Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 15:25

Ακούγοντας αυτά εγώ, ο Κλήμης, είπα: Ήθελα να μάθω, ποιος άραγε είναι αυτός ο τόσο μεγάλος απατεώνας. Και ο Πέτρος απάντησε: Αν θέλεις να μάθεις, μπορείς να το πληροφορηθείς από εκείνους από τους οποίους κι εγώ εξακρίβωσα τα πάντα γύρω από αυτόν. Υπάρχει ανάμεσά μας κάποια Ιούστα, Συροφοινίκισσα, Χαναναία στο γένος, της οποίας η θυγατέρα βασανιζόταν από βαρύτατη ασθένεια. Αυτή προσήλθε και στον Κύριό μας, φωνάζοντας και ικετεύοντας να θεραπεύσει τη θυγατέρα της. Εκείνος, αν και παρακλήθηκε κι από εμάς, είπε: Δεν επιτρέπεται να θεραπεύονται τα έθνη, που μοιάζουν με σκυλιά επειδή κάνουν χρήση αδιάκριτων τροφών και πράξεων, εφόσον το τραπέζι της βασιλείας έχει αποδοθεί στους υιούς του Ισραήλ. Εκείνη, ακούγοντας αυτό, και παρακαλώντας να συμμετάσχει από το ίδιο τραπέζι όπως ο σκύλος από τα ψίχουλα που πέφτουν, αφού μετέβαλε αυτό που ήταν, με το να ζει όμοια με τους υιούς της βασιλείας, πέτυχε τη θεραπεία για τη θυγατέρα της, όπως το είχε ζητήσει. Διότι δεν θα την θεράπευε, αν ήταν εθνική και παρέμενε στον ίδιο τρόπο ζωής, αυτός που εξαρχής αρνήθηκε να τη θεραπεύσει ως εθνική, επειδή δεν επιτρεπόταν. Αυτή λοιπόν, η οποία αποδέχτηκε τον έννομο τρόπο ζωής, εκδιώχθηκε από το σπίτι της από τον ίδιο της τον άνδρα, ο οποίος είχε αντίθετα φρονήματα από εμάς, μαζί με τη θεραπευμένη θυγατέρα της. Εκείνη όμως, αποδεχόμενη με ευγνωμοσύνη αυτές τις συνθήκες και έχοντας περιουσία, η ίδια παρέμεινε χωρίς σύζυγο, ενώ τη θυγατέρα της την πάντρεψε με κάποιον άνδρα ο οποίος είχε καλή διάθεση προς την αληθινή πίστη και ήταν φτωχός.

Γνωρίζω και ένα πέμπτο ακόμη, αυτό των δακρύων· είναι όμως πιο κοπιαστικό, όπως συμβαίνει με εκείνον που λούζει κάθε νύχτα την κλίνη και το στρώμα του με τα δάκρυά του, του οποίου οι μώλωπες της κακίας κακοφόρμισαν· ο οποίος πορεύεται πενθώντας και σκυθρωπάζοντας, και ο οποίος μιμείται την επιστροφή του Μανασσή και την ταπείνωση των Νινευιτών που βρήκε έλεος· ο οποίος αναφωνεί τα λόγια του τελώνη μέσα στο ιερό και δικαιώνεται περισσότερο από τον αλαζόνα Φαρισαίο· ο οποίος σκύβει ταπεινά σαν την Χαναναία και ζητά φιλανθρωπία και ψίχουλα, την τροφή ενός σκύλου που λιμοκτονεί υπερβολικά.

Κλέβω με τα χέρια μου τη θεραπεία από τα κρόσσια σου, αλλά σταμάτησε γρήγορα τη ροή του αίματος στη μαραινόμενη σάρκα μου. Σε εσένα υποκλίνομαι εγώ, ο δικός σου κλήρος, όπως η Χαναναία, έχοντας κυρτωμένο το σώμα, αλλά ανόρθωσέ με, Άνακτα. Η θάλασσα ορθώνεται, και εσένα σε κατέχει γλυκός ύπνος· αλλά εγέρσου τάχιστα, και ας κοπάσει η τρικυμία με τα λόγια σου.

