: «Διότι από την καρδιά», λέγει, «εξέρχονται οι πονηροί διαλογισμοί». Αυτό δε συμβαίνει σε όσους από αμέλεια εγκαταλείπουν ακαλλιέργητα τα φυσικά σπέρματα των αγαθών, σύμφωνα με τα λεγόμενα στις Παροιμίες: «Σαν αγρός είναι ο άφρων ανήρ, και σαν αμπελώνας ο άνθρωπος που στερείται φρενών».

Πόλη του Κυρίου είναι η σύσταση της ανθρώπινης κατασκευής. Αμαρτωλοί δε της γης δεν είναι κάποιοι άλλοι, παρά εκείνοι για τους οποίους λέγει ο Σωτήρας ότι από μέσα, από την καρδιά, εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί, φθόνοι, φόνοι, μοιχείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες και τα παρόμοια με αυτά. Αυτούς ακριβώς τους αμαρτωλούς της γης, οι οποίοι προέρχονται από τη γήινη σάρκα, τους εξαφανίζει από τη δική του σύσταση όποιος καθαίρει τον εαυτό του, μέσω κάθε έννοιας περί του Θεού. Πρωία, λοιπόν, και όρθρος γίνεται στην ψυχή με κάθε ανατολή του σωτήριου δόγματος, κατά την οποία πρέπει να εξαφανίζονται όλοι οι λογισμοί που κατεργάζονται την ανομία. Διότι, εάν δεν αποκοπούν τα πρώτα κινήματα της ψυχής προς την πονηρία, είναι ανάγκη να προχωρήσουν οι ενθυμήσεις σε έργο.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, πορνείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, βλασφημίες. Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο ... Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και δεν με φιλοξενήσατε· γυμνός, και δεν με ντύσατε· ασθενής, και στη φυλακή, και δεν με επισκεφθήκατε. ΛΟΥΚΑΣ. Αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους, διότι έχετε ήδη λάβει την παρηγοριά σας· αλίμονο σε εσάς τους χορτασμένους, διότι θα πεινάσετε· αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα πενθήσετε και θα κλάψετε· αλίμονο όταν μιλήσουν καλά για εσάς όλοι οι άνθρωποι. Προσέχετε δε τους εαυτούς σας, μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη, και τη μέθη, και τις βιοτικές μέριμνες, και έλθει ξαφνικά επάνω σας η ημέρα εκείνη. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Και καθώς δεν αποδέχθηκαν να έχουν επίγνωση του Θεού, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, για να πράττουν τα μη πρέποντα, γεμάτοι από κάθε αδικία, πορνεία, πλεονεξία, κακία, και τα εξής. Διότι το «δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα επιθυμήσεις», και αν υπάρχει κάποια άλλη εντολή, και τα εξής. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Αʹ.

Αν όμως κάποιος μπορέσει, ενώ ζει ακόμα, να πεθάνει μέσω των κόπων, γίνεται πλέον ολόκληρος κατοικητήριο του Αγίου Πνεύματος. Διότι, πριν καν πεθάνει, αυτός έχει ήδη αναστηθεί, όπως ακριβώς συνέβη με τον ίδιο τον μακάριο Παύλο και με όσους αγωνίστηκαν και αγωνίζονται τέλεια κατά της αμαρτίας. {83.} Η καρδιά φέρνει από μόνη της λογισμούς και καλούς και μη καλούς, όχι επειδή παράγει εκ φύσεως τις μη καλές έννοιες, αλλά σαν να έχει ως συνήθεια, εξαιτίας της πρώτης εκείνης απάτης, τη μνήμη του κακού. Τους περισσότερους όμως και τους πονηρούς τους συλλαμβάνει από την πικρία των δαιμόνων. Εμείς ωστόσο τους αισθανόμαστε όλους σαν να προέρχονται από την καρδιά. Και γι' αυτό κάποιοι υπέθεσαν ότι μέσα στον νου υπάρχει μαζί με τη χάρη και η αμαρτία. Γι' αυτό λένε ότι και ο Κύριος έχει πει: «Εκείνα που βγαίνουν από το στόμα προέρχονται από την καρδιά και εκείνα μολύνουν τον άνθρωπο· διότι από την καρδιά βγαίνουν διαλογισμοί πονηροί, μοιχείες και τα εξής». Δεν γνωρίζουν όμως ότι ο νους μας, έχοντας την ενέργεια μιας λεπτότατης αίσθησης, οικειοποιείται την ενέργεια των λογισμών που του υποβάλλουν τα πονηρά πνεύματα, σαν να γίνεται αυτό μέσω της σάρκας, καθώς η ροπή του σώματος παρασύρει περισσότερο την ψυχή σε αυτό μέσω της ένωσής τους, με τρόπο που δεν γνωρίζουμε.

