Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 15:27

Επιθυμούσε ακόμη και τα ψίχουλα της τράπεζας και ούτε αυτά δεν απολάμβανε· αλλά ο μεν ένας έσκαγε από την υπερφαγία, ενώ ο άλλος έλιωνε από τη στέρηση. Καλό λοιπόν και δίκαιο θα ήταν να τοποθετηθεί εκείνη η Χαναναία, η Φοίνισσα, ως δασκάλα στον μισάνθρωπο πλούσιο, λέγοντάς του τα γεγραμμένα εκείνα: «Ω αλάστορα και υπερήφανε, και τα σκυλάκια τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους· εσύ όμως τον αδελφό σου, τον συνάνθρωπό σου, δεν τον αξίωσες αυτής της παροχής;» Αλλά οι μεν σκύλοι τρέφονταν με επιμέλεια, ξεχωριστά οι φύλακες και ξεχωριστά οι κυνηγετικοί· και αξιώνονταν στέγης και κλίνης, και είχαν υπηρέτες ειδικά ορισμένους για τη φροντίδα τους, ενώ βρισκόταν ριγμένη χάμω η εικόνα του Θεού, παραμελημένη και ποδοπατημένη, την οποία με τα ίδια του τα χέρια ο άριστος τεχνίτης και δημιουργός των πάντων έπλασε, αν βέβαια ο Μωυσής είναι αξιόπιστος μάρτυρας για να τεκμηριώσει τη δημιουργία των ανθρώπων.

ΕΡΩΤΗΣΗ Ρ΄. Πώς θα πρέπει να αποπέμπουμε όσους έρχονται από έξω και ζητιανεύουν; Και άραγε καθένας που το επιθυμεί μπορεί να προσφέρει ψωμί ή οτιδήποτε άλλο, ή πρέπει και για αυτό το έργο να έχει οριστεί ένας συγκεκριμένος αδελφός; ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Δεδομένου ότι ο Κύριος αποφάνθηκε, αφενός, ότι δεν είναι καλό να πάρει κανείς το ψωμί των παιδιών και να το ρίξει στα σκυλάκια, αφετέρου όμως αποδέχθηκε το «και όμως τα σκυλάκια τρώνε από το τραπέζι των κυρίων τους»· εκείνος στον οποίο έχει ανατεθεί η διανομή της ελεημοσύνης ας το πράττει αυτό κατόπιν εξετάσεως. Καθένας δε ο οποίος πράττει τούτο χωρίς τη σύμφωνη γνώμη εκείνου, ας επιτιμάται ως διαφθορέας της ευταξίας, έως ότου μάθει να διαφυλάσσει τη θέση του, καθώς ο Απόστολος λέγει: «Καθένας, αδελφοί, στην κατάσταση στην οποία κλήθηκε, σε αυτήν ας παραμένει».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΒ΄. Εάν πρέπει από τα αγαθά της διαχείρισης να δίνεται ελεημοσύνη στους ενδεείς που βρίσκονται εκτός της αδελφότητας. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Επειδή ο Κύριος είπε: «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και ότι: «Δεν είναι καλό να πάρει κανείς τον άρτο των τέκνων και να τον ρίξει στα κυνάρια»· δεν είναι επιβεβλημένο τα αγαθά που έχουν οριστεί για εκείνους που είναι αφιερωμένοι στον Θεό να καταναλώνονται άσκοπα στους αδιάφορους. Εάν όμως είναι δυνατόν να εφαρμοστεί αυτό που ειπώθηκε από τη γυναίκα, η οποία επαινέθηκε για την πίστη της, ότι δηλαδή: «Ναι, Κύριε· διότι και τα κυνάρια τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους»· τούτο ας εναπόκειται στην κρίση του οικονόμου, κατόπιν κοινής γνώμης εκείνων που προΐστανται αμέσως μετά από αυτόν· ώστε από το περίσσευμα, καθώς είναι γραμμένο, να ανατείλει ο ήλιος επί πονηρούς και αγαθούς.

Ακούγοντας αυτά εγώ, ο Κλήμης, είπα: Ήθελα να μάθω, ποιος άραγε είναι αυτός ο τόσο μεγάλος απατεώνας. Και ο Πέτρος απάντησε: Αν θέλεις να μάθεις, μπορείς να το πληροφορηθείς από εκείνους από τους οποίους κι εγώ εξακρίβωσα τα πάντα γύρω από αυτόν. Υπάρχει ανάμεσά μας κάποια Ιούστα, Συροφοινίκισσα, Χαναναία στο γένος, της οποίας η θυγατέρα βασανιζόταν από βαρύτατη ασθένεια. Αυτή προσήλθε και στον Κύριό μας, φωνάζοντας και ικετεύοντας να θεραπεύσει τη θυγατέρα της. Εκείνος, αν και παρακλήθηκε κι από εμάς, είπε: Δεν επιτρέπεται να θεραπεύονται τα έθνη, που μοιάζουν με σκυλιά επειδή κάνουν χρήση αδιάκριτων τροφών και πράξεων, εφόσον το τραπέζι της βασιλείας έχει αποδοθεί στους υιούς του Ισραήλ. Εκείνη, ακούγοντας αυτό, και παρακαλώντας να συμμετάσχει από το ίδιο τραπέζι όπως ο σκύλος από τα ψίχουλα που πέφτουν, αφού μετέβαλε αυτό που ήταν, με το να ζει όμοια με τους υιούς της βασιλείας, πέτυχε τη θεραπεία για τη θυγατέρα της, όπως το είχε ζητήσει. Διότι δεν θα την θεράπευε, αν ήταν εθνική και παρέμενε στον ίδιο τρόπο ζωής, αυτός που εξαρχής αρνήθηκε να τη θεραπεύσει ως εθνική, επειδή δεν επιτρεπόταν. Αυτή λοιπόν, η οποία αποδέχτηκε τον έννομο τρόπο ζωής, εκδιώχθηκε από το σπίτι της από τον ίδιο της τον άνδρα, ο οποίος είχε αντίθετα φρονήματα από εμάς, μαζί με τη θεραπευμένη θυγατέρα της. Εκείνη όμως, αποδεχόμενη με ευγνωμοσύνη αυτές τις συνθήκες και έχοντας περιουσία, η ίδια παρέμεινε χωρίς σύζυγο, ενώ τη θυγατέρα της την πάντρεψε με κάποιον άνδρα ο οποίος είχε καλή διάθεση προς την αληθινή πίστη και ήταν φτωχός.

