Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 15:3

Τότε λέγει: «Δεν υπάρχει προφήτης χωρίς τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του». Και αφού άκουσε τα όσα συνέβησαν με τον Ηρώδη και τον Ιωάννη, αναχωρεί σε έρημο τόπο και τρέφει τους πεντακισχίλιους. Στέλνει τους μαθητές στο πλοίο. Ανέρχεται στο όρος για να προσευχηθεί. Εμφανίζεται σε αυτούς τη νύχτα καθώς πλέουν· δέχεται τον Πέτρο πάνω στα ύδατα. Έρχεται στη Γεννησαρέτ. Θεραπεύονται πολλοί. Τον εγκαλούν οι Φαρισαίοι σχετικά με τους καθαρμούς· τους αποστομώνει και διδάσκει τα πλήθη περί των τροφών.

Ματθ. 15, 1-6. Προσέρχονταν κάποιοι από τους Ιουδαίους και προσπαθούσαν να αφιερώσουν στον Θεό τις ψυχές τους, προσφέροντας εκ μέρους τους -έστω ως τύπο ακόμη και σκιά αλλά σύμφωνα με τον νόμο- τις ομολογημένες τιμές σε όσους είχαν λάχει να ιερατεύουν και να υπηρετούν στο θείο θυσιαστήριο. Ωστόσο, υπήρχαν κάποιοι που επιθυμούσαν μεν αυτή τη δόξα, δηλαδή το να είναι αγιασμένοι και ιεροί και θείο ανάθημα, αλλά λόγω έλλειψης χρημάτων ανέκοπταν την επιθυμία τους. Όταν δε οι Φαρισαίοι και οι γραμματείς τους προέτρεπαν ότι έπρεπε να προχωρήσουν σε αυτό -επειδή οι τελευταίοι ήταν υπερβολικά φιλοχρήματοι- εκείνοι πρόβαλλαν ως δικαιολογία τον σεβασμό προς τους γονείς και έλεγαν αληθεύοντας ότι μετά βίας μπορούσαν να εξασφαλίσουν τα προς το ζην για τους εαυτούς τους και για εκείνους. Αλλά εκείνοι τολμούσαν να τους πείσουν να θεωρούν τα χρήματα ως τίποτα χάριν του Θεού, και αν οι γονείς τους πλησίαζαν ζητώντας τη συνήθη βοήθεια από αυτούς, τους δίδασκαν ότι έπρεπε να πουν στον πατέρα ή στη μητέρα: «Είναι δώρο στον Θεό εκείνο από το οποίο θα μπορούσες να ωφεληθείς από εμένα», δηλαδή ό,τι λάβεις από εμένα, μάθε ότι παραβλάπτεις το θείο ανάθημα και απλώνεις τα χέρια σου σε ιερά χρήματα· διότι έχω αφιερώσει τον εαυτό μου και έχω ταχθεί ως δώρο στον Θεό.

Οι δε γονείς, φοβούμενοι τις συνέπειες από την ιεροσυλία και τρέμοντας τους σχετικούς νόμους, υπέμεναν θρηνώντας και διατείνονταν ότι η ευσέβεια προς τον Θεό έγινε γι' αυτούς αιτία λιμού, κραυγάζοντας ίσως ότι και η θεία εντολή τους αδικούσε στα πιο καίρια ζητήματα. «Γιατί», λοιπόν, λέγει, «ακυρώσατε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράδοσής σας;» Διότι έπρεπε, έπρεπε να τιμούν αυτούς που τους γέννησαν, και όχι με πρόφαση την ευσέβεια προς τον Θεό να καταλύουν τον νόμο που τους αφορά. Επομένως, ούτε αυτά που αρμόζουν στον Θεό πρέπει να παραμελούνται χάριν των ανθρωπίνων, ούτε βεβαίως να παραμελούνται εντελώς οι άνθρωποι χάριν του Θεού, αλλά, αποδίδοντας την εξαιρετική αγάπη στην αρχή των πάντων, δηλαδή στον Θεό, πρέπει αμέσως, σε δεύτερη και παρακείμενη τάξη, να προσφέρουμε και σε αυτούς που υπηρέτησαν τη γέννησή μας τις τιμές που τους αρμόζουν κατεξοχήν.