Γι' αυτό και τότε, παραμένοντας εκεί, άκουγαν μεν τον λόγο και έβλεπαν τα σημεία που τελούνταν, όμως βλασφημούσαν μάλλον παρά επαινούσαν αυτόν που τους ευεργετούσε με έργα και με λόγια. Διότι, ενώ ο Κύριος δίδασκε και όλοι ή οι περισσότεροι δέχονταν με προσοχή τους λόγους της χάριτος που εκπορεύονταν από το στόμα του, «έρχονται», λέει, «μερικοί προς αυτόν, φέρνοντας έναν παραλυτικό τον οποίο βάσταζαν τέσσερις και, μην μπορώντας να τον πλησιάσουν εξαιτίας του πλήθους, ξεσκέπασαν τη στέγη όπου βρισκόταν ο Κύριος, άνοιξαν τρύπα και κατέβασαν το κρεβάτι πάνω στο οποίο ήταν ξαπλωμένος ο παραλυτικός». Μπορεί βέβαια να νομίσει κανείς ότι όλη αυτή η πράξη οφειλόταν στην πίστη εκείνων που τον μετέφεραν και ότι ο Κύριος, ικανοποιημένος από την πίστη τους, χάρισε στη συνέχεια τη θεραπεία στον παραλυτικό. Εγώ όμως νομίζω πως η αλήθεια δεν είναι έτσι. Διότι, αν και ο Κύριος, όταν θεράπευε το παιδί του αρχισυναγώγου, δεν ζήτησε πίστη από το ίδιο, ούτε από την κόρη της Χαναναίας ή του Ιαείρου, αρκούμενος στην πίστη εκείνων που προσήλθαν εκ μέρους τους, εντούτοις από τα πρόσωπα αυτά, η μεν μία ήταν νεκρή, η κόρη της Χαναναίας ήταν παράφρων και το παιδί απουσίαζε. Αυτός όμως ο παραλυτικός ήταν παρών και ήταν κύριος του λογικού του, έστω και αν το σώμα του ήταν παράλυτο.

Ο Κύριος όμως δεν της αποκρίθηκε λέξη, επειδή ήθελε να γίνει ακόμη πιο φανερή η πίστη και η αρετή της, ώστε να φανεί ότι δικαίως στρέφεται προς τα έθνη, όχι μόνο επειδή απιστούσαν οι Ιουδαίοι, αλλά και επειδή τα έθνη ελκύονταν μέσω της πίστεως. Γι' αυτό, όταν οι μαθητές είπαν: «Διώξε την, διότι φωνάζει από πίσω μας», ο Κύριος τους λέει: «Δεν απεστάλην, παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Διότι, βλέποντάς τους να έχουν εκπέσει από την πατρογονική ευσέβεια και αρετή, δεν ανέχθηκε να τους παραβλέψει, τουλάχιστον όσον αφορούσε τον ίδιο, χάρη στους ευσεβείς πατέρες τους. Γι' αυτό και ήλθε πρωτίστως προς αυτούς, απεσταλμένος από τον ύψιστο Πατέρα. «Η δε γυναίκα», λέει, «όταν ήλθε τον προσκύνησε, λέγοντας: Κύριε, βοήθησέ με». Όσο βρισκόταν μακριά, προσπαθούσε με τις κραυγές να κάνει τον Δεσπότη ίλεω, όταν όμως δεν κατόρθωσε τίποτα και εκείνος δεν στράφηκε προς αυτήν, πλησίασε, έπεσε στα πόδια του και επικαλέστηκε πάλι τη βοήθειά του. Αλλά και έτσι αποπέμπεται με ύβρεις. Και ούτε τότε απελπίστηκε η γενναία και πραγματικά ανδρεία στην ψυχή, αλλά, παρόλο που εξουθενώθηκε και άκουσε να την αποκαλούν ζώο, όχι μόνο άλογο, αλλά και μιαρό και θηριώδες, ώστε η φωνή της να θεωρείται περισσότερο γάβγισμα παρά ομιλία άξια να ακουστεί, συμφωνεί και η ίδια και ταπεινώνει τον εαυτό της, χωρίς όμως να παραιτείται από τη δέησή της προς τον Χριστό.