Σας παρακαλώ, αγαπητοί, εκχύστε πάνω μου την ευσπλαχνία σας και μεσιτεύστε για εμένα προσπίπτοντας στον αγαθό και φιλάνθρωπο μονογενή Υιό του Θεού, για να δείξει σε εμένα το έλεός Του, και να με ελευθερώσει από το πλήθος των ανομιών μου, και να με εγκαταστήσει γύρω από τα δικά σας σκηνώματα στους φραγμούς του ευλογημένου παραδείσου, ώστε να γίνω γείτονας εσάς, των κληρονόμων Του. Επειδή εσείς είστε τέκνα αγαπητά, ενώ εγώ σαν εξουθενωμένος σκύλος, για να ρίξετε τα ψίχουλα των τραπεζιών σας και να εκπληρωθεί σε εμένα το γεγραμμένο, ότι και τα σκυλάκια τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι.

Γνωρίζω και ένα πέμπτο ακόμη, αυτό των δακρύων· είναι όμως πιο κοπιαστικό, όπως συμβαίνει με εκείνον που λούζει κάθε νύχτα την κλίνη και το στρώμα του με τα δάκρυά του, του οποίου οι μώλωπες της κακίας κακοφόρμισαν· ο οποίος πορεύεται πενθώντας και σκυθρωπάζοντας, και ο οποίος μιμείται την επιστροφή του Μανασσή και την ταπείνωση των Νινευιτών που βρήκε έλεος· ο οποίος αναφωνεί τα λόγια του τελώνη μέσα στο ιερό και δικαιώνεται περισσότερο από τον αλαζόνα Φαρισαίο· ο οποίος σκύβει ταπεινά σαν την Χαναναία και ζητά φιλανθρωπία και ψίχουλα, την τροφή ενός σκύλου που λιμοκτονεί υπερβολικά.

Κλέβω με τα χέρια μου τη θεραπεία από τα κρόσσια σου, αλλά σταμάτησε γρήγορα τη ροή του αίματος στη μαραινόμενη σάρκα μου. Σε εσένα υποκλίνομαι εγώ, ο δικός σου κλήρος, όπως η Χαναναία, έχοντας κυρτωμένο το σώμα, αλλά ανόρθωσέ με, Άνακτα. Η θάλασσα ορθώνεται, και εσένα σε κατέχει γλυκός ύπνος· αλλά εγέρσου τάχιστα, και ας κοπάσει η τρικυμία με τα λόγια σου.

Γι' αυτό και τότε, παραμένοντας εκεί, άκουγαν μεν τον λόγο και έβλεπαν τα σημεία που τελούνταν, όμως βλασφημούσαν μάλλον παρά επαινούσαν αυτόν που τους ευεργετούσε με έργα και με λόγια. Διότι, ενώ ο Κύριος δίδασκε και όλοι ή οι περισσότεροι δέχονταν με προσοχή τους λόγους της χάριτος που εκπορεύονταν από το στόμα του, «έρχονται», λέει, «μερικοί προς αυτόν, φέρνοντας έναν παραλυτικό τον οποίο βάσταζαν τέσσερις και, μην μπορώντας να τον πλησιάσουν εξαιτίας του πλήθους, ξεσκέπασαν τη στέγη όπου βρισκόταν ο Κύριος, άνοιξαν τρύπα και κατέβασαν το κρεβάτι πάνω στο οποίο ήταν ξαπλωμένος ο παραλυτικός». Μπορεί βέβαια να νομίσει κανείς ότι όλη αυτή η πράξη οφειλόταν στην πίστη εκείνων που τον μετέφεραν και ότι ο Κύριος, ικανοποιημένος από την πίστη τους, χάρισε στη συνέχεια τη θεραπεία στον παραλυτικό. Εγώ όμως νομίζω πως η αλήθεια δεν είναι έτσι. Διότι, αν και ο Κύριος, όταν θεράπευε το παιδί του αρχισυναγώγου, δεν ζήτησε πίστη από το ίδιο, ούτε από την κόρη της Χαναναίας ή του Ιαείρου, αρκούμενος στην πίστη εκείνων που προσήλθαν εκ μέρους τους, εντούτοις από τα πρόσωπα αυτά, η μεν μία ήταν νεκρή, η κόρη της Χαναναίας ήταν παράφρων και το παιδί απουσίαζε. Αυτός όμως ο παραλυτικός ήταν παρών και ήταν κύριος του λογικού του, έστω και αν το σώμα του ήταν παράλυτο.

