Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 16:27

Ορθ. Δεν είχε, λοιπόν, δόξα πριν υπάρξει ο κόσμος; Μακ. Ναι, είχε· διότι είναι γραμμένο: «Πατέρα, δόξασέ με με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν να υπάρξει ο κόσμος». Ορθ. Και με αυτήν έρχεται να κρίνει ζώντες και νεκρούς, ή με κάποια άλλη; Μακ. Με αυτήν. Ορθ. Λέει όμως στα Ευαγγέλια: «Διότι μέλλει ο Υιός του ανθρώπου να έλθει με τη δόξα του Πατέρα του». Αυτή, επομένως, είναι η δόξα του Υιού και του Πατρός. Και το ότι η δόξα είναι μία, σε άλλο σημείο του Ευαγγελίου λέει: «Όταν δε έλθει ο Υιός του ανθρώπου με τη δόξα του, και όλοι οι άγγελοι μαζί του, τότε θα καθίσει επί του θρόνου της δόξας του». Ακούς, εάν έχεις αυτιά, ότι την ίδια αυτή δόξα αποκαλεί δική του και του Πατρός.

σύμφωνα με το γεγραμμένο)· θα δούμε τον Υιό να ενεργεί και στα δύο, όχι υπηρετικά, αλλά με θεοπρεπή εξουσία. Διότι ο Ίδιος είπε: «Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Διότι πρόκειται ο Υιός του ανθρώπου να έλθει μέσα στη δόξα του Πατέρα του μαζί με τους αγίους αγγέλους του, και τότε θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Απευθυνόταν δε σε κάποιον από τους ασθενείς λέγοντας: «Τέκνο, συγχωρούνται οι αμαρτίες σου»· γι' αυτό και εξαγριωμένοι οι πέρα από κάθε λόγο ανόσιοι Φαρισαίοι αποτολμούσαν να καταδικάσουν με την κατηγορία της βλασφημίας εκείνον που εξέφερε τέτοιον λόγο με τόσο θεοπρεπή και απολύτως θαρραλέο τρόπο, και μάλιστα έλεγαν: «Αυτός βλασφημεί.

Αυτό ακριβώς, να γνωρίζεις καλά, φρονώ και για τα επίγεια. Β. Σωστά μίλησες. Πλην όμως, εάν στους λόγους μας ακολουθούσε και η σχετική με το κάθε θέμα απόδειξη, θα έπραττες άριστα. Α. Λοιπόν, ο μεν θεσπέσιος Υμνωδός λέει: «Ευλογείτε τον Κύριο, όλοι οι άγγελοί του, οι λειτουργοί του που κάνετε το θέλημά του», αποδίδοντας την αγία πληθύ των άνω δυνάμεων στην εξουσία του Πατέρα. Προμηνύοντας δε ότι ο Υιός θα έλθει ως κριτής στους έσχατους καιρούς, λέει ο ίδιος: «Διότι μέλλει ο Υιός του ανθρώπου να έλθει μέσα στη δόξα του Πατέρα του μαζί με τους αγίους αγγέλους του». Διότι θα έλθει, θα έλθει στους έσχατους καιρούς, για να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· πλην όμως λέμε ότι δεν θα καυχηθεί ούτε θα σεμνυνθεί με ξένους λειτουργούς, αλλά θα εξυπηρετείται από τις αγγελικές δορυφορίες ως πραγματικά δικές του. Β. Συμφωνώ. Α. Και ενώ πάλι ο θεσπέσιος Δαβίδ ψάλλει και λέει για τον Θεό και Πατέρα: «Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε σε αυτόν, και να κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε, διότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς λαός της βοσκής του και πρόβατα του χεριού του», ο Υιός λέει ότι τα λογικά κοπάδια σε αυτόν τον κόσμο είναι δικά του, άλλοτε λέγοντας για εκείνους από τον Ισραήλ που έχουν πιστέψει: «Τα δικά μου πρόβατα ακούν τη φωνή μου», και άλλοτε πάλι για εκείνους που δεν έχουν ακόμη πιστέψει: «Και άλλα πρόβατα έχω, τα οποία δεν είναι από αυτή την αυλή».

