Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 15:20

Τότε λέγει: «Δεν υπάρχει προφήτης χωρίς τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του». Και αφού άκουσε τα όσα συνέβησαν με τον Ηρώδη και τον Ιωάννη, αναχωρεί σε έρημο τόπο και τρέφει τους πεντακισχίλιους. Στέλνει τους μαθητές στο πλοίο. Ανέρχεται στο όρος για να προσευχηθεί. Εμφανίζεται σε αυτούς τη νύχτα καθώς πλέουν· δέχεται τον Πέτρο πάνω στα ύδατα. Έρχεται στη Γεννησαρέτ. Θεραπεύονται πολλοί. Τον εγκαλούν οι Φαρισαίοι σχετικά με τους καθαρμούς· τους αποστομώνει και διδάσκει τα πλήθη περί των τροφών.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, πορνείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, βλασφημίες. Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο ... Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και δεν με φιλοξενήσατε· γυμνός, και δεν με ντύσατε· ασθενής, και στη φυλακή, και δεν με επισκεφθήκατε. ΛΟΥΚΑΣ. Αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους, διότι έχετε ήδη λάβει την παρηγοριά σας· αλίμονο σε εσάς τους χορτασμένους, διότι θα πεινάσετε· αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα πενθήσετε και θα κλάψετε· αλίμονο όταν μιλήσουν καλά για εσάς όλοι οι άνθρωποι. Προσέχετε δε τους εαυτούς σας, μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη, και τη μέθη, και τις βιοτικές μέριμνες, και έλθει ξαφνικά επάνω σας η ημέρα εκείνη. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Και καθώς δεν αποδέχθηκαν να έχουν επίγνωση του Θεού, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, για να πράττουν τα μη πρέποντα, γεμάτοι από κάθε αδικία, πορνεία, πλεονεξία, κακία, και τα εξής. Διότι το «δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα επιθυμήσεις», και αν υπάρχει κάποια άλλη εντολή, και τα εξής. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Αʹ.

Και μάλιστα δεν ντρέπονται να ασεβούν απέναντι στους αποστόλους, αν και ο Κύριος ελέγχει την κακοτροπία τους με το γεγονός ότι ο Πέτρος, όταν [ο Κύριος] ήλθε να νίψει τα πόδια του, είπε: «Ποτέ δεν πρόκειται να νίψεις τα πόδια μου στον αιώνα», και με την ανταπάντηση που διατυπώθηκε από τον Σωτήρα: «Εάν δεν σου νίψω τα πόδια, δεν έχεις μερίδιο μαζί μου», και όταν εκείνος πάλι αποκρίθηκε: «Όχι μόνο τα πόδια, αλλά και το κεφάλι», ενώ ο Κύριος είπε και πάλι: «Αυτός που έχει λουστεί μια φορά δεν έχει ανάγκη να νίψει το κεφάλι, παρά μόνο τα πόδια· διότι είναι ολόκληρος καθαρός». Έδειξε, λοιπόν, ότι δεν πρέπει να εφαρμόζονται καθαρμοί και ανωφελή έθιμα και ανθρώπινα εντάλματα και διδασκαλίες, όπως λέει και στο Ευαγγέλιο σε συμφωνία με τον προφήτη: «Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη, η δε καρδιά τους απέχει πολύ από εμένα. Μάταια όμως με σέβονται, διδάσκοντας ως διδασκαλίες εντάλματα ανθρώπων». Διότι για ποια αιτία μεμφόταν τους Φαρισαίους και τους Γραμματείς, οι οποίοι εφάρμοζαν σχολαστικούς καθαρμούς στους εαυτούς τους, στους ξέστες (κανάτες), στα ποτήρια και στα άλλα σκεύη; Και αποφαίνεται τελειωτικά ότι «το να τρώει κανείς με άνιπτα χέρια δεν μολύνει τον άνθρωπο»; Ώστε, όχι μόνο ανέτρεψε τους καθαρμούς αυτών των πραγμάτων, αλλά έδειξε ότι και το νίψιμο των χεριών είναι περιττό και ότι δεν προκαλεί βλάβη σε εκείνον που δεν θέλει να νίψει τα χέρια του. 22. Πώς όμως, σχετικά με την κρεοφαγία, δεν θα ελεγχθεί αμέσως η ανοησία τους;

Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο. Αυτούς, λοιπόν, τους αμαρτωλούς της γης, δηλαδή αυτούς που προέρχονται από τη γήινη σάρκα, με κάθε σκέψη περί Θεού τους εξαφανίζει από την ίδια του την υπόσταση εκείνος που καθαρίζει τον εαυτό του. Πρωί, επομένως, και όρθρος γίνεται στην ψυχή με κάθε ανατολή σωτηρίου δόγματος, κατά την οποία πρέπει να εξαφανίζονται όλοι οι λογισμοί που εργάζονται την ανομία. Διότι, εάν δεν αποκοπούν τα πρώτα κινήματα της ψυχής προς την πονηρία, είναι αναπόφευκτο οι ενθυμήσεις να προχωρήσουν σε πράξη· για παράδειγμα, αμαρτωλός της γης είναι ο λογισμός που υποβάλλει τη μοιχεία, ο οποίος ενεργεί ώστε κάποιος να κοιτάξει μια γυναίκα για να την επιθυμήσει. Αυτός ο λογισμός, εάν δεν θανατωθεί μέσα από την ψυχή σαν με κάποιο ξίφος, δηλαδή με τον λόγο που αποκόπτει και αφανίζει τα πάθη, και εάν αυτό δεν γίνει το πρωί, δηλαδή κατά τη φανερή αποκάλυψή του (διότι καθετί που φανερώνεται είναι φως), μετά την κατά καρδίαν μοιχεία, θα προαγάγει τον άνθρωπο και σε μεγαλύτερη από αυτήν αμαρτία, παρακινώντας τον προς τη σωματική πράξη. Αυτό, λοιπόν, λέγει ο Δαβίδ: Τους αμαρτωλούς και εμπαθείς λογισμούς, οι οποίοι βλαστάνουν από το γεώδες σώμα, τους τιμωρούσα με τις πρωινές προσευχές και την προσήλωση στον Θεό· και με το φως της γνώσεως και με τη φανέρωση δια της εξομολογήσεως, διέκρινα και εξολόθρευα τα πάθη του σώματος και τους άνομους λογισμούς από την καρδιά μου.

Διότι όχι μόνο αυτή, αλλά και οι φυσικές κινήσεις για την τεκνογονία κάνουν την εμφάνισή τους στα παιδιά ενώ είναι ακόμη βρέφη. Πώς, λοιπόν, εμείς θεωρούμε τη νόσο της σαρκικής επιθυμίας ως μεταγενέστερη; Επειδή ακριβώς αυτά ενυπάρχουν σε εμάς εκ φύσεως, και τα φυσικά είναι ακατηγόρητα, δημιουργημένα από τον αγαθό Θεό, προκειμένου μέσω αυτών να πορευτούμε κάνοντας αγαθά έργα. Επομένως, δεν αποτελούν δείγματα μιας άρρωστης ψυχής, αλλά γίνονται τέτοια για όσους κάνουν κακή χρήση. Έτσι, λοιπόν, όταν «φροντίζουμε για τη σάρκα ώστε να ικανοποιούμε τις επιθυμίες της», τότε πραγματικά το πάθος είναι κακό και η φιληδονία αποτελεί αρχή των σαρκικών παθών και νόσο της ψυχής. Ώστε, σε τέτοιες περιπτώσεις, αυτός που πάσχει πρώτος είναι ο νους. Γι' αυτό και ο Κύριος, θεωρώντας ότι τα πονηρά πάθη ξεκινούν πρώτα από τη διάνοια, λέει ότι από την καρδιά εξέρχονται οι πονηροί διαλογισμοί, και αυτοί είναι που μολύνουν τον άνθρωπο. Και ο νόμος πριν από το Ευαγγέλιο λέει: «πρόσεχε τον εαυτό σου, μήπως δημιουργηθεί στην καρδιά σου κάποια κρυφή, παράνομη σκέψη».

ΡϟΔ΄. Στον μοναχό Ωρίωνα. Περί της παραβολής των ζιζανίων. Από πού, ρώτησες, εξέρχονται από την καρδιά οι πονηροί λογισμοί και μολύνουν τον άνθρωπο; Από το ότι κοιμούνται οι γεωργοί, ενώ οφείλουν να αγρυπνούν και να φυλάσσουν τον καρπό του καλού σπέρματος που βλαστάνει. Διότι, εάν δεν είχαμε προδώσει τη φύλαξη του εαυτού μας εξαιτίας του κορεσμού και του λήθαργου, μολύνοντας τη θεία εικόνα, δηλαδή νοθεύοντας το καλό σπέρμα, ο σπορέας των ζιζανίων δεν θα έβρισκε δίοδο για να εισχωρήσει και δεν θα παρήγαγε μέσα μας ζιζάνια άξια για τη φωτιά.