Θα λάβουμε από τον Θεό τα αιτήματά μας. Διότι, όταν ο Κύριος της είπε, είσαι μια εθνική γυναίκα, μάλλον δε ένα σκυλάκι αυθάδες και βδελυρό και ακάθαρτο, δεν είναι καλό να πάρω τον άρτο των τέκνων και να τον δώσω στα σκυλάκια, ναι, λέει η γυναίκα, ταπεινώνοντας τον εαυτό της και ομολογώντας εις βάρος της τη δική της ευτέλεια και ρυπαρότητα, και κρίνοντας τον εαυτό της ανάξιο της συμμετοχής και της μετάληψης του άρτου που κατέβηκε σε εμάς από τον ουρανό, αλλά παρακαλώντας να λάβει από έλεος τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι εκείνων που τον απολαμβάνουν. «Επειδή και τα σκυλάκια», λέει, «τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους».

Αφήνοντας δε εκείνους τους παλαιούς, ας δούμε και αυτούς που κατά το Ευαγγέλιο της χάριτος απαλλάχθηκαν από τα δεινά που τους κατείχαν. Τι επανέφερε πάλι στη ζωή την κόρη του αρχισυνάγωγου Ιαείρου, η οποία είχε πεθάνει, όπως ακούσαμε τώρα από το Ευαγγέλιο του Λουκά; Δεν ήταν η δέηση αυτού προς τον Κύριο; Τι χάρισε στους λεπρούς τον καθαρισμό; Δεν ήταν πάλι αυτή; Τι παρέσχε το φως στη διπλή δυάδα των τυφλών; Μήπως οι δύο από αυτούς δεν επιπλήττονταν από το πλήθος για να σωπάσουν, αλλά αυτοί φώναζαν πολύ περισσότερο, γι' αυτό και πέτυχαν την εκπλήρωση της προσευχής τους; Τι παρέδωσε υγιή την κόρη στη Χαναναία, αν και ήταν απορριπτέα σύμφωνα με τον νόμο; Δεν ήταν η επίμονη αίτησή της προς τον Κύριο; Και για να αφήσουμε τώρα τα υπόλοιπα, ας θυμηθούμε τους δικούς μας, που έγιναν αιώνιοι στεφανηφόροι από τον ουρανό και είναι προσκυνητοί σε εμάς: ποιος ανέδειξε τον θαυμαστό μεταξύ των μαρτύρων Νέστορα, και πριν από την ιερή του μαρτυρία, σε δεύτερο Δαβίδ εναντίον ενός νέου Γολιάθ, του Λυαίου, κερδίζοντας φανερά τη νίκη, και έπειτα, αφού αποδύθηκε τον αγώνα ενάντια στο σώμα του Λυαίου, και τον κατατρόπωσε ολοκληρωτικά, συνέτριψε ταυτόχρονα την αλαζονεία του τυράννου Ερκουλίου; Δεν ήταν η δέησή του την ώρα του αγώνα προς τον μέγα μεταξύ των αγίων Δημήτριο, και μάλιστα πριν από την τελείωση του μαρτυρίου του, και μέσω αυτού προς τον Θεό;

Αυτή κάποτε καλλιέργησε τη χέρσα μήτρα της Σάρρας για τον Αβραάμ, έπειτα από το πέρασμα πολλού χρόνου, μετατρέποντάς την σε γόνιμο αγρό· με αυτήν και ο Μωυσής έκανε την πλωτή θάλασσα να διαβαίνεται πεζή· μέσω αυτής ο Ηλίας πρόσταζε τον ουρανό και εισακουγόταν· αυτή, επί του Σωτήρος, αποδίωξε αμέτρητα είδη παθήσεων· ένας λεπρός δια της πίστεως απαλλάχθηκε από τις φολίδες της ασθένειάς του· ένας τυφλός δι' αυτής απέκτησε οφθαλμούς, τους οποίους δεν του είχε προσφέρει η φύση· αυτήν λαμβάνοντας ως σύμμαχο η Χαναναία, δοκιμαζόμενη σκληρά για το παιδί της, άρπαξε τη θυγατέρα της από τον δαίμονα που την κατείχε.