Ματθ. 16, 24-28. Επειδή οι μαθητές δεν είχαν λάβει ακόμη την «εξ ύψους δύναμιν», ήταν ίσως επόμενο να περιπέσουν σε ανθρώπινες αδυναμίες και, έχοντας κάνει τέτοιες σκέψεις, να πουν: Πώς θα αρνηθεί κάποιος τον εαυτό του; Ή πώς, χάνοντας την ψυχή του, θα την βρει; Και ποια θα είναι η ισάξια αμοιβή για όσους το υποστούν αυτό; Γι' αυτόν τον λόγο, προκειμένου να τους απομακρύνει από τέτοιους λογισμούς και, τρόπον τινά, να τους σφυρηλατήσει προς την ανδρεία, εμφυτεύοντάς τους την επιθυμία της μελλοντικής δόξας, λέει: «υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ» και τα εξής, υπονοώντας τον Πέτρο και τους γιους του Ζεβεδαίου. Διότι αυτοί συμπαραλήφθηκαν στη Μεταμόρφωση, την οποία ονομάζει «βασιλεία», επειδή φανέρωσε το ανέκφραστο της εξουσίας Του και το απαράλλακτο της γνησιότητάς Του προς τον Πατέρα. Σε αυτήν, επίσης, υπέδειξε το αξίωμα και το φρικτό μεγαλείο της δεύτερης παρουσίας, επιδεικνύοντας τη μία ως προοίμιο και, τρόπον τινά, ως επιβεβαίωση της άλλης. Διότι θα έρθει «εν δόξη του Θεού και Πατρός», όχι με τη δική μας ανθρώπινη ταπεινότητα.

Μτ 16, 27-28 Λέγοντας «δόξα» εννοεί τον μετασχηματισμό και τη μεταβολή της φύσης μας, σε αντίθεση με τη σημερινή ορατή μορφή, σε μια ένδοξη και ασύγκριτη δόξα· και εκείνων των οποίων η δόξα είναι μία, πολύ περισσότερο μία είναι και η ουσία. Διαφορετικά, με τη λέξη «δόξα» εννοεί τον μετασχηματισμό και την ανάπλαση της φύσης μας, η οποία αποκτά ένδοξη και ασύγκριτη δόξα σε σύγκριση με τη μορφή που βλέπουμε τώρα.

Διότι προσέθεσαν το «αληθώς», διαβεβαιώνοντας ότι αυτός είναι Υιός του Θεού και Πατέρα. Β— Άριστα τα είπες. Α— Και πώς έχει δικούς του τους αγγέλους ο Υιός του ανθρώπου, και διαπρέπει μέσα στη δόξα του Πατέρα του; «Πρόκειται ο Υιός του ανθρώπου να έλθει μέσα στη δόξα του Πατέρα του μαζί με τους αγγέλους του;» Και πάλι: «Και θα αποστείλει ο Υιός του ανθρώπου τους αγγέλους του». Εάν όμως απιστούν ακόμη, βλέποντάς τον εστεμμένο με θεοπρεπή δόξα και με τόσο λαμπρά και υπέρτατα αξιώματα, θα τον ακούσουν να λέει: «Εάν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου». Και πάλι: «Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην πιστεύετε σε εμένα».

ΑΛΛΟ. «Διότι μέλλει ο Υιός του ανθρώπου να έλθει με τη δόξα του Πατρός του μαζί με τους αγγέλους του, και τότε θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.» Εάν ο Θεός και Πατέρας λέει την αλήθεια λέγοντας: «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον», πώς τη δίνει στον Υιό, εάν πράγματι επειδή είναι γενητός, είναι ετεροφυής και διαχωρισμένος από τη φυσική κοινωνία μαζί Του; Αλλά βέβαια είναι ανάγκη να ομολογήσουμε ότι ο Πατέρας λέει την αλήθεια. Και έχει δώσει τη δική του δόξα στον Υιό, μη θέτοντάς την έξω από τη μία θεότητα. Διότι έτσι θα αληθεύει· άρα, αναγνωρίζει τον Υιό ως κοινωνό της φύσεως και της ίδιας ουσίας. Διότι έτσι βλέπει τα πάντα μέσα σε μία θεότητα, η οποία ολοκληρώνεται διά της Αγίας και ομοουσίου Τριάδος. Πώς λοιπόν είναι ποίημα ή κτίσμα ο Υιός, ο οποίος είναι κατ' ουσίαν ο ίδιος με τον Πατέρα, ως αληθινός Υιός εκ Πατρός;

Είναι αναγκαίο, λοιπόν, να φυλάσσουμε τους λόγους του Κυρίου με πολλή ταπεινοφροσύνη· διότι η τήρηση των εντολών του είναι τελειότητα· και εκείνοι που έγιναν ζηλωτές των εντολών του Θεού, αυτοί βάδισαν σταθερά προς την τελειότητα, προσδοκώντας τον με ευθύτητα καρδιάς και αναλογιζόμενοι καθημερινά την ένδοξη παρουσία του, όταν θα καθίσει στον θρόνο της δόξας του, όταν θα χωρίσει τους δικαίους από τους αμαρτωλούς και θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τις πράξεις του. Ας φυλάξουμε λοιπόν, ω τέκνο, την αγάπη ειλικρινά· και κατορθώνοντας τις αρετές μέσα σε αυτήν, ας αξιωθούμε να σταθούμε στα δεξιά του μονογενούς Υιού του Θεού· και θα χαρεί η καρδιά μας, και τη χαρά μας κανείς δεν θα την πάρει από εμάς.

