Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 16:13

Εισήλθε ασώματος, ενδύθηκε σώμα όπως θέλησε, και καταπόθηκε το θνητό από τη ζωή. Ονόμαζε λοιπόν την Παρθένο Θεοτόκο, και μην την αποκαλείς Θεοδόχο· μάλλον δε να την αποκαλείς Θεοδόχο και Θεοτόκο. Εάν είναι Θεοδόχος, είναι και Θεοτόκος· δεν θα ελάμβανε σάρκα από αυτήν ο Θεός Λόγος; Αλλά σε αυτό με αναγκάζει ο Ευαγγελιστής, ο οποίος ανακράζει με δυνατή φωνή: «Ο Λόγος έγινε σάρκα». Σε άλλον δε ευαγγελιστή αναφέρει τα εξής: «Ρωτούσε ο Ιησούς τους μαθητές του, λέγοντας: Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;»

Αυτών μεν λοιπόν των ρητών τέτοιο είναι το νόημα· σχετικά δε με όσα λέγονται με ανθρώπινο τρόπο για τον Σωτήρα, και αυτά πάλι έχουν ευσεβή έννοια. Διότι γι' αυτόν τον λόγο εξετάσαμε εκ των προτέρων τέτοια ζητήματα, ώστε, εάν τον ακούσουμε να ρωτά πού κείτεται ο Λάζαρος, και όταν, πηγαίνοντας στα μέρη της Καισαρείας, ρωτά: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι;», και «Πόσους άρτους έχετε;», και «Τι θέλετε να σας κάνω;», να κατανοούμε από τα προηγούμενα την ορθή έννοια των ρητών και να μην σκανδαλιζόμαστε όπως οι χριστομάχοι Αρειανοί. Πρώτα απ' όλα, λοιπόν, πρέπει να θέσουμε τούτο το ερώτημα στους ασεβείς: από πού συμπεραίνουν ότι αυτός έχει άγνοια; Διότι αυτός που ρωτά δεν ρωτά πάντοτε από άγνοια, αλλά είναι δυνατόν εκείνος που γνωρίζει να ρωτά για πράγματα που ήδη ξέρει. Εξάλλου, και ο Ιωάννης, όταν ο Χριστός ρωτά: «Πόσους άρτους έχετε;», αντιλαμβάνεται ότι δεν ρωτά από άγνοια, αλλά εν γνώσει του. Διότι λέει: «Αυτό το έλεγε για να δοκιμάσει τον Φίλιππο, διότι ο ίδιος γνώριζε τι επρόκειτο να κάνει». Εάν λοιπόν γνώριζε τι έπραττε, άρα δεν ρωτά επειδή αγνοεί, αλλά επειδή γνωρίζει. Βάσει αυτού, είναι δυνατόν να κατανοήσουμε και τα παρόμοια περιστατικά, ότι δηλαδή, όταν ρωτά ο Κύριος, δεν ρωτά επειδή αγνοεί πού κείτεται ο Λάζαρος, ούτε επειδή αγνοεί ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι, αλλά ρωτά γνωρίζοντας ο ίδιος το αντικείμενο της ερώτησης, εφόσον ήξερε τι επρόκειτο να κάνει. Και με αυτόν τον τρόπο, καταρρίπτεται ταχέως η δήθεν σοφία τους.

Αυτό λοιπόν είναι το νόημα αυτών των χωρίων. Σχετικά δε με τα όσα λέγονται ανθρωπίνως για τον Σωτήρα, και αυτά πάλι έχουν ευσεβές νόημα. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε εξετάσαμε από πριν αυτά τα ζητήματα, ώστε, εάν τον ακούσουμε να ρωτά, «πού κείτεται ο Λάζαρος;», και όταν «αφού ήλθε στα μέρη της Καισαρείας» να ρωτά «ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι;» και «πόσους άρτους έχετε;» και «τι θέλετε να σας κάνω;», να γνωρίζουμε από τα προειρημένα την ορθή έννοια των χωρίων και να μην σκανδαλιζόμαστε όπως οι χριστομάχοι Αρειανοί. Πρώτον, λοιπόν, πρέπει να ειπωθεί τούτο στους ασεβείς: από πού συμπεραίνουν ότι Αυτός έχει άγνοια; Διότι αυτός που ρωτά δεν ρωτά πάντοτε επειδή αγνοεί. Αλλά είναι δυνατόν και εκείνος που γνωρίζει να ρωτά για εκείνα τα οποία γνωρίζει καλά. Βεβαίως ο Ιωάννης, όταν ο Κύριος ρωτά: «πόσους άρτους έχετε;», γνωρίζει ότι Εκείνος δεν αγνοεί, αλλά γνωρίζει. Διότι λέει: «αυτό δε το έλεγε για να δοκιμάσει τον Φίλιππο· διότι ο ίδιος γνώριζε τι επρόκειτο να κάνει». Εάν λοιπόν γνώριζε αυτό που έκανε, τότε δεν ρωτά επειδή αγνοεί, αλλά επειδή γνωρίζει. Βάσει αυτού, λοιπόν, είναι δυνατόν να κατανοήσουμε και τα παρόμοια περιστατικά, ότι δηλαδή, όταν ο Κύριος ρωτά, δεν ρωτά επειδή αγνοεί πού κείτεται ο Λάζαρος, ούτε ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι, αλλά ρωτά γνωρίζοντας, επειδή ο ίδιος ξέρει «τι πρόκειται να κάνει»· και έτσι ανατρέπεται γρήγορα η σοφιστεία τους.

Και αφού ανέφερε την παραβολή με τις παρθένους, έδειξε πάλι πιο φανερά ποιοι είναι αυτοί που αγνοούν την ημέρα και την ώρα, λέγοντας: «Γρηγορείτε λοιπόν, διότι δεν γνωρίζετε την ημέρα ούτε την ώρα». Έτσι, λοιπόν, όταν οι μαθητές τον ρωτούσαν για το τέλος, ορθά είπε τότε «ούτε ο Υιός», μιλώντας σαρκικά εξαιτίας του σώματος, για να δείξει ότι ως άνθρωπος δεν γνωρίζει· διότι η άγνοια είναι ίδιον των ανθρώπων. Εφόσον όμως είναι ο Λόγος και αυτός είναι που έρχεται και αυτός είναι ο Κριτής και αυτός ο Νυμφίος, γνωρίζει πότε και ποια ώρα έρχεται και πότε πρόκειται να πει: «Έγειρε εσύ που κοιμάσαι και αναστήσου από τους νεκρούς». Διότι, όπως ακριβώς, έχοντας γίνει άνθρωπος, ανάμεσα σε ανθρώπους πεινά και διψά και πάσχει, έτσι και ανάμεσα σε ανθρώπους, ως άνθρωπος δεν γνωρίζει, θεϊκά όμως, όντας μέσα στον Πατέρα ως Λόγος και Σοφία γνωρίζει, και δεν υπάρχει τίποτε που να αγνοεί. Έτσι και για τον Λάζαρο πάλι, ρωτά ανθρωπίνως αυτός που πήγε να τον αναστήσει και που γνώριζε από πού θα ανακαλέσει την ψυχή του Λαζάρου —αν και είναι σπουδαιότερο το να γνωρίζει κανείς πού βρισκόταν η ψυχή από το να γνωρίζει πού κειτόταν το σώμα—, αλλά ρωτά ανθρωπίνως, για να τον αναστήσει θεϊκώς. Με τον ίδιο τρόπο ρωτά και τους μαθητές, «όταν ήλθε στα μέρη της Καισαρείας», μολονότι γνώριζε πριν καν αποκριθεί ο Πέτρος.