Αφήνοντας δε εκείνους τους παλαιούς, ας δούμε και αυτούς που κατά το Ευαγγέλιο της χάριτος απαλλάχθηκαν από τα δεινά που τους κατείχαν. Τι επανέφερε πάλι στη ζωή την κόρη του αρχισυνάγωγου Ιαείρου, η οποία είχε πεθάνει, όπως ακούσαμε τώρα από το Ευαγγέλιο του Λουκά; Δεν ήταν η δέηση αυτού προς τον Κύριο; Τι χάρισε στους λεπρούς τον καθαρισμό; Δεν ήταν πάλι αυτή; Τι παρέσχε το φως στη διπλή δυάδα των τυφλών; Μήπως οι δύο από αυτούς δεν επιπλήττονταν από το πλήθος για να σωπάσουν, αλλά αυτοί φώναζαν πολύ περισσότερο, γι' αυτό και πέτυχαν την εκπλήρωση της προσευχής τους; Τι παρέδωσε υγιή την κόρη στη Χαναναία, αν και ήταν απορριπτέα σύμφωνα με τον νόμο; Δεν ήταν η επίμονη αίτησή της προς τον Κύριο; Και για να αφήσουμε τώρα τα υπόλοιπα, ας θυμηθούμε τους δικούς μας, που έγιναν αιώνιοι στεφανηφόροι από τον ουρανό και είναι προσκυνητοί σε εμάς: ποιος ανέδειξε τον θαυμαστό μεταξύ των μαρτύρων Νέστορα, και πριν από την ιερή του μαρτυρία, σε δεύτερο Δαβίδ εναντίον ενός νέου Γολιάθ, του Λυαίου, κερδίζοντας φανερά τη νίκη, και έπειτα, αφού αποδύθηκε τον αγώνα ενάντια στο σώμα του Λυαίου, και τον κατατρόπωσε ολοκληρωτικά, συνέτριψε ταυτόχρονα την αλαζονεία του τυράννου Ερκουλίου; Δεν ήταν η δέησή του την ώρα του αγώνα προς τον μέγα μεταξύ των αγίων Δημήτριο, και μάλιστα πριν από την τελείωση του μαρτυρίου του, και μέσω αυτού προς τον Θεό;

Αυτή κάποτε καλλιέργησε τη χέρσα μήτρα της Σάρρας για τον Αβραάμ, έπειτα από το πέρασμα πολλού χρόνου, μετατρέποντάς την σε γόνιμο αγρό· με αυτήν και ο Μωυσής έκανε την πλωτή θάλασσα να διαβαίνεται πεζή· μέσω αυτής ο Ηλίας πρόσταζε τον ουρανό και εισακουγόταν· αυτή, επί του Σωτήρος, αποδίωξε αμέτρητα είδη παθήσεων· ένας λεπρός δια της πίστεως απαλλάχθηκε από τις φολίδες της ασθένειάς του· ένας τυφλός δι' αυτής απέκτησε οφθαλμούς, τους οποίους δεν του είχε προσφέρει η φύση· αυτήν λαμβάνοντας ως σύμμαχο η Χαναναία, δοκιμαζόμενη σκληρά για το παιδί της, άρπαξε τη θυγατέρα της από τον δαίμονα που την κατείχε.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, επιδεικνύετε με τέτοιον τρόπο ανεξέταστα τη συμπόνια σας; Παρατήρησε την πολυμήχανη σοφία του Θεού, πώς, ακόμη και όταν αποφάσισε να απαντήσει, έπληττε τη γυναίκα βαρύτερα και από τη σιωπή, και σχεδόν της κατάφερε καίριο πλήγμα, θέλοντας σιγά-σιγά να την αφυπνίσει, ώστε οι μαθητές, που την αγνοούσαν, να μάθουν την κρυμμένη μέσα της πίστη. Αλλά εκείνη ούτε και έτσι δεν παρέλυσε από την απογοήτευση, ούτε έγινε πιο διστακτική, βλέποντας ότι και οι μαθητές δεν είχαν πετύχει τίποτα περισσότερο, και δεν είπε στον εαυτό της: «Αν ούτε αυτοί δεν μπόρεσαν να τον μεταπείσουν, αν και ικέτευσαν για εμένα, για ποιον λόγο παραμένω εδώ άσκοπα και μάταια;». Αντιθέτως, σαν να φλεγόταν από φωτιά και να καιγόταν ο λογισμός της και να σπαράσσονταν τα σπλάχνα της, τον πλησιάζει, τον προσκυνά και λέει: «Κύριε, βοήθησέ με». Αλλά ούτε και έτσι δεν συγκατανεύει στη γυναίκα, παρά της δίνει μια απάντηση βαρύτερη από την προηγούμενη. «Δεν είναι σωστό», λέει, «να πάρει κανείς το ψωμί των παιδιών και να το ρίξει στα σκυλάκια». Αναλογίσου, αγαπητέ, και θαύμασε στο σημείο αυτό τον πόθο της ψυχής της και την υπερβάλλουσα πίστη της: διότι, παρόλο που άκουσε να την αποκαλούν σκυλάκι, δεν δυσανασχέτησε, δεν απομακρύνθηκε, αλλά με πολλή ευγνωμοσύνη και καλή διάθεση λέει: «Ναι, Κύριε· διότι και τα σκυλάκια τρώνε από τα ψίχουλα της τράπεζας των κυρίων τους».

Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Δεν ήταν αυτά τα λόγια αποτρεπτικά; Διότι σχεδόν λέει: Απομακρύνσου, επειδή δεν έχεις τίποτα κοινό με εμένα· δεν ήλθα για σένα, αλλά ήλθα για τους Ιουδαίους. Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Εκείνη όμως, αφού άκουσε, είπε: Ναι, Κύριε, βοήθησέ με, και τον προσκυνούσε, λέγοντας· εκείνος όμως δεν της αποκρίθηκε. Αλλά δες την απάντηση: Δεν είναι καλό να πάρει κανείς τον άρτο των τέκνων και να τον ρίξει στα σκυλάκια. Ω, τι μέριμνα του ιατρού! Με την άρνηση την προσελκύει. Δεν είναι καλό να πάρει κανείς τον άρτο των τέκνων· ποιών; Των Ιουδαίων· και να τον δώσει στα σκυλάκια, δηλαδή, σε εσάς.

Έπειτα, ευφραινόμενη η γη για όλα αυτά τα γεγονότα, φώναζε προς όλη την ομόδουλη κτίση: Ελάτε, συναχθείτε όλοι οι απόγονοί μου, και δείτε πάνω στη γη αυτόν που δοξάζεται στους ουρανούς· ελάτε, δείτε να βαστάζεται σε αγκάλες γυναίκας αυτόν που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ· ελάτε, δείτε να τρέφεται με γάλα αυτόν που χορηγεί το γάλα στα θηλυκά· ελάτε, δείτε να χωράει σε κοιλιά Παρθένου αυτόν που δεν τον χωρούν οι ουρανοί· ελάτε, δείτε να λαμβάνει τροφή από μητέρα αυτόν που τρέφει τα πέρατα της οικουμένης· ελάτε, δείτε να παραδίδεται σε δασκάλους αυτόν που εκπαιδεύει τους δασκάλους· ελάτε, δείτε να δοκιμάζεται από ανθρώπους αυτόν που δοξάζεται από τους αγγέλους· ελάτε, δείτε να εισέρχεται στον οίκο του Ζακχαίου αυτόν που κάθεται υπεράνω των ουρανών· ελάτε, δείτε να συνομιλεί με τη Χαναναία αυτόν που ανυμνείται από τη λειτουργία των Χερουβίμ· ελάτε, δείτε να προσεγγίζεται από αμαρτωλή γυναίκα αυτόν που κάθεται στα δεξιά του Πατρός· ελάτε, δείτε αυτόν του οποίου τα κράσπεδα αγγίζει η ασθενής γυναίκα, να προσκυνείται από την ασώματη φύση των δυνάμεων· ελάτε, δείτε να έχει γεννηθεί ως άνθρωπος, αυτόν που είναι ο ποιητής των αιώνων· ελάτε, δείτε να γίνεται νήπιο αυτόν που υπάρχει προ καταβολής κόσμου· ελάτε, δείτε να δοκιμάζεται από αρχιερείς αυτόν που δορυφορείται από τους αγγέλους· ελάτε, όλα τα κτίσματα βλέποντας τον Κτίστη· και εφόσον η ζωή βρίσκεται πάνω στη γη, όλοι ζήστε· ελάτε, όλοι γίνετε θεοφόροι· ελάτε, μικροί μαζί με τους μεγάλους συναχθείτε, οι φτωχοί με τους πλούσιους, οι δούλοι με τους κυρίους, οι αμαρτωλοί με τους δικαίους, τα ερπετά και τα τετράποδα μαζί με τα πετεινά, και δείτε αυτόν που χάρισε τη ζωή.