Γι' αυτό λοιπόν και ο νομοθέτης το ανέχεται για τόσο χρόνο, όσο παραμένει μέσα· όταν όμως εξέλθει, δεν το ανέχεται πια. Το βράδυ, δηλαδή, παραγγέλλει να πλένεται κανείς και να είναι καθαρός, υπολογίζοντας τον χρόνο της πέψης και της αποβολής. Όσα όμως προέρχονται από την καρδιά, λέει, μένουν μέσα, και όταν εξέλθουν μολύνουν τον άνθρωπο, όχι μόνο όσο μένουν μέσα. Και τοποθετεί πρώτα τους πονηρούς διαλογισμούς, πράγμα που ήταν ιουδαϊκό· και δεν προβαίνει ακόμη στον έλεγχο με βάση τη φύση των πραγμάτων, αλλά με βάση το γέννημα της κοιλιάς και της καρδιάς, και από το γεγονός ότι τα μεν παραμένουν, ενώ τα δε δεν παραμένουν. Διότι τα μεν, τα οποία εισέρχονται από έξω, πάλι έξω εξέρχονται· τα δε γεννιούνται από μέσα, και όταν εξέλθουν μολύνουν, και μάλιστα περισσότερο τότε, όταν εξέλθουν. Διότι δεν ήταν ακόμη ικανοί, όπως ανέφερα, να τα ακούσουν αυτά με την πρέπουσα πνευματική σοφία. Ο Μάρκος πάλι λέει ότι τα έλεγε αυτά καθιστώντας καθαρά όλα τα φαγητά· βέβαια, δεν το εξέφρασε ρητά ούτε είπε: «Το να φάει κανείς τέτοια φαγητά δεν μολύνει τον άνθρωπο»· διότι δεν θα ανέχονταν να τον ακούσουν τόσο ξεκάθαρα. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Το να τρώει όμως κανείς με άπλυτα χέρια δεν μολύνει τον άνθρωπο». Ας μάθουμε, λοιπόν, ποια είναι αυτά που μολύνουν τον άνθρωπο· ας τα μάθουμε και ας τα αποφύγουμε.

Από μέσα σου να αναζητάς, από τον παράδεισο, από μέσα σου να αναζητάς. Διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, καταλαλιές, βλασφημίες, αυτά που μολύνουν τον άνθρωπο. Μη συμπορευθείς μαζί του, όπως ούτε ο Θεός με τον Ισραήλ, διότι είναι σκληροτράχηλος λαός· μη συμπορευθείς μαζί του· στην αμαρτία σε καλεί. Αυτός θα σε λυγίσει. Και στάσου απέναντί του και πες του: Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων. Μείνε μακριά, όπως ο Ηλίας που απέφευγε την Ιεζάβελ· σπεύσε προς το βραβείο της άνω κλήσεως. Μην επιτρέψεις να σε προφτάσει, όπως δεν πρόφτασαν οι υπηρέτες του Αβεσσαλώμ εκείνους που ήταν με τον Ιωνάθαν και τον Αχιμάας, τους ιερείς του Κυρίου που διέφευγαν· μην επιτρέψεις να σε πιάσει, όπως ούτε οι υπηρέτες του βασιλιά της Ιεριχούς έπιασαν τους κατασκόπους· αλλά, αν είναι δυνατόν, ξεγέλασέ τον, όπως η πόρνη Ραάβ εκείνους που ερευνούσαν. Μην επιτρέψεις να σε καθυποτάξει, όπως ούτε ο Φαραώ καθυπόταξε εκείνους που ήταν με τον Μωυσή και τον Ααρών· αλλά παράκαμψέ τον, όπως οι μάγοι τον Ηρώδη. Μην αγωνιάς· διότι έχεις ρυθμιστή τον Θεό και ιατρό τον Χριστό. Μην πτοηθείς καθόλου· διότι έχεις αλείπτη το Πνεύμα το Άγιο, που σε χρίει με το μύρο από το μυστικό κέρας του Σαμουήλ. Ούτε τη δίψα να φοβηθείς· διότι έχεις επάνω σου το ύδωρ της αναπαύσεως του βαπτίσματος μέσω της κολοκυνθιάς, ώστε τούτο, ερχόμενο σε εσένα, δηλαδή, μέσω του κηρύγματος του Ιωνά, να σε αναζωογονήσει. Αντέστρεψε το άρμα της τυραννίας του· ρίξε τον στον λάκκο που ο ίδιος κατασκεύασε· ρίξε τον εκεί στα βαθιά.

«Διότι ο φόβος δεν είναι τίποτε άλλο, παρά προδοσία των βοηθημάτων της λογικής.» —«Θα προσέλθουν δειλιασμένοι κατά τον απολογισμό των αμαρτιών τους, και τα ίδια τους τα διανοήματα θα τους ελέγξουν κατά πρόσωπο.» «Στο σείσιμο του κοσκίνου παραμένει η κοπριά, έτσι και τα σκύβαλα του ανθρώπου παραμένουν στον λογισμό του.» —«Η σκληρή καρδιά θα καταβαρυνθεί με πόνους.» «Καθετί που εισέρχεται στο στόμα, προχωρά στην κοιλιά και αποβάλλεται στον αφεδρώνα. Ενώ εκείνα που εξέρχονται από το στόμα, προέρχονται από την καρδιά, και εκείνα μολύνουν τον άνθρωπο. Διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, πορνείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, βλασφημίες. Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο.» Όταν η ψυχή αποστρέφεται το καλό, αναλογίζεται οπωσδήποτε τα αντίθετα. Διότι δεν δύναται να παύσει εντελώς να κινείται, όντας εκ φύσεως ευκίνητη.

Τι να περιττολογώ; Όποιος έχει στην καρδιά του εμπαθείς και κακούς λογισμούς, είναι ενώπιον του Θεού, ο οποίος ερευνά καρδιές και νεφρούς, σιχαμερός, μοιχός και ακάθαρτος. Έτσι το αποφάσισε ο ίδιος ο Θεός, λέγοντας για τους πονηρούς διαλογισμούς: «Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο». Και ο Σολομών λέει: «Βδέλυγμα για τον Κύριο είναι ο άδικος λογισμός». Εάν όμως εσύ, ω Πνευματικέ, ελευθερώσεις τον μετανοούντα από τέτοιους λογισμούς, καθαρίζεις το εσωτερικό της ψυχής του από την ακαθαρσία, και όταν αυτά γίνουν καθαρά, βεβαίως θα είναι καθαρά και όλα τα εξωτερικά του έργα και οι πράξεις, καθώς είπε ο Κύριος: «Καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, για να γίνει και το εξωτερικό του καθαρό». Και αν αγιάσεις τη ρίζα, που είναι η καρδιά του, άγιοι βέβαια θα γίνουν και οι κλάδοι, που είναι τα αποτελέσματα και τα έργα του: «Και αν η ρίζα είναι αγία, άγιοι είναι και οι κλάδοι».

Εκείνα όμως που βγαίνουν από το στόμα, προέρχονται από την καρδιά, και αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο. Διότι από την καρδιά προέρχονται οι πονηροί διαλογισμοί, οι φόνοι, οι μοιχείες, οι πορνείες, οι κλοπές, οι ψευδομαρτυρίες, οι βλασφημίες. Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο.

«Το να φάει όμως κανείς με άπλυτα χέρια, δεν μολύνει τον άνθρωπο.» Ο Σωτήρας επιπλήττει τους μαθητές και τους ελέγχει για αφροσύνη, είτε επειδή σκανδαλίστηκαν είτε επειδή αγνόησαν το αυτονόητο. Λέει, λοιπόν: Δεν κατανοείτε αυτό που είναι γνωστό και φανερό σε όλους; Ότι οι τροφές δεν παραμένουν μέσα, αλλά εξέρχονται προς τα κάτω, χωρίς να μολύνουν την ψυχή του ανθρώπου, επειδή ακριβώς δεν παραμένουν μέσα. Οι λογισμοί, όμως, γεννιούνται εσωτερικά και παραμένουν εκεί, και όταν εξέρχονται, δηλαδή όταν προχωρούν σε έργο και σε πράξη, μολύνουν τον άνθρωπο. Διότι ο λογισμός της πορνείας, ενώ παραμένει μέσα, μιαίνει, και όταν βγαίνει σε έργο και πράττεται, καταλερώνει. «Και αφού βγήκε από εκεί ο Ιησούς, αναχώρησε για τα μέρη της Τύρου και της Σιδώνας. Και ιδού, μια γυναίκα Χαναναία, η οποία βγήκε από εκείνα τα σύνορα, του φώναζε λέγοντας: Ελέησέ με, Κύριε, Υιέ του Δαβίδ, η κόρη μου υποφέρει άσχημα από δαιμόνιο. Αυτός όμως δεν της απάντησε ούτε λέξη.» Για ποιον λόγο, ενώ εμπόδισε τους μαθητές να πάνε σε δρόμο εθνικών, ο ίδιος πηγαίνει στην Τύρο και στη Σιδώνα, τις εθνικές πόλεις; Μάθε, λοιπόν, ότι δεν πήγε εκεί για να κηρύξει, διότι όπως λέει ο Μάρκος, «και έκρυψε τον εαυτό του». Εξάλλου, επειδή είδε τους Φαρισαίους να μην αποδέχονται τον λόγο του περί των τροφών, μεταβαίνει στα έθνη. Λέει δε «Ελέησέ με», και όχι «ελέησε την κόρη μου», διότι εκείνη δεν έχει συναίσθηση, ενώ εγώ είμαι αυτή που πάσχω τα δεινά και τα αισθάνομαι.