Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 16:9

Και πάλι, ο Μωυσής στην έρημο παρείχε τροφή στον λαό. Λέει, λοιπόν, η Γραφή: «Ιδού, εγώ σας δίνω άρτους από τον ουρανό», και λίγο πιο κάτω: «όταν σταμάτησε να πέφτει η δροσιά γύρω από το στρατόπεδο, ιδού, στην επιφάνεια της ερήμου υπήρχε κάτι λεπτό σαν λευκός σπόρος κόλιανδρου, σαν πάχνη πάνω στη γη». Και ο Σωτήρας και Κύριός μας, ομοίως, λέει προς τους μαθητές του: «Τι διαλογίζεστε μέσα σας, ολιγόπιστοι, για το ότι δεν πήρατε άρτους; Ακόμη δεν κατανοείτε, ούτε θυμάστε τους πέντε άρτους των πεντακισχιλίων και πόσα κοφίνια πήρατε; Ούτε τους επτά άρτους των τετρακισχιλίων και πόσες σπυρίδες πήρατε;» Πάλι, ο Μωυσής πέρασε μέσα από τη θάλασσα και οδήγησε τον λαό. Λέει, λοιπόν, η Γραφή: «άπλωσε ο Μωυσής το χέρι του πάνω στη θάλασσα, και ο Κύριος απέσυρε τη θάλασσα με βίαιο νότιο άνεμο όλη την ημέρα, και έκανε τη θάλασσα ξηρά, και σχίστηκε το νερό, και πέρασαν οι γιοι του Ισραήλ μέσα από τη θάλασσα βαδίζοντας στην ξηρά, και το νερό στάθηκε για αυτούς τείχος από τα δεξιά και τείχος από τα αριστερά». Ομοίως, αλλά και πιο θεοπρεπώς, ο Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, αφού περπάτησε πάνω στη θάλασσα, έκανε και τον Πέτρο να βαδίσει πάνω της. Είναι γραμμένο, λοιπόν: «Κατά την τέταρτη φυλακή της νύχτας, ήλθε ο Ιησούς προς αυτούς περπατώντας πάνω στη θάλασσα».

Προς τι να αναφέρω τα μακρινά; Ο ίδιος ο Ιησούς, η καθαρή τελειότητα, γνωρίζει να τρέφει στην έρημο πεντακισχιλίους με πέντε άρτους, και γνωρίζει πάλι να τρέφει τετρακισχιλίους με επτά. Και τα περισσεύματα του χορτασμού, εκεί μεν ήταν δώδεκα κοφίνια, εδώ δε επτά σπυρίδες· κανένα από τα δύο δεν συνέβη χωρίς λόγο, νομίζω, ούτε κατά τρόπο ανάξιο του Πνεύματος.

Γνωρίζουμε δε ότι και ο ίδιος ο Λόγος, ο οποίος προσκυνείται από όλη την κτίση, όταν με ανθρώπινο ομοίωμα και σχήμα μέσω της σάρκας παρέδιδε τα θεία μυστήρια, έτσι μας αποκάλυπτε τα νοήματα του νόμου, ώστε να λέει ότι οι δύο άνθρωποι, των οποίων η μαρτυρία είναι αληθινή, είναι ο ίδιος και ο Πατέρας· και τον χάλκινο όφι που υψώθηκε, ο οποίος ήταν για τον λαό λυτρωτικός από τα θανατηφόρα δαγκώματα, τον ανήγαγε στην υπέρ ημών οικονομία που επιτελέστηκε μέσω του σταυρού· και ότι ασκούσε την οξυδέρκεια των ίδιων των αγίων μαθητών του μέσα από τα επικαλυμμένα και αποκρυμμένα λόγια, με παραβολές, με ομοιώματα, με δυσνόητα λόγια, με αποφθέγματα, που διατυπώνονταν με αινίγματα, για τα οποία, κατ' ιδίαν, τους έκανε τις εξηγήσεις, επιλύοντάς τους την ασάφεια, ενώ υπήρχαν και περιπτώσεις όπου, εάν δεν κατανόησαν το νόημα των λεγομένων, τους επέπληττε για τη βραδύτητα και την ατονία της αντίληψής τους. Διότι, όταν τους παραγγέλλε να απέχουν από τη ζύμη των Φαρισαίων, και εκείνοι με μικροψυχία έστρεφαν το βλέμμα στα δισάκια τους, στα οποία δεν είχαν φέρει μαζί τους προμήθειες σε ψωμιά, τότε επιπλήττει αυτούς που δεν αντιλαμβάνονταν ότι εκείνο που δηλωνόταν με τη ζύμη ήταν η διδασκαλία.