Διότι λέγει: Δεν είναι καλό να πάρει κανείς τον άρτο των τέκνων και να τον ρίξει στα σκυλάκια. Εδώ λοιπόν πρόσεξέ μου το σθένος της γυναίκας, πώς, όντας πυρωμένη από τη θέρμη της προθυμίας της και φτερωμένη από την πίστη της στον Θεό, και έχοντας σχεδόν κομματιαστεί τα σπλάχνα της, και τρέφοντας πολλή συμπόνια για τη θυγατέρα της, δεν αποστρέφεται την ύβρη των λόγων, αλλά ακούγοντας να την αποκαλούν σκυλάκι το αποδέχεται, ομολογεί ότι είναι σκυλάκι, προκειμένου να απαλλαγεί από την αλογία των σκύλων και να συγκαταλεχθεί αμέσως στην τάξη των υιών. Άκουσε λοιπόν τα λόγια της γυναίκας, για να μάθεις πόσο μεγάλο υπήρξε το κέρδος από τη μακροθυμία του Θεού. Διότι όχι μόνο δεν απομάκρυνε τη γυναίκα η σφοδρότητα των όσων της ειπώθηκαν, αλλά αντιθέτως την διέγειρε σε ακόμη μεγαλύτερη προθυμία· επειδή, μόλις άκουσε αυτά τα λόγια, λέγει: Ναι, Κύριε· διότι και τα σκυλάκια τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, επιδεικνύετε με τέτοιον τρόπο ανεξέταστα τη συμπόνια σας; Παρατήρησε την πολυμήχανη σοφία του Θεού, πώς, ακόμη και όταν αποφάσισε να απαντήσει, έπληττε τη γυναίκα βαρύτερα και από τη σιωπή, και σχεδόν της κατάφερε καίριο πλήγμα, θέλοντας σιγά-σιγά να την αφυπνίσει, ώστε οι μαθητές, που την αγνοούσαν, να μάθουν την κρυμμένη μέσα της πίστη. Αλλά εκείνη ούτε και έτσι δεν παρέλυσε από την απογοήτευση, ούτε έγινε πιο διστακτική, βλέποντας ότι και οι μαθητές δεν είχαν πετύχει τίποτα περισσότερο, και δεν είπε στον εαυτό της: «Αν ούτε αυτοί δεν μπόρεσαν να τον μεταπείσουν, αν και ικέτευσαν για εμένα, για ποιον λόγο παραμένω εδώ άσκοπα και μάταια;». Αντιθέτως, σαν να φλεγόταν από φωτιά και να καιγόταν ο λογισμός της και να σπαράσσονταν τα σπλάχνα της, τον πλησιάζει, τον προσκυνά και λέει: «Κύριε, βοήθησέ με». Αλλά ούτε και έτσι δεν συγκατανεύει στη γυναίκα, παρά της δίνει μια απάντηση βαρύτερη από την προηγούμενη. «Δεν είναι σωστό», λέει, «να πάρει κανείς το ψωμί των παιδιών και να το ρίξει στα σκυλάκια». Αναλογίσου, αγαπητέ, και θαύμασε στο σημείο αυτό τον πόθο της ψυχής της και την υπερβάλλουσα πίστη της: διότι, παρόλο που άκουσε να την αποκαλούν σκυλάκι, δεν δυσανασχέτησε, δεν απομακρύνθηκε, αλλά με πολλή ευγνωμοσύνη και καλή διάθεση λέει: «Ναι, Κύριε· διότι και τα σκυλάκια τρώνε από τα ψίχουλα της τράπεζας των κυρίων τους».

Όλοι αυτοί πέτυχαν τον σκοπό τους με την εγκαρτέρηση. «Προσευχόμενοι», λέει, «σε κάθε καιρό εν Πνεύματι». Δηλαδή, ας ζητάμε τα κατά Θεόν, τίποτα το κοσμικό, τίποτα το βιωτικό. Δεν υπάρχει λοιπόν ανάγκη μόνο να προσευχόμαστε αδιάλειπτα, αλλά και να αγρυπνούμε· «Και σε αυτό το ίδιο», λέει, «αγρυπνώντας». Είτε εννοεί εδώ τις ολονύκτιες αγρυπνίες, είτε τη νήψη της ψυχής, και τα δύο τα αποδέχομαι. Βλέπεις πώς αγρυπνούσε εκείνη η Χαναναία; Η οποία, ενώ ο Κύριος δεν της απαντούσε, αλλά την απωθούσε και την αποκάλεσε σκυλάκι, εκείνη έλεγε: «Ναι, Κύριε, διότι και τα σκυλάκια τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους»· και δεν απομακρύνθηκε, μέχρις ότου πέτυχε αυτό που ζητούσε. Πώς πάλι εκείνη η χήρα φώναζε, και επέμεινε τόσο πολύ, ώστε μπόρεσε να κάμψει τον άρχοντα, ο οποίος ούτε τον Θεό φοβόταν, ούτε άνθρωπο ντρεπόταν; Πώς, εξάλλου, ο φίλος επέμενε παραμένοντας σε προχωρημένη ώρα της νύχτας, μέχρις ότου τον έκανε να σηκωθεί, κάμπτοντάς τον με την εγκαρτέρησή του; Αυτό σημαίνει να αγρυπνεί κανείς. Θέλεις να μάθεις τι είναι η αγρυπνία της ψυχής; Πήγαινε στην Άννα, άκουσε αυτά τα ίδια τα λόγια της: «Αδωναΐ, Ελωΐ Σαβαώθ». Ή μάλλον, άκουσε όσα προηγήθηκαν από τα λόγια. Σηκώθηκαν, λέει, όλοι από το τραπέζι, και εκείνη αμέσως δεν στράφηκε προς τον ύπνο, ούτε προς την ανάπαυση. Γι' αυτό μου φαίνεται πως, ακόμη και όταν καθόταν στο τραπέζι, διατηρούσε τον εαυτό της ανάλαφρο, χωρίς να βαρύνει από τα φαγητά· διότι αλλιώς δεν θα έχυνε τόσα πολλά δάκρυα.

Μεγάλο όπλο είναι η προσευχή, εάν γίνεται με την πρέπουσα διάθεση. Και για να μάθεις τη δύναμή της, παρατήρησε το εξής: Η συνεχής παράκληση υπερίσχυσε της αναισχυντίας, της αδικίας, της σκληρότητας και του θράσους· διότι «ακούστε», λέει, «τι λέει ο κριτής της αδικίας». Επίσης, υπερίσχυσε και της οκνηρίας· και αυτό που δεν κατόρθωσε η φιλία, το κατόρθωσε η συνεχής παράκληση. Διότι λέει: «Και αν δεν του δώσει επειδή είναι φίλος του, τουλάχιστον εξαιτίας της αναίδειάς του θα σηκωθεί και θα του δώσει». Ακόμη και μία ανάξια, την κατέστησε άξια η συνεχής προσκαρτέρηση. «Δεν είναι καλό», λέει, «να πάρει κανείς το ψωμί των παιδιών και να το ρίξει στα σκυλάκια». Και εκείνη απάντησε: «Ναι, Κύριε· διότι και τα σκυλάκια τρώνε από το τραπέζι των κυρίων τους».