Ας ακούσουμε τα λεγόμενα με περισσότερη σύνεση, ώστε να μην κατηγορήσουμε τα προφητικά λόγια για ψεύδος, πράγμα που δεν είναι θεμιτό. Πόλη του Κυρίου είναι η συγκρότηση της ανθρώπινης κατασκευής· ενώ αμαρτωλοί της γης είναι εκείνα για τα οποία μιλά ο Σωτήρας, λέγοντας ότι: «Από μέσα, από την καρδιά, εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, πορνείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, βλασφημίες».

Διότι όχι μόνο αυτή, αλλά και οι φυσικές κινήσεις για την τεκνογονία κάνουν την εμφάνισή τους στα παιδιά ενώ είναι ακόμη βρέφη. Πώς, λοιπόν, εμείς θεωρούμε τη νόσο της σαρκικής επιθυμίας ως μεταγενέστερη; Επειδή ακριβώς αυτά ενυπάρχουν σε εμάς εκ φύσεως, και τα φυσικά είναι ακατηγόρητα, δημιουργημένα από τον αγαθό Θεό, προκειμένου μέσω αυτών να πορευτούμε κάνοντας αγαθά έργα. Επομένως, δεν αποτελούν δείγματα μιας άρρωστης ψυχής, αλλά γίνονται τέτοια για όσους κάνουν κακή χρήση. Έτσι, λοιπόν, όταν «φροντίζουμε για τη σάρκα ώστε να ικανοποιούμε τις επιθυμίες της», τότε πραγματικά το πάθος είναι κακό και η φιληδονία αποτελεί αρχή των σαρκικών παθών και νόσο της ψυχής. Ώστε, σε τέτοιες περιπτώσεις, αυτός που πάσχει πρώτος είναι ο νους. Γι' αυτό και ο Κύριος, θεωρώντας ότι τα πονηρά πάθη ξεκινούν πρώτα από τη διάνοια, λέει ότι από την καρδιά εξέρχονται οι πονηροί διαλογισμοί, και αυτοί είναι που μολύνουν τον άνθρωπο. Και ο νόμος πριν από το Ευαγγέλιο λέει: «πρόσεχε τον εαυτό σου, μήπως δημιουργηθεί στην καρδιά σου κάποια κρυφή, παράνομη σκέψη».

ΡϟΔ΄. Στον μοναχό Ωρίωνα. Περί της παραβολής των ζιζανίων. Από πού, ρώτησες, εξέρχονται από την καρδιά οι πονηροί λογισμοί και μολύνουν τον άνθρωπο; Από το ότι κοιμούνται οι γεωργοί, ενώ οφείλουν να αγρυπνούν και να φυλάσσουν τον καρπό του καλού σπέρματος που βλαστάνει. Διότι, εάν δεν είχαμε προδώσει τη φύλαξη του εαυτού μας εξαιτίας του κορεσμού και του λήθαργου, μολύνοντας τη θεία εικόνα, δηλαδή νοθεύοντας το καλό σπέρμα, ο σπορέας των ζιζανίων δεν θα έβρισκε δίοδο για να εισχωρήσει και δεν θα παρήγαγε μέσα μας ζιζάνια άξια για τη φωτιά.

Διότι αυτός μεν ο ρύπος μάς προσκολλάται από έξω· γι' αυτό και γρήγορα τον αποβάλλουμε· εκείνος όμως γεννιέται από μέσα· γι' αυτό και με δυσκολία καθαριζόμαστε αποπλύνοντάς τον. Διότι από την καρδιά, λέει, εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί, πορνείες, μοιχείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες. Γι' αυτό και ο προφήτης έλεγε: «Καρδιά καθαρή δημιούργησε μέσα μου, Θεέ»· και ένας άλλος: «Ξέπλυνε την καρδιά σου από την κακία, Ιερουσαλήμ».