Και λοιπόν, πλησίασαν κάποτε οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι τον Σωτήρα λέγοντας: «Γιατί οι μαθητές σου παραβαίνουν την παράδοση των πρεσβυτέρων; Διότι δεν πλένουν τα χέρια τους, όταν τρώνε ψωμί». Εκείνος δε τους απάντησε: «Γιατί και εσείς παραβαίνετε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράδοσής σας; Διότι ο Θεός είπε, Τίμα τον πατέρα και τη μητέρα, και, όποιος κακολογεί τον πατέρα ή τη μητέρα, ας τιμωρείται με θάνατο. Εσείς όμως λέτε, Όποιος πει στον πατέρα ή τη μητέρα, Είναι αφιέρωμα στον Θεό ό,τι θα μπορούσες να ωφεληθείς από εμένα, τότε δεν θα τιμήσει τον πατέρα του ή τη μητέρα του· και έτσι ακυρώσατε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράβασής σας». Βλέπεις σε αυτά ξεκάθαρα τα εγκλήματα της ιουδαϊκής καπηλείας; Διότι, επειδή ήθελαν να ακολουθούν τις δικές τους παραδόσεις, καθιστούσαν άκυρους τους νόμους του Θεού. Υποκρινόμενοι μεν ότι τους ερμηνεύουν, εισάγοντας όμως παραδόσεις παρωχημένες και ψυχρές. Κατηγορεί δε τους άρχοντες, ότι πάσχουν βαριά από απειθαρχία, και υψώνουν τον αυχένα με αλαζονεία, έχοντας επιλέξει να απειθούν.

Επομένως, όσον αφορά το γεγονός ότι είχαν τον νόμο στα χείλη τους, νόμιζαν ότι βρίσκονταν κοντά στον Θεό, επειδή όμως δεν δέχονταν να τον εφαρμόσουν, ελέγχονταν ότι απομακρύνονταν και ότι βρίσκονταν εκτός αυτού. Διότι το ότι ήταν περισσότερο προσηλωμένοι στα προστάγματα των ανθρώπων, γίνεται φανερό και από το εξής: «Πλησίασαν κάποτε τον Σωτήρα οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι λέγοντας: Γιατί οι μαθητές σου παραβαίνουν την παράδοση των πρεσβυτέρων; Επειδή δεν πλένουν τα χέρια τους όταν τρώνε άρτο. Και απέναντι σε αυτό απάντησε ο Κύριος: Γιατί και εσείς παραβαίνετε την εντολή του Θεού; Διότι ο Θεός είπε: Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου· και όποιος κακολογεί πατέρα ή μητέρα, ας τιμωρείται με θάνατο. Εσείς όμως λέτε: Όποιος πει στον πατέρα ή στη μητέρα, Δώρο προς τον Θεό είναι αυτό από το οποίο θα μπορούσες να ωφεληθείς από εμένα, τότε δεν έχει υποχρέωση να τιμήσει τον πατέρα του ή τη μητέρα του· και έτσι ακυρώσατε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράδοσής σας.» Πρόσθεσε δε σε αυτά το υπό εξέταση ρητό· διότι είπε: «Υποκριτές, καλά προφήτευσε για εσάς ο Ησαΐας λέγοντας: Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη του.» Επομένως, επειδή ατίμασαν τον παιδαγωγό και θεώρησαν ανάξιο οποιουδήποτε λόγου τον νόμο που δόθηκε από τον Θεό και στράφηκαν σε διδασκαλίες και εντολές ανθρώπων, για τον λόγο αυτόν σφραγίστηκε, και μάλιστα πολύ εύλογα, το βιβλίο της θεόπνευστης Γραφής.