Αναβόησε προς εσένα και η Χαναναία γυναίκα, βλέποντας τη δική της κόρη να σπαράσσεται από τον δαίμονα, και φωνάζοντας το «Ελέησον», δεν διαψεύστηκε στις ελπίδες της· διότι, αφού αποδέχθηκες την πίστη της, έδιωξες τον λύκο από το πρόβατο και απέλασες τον λυσσώδη ένοικο· χαρίζοντας στο κορίτσι νήψη, κατέπαυσες τον θρήνο της μητέρας.

ΙΓ΄. Έχοντας, λοιπόν, μάθει όλα αυτά, έστω κι αν βρισκόμαστε μέσα σε αμαρτίες και είμαστε ανάξιοι να λάβουμε αυτό που ζητάμε, ας μην απελπιζόμαστε, γνωρίζοντας ότι με την προσκαρτέρηση της ψυχής θα μπορέσουμε να γίνουμε άξιοι του αιτήματός μας. Ακόμη κι αν είμαστε απροστάτευτοι και έρημοι, ας μην απογοητευόμαστε, γνωρίζοντας ότι αποτελεί μεγάλη προστασία το να προσέρχεται κανείς αυτοπροσώπως στον Θεό με πολλή προθυμία. Ακόμη κι αν Εκείνος καθυστερεί και αναβάλλει να μας δώσει το ζητούμενο, ας μην αποκάμουμε, έχοντας μάθει ότι η καθυστέρηση και η αναβολή είναι τεκμήριο της κηδεμονίας και της φιλανθρωπίας Του. Αν έτσι έχουμε πείσει τους εαυτούς μας, και με ψυχή πονεμένη και θερμή και με αφυπνισμένη προαίρεση, τέτοια σαν κι αυτήν με την οποία προσήλθε η Χαναναία, ας προσέλθουμε και εμείς σε Αυτόν. Ακόμη κι αν είμαστε σαν τα σκυλιά, ακόμη κι αν έχουμε διαπράξει οποιοδήποτε φοβερό αμάρτημα, και τα δικά μας κακά θα απομακρύνουμε, και τόση παρρησία θα λάβουμε, ώστε να μεσιτεύσουμε και για άλλους· με τον ίδιο τρόπο που και αυτή η Χαναναία, όχι μόνο η ίδια απόλαυσε παρρησία και αμέτρητα εγκώμια, αλλά μπόρεσε να διασώσει και τη θυγατέρα της από τα ανυπόφορα δεινά. Διότι τίποτα, τίποτα δεν είναι πιο δυνατό από τη φλογερή και γνήσια προσευχή. Αυτή διαλύει και τα παρόντα δεινά, και μας γλιτώνει από τις κολάσεις που θα συμβούν εκείνον τον καιρό. Για να μπορέσουμε, λοιπόν, να διανύσουμε με ευκολία τον παρόντα βίο και να αναχωρήσουμε για την άλλη ζωή με παρρησία, ας την επιτελούμε αδιαλείπτως με πολλή σπουδή και προθυμία.

