Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 16:6

Επειδή όμως πρέπει να επανεξετάσουμε και να ερμηνεύσουμε με σαφήνεια το καθένα από όσα ειπώθηκαν, ας πούμε, λοιπόν, τι άραγε θέλει να δηλώσει ο ηλισγημένος άρτος. 'Ηλισγημένο' ονομάζει τον μολυσμένο και ακάθαρτο. Είναι αναγκαίο να γνωρίζουμε ότι, σύμφωνα με τη βούληση του νομοθέτη, κατά τις θυσίες που τελούνταν προσφέρονταν και άρτοι, όμως άζυμοι και καθαροί· μόνο για τη θυσία της αινέσεως προστάχθηκε να τελείται με ένζυμους άρτους. Και ποιο θα μπορούσε να είναι το μυστικό νόημα αυτών, το έχουμε αναφέρει επαρκώς αλλού· θα το εκθέσω όμως και τώρα συνοπτικά, για να μη φανώ οκνηρός σε πράγματα τόσο ωφέλιμα. Επομένως, ο άζυμος άρτος αποτελεί σημείο της άζυμης και καθαρής ζωής. Έτσι και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει σε αυτούς που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης λέγοντας: 'Ώστε να εορτάζουμε όχι με παλαιό προζύμι, ούτε με προζύμι κακίας και πονηρίας, αλλά με τα άζυμα της ειλικρίνειας και της αλήθειας'. Και πάλι: 'Καθαρίστε, λοιπόν, το παλαιό προζύμι, για να είστε νέο φύραμα, καθώς είστε άζυμοι'. Και ο Χριστός παραγγέλλει στους αγίους αποστόλους λέγοντας τα εξής: 'Προσέχετε από το προζύμι των Φαρισαίων και των Σαδδουκαίων'. Άρα, ο άρτος είναι σημείο μιας καθαρής, αγιασμένης και άζυμης ζωής. Εκείνοι, λοιπόν, που προσέφεραν άζυμους άρτους και χρησιμοποιούσαν άζυμα σύμφωνα με τον νόμο, τα προσέφεραν αντί του εαυτού τους, ως προτυπώσεις και σκιές ακόμη.

Γνωρίζουμε δε ότι και ο ίδιος ο Λόγος, ο οποίος προσκυνείται από όλη την κτίση, όταν με ανθρώπινο ομοίωμα και σχήμα μέσω της σάρκας παρέδιδε τα θεία μυστήρια, έτσι μας αποκάλυπτε τα νοήματα του νόμου, ώστε να λέει ότι οι δύο άνθρωποι, των οποίων η μαρτυρία είναι αληθινή, είναι ο ίδιος και ο Πατέρας· και τον χάλκινο όφι που υψώθηκε, ο οποίος ήταν για τον λαό λυτρωτικός από τα θανατηφόρα δαγκώματα, τον ανήγαγε στην υπέρ ημών οικονομία που επιτελέστηκε μέσω του σταυρού· και ότι ασκούσε την οξυδέρκεια των ίδιων των αγίων μαθητών του μέσα από τα επικαλυμμένα και αποκρυμμένα λόγια, με παραβολές, με ομοιώματα, με δυσνόητα λόγια, με αποφθέγματα, που διατυπώνονταν με αινίγματα, για τα οποία, κατ' ιδίαν, τους έκανε τις εξηγήσεις, επιλύοντάς τους την ασάφεια, ενώ υπήρχαν και περιπτώσεις όπου, εάν δεν κατανόησαν το νόημα των λεγομένων, τους επέπληττε για τη βραδύτητα και την ατονία της αντίληψής τους. Διότι, όταν τους παραγγέλλε να απέχουν από τη ζύμη των Φαρισαίων, και εκείνοι με μικροψυχία έστρεφαν το βλέμμα στα δισάκια τους, στα οποία δεν είχαν φέρει μαζί τους προμήθειες σε ψωμιά, τότε επιπλήττει αυτούς που δεν αντιλαμβάνονταν ότι εκείνο που δηλωνόταν με τη ζύμη ήταν η διδασκαλία.

Διότι, όταν παρήγγειλε στους μαθητές λέγοντας: «Προσέχετε από τη ζύμη των Φαρισαίων και των Σαδδουκαίων», και εκείνοι διαλογίζονταν, λέγοντας, «Επειδή δεν πήραμε άρτους»· και άλλο μεν είπε Εκείνος, ονομάζοντας ζύμη τη διδασκαλία, και άλλο όμως υπέθεσαν οι μαθητές, νομίζοντας ότι ο λόγος αφορούσε άρτους, το διορθώνει αυτό πάλι, όχι πλέον ο ευαγγελιστής, αλλά ο ίδιος ο Χριστός, λέγοντας τα εξής: «Πώς δεν κατανοείτε ότι δεν σας είπα να προσέχετε σχετικά με άρτους;». Εδώ όμως δεν υπάρχει τίποτα τέτοιο. «Και όμως», λέει κάποιος, «αναιρώντας ακριβώς αυτό, πρόσθεσε ο Χριστός: Δεν δύναται ο Υιός να πράττει τίποτα από τον εαυτό του». Απεναντίας λοιπόν, άνθρωπέ μου, το αντίθετο έπραξε· διότι δεν το λέει αυτό αναιρώντας, αλλά επισφραγίζοντας την ισότητα. Αλλά προσέξτε με ακρίβεια· διότι το υπό εξέταση ζήτημα δεν είναι κάτι το τυχαίο.

γʹ. Πάλι αλλού, αφού τέλεσε το θαύμα των άρτων, αναχώρησε μαζί τους, περνούσε στην απέναντι όχθη και έλεγε στους μαθητές: «Προσέχετε από το προζύμι των Φαρισαίων και των Σαδδουκαίων». Εκείνοι δε, επειδή άκουσαν για προζύμι, υπέθεσαν ότι μιλούσε για άρτους· αυτός όμως δεν μιλούσε για άρτους, αλλά για τη διδασκαλία των Φαρισαίων. Επειδή, λοιπόν, με άλλο νόημα μίλησε ο ίδιος και άλλο υπέθεσαν εκείνοι, δες πώς το διορθώνει, λέγοντας: «Έτσι ασύνετοι είστε ακόμη και εσείς; Δεν θυμάστε τους πέντε άρτους και πόσα κοφίνια πήρατε, και τους επτά άρτους και πόσες σπυρίδες πήρατε; Πώς δεν κατανοείτε ότι δεν σας μίλησα για άρτους, αλλά για τη διδασκαλία των Φαρισαίων, ώστε να προσέχετε;» Βλέπεις πώς, όπως στην περίπτωση του ναού ο ευαγγελιστής, έτσι και εδώ ο ίδιος [ο Κύριος] διορθώνει την εσφαλμένη υποψία εκείνων που είχαν πλανηθεί; Έτσι, λοιπόν, και στην περίπτωση που καθιστούσε τον εαυτό του ίσο με τον Θεό, εάν μεν ο ίδιος δεν καθιστούσε τον εαυτό του ίσο με τον Θεό, αλλά οι Ιουδαίοι το υπέθεταν αυτό από τα λεγόμενά του, ο ευαγγελιστής θα είχε διορθώσει αυτή την υποψία και θα έλεγε ότι οι μεν Ιουδαίοι νόμιζαν ότι καθιστούσε τον εαυτό του ίσο με τον Θεό, αυτός όμως ούτε το έπραττε αυτό ούτε το επεδίωκε. Για να μάθεις όμως από τα ίδια του τα λόγια ότι ακριβώς αυτό επιθυμούσε κατεξοχήν να εδραιώσει στις διάνοιες των ανθρώπων, ας ανατρέξουμε πιο πάνω στον λόγο και ας μάθουμε για ποιο πράγμα εγκαλούνταν όταν προέβαλλε αυτή την απολογία.

Εάν δε υπήρχε και εκείνη η διαφορά του άρτου μεταξύ τους, η οποία έγκειται στην παρουσία ή την έλλειψη ζύμης, το Άγιο Πνεύμα που μίλησε μέσω αυτών θα είχε οικονομήσει ώστε να επισημανθεί και αυτή από κάποιον από τους ευαγγελιστές. Μάλιστα δε, οι απόστολοι έδειξαν ποια αντίληψη έχουν περί του άρτου· όταν ο Κύριος τους παρήγγειλε να προσέχουν από τη ζύμη των Φαρισαίων και των Σαδδουκαίων, αυτοί υπέθεσαν ότι τους μιλούσε για άρτους, ταυτίζοντας τη ζύμη με τον άρτο. Και βεβαίως και ο ίδιος ο Σωτήρας, αν και τους απευθύνθηκε με επικριτικό τρόπο επειδή δεν ανυψώθηκαν στο πνευματικό νόημα του λόγου, αλλά προσκόλλησαν τη διάνοιά τους στην αισθητή ζύμη, εντούτοις τους το επικυρώνει, αποκαλώντας αντίστοιχα τη ζύμη άρτο. Διότι λέγει: «Ακόμη δεν κατανοείτε ούτε αντιλαμβάνεστε ότι δεν σας μίλησα για τη ζύμη του άρτου;». Έτσι και στις Πράξεις των Αποστόλων, βρίσκονται να τηρούν την παράδοση του Κυρίου τόσο οι απόστολοι όσο και όλοι εκείνοι που προστίθεντο στην πίστη μέσω αυτών. Διότι αναφέρει: «Προσκαρτερούσαν στη διδαχή των αποστόλων και στην κοινωνία και στην κλάση του άρτου». Και λίγο πιο κάτω: «Και κόβοντας τον άρτο κατ' οίκον, συμμετείχαν στην τροφή». Και πάλι: «Όταν συνάχθηκαν οι μαθητές για την κλάση του άρτου, ο Παύλος τους μιλούσε»· και μετά την αναζωογόνηση του νεαρού που είχε πέσει από το υπερώο και είχε ξεψυχήσει, αφού ανέβηκε και έκοψε άρτο και γεύτηκε, και αφού συνομίλησε για αρκετή ώρα μέχρι την αυγή, τότε αναχώρησε.

Τα σημεία όμως στον ουρανό φυλάσσονται για εκείνον τον καιρό, όταν ο ήλιος θα σβήσει, η σελήνη θα κρυφτεί, ο ουρανός θα μεταβληθεί. «Γενεά πονηρή και μοιχαλίδα αναζητά σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί, παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά, και αφού τους εγκατέλειψε, έφυγε.» Πονηρή γενεά, επειδή τον πειράζουν, και μοιχαλίδα, επειδή αποστατούν από τον Θεό και προσκολλώνται στον διάβολο. Και παρότι ζητούσαν σημείο από τον ουρανό, δεν τους δίνει παρά μόνο το σημείο του Ιωνά, δηλαδή ότι, αφού βρεθεί τριήμερος στην κοιλιά του μεγάλου κήτους του θανάτου, θα αναστηθεί. Και αυτό το σημείο, θα μπορούσε να πει κανείς ότι προέρχεται από τον ουρανό. Διότι κατά τον θάνατό του, ο ήλιος σκοτίστηκε και ολόκληρη η κτίση αλλοιώθηκε. Πρόσεξε δε τη φράση, «Σημείο δεν θα της δοθεί παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά.» Διότι σε αυτούς δίνονταν τα σημεία, δηλαδή γίνονταν για χάρη τους, έστω κι αν εκείνοι απιστούσαν. Γι' αυτό και τους εγκατέλειψε ως αθεράπευτους και αναχώρησε. «Και όταν ήλθαν οι μαθητές του στην απέναντι όχθη, ξέχασαν να πάρουν άρτους. Ο δε Ιησούς τους είπε:»

«Βλέπετε και προσέχετε από τη ζύμη των Φαρισαίων και των Σαδδουκαίων.» Όπως η ζύμη είναι όξινη και παλαιά, έτσι και η διδασκαλία των Φαρισαίων και των Σαδδουκαίων κατέτρωγε τις ψυχές, επειδή ήταν όξινη και εισήγαγε παλαιές παραδόσεις των πρεσβυτέρων· και όπως η ζύμη είναι μείγμα νερού και αλευριού, έτσι και η διδασκαλία των Φαρισαίων ήταν μεικτή, αποτελούμενη από διεφθαρμένο λόγο και βίο. Δεν τους είπε όμως φανερά, «Προσέχετε από τη διδασκαλία των Φαρισαίων», για να τους υπενθυμίσει τα σημεία των άρτων.