Επειδή λοιπόν ήταν δυσδιάκριτοι, για τον λόγο αυτό λέει: «Προσέχετε τους σκύλους». Οι Ιουδαίοι δεν είναι πλέον τέκνα. Άλλοτε οι εθνικοί ονομάζονταν έτσι, ενώ τώρα εκείνοι. Γιατί; Διότι, όπως ακριβώς οι εθνικοί ήταν αποξενωμένοι και από τον Θεό και από τον Χριστό, έτσι έχουν γίνει τώρα και αυτοί· και με αυτόν τον τρόπο φανερώνει την αναισχυντία και το θράσος τους, καθώς και τη μεγάλη απόστασή τους από τα τέκνα. Διότι, για να καταλάβεις ότι οι εθνικοί ονομάζονταν κάποτε σκύλοι, άκουσε τη Χαναναία τι λέει: «Ναι, Κύριε· διότι και τα σκυλάκια τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους». Για να μην έχουν όμως ούτε καν αυτό, επειδή υπάρχουν και σκυλιά που τρέφονται από το τραπέζι, προσθέτει κάτι με το οποίο τους αποξενώνει εντελώς, λέγοντας: «Προσέχετε τους κακούς εργάτες». Και με θαυμαστό τρόπο είπε, «Προσέχετε τους κακούς εργάτες»· διότι εργάζονται μεν, λέει, αλλά για το κακό, επιτελώντας έργο πολύ χειρότερο από την αδράνεια, ανατρέποντας τα καλώς κείμενα. «Προσέχετε», λέει, «την κατατομή». Το ζήτημα της περιτομής θεωρούνταν σεβαστό στους Ιουδαίους, σε βαθμό που ακόμη και ο νόμος υποχωρούσε μπροστά της, και το σάββατο θεωρούνταν κατώτερό της. Διότι, για να γίνει η περιτομή, καταλυόταν το σάββατο· για να τηρηθεί όμως το σάββατο, ουδέποτε καταλυόταν η περιτομή.

Αυτό το εγκώμιο αποτελεί κατηγορία για τον Ιουδαίο. Δεν είναι καλό να πάρει κανείς τον άρτο των παιδιών και να τον δώσει στα σκυλάκια. Τι απαντά λοιπόν η γυναίκα; Ναι, Κύριε. Ω, τι σφοδρή επιμονή της γυναίκας, ω, τι μαχητικότητα της ψυχής. Ο ιατρός λέει όχι, και αυτή λέει ναι· ο Δεσπότης λέει όχι, αυτή λέει ναι· όχι επειδή τον επικρίνει ούτε επειδή αυθαδιάζει, αλλά επειδή προσδοκά τη σωτηρία. Δεν είναι καλό να πάρει κανείς τον άρτο των παιδιών και να τον δώσει στα σκυλάκια. Ναι, Κύριε. Σκύλο με αποκαλείς εσύ, εγώ όμως σε ονομάζω Κύριο· εσύ με προσβάλλεις, εγώ όμως σε υμνώ.

Ναι, Κύριε· διότι και τα σκυλάκια τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους. Ω, σοφία γυναίκας! Από το παράδειγμα βρήκε τον κατάλληλο λόγο. Σκύλο με αποκαλείς, σαν σκύλος τρέφομαι. Δεν αρνούμαι τον ονειδισμό· δεν αποφεύγω τον χαρακτηρισμό· ας λάβω λοιπόν την τροφή του σκύλου· και αναφέρει ένα γεγονός που συμβαίνει κατά συνήθεια. Εσύ επιβεβαίωσε τα λόγια σου· σκύλο με αποκάλεσες, δώσε μου ένα ψίχουλο· έγινες συνήγορός μου στο αίτημά μου· μέσα στην άρνηση δείξε τη συγκατάθεσή σου. Ναι, Κύριε· διότι και τα σκυλάκια τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους. Τι κάνει λοιπόν εκείνος που αρνιόταν, που έδιωχνε, που απωθούσε, που έλεγε: «Δεν είναι καλό να πάρει κανείς τον άρτο των τέκνων και να τον ρίξει στα σκυλάκια»· εκείνος που έλεγε: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»; — «Ω γυναίκα, μεγάλη είναι η πίστη σου». Έγινες ξαφνικά επαινέτης; Εξυμνείς τη γυναίκα; Δεν την απωθούσες, δεν την έδιωχνες; Έχε θάρρος· γι' αυτόν τον λόγο το καθυστέρησα. Διότι, αν από την αρχή ικανοποιούσα το αίτημά της, δεν θα είχες γνωρίσει την πίστη της.