Αν όμως αυτό δεν είναι θεμιτό να λέγεται, και είναι ασεβές να το διανοείται κανείς, τότε το αντίθετο είναι οπωσδήποτε αληθές. Διότι στεφανώνει μόνο τους εραστές της αλήθειας, και γι' αυτό όσους έχουν πιστέψει σε αυτόν αληθώς ως Υιό, και όχι ως κατασκεύασμα κάποιας τέχνης· διότι αυτό συνιστά φοβερό νόσημα και παραφροσύνη. Για τον λόγο αυτόν, ο θείος λόγος μάς λέει ότι μακαρίστηκε ο εκλεκτός των αγίων αποστόλων, ο Πέτρος. Επειδή, όταν ο Σωτήρας ρωτούσε στα μέρη της Καισάρειας που ονομάζεται του Φιλίππου: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;» και «Ποια φήμη έχει διαδοθεί γι' αυτόν στη χώρα των Ιουδαίων ή στις γειτονικές της Ιουδαίας πόλεις;», εκείνος, αφήνοντας κατά μέρος τις παιδαριώδεις και απρεπείς δοξασίες του όχλου, αναφώνησε με πολλή σοφία και βαθιά γνώση, λέγοντας: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος», και δεν άργησε να λάβει την ανταμοιβή για την αληθινή του αντίληψη γι' αυτόν, καθώς ο Χριστός του είπε: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε αυτό, αλλά ο Πατέρας μου ο επουράνιος. Και εγώ σου λέω ότι εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Ονομάζοντας πέτρα, νομίζω, κατ' επωνυμία τίποτε άλλο παρά την ακατάσειστη και στερεότατη πίστη του μαθητή, πάνω στην οποία στηρίζεται και έχει θεμελιωθεί αδιάπτωτα η Εκκλησία του Χριστού, παραμένοντας για πάντα ακατανίκητη από τις ίδιες τις πύλες του άδη.

Διότι με ποιον τρόπο ο Ναθαναήλ ο Ισραηλίτης, όταν άκουσε το «Προτού σε καλέσει ο Φίλιππος, όταν ήσουν κάτω από τη συκιά, σε είδα», αμέσως προσέφερε την ομολογία της πίστεως λέγοντας: «Ραββί, εσύ είσαι ο Υιός του Θεού, εσύ είσαι ο βασιλιάς του Ισραήλ»; Και επιπλέον, όταν η θάλασσα γαλήνεψε με παράδοξο και ασυνήθιστο τρόπο, πώς τον προσκυνούσαν όσοι βρίσκονταν στο πλοιάριο λέγοντας: «Αληθινά, είσαι Υιός Θεού;»; Άραγε θα πει κάποιος ότι ξεστόμισαν αυτά τα λόγια χωρίς να γνωρίζουν ότι είναι Θεός και ότι έχει γεννηθεί από τον Θεό Πατέρα; Έπειτα, πώς κάποιος που ισχυρίζεται κάτι τέτοιο δεν θα αποδειχθεί αμαθής; Στα μέρη της Καισαρείας του Φιλίππου, όταν ρωτήθηκαν από τον ίδιο τον Χριστό: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;», δεν ανέφεραν πρώτα τις γνώμες των άλλων; Διότι άλλοι μεν, λέει, νομίζουν ότι είσαι ο Ηλίας, άλλοι ο Ιερεμίας ή ένας από τους προφήτες. Το ποιος έλεγαν οι ίδιοι ότι είναι, δεν απέφυγαν να το πουν ρητά, αλλά όλοι μαζί μέσω του ενός που προεξείχε, και αυτός ήταν ο Πέτρος, είπαν χωρίς δισταγμό: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος». Επομένως, όταν ο Χριστός λέει: «Αν με είχατε γνωρίσει, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου», μην υποθέσεις καθόλου ότι ο λόγος αυτός ειπώθηκε προς τους ίδιους τους μαθητές, αλλά μάλλον θέτει έναν γενικό κανόνα για όλους παντού, χρησιμοποιώντας το πρόσωπο των αγίων αποστόλων.

Λυπήθηκε ο Πέτρος επειδή του είπε για τρίτη φορά: Με αγαπάς; Και του είπε: Εσύ, Κύριε, γνωρίζεις τα πάντα· εσύ ξέρεις ότι σε αγαπώ. Του λέει ο Ιησούς: Βόσκε τα πρόβατά μου.> Προηγήθηκε των άλλων ο Πέτρος και, όπως ήταν φυσικό, υποτίμησε την άφιξη με το πλοιάριο, εξαιτίας της ασύγκριτα θερμής και αξιοζήλευτης αγάπης του για τον Χριστό. Γι' αυτό και πρώτος ανεβαίνει και τραβάει το δίχτυ. Διότι ήταν πάντοτε άνθρωπος αρκετά ευκίνητος, παρακινούμενος υπερβολικά από την προθυμία του να ενεργήσει και να μιλήσει. Γι' αυτό μάλιστα πρώτος ομολόγησε την πίστη, όταν ο Σωτήρας τους απηύθυνε το ερώτημα στα «μέρη της Καισαρείας του Φιλίππου», λέγοντας: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;». Ενώ δηλαδή οι άλλοι είπαν, άλλοι μεν τον Ηλία, άλλοι δε «τον Ιερεμία ή έναν από τους προφήτες», όταν ρώτησε ξανά ο Χριστός και είπε: «Εσείς ποιος λέτε ότι είμαι;», προβάλλει πάλι πριν από τους άλλους ο κορυφαίος και επικεφαλής των άλλων, και λέει: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζώντος Θεού». Ακόμη και όταν το τάγμα των στρατιωτών βρισκόταν εκεί μαζί με τους υπηρέτες των Ιουδαίων για να μεταφέρουν τον Ιησού στους άρχοντες, οι μεν άλλοι «αφού τον εγκατέλειψαν όλοι, έφυγαν», σύμφωνα με το γραμμένο, ο Πέτρος όμως έκοψε με το μαχαίρι το αυτί του Μάλχου. Διότι πίστευε ότι έπρεπε με κάθε τρόπο να υπερασπιστεί τον Δάσκαλό του, έστω κι αν επιχειρούσε κάτι που δεν ταίριαζε καθόλου σε Εκείνον.