Έρχεται για να παρηγορήσει αυτούς που πένθησαν και έκλαψαν, όχι για κάποιον νεκρό, ούτε για την πρόσκαιρη απώλεια των χρημάτων, αλλά εξαιτίας της αμαρτίας που εύκολα μας παγιδεύει και για τη βασιλεία της οποίας δεν θα υπάρξει τέλος, και για τη μακάρια τρυφή του παραδείσου, από όπου εκδιωχθήκαμε παραβαίνοντας την εντολή του Θεού, εκεί όπου πάλι επιστρέφουν αυτοί που πενθούν και κλαίνε. Έρχεται για να στεφανώσει εκείνους που αγωνίστηκαν νόμιμα, και αγάπησαν τη στενή και τεθλιμμένη οδό. Έρχεται για να ελεήσει τους ελεήμονες. Έρχεται για να μακαρίσει εκείνους που έγιναν φτωχοί για χάρη του. Έρχεται για να γεμίσει με αγαθά εκείνους που πείνασαν και δίψασαν για χάρη του. Έρχεται να φωτίσει τα κρυπτά του σκότους και να φανερώσει τις βουλές των καρδιών. Και γιατί δεν το λέω με συντομία; Έρχεται να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Έρχεται όχι πλέον από τη γη, όπως πρώτα, αλλά από τους ουρανούς με δύναμη και πολλή δόξα. Τότε οι σάλπιγγες θα ηχήσουν από τους ουρανούς, και οι δυνάμεις τους θα σαλευτούν, όλη η γη, σαν το νερό της θάλασσας, τρέμει από τη δόξα του· ποταμός πυρός προπορεύεται μπροστά του, καθαρίζοντας τη γη από τις ανομίες.

Λόγος περί κρίσεως και αναστάσεως. Ελάτε όλοι, αδελφοί, και ακούστε εμένα τον ελάχιστο Εφραίμ, και ας θέσουμε ως κριτή τον λογισμό μας, για να εξετάσουμε την καρδιά μας, εάν πορευόμαστε έτσι όπως λέγουν οι θεόπνευστες Γραφές. Μήπως τυχόν αθετούμε το Άγιο Πνεύμα, με το οποίο σφραγιστήκαμε, και αν κάποιος έχει συνείδηση καλών έργων μέσα του, ας σπεύσει με ταπεινοφροσύνη να αυξήσει τη χάρη που έλαβε από τον φιλάνθρωπο Θεό. Εάν όμως βρισκόμαστε καταδικασμένοι μέσα στις αμαρτίες, γιατί αμελούμε, φιλόχριστοι αδελφοί; Διότι ιδού, έφτασε σε εμάς, ω αδελφοί, η ημέρα εκείνη, κατά την οποία σκοτεινιάζει το φως του ήλιου και πέφτουν τα άστρα· κατά την οποία τυλίγεται ο ουρανός σαν βιβλίο· κατά την οποία ηχεί η σάλπιγγα με μεγάλο και φρικτό ήχο, ξυπνώντας όλους τους νεκρούς από την αρχή του αιώνος· κατά την οποία αδειάζουν τα ταμεία του άδη με τη φωνή του Κριτή· κατά την οποία έρχεται ο Χριστός μέσα σε νεφέλες μαζί με τους αγίους Αγγέλους για να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς, και να ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Αληθινά, είναι φοβερή η εν δόξη παρουσία του Χριστού.

Ας κλάψουμε λοιπόν ενώπιον του Θεού μας, για να βρούμε ευσπλαχνία από αυτόν. Όσο έχουμε καιρό, ας λυπηθούμε τον εαυτό μας και ας εξευμενίσουμε τον Κύριο. Ο αγώνας μας δεν αφορά χρήματα, τα οποία, ακόμη και αν κάποιος τα χάσει, μπορεί πάλι να αποκτήσει άλλα στη θέση τους. Ο κίνδυνος αφορά την ψυχή, την οποία αν χάσουμε, δεν μπορούμε πλέον να την επαναφέρουμε· σύμφωνα με το γεγραμμένο: Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι αντάλλαγμα θα δώσει ο άνθρωπος για την ψυχή του; Διότι πρόκειται να έλθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του, και τότε θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Εάν λοιπόν υπάρχει ανταπόδοση, και κανένα από τα έργα μας δεν μπορεί να μείνει κρυφό από τον Θεό, γιατί δεν εργαζόμαστε το αγαθό, ώστε να μας ανταποδοθεί το αγαθό, και γιατί δεν απέχουμε από το κακό, ώστε να μη μας καταλάβουν τα κακά, καθώς είναι γραμμένο: Να απέχεις από το άδικο, και δεν θα φοβηθείς, και τρόμος δεν θα σε πλησιάσει;