Μάθαμε, λοιπόν, από τα ιερά λόγια ότι σκύλοι ονομάζονται αυτοί που προέρχονται από τα έθνη, ενώ βασιλικός και περιούσιος, τον οποίο θα μπορούσε να εικονίσει το λιοντάρι, ονομάζεται ο ιουδαϊκός λαός. Λέει, λοιπόν, ο Εκκλησιαστής —διότι σε αυτόν δόθηκε από τον Θεό το χάρισμα της σοφίας για να επεκτείνεται και να συμπαρεκτείνεται και στα παρόντα, και βεβαίως στα παρελθόντα, αλλά και στα μέλλοντα— λέει, λοιπόν, ότι ο σκύλος, δηλαδή ο άνθρωπος από τα έθνη —διότι διδασκόμαστε μέσω της Χαναναίας ότι έτσι ονομάζεται—, εάν δεν τον εγκαταλείψει εντελώς η ενάρετη ζωή, αυτός παρέχει περισσότερες ελπίδες ότι δεν θα εκπέσει από την αγαθότητα, παρά εκείνος που προέρχεται μεν από το βασιλικό και υπερήφανο γένος των Ιουδαίων, αλλά κείται νεκρός ως προς τα πνευματικά κατορθώματα. Διότι ο μεν πρώτος, καθώς μετέχει σε μια καλύτερη ζωή, παρέχει ελπίδες ότι θα ανέλθει προς την τελειότητα των κατορθωμάτων, ενώ ο δεύτερος, φέροντας μέσα του νεκρή την ενέργεια των αρετών και γι' αυτόν τον λόγο συγκαταλεγόμενος στους νεκρούς, μάταια καυχιέται για το λιοντάρι, αφού δεν φέρει κανένα ίχνος της αληθινής ζωής.

Και δεν λέει, «Έλα και θεράπευσε», αλλά, «Ελέησον». Εκείνος όμως δεν της απαντά ούτε λέξη, όχι επειδή την περιφρονεί, αλλά για να δείξει ότι ήρθε πρωτίστως για τους Ιουδαίους· και για να φράξει τις συκοφαντίες τους, ώστε να μην έχουν αργότερα το δικαίωμα να πουν ότι ευεργετεί τους εθνικούς· συγχρόνως δε, για να αναδείξει και την επίμονη πίστη της γυναίκας. «Και αφού πλησίασαν οι μαθητές του, τον παρακαλούσαν, λέγοντας: Απόλυσέ την, διότι φωνάζει ξοπίσω μας. Εκείνος δε αποκρίθηκε και είπε: Δεν στάλθηκα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Οι μαθητές, ενοχλημένοι από τις κραυγές της γυναίκας, τον παρακαλούσαν να την απολύσει, δηλαδή τον ικέτευαν να την αποπέμψει. Και αυτό το έκαναν, όχι ως άσπλαχνοι, αλλά μάλλον επειδή ήθελαν να πείσουν τον Κύριο να την ελεήσει. Εκείνος όμως λέει: Δεν στάλθηκα, παρά μόνο στους Ιουδαίους, οι οποίοι είναι χαμένα πρόβατα εξαιτίας της κακίας εκείνων στους οποίους τα είχαν εμπιστευθεί. Με αυτά τα λόγια δε, φανερώνει ακόμη περισσότερο την πίστη της γυναίκας. «Εκείνη δε, αφού ήλθε, τον προσκύνησε, λέγοντας: Κύριε, βοήθησέ με. Εκείνος όμως αποκρίθηκε και είπε: Δεν είναι καλό να πάρει κανείς το ψωμί των παιδιών και να το ρίξει στα σκυλάκια. Εκείνη δε είπε: Ναι, Κύριε· διότι και τα σκυλάκια τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους». Επειδή η γυναίκα είδε τους συνηγόρους της, τους αποστόλους, να αποτυγχάνουν, τον πλησιάζει πάλι με θέρμη και τον αποκαλεί Κύριο.