Βλέπεις; Αυτό που λέει και ο Χριστός, εδώ βρίσκεται. Διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί. Έως πότε θα υπάρχουν; Βλέπεις τη μακροθυμία του Θεού. Έως πότε; Όταν έπρεπε να αποφεύγονται και εκ φύσεως και λόγω του χρόνου, ποια συγγνώμη χωρεί; Ποια απολογία;

Εδώ ως οίκο, αγαπητοί, δεν εννοεί αυτόν τον χειροποίητο, που συντίθεται από λίθους και ξύλα, ούτε αυτόν που κατασκευάζεται από άμορφη ύλη, αλλά τον λογικό ναό της ψυχής, αυτόν που αποτυπώνεται εξωτερικά σύμφωνα με την εσωτερική αόρατη εικόνα, αυτόν που μορφοποιείται από τη νοερή και λογική φύση, αυτόν που ζωοποιείται από το θείο εμφύσημα, αυτόν που φέρει την ψυχή και φέρεται από αυτήν, αυτόν που είναι δεκτικός των χαρισμάτων της ακίνητης δύναμης. «Εν μέσω αυτού πορευόμουν». Και ως μέσο ονομάζει το ηγεμονικό της καρδιάς, επειδή βρίσκεται στο μέσο ολόκληρου του ανθρώπινου σώματος. Κακές οδοί είναι οι διαλογισμοί και οι ενθυμήσεις, όπως ακριβώς λέει και ο Σωτήρας: «Από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί». Διότι σε αυτήν βρίσκεται και κάθε κίνηση της ανθρώπινης φύσης.

Από μέσα σου να αναζητάς, από τον παράδεισο, από μέσα σου να αναζητάς. Διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, καταλαλιές, βλασφημίες, αυτά που μολύνουν τον άνθρωπο. Μη συμπορευθείς μαζί του, όπως ούτε ο Θεός με τον Ισραήλ, διότι είναι σκληροτράχηλος λαός· μη συμπορευθείς μαζί του· στην αμαρτία σε καλεί. Αυτός θα σε λυγίσει. Και στάσου απέναντί του και πες του: Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων. Μείνε μακριά, όπως ο Ηλίας που απέφευγε την Ιεζάβελ· σπεύσε προς το βραβείο της άνω κλήσεως. Μην επιτρέψεις να σε προφτάσει, όπως δεν πρόφτασαν οι υπηρέτες του Αβεσσαλώμ εκείνους που ήταν με τον Ιωνάθαν και τον Αχιμάας, τους ιερείς του Κυρίου που διέφευγαν· μην επιτρέψεις να σε πιάσει, όπως ούτε οι υπηρέτες του βασιλιά της Ιεριχούς έπιασαν τους κατασκόπους· αλλά, αν είναι δυνατόν, ξεγέλασέ τον, όπως η πόρνη Ραάβ εκείνους που ερευνούσαν. Μην επιτρέψεις να σε καθυποτάξει, όπως ούτε ο Φαραώ καθυπόταξε εκείνους που ήταν με τον Μωυσή και τον Ααρών· αλλά παράκαμψέ τον, όπως οι μάγοι τον Ηρώδη. Μην αγωνιάς· διότι έχεις ρυθμιστή τον Θεό και ιατρό τον Χριστό. Μην πτοηθείς καθόλου· διότι έχεις αλείπτη το Πνεύμα το Άγιο, που σε χρίει με το μύρο από το μυστικό κέρας του Σαμουήλ. Ούτε τη δίψα να φοβηθείς· διότι έχεις επάνω σου το ύδωρ της αναπαύσεως του βαπτίσματος μέσω της κολοκυνθιάς, ώστε τούτο, ερχόμενο σε εσένα, δηλαδή, μέσω του κηρύγματος του Ιωνά, να σε αναζωογονήσει. Αντέστρεψε το άρμα της τυραννίας του· ρίξε τον στον λάκκο που ο ίδιος κατασκεύασε· ρίξε τον εκεί στα βαθιά.

«Διότι ο φόβος δεν είναι τίποτε άλλο, παρά προδοσία των βοηθημάτων της λογικής.» —«Θα προσέλθουν δειλιασμένοι κατά τον απολογισμό των αμαρτιών τους, και τα ίδια τους τα διανοήματα θα τους ελέγξουν κατά πρόσωπο.» «Στο σείσιμο του κοσκίνου παραμένει η κοπριά, έτσι και τα σκύβαλα του ανθρώπου παραμένουν στον λογισμό του.» —«Η σκληρή καρδιά θα καταβαρυνθεί με πόνους.» «Καθετί που εισέρχεται στο στόμα, προχωρά στην κοιλιά και αποβάλλεται στον αφεδρώνα. Ενώ εκείνα που εξέρχονται από το στόμα, προέρχονται από την καρδιά, και εκείνα μολύνουν τον άνθρωπο. Διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, πορνείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, βλασφημίες. Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο.» Όταν η ψυχή αποστρέφεται το καλό, αναλογίζεται οπωσδήποτε τα αντίθετα. Διότι δεν δύναται να παύσει εντελώς να κινείται, όντας εκ φύσεως ευκίνητη.