Άκουσε τώρα, αδελφέ μου: εάν με παράκληση δεν μπορέσαμε να αντέξουμε την έλευσή του, όταν ούτε οι ουρανοί φλεγόμενοι διαλύθηκαν, ούτε η γη και όσα υπάρχουν σε αυτήν κατακάηκαν, ούτε αυτοί που σαλπίζουν ήχησαν, καθώς πρόκειται εκείνη η σάλπιγγα να ηχήσει και να αφυπνίσει όσους έχουν κοιμηθεί από αιώνος, ούτε πυρ κατέκλυσε την οικουμένη, ούτε κάποιος από τους φόβους που μέλλουν να γίνουν συνέβη, τι θα κάνουμε, όταν κατέλθει με οργή και θυμό αβάσταχτο και καθίσει επί του θρόνου της δόξας του, και προσκαλέσει τη γη από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών, και από όλα τα πέρατα της γης έως τα πέρατά της, για να κρίνει τον λαό του και να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του;

Μην απατάσαι λοιπόν, άνθρωπε, αντιλέγοντας στην αλήθεια· διότι είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού. Άκουε τον Σωτήρα μας που λέει: Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Διότι πρόκειται ο Υιός του ανθρώπου να έλθει με τη δόξα του Πατέρα του μαζί με όλους τους Αγγέλους του, και τότε θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με την πράξη του. Γι' αυτό και ο Απόστολος λέει: Οφείλουμε να ευχαριστούμε τον Θεό πάντοτε για εσάς, αδελφοί, καθώς είναι άξιο, επειδή αυξάνεται υπερβολικά η πίστη σας και περισσεύει η αγάπη του καθενός από όλους εσάς προς τους άλλους, ώστε εμείς οι ίδιοι να καυχιόμαστε για εσάς στις εκκλησίες του Θεού για την υπομονή και την πίστη σας σε όλους τους διωγμούς και τις θλίψεις σας, τις οποίες ανέχεστε, ως ένδειξη της δίκαιης κρίσης του Θεού, υπέρ της οποίας και πάσχετε, εφόσον είναι δίκαιο ενώπιον του Θεού να ανταποδώσει θλίψη σε εκείνους που σας θλίβουν, και σε εσάς που θλίβεστε να δώσει άνεση μαζί με εμάς κατά την αποκάλυψη του Κυρίου Ιησού από τον ουρανό με τους Αγγέλους της δυνάμεώς του, μέσα σε φλόγα φωτιάς, αποδίδοντας εκδίκηση σε εκείνους που δεν γνωρίζουν τον Θεό και σε εκείνους που δεν υπακούουν στο Ευαγγέλιο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· οι οποίοι θα τιμωρηθούν με αιώνιο όλεθρο από το πρόσωπο του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος του, όταν έλθει για να ενδοξαστεί στους Αγίους του και να θαυμαστεί από όλους όσοι πίστεψαν.

Κεφάλαιο 2. Ότι όλος ο αγώνας των επιχειρημάτων του Ακινδύνου είναι να αποδείξει κτιστή τη λαμπρότητα της θείας φύσεως, με την οποία ο Κύριος περιέστραψε τους μαθητές στο Θαβώρ. Διότι αυτό το άδυτο φως, το αδιάδοχο, το ανέσπερο, το άναρχο, το αιώνιο, την καλλονή του μέλλοντος αιώνος, τη δόξα του Πατρός —διότι πιστεύουμε ότι ο Υιός θα έλθει εν τη δόξα του Πατρός— και εξίσου τη δόξα του Πνεύματος —αφού μία είναι η δόξα του Πατρός, του Υιού και του Πνεύματος— το ατιμάζουν πάλι αυτοί μέσα από τα δικά τους κείμενα που παραθέτουν εδώ, αλίμονο για την πλάνη τους, προσπαθώντας με ασέβεια να το αποδείξουν κτιστό και μηχανευόμενοι με κάθε τρόπο να πείσουν τους ευσεβείς. Λένε δηλαδή: «Το μόνο άκτιστο φως και η άκτιστη δόξα είναι η φύση του Θεού· το δε φως που έλαμψε στο Θαβώρ δεν είναι καν φυσικό σύμβολο, πώς λοιπόν μπορεί να είναι άκτιστο;». Και αυτά τα λένε, ενώ, όπως όλοι γνωρίζετε, με έγγραφο Συνοδικό Τόμο όσοι έχουν τέτοια φρονήματα έχουν αφοριστεί και αποκηρυχθεί από την Εκκλησία του Θεού και από ολόκληρο το χριστιανικό πλήρωμα, και, αν δεν μετανοήσουν, έχουν αποκοπεί εντελώς μόλις πέρυσι.