Προς αυτούς δε ο Χριστός είπε: «Γιατί και εσείς παραβαίνετε την εντολή του Θεού χάριν της παραδόσεώς σας; Διότι ο Θεός είπε: Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, για να ευημερήσεις· εσείς όμως λέτε: Όποιος πει στον πατέρα ή στη μητέρα του "Κορβάν", δηλαδή, "δώρο προς τον Θεό είναι αυτό με το οποίο θα μπορούσες να ωφεληθείς από εμένα", δεν είναι υποχρεωμένος να τιμήσει τον πατέρα του ή τη μητέρα του, και έτσι ακυρώσατε την εντολή του Θεού χάριν της παραδόσεώς σας.» Ακούς πώς, έχοντας γίνει μαθητές άλλων δασκάλων και έχοντας επιλέξει να φρονούν και να πράττουν αντίθετα από αυτά που θεωρεί σωστά ο νομοθέτης, θα μπορούσαν να αποκαλυφθούν πολύ εύκολα; Επομένως, η Συναγωγή των Ιουδαίων έχει εκπορνευτεί, αλλά η αγνή και άμωμη παρθένος, η απαλλαγμένη από κάθε σπίλο και ρυτίδα, δηλαδή η Εκκλησία, υπόσχεται να διατηρήσει σεπτό και αλώβητο προς τον Χριστό τον τύπο της συζυγίας, λέγοντας: «Ο αγαπημένος μου ανήκει σε εμένα, και εγώ σε εκείνον.» Επομένως, ως εικόνα της ιουδαϊκής Συναγωγής, ας προβάλουμε την παλλακίδα του Ιακώβ, εννοώ τη Βάλλα, με την οποία συνευρέθηκε ο Ρουβήν, δηλαδή ο πρωτότοκος λαός· προπάντων επειδή το όνομα Βάλλα ερμηνεύεται ως "πεπαλαιωμένη", και το Ρουβήν ως "υιός βεβηλώσεως". Διότι η Συναγωγή των Ιουδαίων έχει παλαιωθεί και γεμίσει ρυτίδες· αντιθέτως, αναφύτρωσε ο νέος και γεμάτος πίστη λαός. Και για αυτόν τον λαό ας ψάλλει περιχαρής ο Δαβίδ: «Ο λαός που δημιουργείται θα αινέσει τον Κύριο.»

Διότι αυτοί, έχοντας μεταπηδήσει σε έναν κίβδηλο τρόπο ζωής που δεν αναγνωρίζεται από τον νόμο, και διδάσκοντας ως διδασκαλίες ανθρώπινα εντάλματα, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, πλησίαζαν λέγοντας: «Γιατί οι μαθητές σου παραβαίνουν την εντολή των πρεσβυτέρων; Διότι δεν πλένουν τα χέρια τους, όταν τρώνε ψωμί.» Αμέσως τότε ο Σωτήρας τούς απάντησε: «Γιατί και εσείς παραβαίνετε την εντολή του Θεού; Διότι ο Θεός είπε: Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, για να ευτυχήσεις· εσείς όμως λέτε: Όποιος πει στον πατέρα του και στη μητέρα του, Αφιέρωμα στον Θεό είναι αυτό από το οποίο θα μπορούσες να ωφεληθείς από εμένα, τότε μπορεί να μην τιμήσει τον πατέρα του και τη μητέρα του· και έτσι ακυρώσατε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράδοσής σας.» Επειδή δηλαδή οι Φαρισαίοι ήταν υπερβολικά φιλοχρήματοι και φιλοκερδείς, επιθυμούσαν να βλέπουν πάρα πολλούς να προσέρχονται στη νομική απογραφή, ώστε να γεμίζουν τα πουγκιά τους, συλλέγοντας με άπληστο χέρι αυτά που έδινε ο καθένας από αυτούς που προσέρχονταν.