Πρέπει δε να σημειωθεί ότι ο σοφότατος Πέτρος ομολογούσε τον Χριστό ως έναν, εξαιτίας εκείνων που τολμούν να διαιρούν τον Εμμανουήλ σε δύο Χριστούς. Διότι δεν τους ρώτησε λέγοντας: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Λόγος του Θεού», αλλά «τον Υιό του ανθρώπου»· και αυτόν ακριβώς ομολόγησε ο Πέτρος ότι είναι ο Χριστός του Θεού.

Τι θα πούμε λοιπόν πάλι, όταν, συναντώντας τα συγγράμματα των αγίων ευαγγελιστών, βρίσκουμε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό σωματικώς να φυσά πάνω στους μαθητές του και να λέει: «Λάβετε Πνεύμα άγιον;» Ο Παύλος πάλι στέλνει επιστολή, λέγοντας: «Εμείς, όμως, δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό και Πατέρα.» Και σε άλλους πάλι αναφερόμενος στους Ιουδαίους λέει: «Στους οποίους ανήκουν οι επαγγελίες, των οποίων είναι οι πατέρες, και από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι πάνω από όλους Θεός ευλογητός στους αιώνες. Αμήν.» Και ο Θωμάς, ποιον ψηλάφησε μετά την ανάσταση από τους νεκρούς, και άφησε την πάνσοφη φωνή, «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου;» Άραγε θα νομίσουμε ότι και ο Λόγος που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα μπορεί να υποστεί την αφή του χεριού; Αλλά, νομίζω, κάποιος θα πει ότι φλυαρούμε υπερβολικά, αν τολμήσουμε ασύνετα να πούμε κάτι τέτοιο. Το τι ήταν όμως αυτό που ψηλαφήθηκε από εκείνον, σε κανέναν απολύτως δεν είναι δυσνόητο. Αλλά ας προστεθεί σε όλα αυτά και ο κορυφαίος των αγίων μαθητών Πέτρος, ο οποίος, όταν ο Σωτήρας ρωτούσε κάποτε: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;» με σαφήνεια αναφωνεί: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζωντανού.» Δεν λέει «Μέσα σου είναι ο Υιός», αλλά γνωρίζοντας ότι είναι ένας και ο αυτός, και πριν από τη σάρκα και μετά τη σάρκα, λέει «Εσύ είσαι ο Υιός του Θεού του ζωντανού.» Τι συμπεραίνεται λοιπόν από αυτά;

ΑΛΛΟ, με το ίδιο νόημα. Όταν ο Σωτήρας βρέθηκε στα μέρη της Καισάρειας του Φιλίππου, ρωτούσε τους μαθητές του: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι εγώ, ο Υιός του ανθρώπου;» Και όταν ο Πέτρος αποκρίθηκε και είπε: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζωντανού Θεού», πρόσθεσε αμέσως: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι ο Πατέρας που είναι στους ουρανούς σου το αποκάλυψε». Διότι κανείς δεν γνωρίζει τον Υιό παρά μόνο ο Πατέρας, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα. Εάν λοιπόν ο Πατέρας ενεργεί τα πάντα μέσω του Υιού, και ένα από τα έργα αυτά είναι και η αποκάλυψη, τότε ο ίδιος ο Λόγος φαίνεται να είναι αυτός που αποκάλυψε στον Πέτρο αυτά που προέρχονται από τον Πατέρα. Πώς λοιπόν αυτός που τα αποκάλυψε ρωτά, σαν να αγνοεί, τι λένε οι άνθρωποι γι' αυτόν; Επομένως, το σχήμα της άγνοιας συχνά εξυπηρετεί κάποια θεία οικονομία. Διότι, παρόλο που γνώριζε τι επρόκειτο να πουν οι μαθητές, θέτει την ερώτηση, ώστε, αποδεχόμενος την απάντησή τους, να βεβαιώσει την πίστη.

ΑΛΛΟ. «Όταν δε ήρθε ο Ιησούς στα μέρη της Καισάρειας του Φιλίππου, ρωτούσε τους μαθητές του λέγοντας: Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου; Εκείνοι δε είπαν: Άλλοι μεν τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, άλλοι δε τον Ηλία, και άλλοι τον Ιερεμία, ή κάποιον από τους προφήτες.

Ενανθρώπησε τότε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, αλλά αγνοούνταν από τους πολλούς. Επειδή όμως ήθελε να διδάξει αυτό που αγνοούνταν, αφού συγκέντρωσε τους μαθητές, τους ρωτούσε: Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι εγώ, ο Υιός του ανθρώπου; Όχι από κενοδοξία, αλλά επειδή ήθελε να τους δείξει την αλήθεια, ώστε, ενώ ζουν μαζί με τον Θεό, τον μονογενή του Θεού, να μην τον καταφρονήσουν ως κάποιον απλό άνθρωπο. Όταν δε εκείνοι απάντησαν ότι άλλοι τον θεωρούν τον Ηλία και άλλοι τον Ιερεμία, τους είπε: Εκείνοι μεν, επειδή δεν γνωρίζουν, είναι δικαιολογημένοι. Εσείς όμως οι Απόστολοι, που στο όνομά μου καθαρίζετε λεπρούς, βγάζετε δαιμόνια και ανασταίνετε νεκρούς, δεν επιτρέπεται να αγνοείτε αυτόν χάρη στον οποίο κάνετε τα θαύματα. Και ενώ όλοι σιώπησαν (διότι το δίδαγμα ξεπερνούσε τα ανθρώπινα μέτρα), ο Πέτρος, ο πρωτοστάτης των αποστόλων και κορυφαίος κήρυκας της Εκκλησίας, χωρίς να χρησιμοποιήσει σοφίσματα, ούτε έχοντας πειστεί από ανθρώπινο λογισμό, αλλά έχοντας φωτιστεί στη διάνοια από τον Πατέρα, του λέει: Εσύ είσαι ο Χριστός. Ούτε το είπε απλώς έτσι, αλλά πρόσθεσε: ο Υιός του Θεού του ζώντος. Και μακαρισμός ακολούθησε αυτά τα λόγια (διότι ήταν πράγματι πάνω από τα ανθρώπινα μέτρα), και αποτέλεσε επισφράγιση των όσων ειπώθηκαν το ότι ο Πατέρας ήταν αυτός που το απεκάλυψε.

Τους ανέβασε στο όρος, για να τους δείξει ποιος είναι ο Υιός και τίνος. Διότι, όταν τους ρώτησε: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;» Του είπαν: «Άλλοι μεν τον Ηλία, άλλοι δε τον Ιερεμία ή κάποιον από τους Προφήτες». Γι' αυτόν τον λόγο τους ανεβάζει στο όρος και τους δείχνει ότι δεν είναι ο Ηλίας, αλλά ο Θεός του Ηλία· ούτε πάλι ο Ιερεμίας, αλλά Εκείνος που αγίασε τον Ιερεμία μέσα στην κοιλιά της μητέρας του· ούτε κάποιος από τους Προφήτες, αλλά ο Κύριος των Προφητών, Εκείνος που τους απέστειλε. Και τους δείχνει ότι Αυτός είναι ο δημιουργός του ουρανού και της γης, και Αυτός είναι Κύριος ζώντων και νεκρών. Διότι πρόσταξε τον ουρανό και κατέβασε τον Ηλία, και έδωσε νεύμα στη γη και ανέστησε τον Μωυσή.