Έπειτα, ευφραινόμενη η γη για όλα αυτά τα γεγονότα, φώναζε προς όλη την ομόδουλη κτίση: Ελάτε, συναχθείτε όλοι οι απόγονοί μου, και δείτε πάνω στη γη αυτόν που δοξάζεται στους ουρανούς· ελάτε, δείτε να βαστάζεται σε αγκάλες γυναίκας αυτόν που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ· ελάτε, δείτε να τρέφεται με γάλα αυτόν που χορηγεί το γάλα στα θηλυκά· ελάτε, δείτε να χωράει σε κοιλιά Παρθένου αυτόν που δεν τον χωρούν οι ουρανοί· ελάτε, δείτε να λαμβάνει τροφή από μητέρα αυτόν που τρέφει τα πέρατα της οικουμένης· ελάτε, δείτε να παραδίδεται σε δασκάλους αυτόν που εκπαιδεύει τους δασκάλους· ελάτε, δείτε να δοκιμάζεται από ανθρώπους αυτόν που δοξάζεται από τους αγγέλους· ελάτε, δείτε να εισέρχεται στον οίκο του Ζακχαίου αυτόν που κάθεται υπεράνω των ουρανών· ελάτε, δείτε να συνομιλεί με τη Χαναναία αυτόν που ανυμνείται από τη λειτουργία των Χερουβίμ· ελάτε, δείτε να προσεγγίζεται από αμαρτωλή γυναίκα αυτόν που κάθεται στα δεξιά του Πατρός· ελάτε, δείτε αυτόν του οποίου τα κράσπεδα αγγίζει η ασθενής γυναίκα, να προσκυνείται από την ασώματη φύση των δυνάμεων· ελάτε, δείτε να έχει γεννηθεί ως άνθρωπος, αυτόν που είναι ο ποιητής των αιώνων· ελάτε, δείτε να γίνεται νήπιο αυτόν που υπάρχει προ καταβολής κόσμου· ελάτε, δείτε να δοκιμάζεται από αρχιερείς αυτόν που δορυφορείται από τους αγγέλους· ελάτε, όλα τα κτίσματα βλέποντας τον Κτίστη· και εφόσον η ζωή βρίσκεται πάνω στη γη, όλοι ζήστε· ελάτε, όλοι γίνετε θεοφόροι· ελάτε, μικροί μαζί με τους μεγάλους συναχθείτε, οι φτωχοί με τους πλούσιους, οι δούλοι με τους κυρίους, οι αμαρτωλοί με τους δικαίους, τα ερπετά και τα τετράποδα μαζί με τα πετεινά, και δείτε αυτόν που χάρισε τη ζωή.

Διότι, εάν εμείς, αν και είμαστε πονηροί, όταν τα παιδιά μας φέρονται υβριστικά, νιώθουμε πόνο γι' αυτά, πολύ περισσότερο ο Θεός, ο οποίος δεν είναι καν δυνατόν να υβριστεί, αγανακτεί για χάρη σου που έχεις υβρίσει. Εάν εμείς, που αγαπάμε εκ φύσεως, νιώθουμε έτσι, πολύ περισσότερο Εκείνος, ο οποίος είναι υπέρ φύσιν φιλόστοργος. Διότι, όπως λέει η Γραφή, ακόμη και αν μια γυναίκα ξεχάσει τα γεννήματα της κοιλιάς της, εγώ όμως δεν θα σε ξεχάσω. Ας Τον πλησιάσουμε λοιπόν και ας Του πούμε: «Ναι, Κύριε· διότι και τα σκυλάκια τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους». Ας προσέλθουμε εύκαιρα και άκαιρα· ή μάλλον, ποτέ δεν είναι άκαιρο να προσέλθουμε· διότι άκαιρο είναι το να μην προσερχόμαστε αδιαλείπτως. Διότι, από Εκείνον που επιθυμεί να δίνει, είναι πάντοτε εύκαιρο το να ζητάς.

«Διότι και τα σκυλάκια», λέει, «τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους». Είδες τη σύνεση της γυναίκας, πώς ούτε να φέρει αντίρρηση τόλμησε, ούτε θίχτηκε από τους επαίνους προς τους άλλους, ούτε αγανάκτησε με την ύβρη; Είδες το σθένος της; Εκείνος έλεγε: «Δεν είναι σωστό»· αυτή όμως έλεγε: «Ναι, Κύριε». Εκείνος τους αποκαλούσε τέκνα, και αυτή κυρίους. Εκείνος την ονόμασε σκυλάκι, και αυτή πρόσθεσε και το έργο του σκυλιού. Είδες την ταπεινοφροσύνη της; Άκουσε την αλαζονεία των Ιουδαίων.

Αναβόησε προς εσένα και η Χαναναία γυναίκα, βλέποντας τη δική της κόρη να σπαράσσεται από τον δαίμονα, και φωνάζοντας το «Ελέησον», δεν διαψεύστηκε στις ελπίδες της· διότι, αφού αποδέχθηκες την πίστη της, έδιωξες τον λύκο από το πρόβατο και απέλασες τον λυσσώδη ένοικο· χαρίζοντας στο κορίτσι νήψη, κατέπαυσες τον θρήνο της μητέρας.

Όταν δε ο Χριστός λέει, «Μεγάλη είναι η πίστη», μην αναζητάς καμία άλλη απόδειξη της μεγαλοψυχίας της γυναίκας. Είδες πώς εξαιτίας της επιμονής της έγινε άξια η γυναίκα, ενώ ήταν ανάξια; Θέλεις να μάθεις επίσης ότι πετυχαίνουμε περισσότερα παρακαλώντας τον εμείς οι ίδιοι, παρά μέσω άλλων; Φώναξε αυτή, και αφού πλησίασαν οι μαθητές έλεγαν: «Διώξε την, διότι φωνάζει πίσω μας»· και προς εκείνους μεν λέει, «Δεν στάλθηκα, παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· όταν όμως η ίδια προσήλθε αυτοπροσώπως και επέμενε να φωνάζει και να λέει: «Ναι, Κύριε, διότι και τα σκυλάκια τρώνε από το τραπέζι των κυρίων τους»· τότε έδωσε τη χάρη, και λέει: «Ας γίνει σε σένα όπως θέλεις». Είδες πώς, όταν μεν παρακαλούσαν εκείνοι, την απέκρουσε· όταν όμως φώναξε η ίδια που ζητούσε τη δωρεά, συγκατένευσε; Διότι σε εκείνους μεν λέει, «Δεν στάλθηκα, παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· σε αυτήν όμως είπε, «Μεγάλη είναι η πίστη σου· ας γίνει σε σένα όπως θέλεις». Πάλι, στην αρχή και στο προοίμιο του αιτήματός της δεν αποκρίθηκε καθόλου· επειδή όμως προσήλθε και μία και δεύτερη και τρίτη φορά, τότε της έδωσε τη χάρη, πείθοντάς μας με την έκβαση των πραγμάτων ότι ανέβαλε τη δωρεά, όχι για να την αποκρούσει, αλλά για να δείξει σε όλους μας την υπομονή της γυναίκας.