Τι να πολυλογώ; Το γλυκύτατο όνομα του Ιησού, όταν μελετάται συνεχώς, με κατάνυξη και με πόθο και πίστη στο βάθος της καρδιάς, αποκοιμίζει μεν όλους τους κακούς λογισμούς, αφυπνίζει δε όλους τους αγαθούς και πνευματικούς λογισμούς. Και εκεί όπου πρωτύτερα «εξέρχονταν από την καρδιά πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, πορνείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, βλασφημίες, όπως είπε ο Κύριος», από εκεί ύστερα εξέρχονται αγαθοί λογισμοί, πνευματικά νοήματα, λόγια σοφίας, κρίσεις, αναζητήσεις και διακρίσεις, όπως είναι γραμμένο: «Λογισμοί δικαίων κρίματα». Επομένως, να διδάσκεις, να συμβουλεύεις και να παρακινείς τους μετανοούντες και όλους τους Χριστιανούς, Πνευματικέ, να μελετούν παντοτινά στην καρδιά τους το όνομα του Ιησού Χριστού μέσω της ανωτέρω προσευχής. Επειδή αυτή η νοερή και αδιάλειπτη προσευχή στην καρδιά δεν δόθηκε μόνο στους καλογήρους και τους μοναχούς, αλλά γενικά σε όλους τους Χριστιανούς που βρίσκονται μέσα στον κόσμο.

Επομένως, είναι μεν καλή και ωφέλιμη η έρευνα που κάνει κάποιος στη συνείδησή του, για να μπορέσει να βρει με αυτήν όλες τις αμαρτίες που διέπραξε με έργο, με λόγο και με συγκατάθεση λογισμών· καλό είναι το να εξομολογηθεί κάποιος στον Πνευματικό όλες τις αμαρτίες του, χωρίς να αφήσει καμία ανεξομολόγητη, διότι αυτό προξενεί στην ψυχή του μεγάλη ελάφρυνση. Όμως, μαζί με την έρευνα αυτή και την εξομολόγηση, πρέπει να συνυπάρχει η συντριβή και ο εσωτερικός πόνος της καρδιάς, για τον οποίο μιλούμε εδώ. Διότι ο μεν άλλος κανόνας που θα λάβει ο μετανοών από τον Πνευματικό, είτε είναι νηστεία είτε γονυκλισίες είτε άλλη κακοπάθεια, συντρίβει μόνο και παιδαγωγεί το σώμα και τον εξωτερικό άνθρωπο, και σαν να λέγαμε, κόβει μόνο τα εξωτερικά κλαδιά του δέντρου. Ο πόνος όμως συντρίβει και πληγώνει τον εσωτερικό άνθρωπο και αυτήν την ίδια την καρδιά, η οποία είναι η πρώτη και κύρια αιτία και ρίζα όλων μαζί των αμαρτιών. Συντρίβοντας δε την καρδιά, συντρίβει ταυτόχρονα και πλήττει και τις αμαρτίες· ή μάλλον, συντρίβει και πλήττει αυτόν τον ίδιο τον διάβολο και αρχέκακο δράκοντα, ο οποίος, εμφωλεύοντας μέσα στην καρδιά, από εκεί μέσα λαλεί και προβάλλει όλους τους αισχρούς και πονηρούς και βλάσφημους λογισμούς και τις αμαρτίες: «Διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, πορνείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, βλασφημίες».

Ότι στο Ευαγγέλιο, ο τελώνης που προσευχόταν στον ναό μαζί με τον φαρισαίο, γι' αυτό χτυπούσε το στήθος του, επειδή το θεωρούσε δοχείο των αμαρτιών του, λέει· διότι «από την καρδιά εξέρχονται», λέει ο Σωτήρας, «πονηροί διαλογισμοί» και τα εξής. Γι' αυτό χτυπά την πηγή των κακών, πληττόμενος από τη συνείδησή του, προκειμένου να ξηράνει τα ρεύματα των αμαρτημάτων.

Διότι η καρδιά ηγεμονεύει και βασιλεύει σε ολόκληρο το σωματικό όργανο, και όταν η χάρη καταλάβει τις νομές της καρδιάς, βασιλεύει σε όλα τα μέλη και στους λογισμούς. Διότι εκεί βρίσκεται ο νους και όλοι οι λογισμοί της ψυχής και η προσδοκία της, γι' αυτό και η χάρη διαπερνά όλα τα μέλη του σώματος. Έτσι πάλι, σε όσους είναι υιοί του σκότους, η αμαρτία βασιλεύει στην καρδιά και διαπερνά όλα τα μέλη («διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί»), και με αυτόν τον τρόπο, καθώς διαχέεται, σκοτίζει τον άνθρωπο.