ΕΙΣ ΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΤΗΣ ΔΕΚΑΤΗΣ ΕΒΔΟΜΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ ΤΟΥ ΜΑΤΘΑΙΟΥ, ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΧΑΝΑΝΑΙΑΣ Στο οποίο γίνεται λόγος και για την ευτέλεια του ανθρώπου και για την αξιέπαινη ταπείνωση. Το ότι «ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη», ο Σολομών ο γιος του Δαβίδ με σοφία το προανήγγειλε, ενώ η προαιώνια Σοφία του Υψίστου Πατρός, η οποία συναναστράφηκε σε αυτόν τον βίο λαμβάνοντας σάρκα, το υπέδειξε με τα ίδια της τα έργα. Διότι στους Φαρισαίους και τους γραμματείς, οι οποίοι επαίρονταν εναντίον των μαθητών του και υπερηφανεύονταν εναντίον των νόμων του Θεού, ο Κύριος αντιτασσόμενος έλεγε: «Γιατί παραβαίνετε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράδοσής σας;», στη Χαναναία όμως, που προσήλθε με ταπείνωση και παρακάλεσε, έδωσε τη χάρη. Διότι αυτή, ως εθνική, όταν άκουσε από τον Κύριο να αποκαλείται σκύλος, ή μάλλον το έσχατο από τα σκυλιά (αφού ονομάστηκε σκυλάκι), με έντονη αυτομεμψία και ταπείνωση είπε: «Ναι, Κύριε». Ενώ οι δάσκαλοι του Ισραήλ, που αθετούσαν τον Θεό με την υποκρισία της ευλάβειας, όταν άκουσαν τον Κύριο να τους αποκαλεί υποκριτές, σκανδαλίστηκαν.

Και φαίνεται μεν να επιπλήττει αυτούς που παρουσιάστηκαν, καταφέρεται όμως εναντίον εκείνων που τα νομοθέτησαν αυτά· χωρίς να μνημονεύει πουθενά τους πρεσβυτέρους, αλλά μέσω της κατηγορίας προς αυτούς καταρρίπτει και εκείνους, αποδεικνύοντας ότι το αμάρτημα είναι διπλό, επειδή και στον Θεό δεν υπακούουν και το πράττουν αυτό εξαιτίας ανθρώπων. Είναι σαν να έλεγε: Διότι αυτό σας οδήγησε στην απώλεια, το να υπακούτε στα πάντα στους πρεσβυτέρους. Αλλά δεν εκφράζεται έτσι, ωστόσο αυτό ακριβώς αφήνει να εννοηθεί, δίνοντάς τους την εξής απόκριση: «Γιατί και εσείς παραβαίνετε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράδοσής σας; Διότι ο Θεός ενετείλατο: Τίμα τον πατέρα και τη μητέρα· και, Όποιος κακολογεί πατέρα ή μητέρα, να τιμωρείται με θάνατο. Εσείς όμως λέτε: Όποιος πει στον πατέρα ή στη μητέρα, "Είναι αφιερωμένο στον Θεό ως δώρο οτιδήποτε από εμένα θα μπορούσε να σε ωφελήσει", τότε δεν έχει υποχρέωση να τιμήσει τον πατέρα και τη μητέρα του. Και ακυρώσατε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράδοσής σας».

Διότι γνωρίζει και να περιφρονεί τα σκάνδαλα, αλλά και να μην τα περιφρονεί. Αλλού, βέβαια, λέει: «Για να μην τους σκανδαλίσουμε, ρίξε αγκίστρι στη θάλασσα»· εδώ όμως λέει: «Αφήστε τους· είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών. Εάν δε τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο». Αυτά δε τα έλεγαν οι μαθητές, όχι επειδή στενοχωρούνταν μόνο για εκείνους, αλλά επειδή ήταν και οι ίδιοι ελαφρώς ταραγμένοι. Επειδή όμως δεν τολμούσαν να το πουν αυτό προσωπικά εκ μέρους τους, ήθελαν να πάρουν απάντηση μέσα από την αναφορά τους σε άλλους. Διότι, το ότι αυτό πράγματι συμβαίνει, άκου πώς, μετά από αυτά, ο θερμός Πέτρος που παντού προτρέχει, τον πλησιάζει και λέει: «Εξήγησέ μας την παραβολή αυτή»· αποκαλύπτοντας έτσι την ταραχή της ψυχής του, και ενώ δεν τολμούσε να πει φανερά ότι «Σκανδαλίζομαι», ζητούσε μέσω της ερμηνείας να απαλλαγεί από την ταραχή· γι' αυτό και δέχθηκε επιτίμηση. Τι λέει λοιπόν ο Χριστός; «Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο επουράνιος Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί». Αυτό λένε όσοι νοσούν από τις πλάνες των Μανιχαίων ότι ειπώθηκε για τον Νόμο· αλλά τα όσα ειπώθηκαν προηγουμένως τους αποστομώνουν. Διότι, αν μιλούσε για τον Νόμο, πώς πιο πάνω τον υπερασπίζεται και μάχεται γι' αυτόν, λέγοντας: «Γιατί παραβαίνετε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράδοσής σας;». Και πώς φέρνει στο μέσο τον προφήτη; Αλλά αυτά τα λέει για εκείνους τους ίδιους και για τις παραδόσεις τους.