Αυτά λοιπόν είπα τώρα και αυτά προέταξα ως εισαγωγή προς την αγάπη σας, επειδή εορτάζουμε σήμερα τη σεπτή Μεταμόρφωση του Χριστού στο όρος και ο λόγος μας αναφέρεται στο φως της, εναντίον του οποίου διεξάγεται ακόμη και τώρα μεγάλος αγώνας από τους εχθρούς του φωτός. Ας παραθέσουμε λοιπόν, πιάνοντας από λίγο πιο πάνω, τα ευαγγελικά λόγια που αναγινώσκονται σήμερα, για να αναπτύξουμε το μυστήριο και να παρουσιάσουμε την αλήθεια. «Ύστερα από έξι ημέρες παραλαμβάνει ο Ιησούς τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη και τους ανεβάζει σε υψηλό όρος ιδιαιτέρως, και μεταμορφώθηκε μπροστά τους, και έλαμψε το πρόσωπό του σαν τον ήλιο». Αυτό, λοιπόν, από το Ευαγγέλιο είναι αναγκαίο να εξετάσουμε πρώτα: μετά από ποια ημέρα ο απόστολος του Χριστού και ευαγγελιστής Ματθαίος μετράει τις έξι ημέρες, μετά τις οποίες ήλθε η ημέρα της μεταμορφώσεως του Κυρίου; Μετά από ποια, λοιπόν; Μετά από εκείνη κατά την οποία ο Κύριος, διδάσκοντας τους μαθητές του, έλεγε ότι πρόκειται ο Υιός του ανθρώπου να έλθει με τη δόξα του Πατέρα του, και πρόσθετε λέγοντας «ότι υπάρχουν κάποιοι από αυτούς που στέκονται εδώ, οι οποίοι δεν θα γευθούν θάνατο, έως ότου δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται στη βασιλεία του», ονομάζοντας δόξα του Πατέρα και βασιλεία του το φως της δικής του μεταμορφώσεως.

ΡΞΣΤ΄. Προς τον πρεσβύτερο Αρχόντιο. Σχετικά με το γεγραμμένο, «Διότι μέλλει ο Υιός του ανθρώπου να έλθει εν τη δόξη του Πατρός αυτού». Ο Χριστός, ω άριστε, υποσχέθηκε ότι θα έλθει με την πατρική δόξα, φράζοντας τα στόματα των αιρετικών και σβήνοντας τη μανία τους. Διότι δεν είπε: «Με τέτοια δόξα, σαν και αυτήν που έχει ο Πατέρας» (ώστε να μην υποπτευθεί πάλι κανείς κάποια παραλλαγή), αλλά καθιστώντας το απολύτως ακριβές, λέει ότι θα έλθει με αυτήν ακριβώς τη δόξα, ώστε αναγκαστικά αυτή να θεωρείται μία και η αυτή. Και για εκείνους που η δόξα είναι μία, πολύ περισσότερο είναι μία και η ουσία.

Διότι, λέγει, πρόκειται ο Υιός του ανθρώπου να έλθει μέσα στη δόξα του Πατρός του μαζί με τους αγίους αγγέλους του, και τότε θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Είδες πώς η δόξα του Πατρός και του Υιού είναι μία; Εάν όμως η δόξα είναι μία, είναι ολοφάνερο ότι και η ουσία είναι μία. Διότι, εάν σε μία ουσία υπάρχει διαφορά δόξας (αφού άλλη είναι η δόξα του ηλίου, και άλλη η δόξα της σελήνης, και άλλη η δόξα των αστέρων· διότι αστέρας από αστέρα διαφέρει ως προς τη δόξα, μολονότι έχουν την ίδια ουσία), πώς θα μπορούσε σε εκείνους των οποίων η δόξα είναι μία, η ουσία να θεωρηθεί διαφορετική; Διότι δεν είπε: «Μέσα σε τέτοια δόξα σαν αυτή που έχει ο Πατήρ», για να μην υποπτευθείς πάλι κάποια διαφορά· αλλά, υποδεικνύοντας την απόλυτη ακρίβεια, λέγει ότι θα έλθει μέσα στην ίδια ακριβώς δόξα, ώστε να θεωρείται ότι αυτή είναι μία και η αυτή. Γιατί λοιπόν φοβάσαι, Πέτρε, λέγει, ακούγοντας για θάνατο;

Δεν άφησε όμως τον λόγο του να φανεί μόνο σκυθρωπός, αλλά τον ανέμειξε και με χρηστές ελπίδες. Διότι δεν είπε: «Τότε θα κολάσει όσους αμάρτησαν», αλλά: «Θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με την πράξη του». Και το έλεγε αυτό, υπενθυμίζοντας όχι μόνο την κόλαση σε όσους αμάρτησαν, αλλά και τα βραβεία και τους στεφάνους σε όσους κατόρθωσαν την αρετή.