Και στη συνέχεια: εάν σας πουν, ιδού είναι στην έρημο, μην εξέλθετε· ιδού είναι στα κρυφά δωμάτια, μην πιστέψετε· διότι, όπως η αστραπή εξέρχεται από την ανατολή και φαίνεται έως τη δύση, έτσι θα είναι και η παρουσία του Υιού του ανθρώπου. Διότι, όντας Θεός αχώριστος, ευδόκησε για τη δική μας σωτηρία να συμπλακεί απαθώς με τον θάνατο μέσω της σάρκας, ώστε με το δικό του πάθος να χαρίσει σε εμάς την απάθεια. Και για να μάθεις ότι αυτός είναι που έπαθε ως άνθρωπος, όντας Θεός που προγνωρίζει τα πάντα, είπε προς τους μαθητές του κατ' ιδίαν: ιδού, ανεβαίνουμε στα Ιεροσόλυμα, και ο Υιός του ανθρώπου θα παραδοθεί στους αρχιερείς και τους γραμματείς, και θα τον καταδικάσουν σε θάνατο· και θα τον παραδώσουν στα έθνη για να τον εμπαίξουν, να τον μαστιγώσουν και να τον σταυρώσουν· και την τρίτη ημέρα θα αναστηθεί. Και για να μη βρει κανείς από τους απίστους πρόφαση, ότι τάχα ο Κύριος είπε πως κάποιος άλλος επρόκειτο να τα πάθει αυτά και όχι ο ίδιος για τον εαυτό του, ρωτούσε τους μαθητές του λέγοντας: ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι εγώ, ο Υιός του ανθρώπου;

Και όχι μόνο αυτό, αλλά και ως άνθρωπος ρωτά: «Πού θέσατε τον Λάζαρο;» και σχετικά με την αιμορροούσα: «Ποιος με άγγιξε;» και για εκείνους που τον αναζητούσαν: «Ποιον ζητάτε;», αλλά και τους μαθητές ρωτά ως άνθρωπος: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;», αλλά και «πόσους άρτους έχετε μαζί σας;» έλεγε, και έχοντας κοπιάσει από την οδοιπορία κάθισε δίπλα στο φρέαρ στη Σαμάρεια, αλλά και «το παιδί αυξανόταν και κραταιωνόταν στο πνεύμα» και «ο Ιησούς πρόκοβε σε ηλικία και σοφία», αλλά και «προτού να μάθει το παιδί να φωνάζει πατέρα ή μητέρα, θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας», Εκείνος που είναι η Σοφία και «που διδάσκει στους ανθρώπους γνώση και που φύτεψε το αυτί στον άνθρωπο» και που έδωσε έναρθρη λαλιά στους υιούς των ανθρώπων «και έκανε καθαρή τη γλώσσα των μογιλάλων». Όλα αυτά τα υπέμεινε για εμάς, προκειμένου, διαφυλάσσοντας όλη την ακολουθία της ενανθρώπησης που οικονομἠθηκε για χάρη μας, να μην αφανίσει τον χαρακτήρα της αλήθειας.

Εάν δε πάλι πει «πού βάλατε τον Λάζαρο;» ομιλώντας ανθρωποπαθώς, και για την αιμορροούσα «ποιος με άγγιξε;» ή «ποιον ζητάτε;» ή «ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του Ανθρώπου;» ή «το παιδίον αυξανόταν και κραταιωνόταν» ή «πρόκοβε σε ηλικία και σοφία» ή «προτού να μάθει το παιδί να καλεί πατέρα ή μητέρα», δεν βλέπεις από αυτήν την ίδια την υπόθεση την υπεροχή της γνώσης, ότι δηλαδή αυτές οι διηγήσεις αναφέρονται στη σάρκα και την ανθρώπινη φύση; Διότι όσα στην Παλαιά Διαθήκη προέρχονται από το πρόσωπο του Θεού και Πατέρα και λέγονται συγκαταβατικά για να πειστούν οι άνθρωποι, τα οποία εμπεριέχουν φαινομενική άγνοια, χωρίς όμως να είναι άγνωστα στον Θεό, αυτά ήλθε ο Λόγος και τα εκπλήρωσε, ώστε να πληρωθεί το ρηθέν: «ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι». «Πού βάλατε τον Λάζαρο;» ρωτούσε όταν βρέθηκε κοντά στον τόπο· προτού όμως έλθει στον τόπο, χωρίς να το έχει ακούσει από κανέναν, έλεγε στους μαθητές του: «ο Λάζαρος ο φίλος μας έχει κοιμηθεί». Εκείνος λοιπόν που, απέχοντας τόσο πολύ λόγω της οδοιπορίας από τον τόπο, γνώριζε ότι πέθανε ο Λάζαρος, έχοντας πλέον φτάσει στον τόπο το αγνοούσε; Όχι βέβαια, αλλά ήθελε να δείξει ότι έκανε όλα αυτά, επειδή κανείς δεν τον πίστευε ακόμη απόλυτα, προκειμένου να φανερώσει τη μεγάλη φιλανθρωπία της ευσπλαχνίας του προς εμάς. Διότι έπρεπε εκείνες να μην πουν «είναι τεταρταίος, ήδη όζει», ούτε να πάνε και να δείξουν τον τάφο, αλλά να πουν: τα πάντα γνωρίζεις και, εάν θέλεις, θα ζήσει. Για τον λόγο αυτόν και δάκρυσε για την πώρωση των ανθρώπων.

Αλλά και για να δείξει ποιος είναι αυτός που ήταν παρών, ο φιλοξενούμενος ανέφερε εκείνη την ώρα το όνομα της γυναίκας, επειδή δεν του έμεινε κρυφό ούτε το όνομα, ούτε το πλάσμα, ούτε η σκέψη του ανθρώπου. «Ποιος λένε οι άνθρωποι», λέει, «ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;» Και το ότι είναι Υιός του ανθρώπου το δηλώνει ο ίδιος ομολογώντας το, για να μη νομίσουν ότι τους ρωτά για τον Αόρατο. Και εκείνοι απαντούν, τον Ηλία και τον Ιερεμία και τον Ιωάννη. «Εσείς όμως ποιος λέτε ότι είμαι;» «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος», λέει, και αμέσως μακαρίζεται. Διότι δεν ρωτούσε από άγνοια, αλλά επειδή ήθελε να δείξει ότι προέρχεται από τον Πατέρα η διδασκαλία που κηρύττει στην Εκκλησία τον Υιό ως αληθινό Θεό, ώστε να αναγκαστεί ο Πέτρος να πει αυτά που διδάχθηκε από τον Πατέρα.

Ο Ηλίας και ο Ελισσαίος, και ο καθένας από τους προφήτες; Επομένως, η επίδειξη των θαυμαστών έργων δεν συνέβαλε καθόλου στο να μη θεωρείται ο Ιησούς ότι προέρχεται από άνδρα· αμέσως οι σύγχρονοί του, μη φανταζόμενοι τίποτα διαφορετικό για τη γέννησή του, αν και έβλεπαν τα όσα έπραττε, έλεγαν μεταξύ τους: «Από πού προέρχεται σε αυτόν όλη αυτή η σοφία και οι δυνάμεις; Δεν είναι αυτός ο γιος του ξυλουργού; Δεν λέγεται η μητέρα του Μαρία; Και οι αδελφοί του Ιάκωβος και Ιωσήφ και Σίμων και Ιούδας; Και οι αδελφές του δεν είναι όλες ανάμεσά μας;» Και άλλη φορά πάλι, ενώ η μητέρα και οι αδελφοί του στέκονταν έξω και ζητούσαν να του μιλήσουν, του είπε κάποιος: «Ιδού η μητέρα σου και οι αδελφοί σου στέκονται έξω, θέλοντας να σε δουν.» Και τι το θαυμαστό, όταν και οι ίδιοι οι μαθητές και απόστολοί του, αφού ρωτήθηκαν: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι;», αποκρίθηκαν ότι άλλοι μεν νομίζουν πως είναι ο Ιωάννης, άλλοι ο Ηλίας, άλλοι ο Ιερεμίας, και άλλοι κάποιος άλλος από τους προφήτες· όταν όμως ρωτήθηκαν ποια γνώμη έχουν και οι ίδιοι για αυτόν, όλοι σιώπησαν, καθώς δεν είχαν τι να πουν· και επειδή μόνο ο Πέτρος αποκρίθηκε ότι αυτός είναι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος, και εφόσον μόνο σε αυτόν έγινε αυτό γνωστό, του λέει: «Μακάριος είσαι, Σίμων βαρ Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε αυτό, αλλά ο Πατέρας μου ο εν τοις ουρανοίς.»

ΣΛΕ΄. Προς τον Σερήνο. Περί της ερωτήσεως του Κυρίου, «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι;» Ο Χριστός, που εμβατεύει στις καρδιές, ρώτησε τους μαθητές του: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι;», όχι επειδή αγνοούσε την ποικίλη γνώμη των ανθρώπων για αυτόν, αλλά επειδή επιθυμούσε να διδάξει σε όλους την ασφαλή ομολογία, την οποία ο Πέτρος, εμπνευσμένος από αυτόν, κατέθεσε ως κρηπίδα και θεμέλιο, πάνω στην οποία ο Κύριος οικοδόμησε την Εκκλησία του.

Ομιλία ΝΔ΄. Όταν ο Ιησούς πήγε στα μέρη της Καισαρείας του Φιλίππου, ρωτούσε τους μαθητές του, λέγοντας: Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι εγώ, ο Υιός του ανθρώπου; Α΄. Για ποιο λόγο ανέφερε τον ιδρυτή της πόλεως;

Επειδή υπάρχει και άλλη, του Στράτωνος. Και δεν τους ρωτά σε εκείνη, αλλά σε τούτη, απομακρύνοντάς τους πολύ από τους Ιουδαίους, ώστε, απαλλαγμένοι από κάθε αγωνία, να εκφράσουν με παρρησία όλα όσα έχουν στη διάνοιά τους. Και για ποιον λόγο δεν τους ρώτησε αμέσως τη δική τους γνώμη, αλλά εκείνη των πολλών; Ώστε, αφού πουν τη γνώμη εκείνων και έπειτα ερωτηθούν: «Εσείς ποιος λέτε ότι είμαι;», από τον τρόπο της ερωτήσεως να εξυψωθούν σε ανώτερη κατανόηση και να μην περιπέσουν στην ίδια χαμηλή αντίληψη με τους πολλούς. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν τους ρωτά ούτε στην αρχή του κηρύγματος· αλλά όταν πια έκανε πολλά σημεία, και τους μίλησε για πολλά και υψηλά δόγματα, και τους προσέφερε πολλές αποδείξεις για τη θεότητά του και για την ομόνοιά του με τον Πατέρα, τότε τους απευθύνει αυτή την ερώτηση. Και δεν είπε: «Ποιος λένε οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι ότι είμαι;», μολονότι αυτοί συχνά τον πλησίαζαν και διαλέγονταν μαζί του, αλλά: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι;», ερευνώντας την αδέκαστη γνώμη του λαού.

Ε'. Διότι αυτό ακριβώς είναι το σπουδαίο: όχι ότι ομολόγησε τον Χριστό, αλλά ότι, πριν από όλους τους άλλους, ενώ εκείνοι μαίνονταν και έβραζαν από τον φόνο, αυτός τον ομολόγησε με παρρησία. Όπως ακριβώς στον πόλεμο και στη μάχη, όταν η φάλαγγα είναι συμπαγής, θαυμάζουμε περισσότερο εκείνον που εφορμά πριν από τους άλλους και διασπά το μέτωπό της (διότι δεν είναι υπεύθυνος μόνο για αυτό το επίτευγμα, αλλά αυτός θα ήταν η αιτία και για όλα τα κατορθώματα που επιτυγχάνονται αργότερα από τους άλλους, εφόσον αυτός έκανε την αρχή και άνοιξε την είσοδο), έτσι πρέπει να σκεπτόμαστε και για τον Πέτρο· ότι, δηλαδή, εισερχόμενος πρώτος, διασπώντας το μέτωπο της ιουδαϊκής φάλαγγας και εκφωνώντας εκείνη τη μακροσκελή δημηγορία, άνοιξε με αυτόν τον τρόπο την είσοδο και στους άλλους αποστόλους. Κι αν ο Ιωάννης, κι αν ο Ιάκωβος, κι αν ο Παύλος, κι αν οποιοσδήποτε άλλος φαίνεται στη συνέχεια να πράττει κάτι σπουδαίο, αυτός υπερτερεί όλων, επειδή άνοιξε τον δρόμο για την παρρησία τους, διάνoιξε την είσοδο και τους έδωσε τη δυνατότητα, σαν ποταμός που ρέει με ορμητικό ρεύμα, να εισέλθουν με πολλή ελευθερία και αφενός να παρασύρουν όσους εναντιώνονται, αφετέρου να αρδεύουν αδιάκοπα τις ψυχές όσων ακούν με καλή διάθεση. Άραγε, λοιπόν, ήταν τέτοιος μόνο μετά τον σταυρό; Πριν από τον σταυρό δεν ήταν ο πιο ένθερμος από όλους; Δεν ήταν το στόμα των αποστόλων; Όταν όλοι σιωπούσαν, δεν ομιλούσε αυτός: «Ποιον λένε οι άνθρωποι ότι είμαι εγώ, ο Υιός του ανθρώπου;»