Όπως ακριβώς το μέλι είναι γλυκό, και καμία πικρία ιοβόλων θηρίων δεν μπορεί να το μεταβάλει, έτσι και αυτοί παραμένουν χρηστοί προς όλους όσους τους πλησιάζουν, είτε αγαθούς είτε πονηρούς, όπως λέει ο Κύριος: «γίνεσθε χρηστοί όπως ο Πατέρας σας ο επουράνιος». Διότι αυτό που βλάπτει και μιαίνει τον άνθρωπο βρίσκεται εσωτερικά, έρποντας και αναβλύζοντας στην ψυχή, ένα έλλογο και κινητικό πνεύμα πονηρίας, το οποίο είναι το κάλυμμα του σκότους, ο παλαιός άνθρωπος, τον οποίο πρέπει να απεκδυθούν όσοι καταφεύγουν στον Θεό, και να ενδυθούν τον επουράνιο και καινό άνθρωπο, που είναι ο Χριστός. Επομένως, τίποτα από τα εξωτερικά δεν μπορεί να βλάψει τον άνθρωπο, παρά μόνο το ζωντανό και ενεργητικό πνεύμα του σκότους που ενοικεί στην καρδιά. «Διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί», ώστε λοιπόν όποιος θέλει να φανεί ευάρεστος και χρήσιμος στον Θεό, οφείλει να διεξάγει διαρκώς τον αγώνα στο επίπεδο των λογισμών. Στον Οποίον ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Ερώτηση. Κάποιοι λένε ότι το κακό εισέρχεται από έξω και, αν ο άνθρωπος το θελήσει, δεν το δέχεται, αλλά το αποπέμπει. <Απόκριση>. Και όπως ακριβώς το φίδι, που μίλησε από έξω στην Εύα, μέσω της υπακοής της εισήλθε μέσα της, έτσι και τώρα μέσω της υπακοής εισέρχεται η αμαρτία, παρόλο που βρίσκεται απέξω. Απόκριση. Η αμαρτία έχει εξουσία, θάρρος και δύναμη να εισέρχεται στην καρδιά· διότι αυτό έχει παραχωρηθεί κατ' οικονομίαν. Διότι οι λογισμοί πού βρίσκονται, έξω από εσένα ή μέσα σου; Λέει άλλωστε ο απόστολος: «θέλω οι άνδρες να προσεύχονται χωρίς οργή και διαλογισμούς». Υπάρχουν λοιπόν διαλογισμοί που εξέρχονται από την καρδιά, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο. Πήγαινε να προσευχηθείς και εξέτασε την καρδιά και τον νου σου και θέλησε να αναπέμψεις την προσευχή καθαρά προς τον Θεό· παρατήρησε ότι εκεί δεν υπάρχει τίποτα που να σε εμποδίζει, και γίνεται εκεί καθαρή προσευχή, διότι ο νους σου είναι αφοσιωμένος στον Κύριο, όπως ακριβώς του γεωργού στη γεωργία, του άνδρα στη γυναίκα, του εμπόρου στο εμπόριο. Πάλι γονατίζεις για προσευχή, και τους λογισμούς σου άλλοι τους διαρπάζουν.

Διότι η καρδιά ηγεμονεύει 〈και βασιλεύει〉 σε ολόκληρο το σωματικό όργανο, και όταν η χάρη καταλάβει τις περιοχές της καρδιάς, βασιλεύει σε όλους τους λογισμούς και στα μέλη —διότι εκεί βρίσκεται ο νους και όλοι οι λογισμοί της ψυχής— και διέρχεται σε όλα τα μέλη 〈έτσι πάλι, σε όσους είναι υιοί του σκότους, η αμαρτία βασιλεύει στην καρδιά και διέρχεται σε όλα τα μέλη〉 —«διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί»— και έτσι, υπερχειλίζοντας, σκοτίζει τον άνθρωπο.

Εκείνα όμως που βγαίνουν από το στόμα, προέρχονται από την καρδιά, και αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο. Διότι από την καρδιά προέρχονται οι πονηροί διαλογισμοί, οι φόνοι, οι μοιχείες, οι πορνείες, οι κλοπές, οι ψευδομαρτυρίες, οι βλασφημίες. Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο.