Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 16:28

Ματθ. 16, 24-28. Επειδή οι μαθητές δεν είχαν λάβει ακόμη την «εξ ύψους δύναμιν», ήταν ίσως επόμενο να περιπέσουν σε ανθρώπινες αδυναμίες και, έχοντας κάνει τέτοιες σκέψεις, να πουν: Πώς θα αρνηθεί κάποιος τον εαυτό του; Ή πώς, χάνοντας την ψυχή του, θα την βρει; Και ποια θα είναι η ισάξια αμοιβή για όσους το υποστούν αυτό; Γι' αυτόν τον λόγο, προκειμένου να τους απομακρύνει από τέτοιους λογισμούς και, τρόπον τινά, να τους σφυρηλατήσει προς την ανδρεία, εμφυτεύοντάς τους την επιθυμία της μελλοντικής δόξας, λέει: «υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ» και τα εξής, υπονοώντας τον Πέτρο και τους γιους του Ζεβεδαίου. Διότι αυτοί συμπαραλήφθηκαν στη Μεταμόρφωση, την οποία ονομάζει «βασιλεία», επειδή φανέρωσε το ανέκφραστο της εξουσίας Του και το απαράλλακτο της γνησιότητάς Του προς τον Πατέρα. Σε αυτήν, επίσης, υπέδειξε το αξίωμα και το φρικτό μεγαλείο της δεύτερης παρουσίας, επιδεικνύοντας τη μία ως προοίμιο και, τρόπον τινά, ως επιβεβαίωση της άλλης. Διότι θα έρθει «εν δόξη του Θεού και Πατρός», όχι με τη δική μας ανθρώπινη ταπεινότητα.

Μτ 16, 27-28 Λέγοντας «δόξα» εννοεί τον μετασχηματισμό και τη μεταβολή της φύσης μας, σε αντίθεση με τη σημερινή ορατή μορφή, σε μια ένδοξη και ασύγκριτη δόξα· και εκείνων των οποίων η δόξα είναι μία, πολύ περισσότερο μία είναι και η ουσία. Διαφορετικά, με τη λέξη «δόξα» εννοεί τον μετασχηματισμό και την ανάπλαση της φύσης μας, η οποία αποκτά ένδοξη και ασύγκριτη δόξα σε σύγκριση με τη μορφή που βλέπουμε τώρα.

Ας πλησιάσουμε, λοιπόν, σε αυτή τη χώρα, και ας απολαύσουμε τα ζωοποιά αυλάκια της. Και ας θερίσουμε από αυτήν στάχυα ζωής, τους λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος είπε προς τους μαθητές του: υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ, οι οποίοι δεν πρόκειται να γευθούν θάνατο, μέχρις ότου δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται με τη δόξα του.

Έπρεπε, λοιπόν, όλα αυτά να τα δεχθεί ο Υιός από τον Πατέρα, αλλά χωρίς να είναι κατώτερος από τον Πατέρα, κυρίως κατά δύο τρόπους· πρώτον, για να ανυψώσει τη διάνοιά μας σε μία ένωση της θεότητας, του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, και να μην καταβιβάσει τον ανθρώπινο λογισμό σε μερισμούς και πολυθεΐα, αλλά να τον ανάγει σε μία ενότητα· δεύτερον δε, και για τη μεταβολή της δόξας της ένσαρκης παρουσίας και τη συνένωση με τη θεότητά του. Διότι, επειδή ήλθε να ευφράνει τους μαθητές του με την υπόσχεση που έδωσε λέγοντας ότι «υπάρχουν κάποιοι από αυτούς που στέκονται εδώ, οι οποίοι δεν θα γευθούν θάνατο, μέχρι να δουν τον Υιό του Ανθρώπου να έρχεται μέσα στη δόξα του», «και κατά την όγδοη ημέρα», όπως λέει το Ευαγγέλιο, ή όπως λέει το άλλο «μετά από έξι ημέρες», —όχι επειδή οι ευαγγελιστές λένε αντιφατικά πράγματα μεταξύ τους, αλλά επειδή υπάρχει μία και μόνη ακρίβεια, η οποία διασφαλίζεται πάντοτε, ώστε να μη δοθεί στους ανθρώπους η πρόφαση να προσκόψουν στα αναγκαία, δεδομένου ότι «η διάνοια του ανθρώπου ρέπει επιμελώς προς τα πονηρά από τη νεότητά του». Γι' αυτόν τον λόγο ο ένας ευαγγελιστής μίλησε για την όγδοη ημέρα. Διότι απέμενε κάποιο μέρος της ημέρας όταν είπε αυτόν τον λόγο, και άρχισε να συνυπολογίζει από εκείνη την ημέρα και την ώρα, κι ας είχε κλίνει η ημέρα γύρω στην ένατη ή τη δέκατη ώρα· και πάλι, επειδή το γεγονός συνέβη κατά την όγδοη ημέρα γύρω στην τρίτη ή την τέταρτη ώρα, αυτή ονομάστηκε όγδοη.

Αυτά λοιπόν είπα τώρα και αυτά προέταξα ως εισαγωγή προς την αγάπη σας, επειδή εορτάζουμε σήμερα τη σεπτή Μεταμόρφωση του Χριστού στο όρος και ο λόγος μας αναφέρεται στο φως της, εναντίον του οποίου διεξάγεται ακόμη και τώρα μεγάλος αγώνας από τους εχθρούς του φωτός. Ας παραθέσουμε λοιπόν, πιάνοντας από λίγο πιο πάνω, τα ευαγγελικά λόγια που αναγινώσκονται σήμερα, για να αναπτύξουμε το μυστήριο και να παρουσιάσουμε την αλήθεια. «Ύστερα από έξι ημέρες παραλαμβάνει ο Ιησούς τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη και τους ανεβάζει σε υψηλό όρος ιδιαιτέρως, και μεταμορφώθηκε μπροστά τους, και έλαμψε το πρόσωπό του σαν τον ήλιο». Αυτό, λοιπόν, από το Ευαγγέλιο είναι αναγκαίο να εξετάσουμε πρώτα: μετά από ποια ημέρα ο απόστολος του Χριστού και ευαγγελιστής Ματθαίος μετράει τις έξι ημέρες, μετά τις οποίες ήλθε η ημέρα της μεταμορφώσεως του Κυρίου; Μετά από ποια, λοιπόν; Μετά από εκείνη κατά την οποία ο Κύριος, διδάσκοντας τους μαθητές του, έλεγε ότι πρόκειται ο Υιός του ανθρώπου να έλθει με τη δόξα του Πατέρα του, και πρόσθετε λέγοντας «ότι υπάρχουν κάποιοι από αυτούς που στέκονται εδώ, οι οποίοι δεν θα γευθούν θάνατο, έως ότου δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται στη βασιλεία του», ονομάζοντας δόξα του Πατέρα και βασιλεία του το φως της δικής του μεταμορφώσεως.

ΟΜΙΛΙΑ ΝΣΤ΄. «Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω· υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ, οι οποίοι δεν θα γευθούν θάνατο, μέχρις ότου δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται μέσα στη βασιλεία του». Α΄. Επειδή, δηλαδή, μίλησε πολύ για κινδύνους και θάνατο, και για το δικό του πάθος, και για τη σφαγή των μαθητών, και έδωσε εκείνες τις αυστηρές παραγγελίες· και τα μεν (τα δεινά) βρίσκονταν στον παρόντα βίο και ήταν χειροπιαστά, ενώ τα αγαθά αποτελούσαν ελπίδες και προσδοκίες (όπως το να σώσουν την ψυχή τους εκείνοι που τη χάνουν, το να έλθει ο ίδιος με τη δόξα του Πατέρα του, το να αποδώσει τα έπαθλα)· θέλοντας να δώσει βεβαιότητα και στα μάτια τους, και να δείξει ποια ακριβώς είναι εκείνη η δόξα με την οποία πρόκειται να έλθει, στο μέτρο που ήταν δυνατόν σε αυτούς να το κατανοήσουν, τους τη δείχνει και τους την αποκαλύπτει από τον παρόντα κιόλας βίο· ώστε να μην θλίβονται στο εξής ούτε για τον δικό τους θάνατο ούτε για τον θάνατο του Δεσπότη, και μάλιστα ο Πέτρος που πονούσε βαθιά. Και δες τι κάνει. Αφού μίλησε για τη γέεννα και τη βασιλεία (διότι με το να πει: «Εκείνος που βρίσκει την ψυχή του, θα τη χάσει· και όποιος χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα τη βρει»· και με το να πει: «Θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του», φανέρωσε και τα δύο αυτά)· έχοντας μιλήσει, λοιπόν, και για τα δύο, δείχνει τη μεν βασιλεία μπροστά στα μάτια τους, τη δε γέεννα όχι. Γιατί άραγε;

Ζ΄. Θέλοντας, λοιπόν, να επιβεβαιώσει τον λόγο με το έργο, και γνωρίζοντας τι πρόκειται να πράξει Εκείνος που είναι η παντουργός σοφία και δύναμη του Θεού, μέσα στον οποίο είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της γνώσης, έλεγε: «Υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ, οι οποίοι δεν πρόκειται να γευθούν θάνατο, μέχρι να δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται στη βασιλεία του». Αν λοιπόν αναφερόταν σε ένα πρόσωπο και έλεγε "Υπάρχει κάποιος από αυτούς που στέκονται εδώ", θα υποθέταμε ότι φανερώνει το ίδιο με το ρητό "Εάν θέλω αυτόν να μένει έως ότου έλθω, τι σε μέλει;", το οποίο ελέχθη για τον Ιωάννη τον Θεολόγο, ότι δηλαδή θα παρέμενε δίχως να γευθεί θάνατο μέχρι την Παρουσία του Χριστού· διότι έτσι ακριβώς το είχαν ήδη εκλάβει κάποιοι από τους πολύ σοφούς. Επειδή όμως ο λόγος υπέδειξε ότι εκείνοι που θα έβλεπαν θα ήταν περισσότεροι, και επιπλέον επακολούθησε και το έργο, δεν αφήνει περιθώριο σε όσους επιθυμούν να κατανοήσουν τη διατύπωση αυτού του λόγου κατ' αυτόν τον τρόπο. «Υπάρχουν, λοιπόν, μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ», λέει· για ποιον λόγο, άραγε, «μερικοί» και όχι όλοι κλήθηκαν σε αυτό το θέαμα;

Και λίγο πιο κάτω: Το γεγονός ότι, όταν η Θεία Γραφή ομιλεί περί μεταποιήσεως ή μετασχηματισμού, δεν αναφέρεται οπωσδήποτε στο σχήμα της φυσικής συνθέσεως, αλλά στις ιδιότητες, οι οποίες μεταβάλλονται είτε προς το ενδοξότερο είτε προς το ατιμότερο, είναι δυνατόν να το κατανοήσει κανείς από τα πολλά παραδείγματα που αναφέρονται στη Θεία Γραφή, όπως όταν λέει για τον Δεσπότη, ότι «μεταμορφώθηκε μπροστά τους»· μεταμορφώθηκε δηλαδή από το πιο ταπεινό προς το ενδοξότερο. Διότι ο ευαγγελιστής μάς φανέρωσε αμέσως τον τρόπο της μεταμορφώσεως, λέγοντας ότι έλαμψε το πρόσωπό του σαν τον ήλιο, και τα ενδύματά του έγιναν σαν το φως· και η όψη του προσώπου του έγινε διαφορετική. Με αυτό δεν εννοεί ότι άλλαξε η δομή του προσώπου του, αλλά η δόξα. Και αυτήν τη μεταμόρφωσή του ως προς τη δόξα, ο Κύριος είπε ότι αποτελεί ομοίωμα της μελλοντικής του παρουσίας από τον ουρανό. Διότι λέει προς αυτούς σχετικά με αυτή την οπτασία, ότι «Υπάρχουν μερικοί από όσους στέκονται εδώ, οι οποίοι δεν πρόκειται να γευθούν θάνατο, μέχρι να δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται μέσα στη δόξα του»· ή σύμφωνα με τον άλλον ευαγγελιστή, «μέχρι να δουν τη βασιλεία του Θεού να έχει έλθει με δύναμη»· μιλώντας για τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη. Διότι αμέσως (οι ευαγγελιστές) συνδέουν τα γεγονότα.

Από το Ευαγγέλιο: Αλήθεια σας λέγω, υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ, οι οποίοι δεν θα γευθούν θάνατο, έως ότου δουν τη βασιλεία του Θεού να έχει έλθει με δύναμη. Αυτά μεν λέγει ο Μάρκος, ο δε Ματθαίος: έως ότου δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται μέσα στη δόξα του.

Επειδή ο Λόγος του Θεού δεν περιορίζεται στα ιστορικά γεγονότα, αλλά, όντας πάντοτε ενεργός, επιλάμπει το δικό του φως δίκην ηλίου, δεν έλεγε το «υπάρχουν κάποιοι από όσους στέκονται εδώ» μόνο στους μαθητές σε ιστορικό επίπεδο, αλλά το λέει και για όλους όσοι έλαμψαν στην αρετή όπως εκείνοι, εννοώντας: «για εκείνους που στέκονται κοντά μου έχοντας ως βάση τις αρετές». Το δε «δεν θα γευθούν θάνατο» έχει ειπωθεί βεβαίως και για τους αποστόλους, ότι δηλαδή δεν θα γευθούν τον φυσικό θάνατο προτού δουν, μέσω της Μεταμορφώσεως, την εικόνα της λαμπρότητας που μέλλει να υπάρξει για τους αγίους.

Αλλ' επειδή ο λόγος γνωρίζει διαφόρους θανάτους —διότι και η νέκρωση των παθών ονομάζεται θάνατος· αλλά και ο πρακτικός, όταν εγκαταλείψει τη μάχη με τα πάθη και έλθει στη φυσική θεωρία, έχει πεθάνει ως προς την προηγούμενη κατάσταση, καθώς ενασχολείται με τη θεωρία των όντων, έχοντας αναπαυθεί από την αγωνιστική μάχη της πρακτικής· αλλά και εκείνος που ξεπέρασε τη φυσική θεωρία και, εγκαταλείποντας όλα τα αιτιατά, έφθασε στο Αίτιο μέσω της θεολογικής απόφασης, και αυτός πέθανε ως προς την προηγούμενη κατάσταση, αφού δεν κινείται πλέον ανάμεσα στα δημιουργήματα, αλλά έχει μεταβιβάσει την κίνησή του στον Ποιητή των όλων— σχετικά, λοιπόν, με τον θάνατο που επέρχεται μέσω της αφαίρεσης των πάντων, λέγει ότι δεν πρόκειται να τον γευθούν, δηλαδή δεν πρόκειται να τον υποστούν όσοι είναι ισοστάσιοι στην αρετή με τους αποστόλους, μέχρις ότου ο Κύριος, μεταμορφωμένος, παραδείξει τον εαυτό Του όχι πλέον καταφασκόμενο εκ της θέσεως των όντων, αλλά, μέσω της αποφατικής θεολογίας, φανερώνοντας το απρόσιτο κρύφιο της Θεότητας.