Και λάβε την απόδειξη του λόγου. Είπε ο Κύριος στον Πέτρο, όταν ρωτούσε τους μαθητές, λέγοντας: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι;» «Μακάριος είσαι, Σίμων Βαρ Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε, αλλά ο Πατέρας μου ο επουράνιος, όχι ο νομιζόμενος επίγειος». Εξέφρασες τον μακαρισμό, δώσε και τη χάρη της βασιλείας των ουρανών. Είδες τη χάρη να ακολουθεί τον λόγο; Και μόλις προηγουμένως, στους μακαρισμούς που μας αναγνώστηκαν, ακούσαμε ότι καθένας από αυτούς έχει την κατάλληλη χάρη. Ας επανέλθουμε όμως στο προκείμενο θέμα της σημερινής εορτής. Διότι η παρουσία ενός επίγειου βασιλιά συνηθίζει να προσφέρει χαρά και ευφροσύνη στους παρευρισκόμενους· όταν όμως ο επουράνιος Βασιλιάς έρχεται εδώ από τους ουρανούς στη γη, δεν αγαλλιούμε μόνο εμείς που είμαστε παρόντες, αλλά και ολόκληρη η γη ευφραίνεται. Εάν δηλαδή με την ανατολή του ήλιου φωτίζεται καθετί το υποκείμενο, όταν ανατείλει ο Ήλιος της δικαιοσύνης, πώς να μη φωτιστεί κάθε ψυχή σε τούτη τη φωτοφόρο νύχτα, για την οποία ο προφήτης Δαβίδ, βλέποντας με το Άγιο Πνεύμα, έλεγε: «Ότι το σκότος δεν θα σκοτεινιάσει από εσένα, και η νύχτα θα φωτιστεί σαν την ημέρα»· και πάλι: «Όπως το σκότος της, έτσι και το φως της». Βλέπεις ότι ομιλεί για την παρούσα νύχτα; Διότι, όπως ακριβώς το σκοτάδι της βλέπεται με τα μάτια της σάρκας, έτσι και το φως της φανερώνεται στα μάτια της ψυχής. Ω, νύχτα φωτοφόρα και θαυμαστή, πιο φωτεινή από κάθε ημέρα!

6. Στην Καισάρεια του Φιλίππου (αυτή είναι η Πανειάδα, η οποία κάποτε ήταν περίφημη ανάμεσα στις πόλεις και ονομαζόταν πόλη του Φιλίππου του Καίσαρα· και στη θεία Γραφή ονομάζεται Δαν· διότι, όπως αναφέρεται, ο Δαβίδ απαρίθμησε τον λαό από τη Δαν έως τη Βηρσαβεέ· σε αυτήν, όταν βρέθηκε ο Δεσπότης μαζί με τους δούλους Του, ξέρανε την πηγή του αίματος της αιμορρούσας), σε αυτήν, λοιπόν, αφού συγκέντρωσε την πρώτη σύναξη των οικείων Του μαθητών, και αφού η πέτρα της ζωής διαμόρφωσε πρόχειρα το κάθισμά της πάνω σε κάποια πέτρα, ρωτούσε τους μαθητές Του λέγοντας: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι εγώ, ο Υιός του ανθρώπου;». Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα έθεσε το ερώτημα, όχι επειδή αγνοούσε την άγνοια των ανθρώπων, αλλά επειδή επιθυμούσε να τη διαλύσει με το φως της γνώσης, σαν κάποιο σκοτάδι που σκέπαζε τα νοερά τους μάτια. Εκείνοι απάντησαν ότι άλλοι Τον διακηρύσσουν ως τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, άλλοι ως τον Ηλία, άλλοι ως τον Ιερεμία ή ως έναν από τους προφήτες. Επειδή, δηλαδή, έβλεπαν την τόσο μεγάλη άβυσσο των θαυμάτων Του, υπέθεταν πως ήταν ένας από τους παλαιούς προφήτες, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, και για τον λόγο αυτόν είχε αξιωθεί τέτοιας χάρης. Και αυτό είναι φανερό· διότι αναφέρεται: «Άκουσε ο Ηρώδης ο τετράρχης τη φήμη του Ιησού, και είπε στους υπηρέτες του: "Αυτός είναι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής· αυτός αναστήθηκε από τους νεκρούς, και γι' αυτό ενεργούν μέσα του οι θαυματουργικές δυνάμεις"».

«Εάν όμως προειδοποιήσεις τον δίκαιο ώστε να μην αμαρτήσει, εσύ θα σώσεις τη δική σου ψυχή.» «Κανένας ιερέας δεν πρέπει να πιει κρασί όταν εισέρχεται στην εσωτερική αυλή. Από όλες τις απαρχές σας, το μερίδιο θα ανήκει στους ιερείς.» «Εκείνοι που φύλαξαν με οσιότητα τα όσια, θα αγιαστούν, και εκείνοι που τα διδάχθηκαν, θα βρουν απολογία.» «Μη ζητάς από τον Κύριο αξίωμα εξουσίας, ούτε από τον βασιλιά κάθισμα δόξας. Με όλη σου την ψυχή να ευλαβείσαι τον Κύριο και να τρέφεις βαθύ σεβασμό για τους ιερείς του. Με όλη σου τη δύναμη να δοξάζεις τον Δημιουργό σου και να μην εγκαταλείπεις τους λειτουργούς του. Να φοβάσαι τον Κύριο, να τιμάς τον ιερέα και να δίνεις το μερίδιό τους, όπως ακριβώς σε πρόσταξε.» «Σε όρισαν ηγέτη; Μην υπερηφανεύεσαι. Γίνε ανάμεσά τους σαν ένας από αυτούς. Φρόντισέ τους, και έπειτα κάθισε, και αφού εκπληρώσεις κάθε χρέος σου, αναπαύσου, για να ευφρανθείς χάρη σε αυτούς και να λάβεις ως χάρη ευδοκίας το στεφάνι.» «Όταν ήλθε ο Ιησούς στα μέρη της Καισαρείας του Φιλίππου,» και τα λοιπά. «Είπε ο Κύριος στον Πέτρο: Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς;» «Έγινε δε φιλονικία μεταξύ των μαθητών για το ποιος από αυτούς θεωρείται μεγαλύτερος. Ο δε Ιησούς τούς είπε: Οι βασιλείς των εθνών τα κατακυριεύουν, και εκείνοι που τα εξουσιάζουν ονομάζονται ευεργέτες. Εσείς όμως δεν πρέπει να είστε έτσι· αλλά ο μεγαλύτερος ανάμεσά σας ας γίνει σαν τον νεότερο, και ο ηγέτης σαν αυτόν που διακονεί. Διότι ποιος είναι μεγαλύτερος, αυτός που κάθεται στο τραπέζι ή αυτός που διακονεί;»

Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος και Βαπτιστής λέει: «Αυτός είναι για τον οποίο εγώ είπα: Οπίσω μου έρχεται άνδρας ο οποίος προηγείται από εμένα, διότι υπήρχε πριν από εμένα. Και εγώ δεν τον γνώριζα, αλλά για να φανερωθεί στον Ισραήλ, γι' αυτό ήλθα εγώ βαπτίζοντας με νερό», και «ίδε ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου». Κατανοήστε πώς, αποκαλώντας τον άνδρα και ονομάζοντάς τον αμνό, δεν εννοεί κάποιον άλλον ως αυτόν που αίρει την αμαρτία του κόσμου, και του έχει αποδώσει αυτό το μεγάλο, αληθινά εξαίσιο και θεοπρεπές αξίωμα. Και λέει ότι είναι προγενέστερος και πρώτος από αυτόν, αν και έρχεται ύστερα, αναφερόμενος βέβαια στον χρόνο της κατά σάρκα γεννήσεως. Διότι, αν και ο Εμμανουήλ γεννήθηκε αργότερα ως άνθρωπος, εντούτοις υπήρχε προ παντός αιώνος ως Θεός. Επομένως, σε αυτόν ανήκει και το πρόσφατο σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση, και το αιώνιο σύμφωνα με τη θεία φύση. Γι' αυτό και ο Ζαχαρίας, ο πατέρας του Ιωάννη, προφητεύοντας για το δικό του παιδί λέει: «Και εσύ, παιδί μου, θα ονομαστείς προφήτης του Υψίστου· διότι θα προπορευτείς προ προσώπου του Κυρίου για να ετοιμάσεις τις οδούς του». Ο Υιός που γεννήθηκε από Παρθένο ρωτούσε τους μαθητές του λέγοντας: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;» Επειδή λοιπόν άλλοι έλεγαν άλλα και τον θεωρούσαν ως έναν από τους προφήτες, μη αποδεχόμενος τα λεγόμενά τους επειδή δεν έλεγαν την αλήθεια, ρωτούσε πάλι: «Εσείς όμως», που γνωρίζετε περισσότερα από τους άλλους, «ποιος λέτε ότι είμαι;»

Διότι ο Χριστός, όντας μία υπόσταση δύο φύσεων, θείας και ανθρώπινης, τα μεν τα ήθελε ο ίδιος με θεϊκό τρόπο, τα δε με ανθρώπινο, και ενεργούσε τα θεία, και θεανδρικά τα ανθρώπινα. Διότι, αν και ως Θεός ήθελε τα θεία και ως άνθρωπος τα ανθρώπινα, εντούτοις ούτε ως απογυμνωμένος Θεός ήθελε τα θεία ούτε ως απλός άνθρωπος τα ανθρώπινα· αλλά ως Θεός που έγινε άνδρας, δηλαδή που ενανθρώπησε, με τη φυσική θεία θέληση και ενέργεια, ο ίδιος ως Θεός και άνθρωπος, ήθελε και ενεργούσε τα θεία, και με τη φυσική ανθρώπινη θέληση και ενέργεια, ο ίδιος ως Θεός και άνθρωπος, ήθελε και ενεργούσε τα ανθρώπινα, έχοντας από τη φύση του το ιδίωμα να θέλει και να ενεργεί ως άνθρωπος τα ανθρώπινα. Διότι θέλει και ενεργεί τα γνωρίσματα της κάθε φύσης σε κοινωνία με την άλλη: της μεν θεότητας να ενεργεί αυτεξουσίως και παντεξουσίως μέσω της ανθρωπότητάς Του, της δε ανθρωπότητας να ενεργεί αυτεξουσίως και σύμφωνα σε όλα με το θείο Του θέλημα, και να θέλει αυτά τα οποία η θεία θέληση θέλει να θέλει αυτή, εξαιτίας της μοναδικότητας της υποστάσεως. Το ότι δε ο Χριστός είναι ένας και αποτελεί μία υπόσταση, είναι φανερό. Διότι ο ίδιος ερωτά: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι εγώ, ο Υιός του ανθρώπου;»

Άκουσε τι λέγει προς τους μαθητές ο Κύριος: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;» Πρόσεξε ακριβώς πώς δεν είπε τον Υιό του Θεού, αλλά τον Υιό του ανθρώπου. Και αφού άκουσε ότι: «Άλλοι μεν τον Ιωάννη, άλλοι δε τον Ηλία», τους είπε: «Εσείς όμως ποιος λέτε ότι είμαι;» Του αποκρίθηκε το θεμέλιο των αποστόλων, ο Πέτρος, και είπε: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος.» Και σε αυτά απάντησε ο Κύριος: «Μακάριος είσαι, Σίμων Πέτρε, γιε του Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε—δηλαδή ανθρώπινη σκέψη—αλλά ο Πατέρας μου που είναι στους ουρανούς», καθότι, ενώ άκουσε για Υιό ανθρώπου, ομολόγησε Υιό Θεού. Και τι του λέει; «Εσύ είσαι Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του Άδη δεν θα την κατανικήσουν.» Εάν λοιπόν και εσύ, ξεπερνώντας την ανθρώπινη σκέψη, ομολογήσεις τον Υιό του ανθρώπου, που γεννήθηκε από την Μαρία, ως Υιό Θεού, θα σε μακαρίσει οπωσδήποτε, όπως και τον άγιο Πέτρο, και όλη την εκκλησία των λογισμών σου θα την εποικοδομήσει πάνω σε αυτή την πέτρα της πίστεως, και οι πύλες του Άδη δεν θα την κατανικήσουν, επειδή, κατεβαίνοντας εκεί, έλυσε τα δεσμά διά του αγίου σώματός Του, για να σώσει αυτούς που πιστεύουν σε Αυτόν με αυτόν τον αδιαίρετο τρόπο.

«Και έπειτα από έξι ημέρες», λέει, δηλαδή μετά την ερώτηση του Σωτήρα μας προς τους μαθητές του στην Καισάρεια «ποιος νομίζουν οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου», και ότι «άλλοι βρέθηκαν να θεωρούν τον Δεσπότη ως τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, άλλοι ως τον Ηλία, και άλλοι ως τον Ιερεμία ή έναν από τους προφήτες», μετά την ομολογία του Πέτρου ότι «εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζωντανού Θεού», μετά την αυστηρή εντολή «στους μαθητές να μην πουν σε κανέναν ότι αυτός είναι ο Χριστός», μετά την αποκάλυψη σε αυτούς «ότι πρέπει αυτός να πάθει πολλά από αμαρτωλούς ανθρώπους και να θανατωθεί και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί», μετά τη ρήση «αν κάποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί» και ότι «δεν ωφελείται σε τίποτα ο άνθρωπος, εάν κερδίσει όλον τον κόσμο και ζημιωθεί την ψυχή του» και ότι «πρόκειται να έρθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του Πατέρα του, για να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του» και ότι «υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ» και τα εξής. «Και έπειτα από έξι ημέρες» από αυτά τα θεία λόγια, θέλησε να δείξει στους μαθητές, στο μέτρο της αντιληπτικής τους ικανότητας, τι σημαίνει το να έρθει στη δόξα του Πατέρα του. Γι' αυτό και «παραλαμβάνει τους τρεις μαθητές, τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη». Δεν παραλαμβάνει τους τρεις επειδή δήθεν δεν έχει εμπιστοσύνη στους υπόλοιπους μαθητές, αλλά για να μας διδάξει να μην αποκαλύπτουμε αδιακρίτως παντού τα κρυμμένα μυστήρια.