ΙΓ΄. Έχοντας, λοιπόν, μάθει όλα αυτά, έστω κι αν βρισκόμαστε μέσα σε αμαρτίες και είμαστε ανάξιοι να λάβουμε αυτό που ζητάμε, ας μην απελπιζόμαστε, γνωρίζοντας ότι με την προσκαρτέρηση της ψυχής θα μπορέσουμε να γίνουμε άξιοι του αιτήματός μας. Ακόμη κι αν είμαστε απροστάτευτοι και έρημοι, ας μην απογοητευόμαστε, γνωρίζοντας ότι αποτελεί μεγάλη προστασία το να προσέρχεται κανείς αυτοπροσώπως στον Θεό με πολλή προθυμία. Ακόμη κι αν Εκείνος καθυστερεί και αναβάλλει να μας δώσει το ζητούμενο, ας μην αποκάμουμε, έχοντας μάθει ότι η καθυστέρηση και η αναβολή είναι τεκμήριο της κηδεμονίας και της φιλανθρωπίας Του. Αν έτσι έχουμε πείσει τους εαυτούς μας, και με ψυχή πονεμένη και θερμή και με αφυπνισμένη προαίρεση, τέτοια σαν κι αυτήν με την οποία προσήλθε η Χαναναία, ας προσέλθουμε και εμείς σε Αυτόν. Ακόμη κι αν είμαστε σαν τα σκυλιά, ακόμη κι αν έχουμε διαπράξει οποιοδήποτε φοβερό αμάρτημα, και τα δικά μας κακά θα απομακρύνουμε, και τόση παρρησία θα λάβουμε, ώστε να μεσιτεύσουμε και για άλλους· με τον ίδιο τρόπο που και αυτή η Χαναναία, όχι μόνο η ίδια απόλαυσε παρρησία και αμέτρητα εγκώμια, αλλά μπόρεσε να διασώσει και τη θυγατέρα της από τα ανυπόφορα δεινά. Διότι τίποτα, τίποτα δεν είναι πιο δυνατό από τη φλογερή και γνήσια προσευχή. Αυτή διαλύει και τα παρόντα δεινά, και μας γλιτώνει από τις κολάσεις που θα συμβούν εκείνον τον καιρό. Για να μπορέσουμε, λοιπόν, να διανύσουμε με ευκολία τον παρόντα βίο και να αναχωρήσουμε για την άλλη ζωή με παρρησία, ας την επιτελούμε αδιαλείπτως με πολλή σπουδή και προθυμία.

Απόλυσέ την, διότι φωνάζει πίσω μας. Ας δούμε λοιπόν τι λέει: Δεν απεστάλην, παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Εκείνη όμως, όταν το άκουσε, ήλθε και τον προσκύνησε λέγοντας: Ναι, Κύριε. Εκείνος δε λέει: Δεν είναι καλό να πάρει κανείς τον άρτο των παιδιών και να τον ρίξει στα σκυλάκια. Τι λέει λοιπόν; Ναι, Κύριε. Σκύλο με αποκαλείς, εγώ σε ονομάζω Κύριο· εσύ με υβρίζεις, εγώ σε υμνώ. Ναι, Κύριε· διότι και τα σκυλάκια τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους.

Ω σοφία της γυναίκας! Με αποκαλείς σκύλο; Σαν σκύλο θρέψε με. Δεν απορρίπτω τον ονειδισμό· ας λάβω λοιπόν την τροφή του σκύλου. Με ονόμασες σκύλο; Δώσε μου ένα ψίχουλο. Έγινες συνήγορός μου στο αίτημα, δείξε τη συγκατάθεσή σου με το να μου το παράσχεις. Ναι, Κύριε· διότι και τα σκυλάκια τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους. Τι λέει λοιπόν Εκείνος που αρνιόταν, που την έδιωχνε, που έλεγε: «Δεν είναι καλό να πάρω τον άρτο των τέκνων και να τον δώσω στα σκυλάκια»· Εκείνος που έλεγε: «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»; Τι λέει; «Ω γύναι...». Έγινες επαινέτης της; Διακηρύσσεις την αρετή της γυναίκας; Δεν την ντρόπιασες; Δεν την έδιωχνες; — Γι' αυτόν τον λόγο την έδιωχνα. Διότι, αν από την αρχή ικανοποιούσα το αίτημά της, δεν θα μάθαινες την πίστη της. Αν λάμβανε αυτό που ζητούσε από την αρχή, θα αναχωρούσε, και ο θησαυρός της δεν θα γινόταν γνωστός.