«Και έπειτα από έξι ημέρες», λέει, δηλαδή μετά την ερώτηση του Σωτήρα μας προς τους μαθητές του στην Καισάρεια «ποιος νομίζουν οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου», και ότι «άλλοι βρέθηκαν να θεωρούν τον Δεσπότη ως τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, άλλοι ως τον Ηλία, και άλλοι ως τον Ιερεμία ή έναν από τους προφήτες», μετά την ομολογία του Πέτρου ότι «εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζωντανού Θεού», μετά την αυστηρή εντολή «στους μαθητές να μην πουν σε κανέναν ότι αυτός είναι ο Χριστός», μετά την αποκάλυψη σε αυτούς «ότι πρέπει αυτός να πάθει πολλά από αμαρτωλούς ανθρώπους και να θανατωθεί και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί», μετά τη ρήση «αν κάποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί» και ότι «δεν ωφελείται σε τίποτα ο άνθρωπος, εάν κερδίσει όλον τον κόσμο και ζημιωθεί την ψυχή του» και ότι «πρόκειται να έρθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του Πατέρα του, για να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του» και ότι «υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ» και τα εξής. «Και έπειτα από έξι ημέρες» από αυτά τα θεία λόγια, θέλησε να δείξει στους μαθητές, στο μέτρο της αντιληπτικής τους ικανότητας, τι σημαίνει το να έρθει στη δόξα του Πατέρα του. Γι' αυτό και «παραλαμβάνει τους τρεις μαθητές, τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη». Δεν παραλαμβάνει τους τρεις επειδή δήθεν δεν έχει εμπιστοσύνη στους υπόλοιπους μαθητές, αλλά για να μας διδάξει να μην αποκαλύπτουμε αδιακρίτως παντού τα κρυμμένα μυστήρια.

Κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου· και· Υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ, οι οποίοι δεν θα γευτούν θάνατο, μέχρι να δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται στη βασιλεία του· και·

Διότι ούτε στον μέλλοντα αιώνα μπορεί κανείς να δώσει αντάλλαγμα για την ψυχή του. Εδώ, βέβαια, μπορεί να προσφέρει δάκρυα, στεναγμούς, ελεημοσύνη· εκεί όμως όχι. Διότι θα τον δεχτεί ένας αδωροδόκητος κριτής· επειδή δικάζει τον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· αλλά και φοβερός, διότι έρχεται μέσα στη δόξα του και μαζί με τους αγγέλους, και όχι περιφρονημένος. «Αλήθεια σας λέω, υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ, οι οποίοι δεν θα γευτούν θάνατο, μέχρι να δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται στη βασιλεία του». Είπε ότι πρόκειται να έλθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του. Για να μην απιστήσουν λοιπόν εκείνοι, λέει ότι υπάρχουν μερικοί εδώ, οι οποίοι, στον βαθμό που είναι δυνατόν, θα δουν κατά τη Μεταμόρφωση τη δόξα της Δευτέρας Παρουσίας· και συγχρόνως δείχνει σε ποια δόξα θα βρίσκονται αυτοί που υπέφεραν για χάρη του. Διότι, όπως άστραψε η σάρκα του τότε, έτσι κατ' αναλογία θα λάμψουν τότε και οι άγιοι· υπονοεί δε εδώ τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, τους οποίους πήρε μαζί του στο όρος και τους έδειξε τη βασιλεία του, δηλαδή τη μελλοντική κατάσταση, με την οποία θα έλθει και ο ίδιος και οι δίκαιοι θα λάμψουν. Λέει λοιπόν ότι μερικοί από τους παρισταμένους δεν θα πεθάνουν, μέχρι να με δουν να μεταμορφώνομαι. Πρόσεξε δε ότι εκείνοι που στέκονται σταθεροί στο καλό και είναι βέβαιοι, εκείνοι βλέπουν τον Ιησού να μεταμορφώνεται προς το λαμπρότερο, και προοδεύουν πάντοτε στην πίστη και στις εντολές.