Ματθ. 16, 13-17: Και επειδή δεν ήθελε ο ίδιος να πει το αξίωμα της θεότητάς του, αλλά περίμενε την κρίση της δικής τους γνώμης· διότι, αν τους έλεγε: «ποιος λένε ότι είμαι εγώ» ο υιός του Θεού, η απάντησή τους θα ήταν ύποπτη όταν θα έλεγαν «εσύ είσαι ο υιός του Θεού», διότι θα φαινόταν ότι το είπαν αυτό ακολουθώντας τα λόγια του διδασκάλου. Ενώ όμως εκείνος δεν είπε τίποτα τέτοιο και εκείνοι αποκρίθηκαν «εσύ είσαι ο υιός του ζωντανού Θεού», αποδείχθηκε καθαρά ότι εκείνη η θαυμαστή απόκριση προερχόταν από τη δική τους σκέψη. Εξάλλου, επειδή ο παντογνώστης προγνώριζε ότι ο Πέτρος και οι μαθητές επρόκειτο να τον ομολογήσουν «υιό του ζωντανού Θεού», ο ίδιος προλαμβάνει το θέμα της θείας οικονομίας και ομολογεί τον εαυτό του ως άνθρωπο, ώστε, τόσο με τα δικά του λόγια όσο και με την απόκριση των μαθητών, να παρουσιάσει την αλήθεια των δύο φύσεων, της θεότητας και της ανθρωπότητας, και να κλείσει τα στόματα των αιρετικών, τόσο εκείνων που επρόκειτο να τον βλασφημήσουν ως ψιλό άνθρωπο, όσο και εκείνων που μυθολογούν ότι φόρεσε τη σάρκα κατά φαντασία.

Αναγνώστηκαν δεκαπέντε λόγοι του μακαρίου Βασιλείου, επισκόπου Σελευκείας, εκ των οποίων ο πρώτος αφορά το «Εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανόν και την γην». Έπειτα στον Ιωσήφ, στον Αδάμ, στον Κάιν και τον Άβελ, στον Αβραάμ, στον Μωυσή, στον Ηλία, στον Ιωνά, ο ένατος στον εκατόνταρχο, ο δέκατος στο «Συνέπλεαν οι μαθητές με τον Ιησού» και τα εξής, έπειτα στο «Ελάτε όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι» και τα εξής, και έπειτα στον τελώνη και τον Φαρισαίο, και στο «Πες ώστε οι δύο μου γιοι να καθίσουν, ένας εκ δεξιών σου και ένας εξ αριστερών», και στο «Ποιον με λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;». Και ο δέκατος πέμπτος στο «Εσύ είσαι ο ερχόμενος, ή άλλον περιμένουμε;». Σε αυτούς λοιπόν τους λόγους του, μπορεί κανείς να διακρίνει, όσο ίσως σε κανέναν άλλον, να αναπτύσσεται ο μεταφορικός χαρακτήρας, η γοργότητα και η παρισότητα, ενώ παράλληλα τους διατρέχει η σαφήνεια και η γλυκύτητα. Όμως, η υπερβολική και κορεσμένη χρήση των μεταφορών και των γοργείων σχημάτων, και μάλιστα η συνεχής, άκρατη και αδιάκοπη χρήση τους, προκαλεί στον ακροατή δυσαρέσκεια και δυσμενή κριτική, και εγείρει ψόγο για τον συγγραφέα, ο οποίος φαίνεται να μην έχει την ικανότητα να ρυθμίσει τη φυσική του κλίση με την τέχνη και να βάλει σε τάξη με κάποιον κανόνα το άτακτο στοιχείο.

Άλλο. ιθ'. Εάν ο Χριστός δεν σημαίνει κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο, όπως λέτε, αλλά τον καθόλου άνθρωπο, πώς λέει προς τους μαθητές του: Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι εγώ, ο Υιός του ανθρώπου; Επομένως, είναι ένας από εμάς, αν και είναι Θεός, ο ένας της Τριάδος. Όπως εκεί διακρίνεται από τον Πατέρα και το Πνεύμα με το υιικό ιδίωμα, έτσι και ο ίδιος εδώ ξεχωρίζει από όλους τους ανθρώπους με τα υποστατικά του ιδιώματα, και για τον λόγο αυτόν είναι περιγραπτός.

Νόμιζαν ότι τους έλεγε αυτό, για να προφυλάσσονται από τον μολυσμό των ιουδαϊκών τροφών, γι' αυτό και συλλογίζονταν ότι δεν είχαν πάρει άρτους· τους επιπλήττει, λοιπόν, ως ανόητους και ολιγόπιστους. Διότι, ως προς το ότι δεν θυμήθηκαν με πόσους άρτους έθρεψε πόσους ανθρώπους, είναι ανόητοι· ενώ ως προς το ότι δυσπίστησαν, ότι δηλαδή ακόμη κι αν δεν αγόραζαν άρτους από τους Ιουδαίους, μπορούσε να παραγάγει ο ίδιος, ως προς αυτό είναι ολιγόπιστοι. Αφού δε τους επιτίμησε εντονότερα, διότι η πραότητα δεν είναι πάντοτε καλή, αμέσως κατανόησαν ότι αποκάλεσε ζύμη τη διδασκαλία. Τόση ισχύ έχει παντού η εύλογη επιτίμηση. «Όταν δε ήλθε ο Ιησούς στα μέρη της Καισαρείας του Φιλίππου, ρωτούσε τους μαθητές του, λέγοντας: Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι, ο Υιός του ανθρώπου;» Μνημόνευσε αυτόν που έκτισε την πόλη, επειδή υπάρχει και άλλη Καισάρεια, εκείνη του Στράτωνος, και δεν τους ρωτά σε εκείνη, αλλά σε ετούτη. Διότι απομακρύνει τους μαθητές μακριά από τους Ιουδαίους, ώστε, χωρίς να φοβούνται κανέναν, να μιλήσουν με παρρησία. Και ρωτά πρώτα την αντίληψη του πλήθους, ώστε να ανυψωθούν σε υψηλότερη κατανόηση, και να μην περιπέσουν στην ίδια ταπεινή αντίληψη με τους πολλούς· και δεν ρωτά, Ποιος λένε οι Φαρισαίοι ότι είμαι; αλλά, Οι άνθρωποι, ομιλώντας για το άδολο πλήθος. «Εκείνοι δε είπαν: Άλλοι μεν τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, άλλοι τον Ηλία· άλλοι πάλι τον Ιερεμία, ή έναν από τους προφήτες.»