ΟΜΙΛΙΑ ΝΣΤ΄. «Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω· υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ, οι οποίοι δεν θα γευθούν θάνατο, μέχρις ότου δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται μέσα στη βασιλεία του». Α΄. Επειδή, δηλαδή, μίλησε πολύ για κινδύνους και θάνατο, και για το δικό του πάθος, και για τη σφαγή των μαθητών, και έδωσε εκείνες τις αυστηρές παραγγελίες· και τα μεν (τα δεινά) βρίσκονταν στον παρόντα βίο και ήταν χειροπιαστά, ενώ τα αγαθά αποτελούσαν ελπίδες και προσδοκίες (όπως το να σώσουν την ψυχή τους εκείνοι που τη χάνουν, το να έλθει ο ίδιος με τη δόξα του Πατέρα του, το να αποδώσει τα έπαθλα)· θέλοντας να δώσει βεβαιότητα και στα μάτια τους, και να δείξει ποια ακριβώς είναι εκείνη η δόξα με την οποία πρόκειται να έλθει, στο μέτρο που ήταν δυνατόν σε αυτούς να το κατανοήσουν, τους τη δείχνει και τους την αποκαλύπτει από τον παρόντα κιόλας βίο· ώστε να μην θλίβονται στο εξής ούτε για τον δικό τους θάνατο ούτε για τον θάνατο του Δεσπότη, και μάλιστα ο Πέτρος που πονούσε βαθιά. Και δες τι κάνει. Αφού μίλησε για τη γέεννα και τη βασιλεία (διότι με το να πει: «Εκείνος που βρίσκει την ψυχή του, θα τη χάσει· και όποιος χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα τη βρει»· και με το να πει: «Θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του», φανέρωσε και τα δύο αυτά)· έχοντας μιλήσει, λοιπόν, και για τα δύο, δείχνει τη μεν βασιλεία μπροστά στα μάτια τους, τη δε γέεννα όχι. Γιατί άραγε;

«Τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατέρα τους.» «Πρόκειται ο Υιός του ανθρώπου να έλθει μέσα στη δόξα του Πατέρα του μαζί με τους αγγέλους του, και τότε θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.» «Αμέσως μετά τη θλίψη εκείνων των ημερών, ο ήλιος θα σκοτεινιάσει και η σελήνη δεν θα δώσει το φως της, και τα άστρα θα πέσουν από τον ουρανό και οι δυνάμεις των ουρανών θα σαλευτούν· και τότε θα φανεί το σημείο του Υιού του ανθρώπου στον ουρανό· και τότε θα θρηνήσουν όλες οι φυλές της γης· και θα δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται πάνω σε νεφέλη με δύναμη και πολλή δόξα· και θα αποστείλει τους αγγέλους του με σάλπιγγα και φωνή μεγάλη, και θα συνάξουν τους εκλεκτούς του από τους τέσσερις ανέμους, από τα πέρατα των ουρανών έως τα άλλα πέρατά τους. Για την ημέρα όμως εκείνη και την ώρα κανείς δεν γνωρίζει, ούτε οι άγγελοι των ουρανών, παρά μόνο ο Πατέρας.» «Γρηγορείτε. διότι δεν γνωρίζετε την ημέρα ούτε την ώρα.» «Έρχεται η ώρα κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του· και θα βγουν όσοι έπραξαν τα αγαθά, σε ανάσταση ζωής, ενώ όσοι έπραξαν τα φαύλα, σε ανάσταση κρίσεως.» «Όπως έγινε στις ημέρες του Νώε, έτσι θα γίνει και στις ημέρες του Υιού του ανθρώπου.»

Όπως ακριβώς έρχεται ο Υιός του ανθρώπου, όπως είναι γραμμένο, μαζί με τους Αγγέλους Του μέσα στη δόξα του Πατέρα, έτσι, ανάλογα με την κάθε προκοπή στην αρετή, μεταμορφώνεται για τους άξιους ο Λόγος του Θεού, ερχόμενος με τους Αγγέλους Του μέσα στη δόξα του Πατέρα. Διότι οι πνευματικότεροι λόγοι που υπάρχουν στον Νόμο και στους Προφήτες, τους οποίους ο Μωυσής και ο Ηλίας προτυπώνουν μέσω του εαυτού τους όταν εμφανίζονται μαζί με τον Κύριο κατά τη Μεταμόρφωση του Θεού, διατηρούν την αναλογία της δόξας που υπάρχει σε αυτούς, αποκαλύπτοντας τη δύναμη που είναι προσώρας χωρητή στους άξιους.

«Και έπειτα από έξι ημέρες», λέει, δηλαδή μετά την ερώτηση του Σωτήρα μας προς τους μαθητές του στην Καισάρεια «ποιος νομίζουν οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου», και ότι «άλλοι βρέθηκαν να θεωρούν τον Δεσπότη ως τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, άλλοι ως τον Ηλία, και άλλοι ως τον Ιερεμία ή έναν από τους προφήτες», μετά την ομολογία του Πέτρου ότι «εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζωντανού Θεού», μετά την αυστηρή εντολή «στους μαθητές να μην πουν σε κανέναν ότι αυτός είναι ο Χριστός», μετά την αποκάλυψη σε αυτούς «ότι πρέπει αυτός να πάθει πολλά από αμαρτωλούς ανθρώπους και να θανατωθεί και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί», μετά τη ρήση «αν κάποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί» και ότι «δεν ωφελείται σε τίποτα ο άνθρωπος, εάν κερδίσει όλον τον κόσμο και ζημιωθεί την ψυχή του» και ότι «πρόκειται να έρθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του Πατέρα του, για να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του» και ότι «υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ» και τα εξής. «Και έπειτα από έξι ημέρες» από αυτά τα θεία λόγια, θέλησε να δείξει στους μαθητές, στο μέτρο της αντιληπτικής τους ικανότητας, τι σημαίνει το να έρθει στη δόξα του Πατέρα του. Γι' αυτό και «παραλαμβάνει τους τρεις μαθητές, τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη». Δεν παραλαμβάνει τους τρεις επειδή δήθεν δεν έχει εμπιστοσύνη στους υπόλοιπους μαθητές, αλλά για να μας διδάξει να μην αποκαλύπτουμε αδιακρίτως παντού τα κρυμμένα μυστήρια.

Αλλά εσύ βέβαια δεν γνωρίζεις να διατυπώνεις τίποτα το ασφαλές ούτε το βέβαιο, σε σημείο που να αναιρείς τον ίδιο σου τον εαυτό σε εκείνα για τα οποία προτρέπεις να ειπωθεί κάτι βέβαιο. Εγώ όμως, όχι μόνο εξέθεσα ήδη συνοπτικά τον απολύτως ασφαλή λόγο, αλλά και πάλι θα τον διασαφηνίσω εκτενέστερα, και το σφάλμα που, όπως φαίνεται, πέρασε απαρατήρητο και σου διέφυγε κατά τη δική σου διόρθωση του ξένου σφάλματος, θα το καταστήσω εμφανές. Ο Θεός Λόγος, έχοντας γίνει άνθρωπος από φιλανθρωπία, προκειμένου να διασώσει τον άνθρωπο —τον οποίο κατέστρεψε η παράβαση και τον κατέστησε ξένο προς τον Θεό— και να τον οικειωθεί στον εαυτό Του· Αυτός, ως άνθρωπος, έγινε ο Ίδιος και θύτης και θύμα, και προσφέρων και προσφερόμενος, προσφέροντας τον εαυτό Του εφάπαξ κατά τον καιρό του Πάθους, και καθίζοντας στο διηνεκές στα δεξιά του Θεού, όντας ο Ίδιος η δεξιά και ο άγιος βραχίονας. Διότι βεβαίως δεν πρέπει να εννοηθεί εκεί η δεξιά τοπικά και σωματικά, αλλά Αυτός που κατά τη θεία οικονομία έγινε άνθρωπος, όντας ο Ίδιος εκ φύσεως Θεός και Υιός και Λόγος του Πατρός, κάθισε επί του θρόνου της δόξας τόσο της δικής Του όσο και του Πατρός, όπως ακριβώς αναφέρουν και τα Ευαγγέλια, αλλού μεν «όταν έλθει εν τη δόξη αυτού», αλλού δε «εν τη δόξη του Πατρός αυτού», καθώς είναι το ίδιο και το αυτό να ειπωθεί έτσι ή αλλιώς, επειδή η δόξα είναι κοινή και μία και για τους δύο.

Ματθ. 16, 25—17, 1 Αφού είπε «όποιος χάσει τη ζωή του, θα την βρει», κάνοντας τους ακροατές πιο πρόθυμους και ευέλπιδες, προσθέτει: «διότι μέλλει ο Υιός του ανθρώπου να έλθει με τη δόξα του»· διότι, αν και τώρα βλέποντας την εκούσια κένωση και την ταπείνωση της σάρκας δεν μπορείτε να σκεφτείτε τίποτα μεγάλο για εμένα, εντούτοις εγώ ο ίδιος είμαι που θα εκπληρώσω όσα έχουν υποσχεθεί· διότι «μέλλει», λέει, «ο Υιός του ανθρώπου να έλθει με τη δόξα του Πατέρα του», δείχνοντας δηλαδή το αξίωμα της θεότητάς Του, χωρίς βέβαια να αποβάλλει την ανθρώπινη φύση· γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε λέει «ο Υιός του ανθρώπου»· διότι θα έλθει μαζί με την προσληφθείσα ανθρώπινη φύση «με τη δόξα του Πατέρα του», δηλαδή κατά τη δεύτερη παρουσία Του. Και τότε τα όσα έχουν ειπωθεί θα εκπληρωθούν· διότι «θα αποδώσει στον καθένα», όχι σύμφωνα με κάποια συμπάθεια ή αντιπάθεια, ούτε με παραχώρηση ή επίδειξη φιλοδοξίας, αποκλίνοντας από την ίση και δίκαιη κρίση, αλλά «στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του», τα οποία, ανάλογα με το τι είδους είναι, θα προσελκύσουν και την αντίστοιχη αμοιβή· τα μεν αγαθά, αγαθή· τα δε φαύλα, φαύλη.

Έπειτα, για να επιβεβαιώσει τα όσα είπε, λέει: «η πλήρης διαβεβαίωσή σας δεν θα αργήσει· διότι μερικοί από αυτούς που είναι τώρα παρόντες μαζί σας δεν θα πεθάνουν, προτού με δουν να αποκαλύπτω και να φανερώνω τη δόξα και το αξίωμα της μελλοντικής μου βασιλείας». Αυτό ακριβώς, ως προοίμιο και επιβεβαίωση εκείνης, το πραγματοποίησε μετά από έξι ημέρες, μεταμορφούμενος ενώπιον του Πέτρου, του Ιωάννη και του Ιακώβου. «Όποιος χάσει», λέει, «την ψυχή του, θα τη βρει». Κάνοντάς μας γεμάτους ελπίδα και υπομονετικούς, προσθέτει: «Διότι ο Υιός του Ανθρώπου μέλλει να έλθει εν τη δόξη αυτού»· διότι αν τώρα δεν μπορείτε να σκεφτείτε τίποτα μεγαλειώδες για εμένα εξαιτίας της ταπείνωσης της σάρκας, παρόλα αυτά εγώ ο ίδιος είμαι αυτός που μέλλει να έλθει μαζί με τους αγγέλους στη δόξα του Πατέρα μου.

Αμέσως ο Ματθαίος: «Όποιος πει λόγο», λέει, «εναντίον του Υιού του ανθρώπου, θα του συγχωρηθεί», και πάλι: «Διότι πρόκειται ο Υιός του ανθρώπου να έλθει με τη δόξα του Πατέρα του», και πάλι: «Σε κανέναν να μην πείτε το όραμα, μέχρις ότου ο Υιός του ανθρώπου αναστηθεί από τους νεκρούς». Και ο θεσπέσιος Παύλος: «Διότι, αν με το παράπτωμα του ενός πέθαναν οι πολλοί, πολύ περισσότερο η χάρη του Θεού και η δωρεά μέσω της χάριτος του ενός ανθρώπου, του Ιησού Χριστού, περίσσευσε για τους πολλούς». Διότι σε όλα αυτά, η αναφορά στον άνθρωπο, που εισάγεται με το γενικό άρθρο, καθόλου δεν διαίρεσε τον έναν Κύριό μας Ιησού Χριστό σε διαφορά υποστάσεων. Και ο θεοφόρος και μάρτυς Ιγνάτιος, γράφοντας στους Σμυρναίους, ομοίως χρησιμοποιεί το άρθρο. Και ο επίσκοπος Ρώμης Ιούλιος, στην επιστολή του προς τον Δόκιο, λέει: «Ώστε, ας είναι ανάθεμα καθένας που δεν ομολογεί ότι ο εκ της Μαρίας άνθρωπος είναι ένσαρκος Θεός».

Τέτοιος ήταν ο Παύλος, ο οποίος απαρνήθηκε τον εαυτό του λέγοντας: «Δεν ζω πια εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Και σηκώνει τον σταυρό εκείνος που έχει νεκρώσει και σταυρώσει τον εαυτό του ως προς τον κόσμο. «Διότι όποιος θέλει να σώσει την ψυχή του, θα την χάσει· και όποιος χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα την βρει». Μας προτρέπει προς το μαρτύριο. Βρίσκει μεν, λοιπόν, την ψυχή του προς το παρόν, δηλαδή την σώζει, εκείνος που αρνείται την πίστη, ο οποίος και θα την χάσει αργότερα· χάνει δε την ψυχή του, αλλά χάριν του Χριστού, εκείνος που θα μαρτυρήσει για Αυτόν. Αυτός και θα την βρει στην αφθαρσία και στην αιώνια ζωή. «Διότι τι ωφελείται ο άνθρωπος εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Επειδή μέλλει ο Υιός του ανθρώπου να έλθει με τη δόξα του Πατέρα του, μαζί με τους αγγέλους του, και τότε θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με την πράξη του». Ας υποθέσουμε, λέει, ότι κέρδισες ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ποιο είναι το όφελος να καλοπερνά το σώμα, όταν η ψυχή βρίσκεται σε κακή κατάσταση; Είναι σαν να φορά η οικοδέσποινα σχισμένα κουρέλια, ενώ οι υπηρέτριες φορούν λαμπρά ενδύματα.