Μτ 15, 1-6. Και ποια σχέση έχει η εντολή που παραγγέλλει να τιμώνται οι γονείς με την κατηγορία των Φαρισαίων που επικρίνουν τα άπλυτα χέρια; Πάσχοντας από φιλαργυρία, οι πρεσβύτεροι, οι Φαρισαίοι και οι γραμματείς έχαιραν με την πολυπλοκότητα των παραδόσεων και, βλέποντας ότι η εντολή που προστάζει την τιμή προς τους γονείς τούς προκαλούσε ζημιά και τους έκοβε το πολυπόθητο για αυτούς εισόδημα, τι μηχανεύονται; Αντιτάσσουν σε αυτήν τη μεγαλύτερη από όλες τις εντολές, το «θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου εξ όλης της καρδίας σου» και τα εξής. Διότι τα παιδιά δεν θεωρούσαν τίποτα από τους δικούς τους κόπους και πόρους ως δικό τους, αλλά τα παρείχαν όλα στους πατέρες τους, φοβούμενα μήπως παραβούν τον νόμο που απαιτεί να τιμούν τους γονείς. Επέτρεψαν λοιπόν οι πρεσβύτεροι στα παιδιά να διακηρύσσουν τέτοια πράγματα, να διαβεβαιώνουν τον πατέρα ή τη μητέρα και να λέγουν: καθετί από το οποίο θα μπορούσες να ωφεληθείς, δηλαδή να κερδίσεις από εμένα και να το θεωρήσεις προς όφελός σου, αυτό είναι δώρο που έχει ήδη αφιερωθεί στον Θεό από εμένα. Και έτσι οι γονείς βρίσκονταν να μάχονται απέναντι σε έναν ανώτερο νόμο, ο οποίος απαιτούσε να προτιμάται ο Θεός πάνω από όλα, και αναγκαστικά υποχωρούσαν, μη τολμώντας καν να αγγίξουν όσα είχαν προαναγγελθεί και αφιερωθεί ως ιερά. Και με αυτό το τέχνασμα, στερώντας από τους γονείς την οφειλόμενη τιμή, τα παιδιά γίνονταν συμμέτοχα στα ανόσια κέρδη με τους πρεσβυτέρους.

Μτ. 15, 2—6 Δεν πρέπει να απορούμε εάν, ενώ ο νόμος απαγόρευσε κάποια πράγματα επειδή απέβλεπε μάλλον στον εξωτερικό άνθρωπο, ο Κύριός μας, απευθύνοντας τη διδασκαλία του στον εσωτερικό άνθρωπο, δεν τα απαγόρευσε αυτά. Μτ. 15, 39 Για να μη θεωρηθεί φιλόδοξος επιτελώντας σημεία καθημερινά —διότι αυτό παρακινούσε τα πλήθη να τον ακολουθούν— δεικνύοντας την ταπεινότητά του εξαιτίας της οικονομίας της σαρκός, αναχωρεί στο πλοίο.

Βλέποντας, λοιπόν, τους μαθητές να περιφρονούν αυτήν την παράδοση, νόμισαν ότι εξευτελίζουν τους πρεσβυτέρους. Τι κάνει, λοιπόν, ο Σωτήρας; Δεν απολογείται καθόλου για αυτό, αλλά αντιστρέφει την κατηγορία εναντίον τους: «Εκείνος δε αποκρίθηκε και τους είπε: Γιατί και εσείς παραβαίνετε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παραδόσεώς σας; Διότι ο Θεός έδωσε εντολή λέγοντας: Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου· και όποιος κακολογεί πατέρα ή μητέρα, ας θανατώνεται. Εσείς όμως λέτε:»