Στο χωρίο όμως «αποκριθείς ο Ιησούς της είπε: ω γύναι, μεγάλη είναι η πίστη σου, ας γίνει σε σένα όπως θέλεις», δεν αναφέρεται σε κανένα από τα δύο προαναφερθέντα, αλλά εισάγει τη συνέχεια του λόγου. Διότι, ενώ η Χαναναία θρηνούσε για το πάθος της θυγατέρας της, ζητώντας τη θεραπεία, και αποκρινόταν με καλοπροαίρετη ταπεινοφροσύνη στην προσβολή που σκοπό είχε να αποτρέψει την προθυμία της, λέγοντας: «ναι κύριε, διότι και τα σκυλάκια τρώνε από το τραπέζι των κυρίων τους», προστίθεται ως συνέχεια του λόγου εκείνη η φράση: «τότε αποκριθείς ο Ιησούς της είπε: μεγάλη είναι η πίστη σου, ας γίνει σε σένα όπως θέλεις». Είναι προφανές δηλαδή ότι ο Ιησούς, παραλαμβάνοντας τους λόγους της ταπεινοφροσύνης και της ικεσίας της, και την πίστη της εξύμνησε και τη θεραπεία τής προσέφερε. Στο ίδιο νόημα αποβλέπει και το «αποκριθείς ο Ιησούς του είπε: μακάριος είσαι, Σίμων βαρ Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε»· διότι, συνεχίζοντας τον λόγο μετά την ομολογία που τον ανακήρυξε Χριστό και Υιό του ζώντος Θεού, παίρνοντας τον λόγο προσθέτει τον μακαρισμό. Στην ίδια συνάφεια ανήκει και το «αποκρίθηκε δε σε αυτόν ο Ιωάννης λέγοντας: δάσκαλε, είδαμε κάποιον να βγάζει δαιμόνια στο όνομά σου, ο οποίος δεν μας ακολουθεί», και πολλά παρόμοια.

Μάθαμε, λοιπόν, από τα ιερά λόγια ότι σκύλοι ονομάζονται αυτοί που προέρχονται από τα έθνη, ενώ βασιλικός και περιούσιος, τον οποίο θα μπορούσε να εικονίσει το λιοντάρι, ονομάζεται ο ιουδαϊκός λαός. Λέει, λοιπόν, ο Εκκλησιαστής —διότι σε αυτόν δόθηκε από τον Θεό το χάρισμα της σοφίας για να επεκτείνεται και να συμπαρεκτείνεται και στα παρόντα, και βεβαίως στα παρελθόντα, αλλά και στα μέλλοντα— λέει, λοιπόν, ότι ο σκύλος, δηλαδή ο άνθρωπος από τα έθνη —διότι διδασκόμαστε μέσω της Χαναναίας ότι έτσι ονομάζεται—, εάν δεν τον εγκαταλείψει εντελώς η ενάρετη ζωή, αυτός παρέχει περισσότερες ελπίδες ότι δεν θα εκπέσει από την αγαθότητα, παρά εκείνος που προέρχεται μεν από το βασιλικό και υπερήφανο γένος των Ιουδαίων, αλλά κείται νεκρός ως προς τα πνευματικά κατορθώματα. Διότι ο μεν πρώτος, καθώς μετέχει σε μια καλύτερη ζωή, παρέχει ελπίδες ότι θα ανέλθει προς την τελειότητα των κατορθωμάτων, ενώ ο δεύτερος, φέροντας μέσα του νεκρή την ενέργεια των αρετών και γι' αυτόν τον λόγο συγκαταλεγόμενος στους νεκρούς, μάταια καυχιέται για το λιοντάρι, αφού δεν φέρει κανένα ίχνος της αληθινής ζωής.

Και δεν λέει, «Έλα και θεράπευσε», αλλά, «Ελέησον». Εκείνος όμως δεν της απαντά ούτε λέξη, όχι επειδή την περιφρονεί, αλλά για να δείξει ότι ήρθε πρωτίστως για τους Ιουδαίους· και για να φράξει τις συκοφαντίες τους, ώστε να μην έχουν αργότερα το δικαίωμα να πουν ότι ευεργετεί τους εθνικούς· συγχρόνως δε, για να αναδείξει και την επίμονη πίστη της γυναίκας. «Και αφού πλησίασαν οι μαθητές του, τον παρακαλούσαν, λέγοντας: Απόλυσέ την, διότι φωνάζει ξοπίσω μας. Εκείνος δε αποκρίθηκε και είπε: Δεν στάλθηκα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Οι μαθητές, ενοχλημένοι από τις κραυγές της γυναίκας, τον παρακαλούσαν να την απολύσει, δηλαδή τον ικέτευαν να την αποπέμψει. Και αυτό το έκαναν, όχι ως άσπλαχνοι, αλλά μάλλον επειδή ήθελαν να πείσουν τον Κύριο να την ελεήσει. Εκείνος όμως λέει: Δεν στάλθηκα, παρά μόνο στους Ιουδαίους, οι οποίοι είναι χαμένα πρόβατα εξαιτίας της κακίας εκείνων στους οποίους τα είχαν εμπιστευθεί. Με αυτά τα λόγια δε, φανερώνει ακόμη περισσότερο την πίστη της γυναίκας. «Εκείνη δε, αφού ήλθε, τον προσκύνησε, λέγοντας: Κύριε, βοήθησέ με. Εκείνος όμως αποκρίθηκε και είπε: Δεν είναι καλό να πάρει κανείς το ψωμί των παιδιών και να το ρίξει στα σκυλάκια. Εκείνη δε είπε: Ναι, Κύριε· διότι και τα σκυλάκια τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους». Επειδή η γυναίκα είδε τους συνηγόρους της, τους αποστόλους, να αποτυγχάνουν, τον πλησιάζει πάλι με θέρμη και τον αποκαλεί Κύριο.