Αυτό δεν ήταν μια περιττή επίδειξη, αλλά έγινε για να μη θεωρηθεί το γεγονός οφθαλμαπάτη· για τον λόγο αυτόν, μάλιστα, δημιουργεί από προϋπάρχουσα ύλη. Για ποιον λόγο, όμως, δεν έδωσε στους όχλους να τα βαστάξουν, αλλά στους μαθητές; Διότι ήθελε προπαντός να εκπαιδεύσει αυτούς, οι οποίοι επρόκειτο να γίνουν δάσκαλοι της οικουμένης. Διότι το μεν πλήθος δεν επρόκειτο προς το παρόν να αποκομίσει κάποιο μεγάλο όφελος από τα θαύματα· αμέσως, δηλαδή, τα λησμονούσαν και ζητούσαν άλλο θαύμα· αυτοί όμως δεν επρόκειτο να αποκομίσουν τυχαία ωφέλεια. Αποτελούσε δε το γεγονός αυτό και για τον Ιούδα, ο οποίος βαστούσε το κοφίνι, όχι τυχαίο κατάκριμα. Το ότι δε αυτά έγιναν για τη δική τους εκπαίδευση, είναι φανερό από όσα ειπώθηκαν αργότερα, όταν τους τα υπενθύμισε λέγοντας: Ακόμη δεν κατανοείτε πόσα κοφίνια λάβατε;

Το ίδιο πράττει και ο Παύλος. Αφού πρώτα θεμελίωσε τον λόγο του με συνηθισμένα παραδείγματα και είπε: «Ποιος ποιμαίνει ποίμνιο και δεν τρώει από το γάλα του;», τότε επικαλέστηκε και τις Γραφές λέγοντας: «Διότι στον νόμο του Μωυσή είναι γραμμένο: Δεν θα φιμώσεις το βόδι που αλωνίζει»· και πάλι: «Έτσι διέταξε ο Κύριος σε όσους κηρύττουν το Ευαγγέλιο, να ζουν από το Ευαγγέλιο». Προς τους μαθητές, όμως, δεν απευθύνεται έτσι, αλλά τους υπενθυμίζει τα θαύματα λέγοντας τα εξής: «Ακόμη δεν θυμάστε τους πέντε άρτους των πεντακισχιλίων, και πόσα κοφίνια πήρατε;»

Γι' αυτό λέει: «Για να μην αποκάμουν στον δρόμο»· δείχνοντας ότι είχαν έρθει από μακριά και δεν τους είχε απομείνει τίποτα. Και αν δεν θέλεις να τους απολύσεις νηστικούς, για ποιο λόγο δεν κάνεις το σημείο; Για να κάνει μέσω αυτής της ερώτησης και της απάντησης πιο προσεκτικούς τους μαθητές, και για να επιδείξουν την πίστη τους, πλησιάζοντάς τον και λέγοντας: «Κάνε άρτους». Αλλά ούτε έτσι κατάλαβαν την αιτία της ερώτησης· γι' αυτό αργότερα τους λέει, όπως αναφέρει ο Μάρκος: «Έτσι είναι πωρωμένες οι καρδιές σας; Ενώ έχετε μάτια δεν βλέπετε, και ενώ έχετε αυτιά δεν ακούτε;». Επειδή, αν δεν συνέβαινε αυτό, για ποιο λόγο απευθύνεται στους μαθητές, και δείχνει ότι τα πλήθη είναι άξια ευεργεσίας, και προσθέτει μάλιστα και το δικό του έλεος; Ο δε Ματθαίος αναφέρει ότι μετά από αυτά τους επέπληξε λέγοντας: «Ολιγόπιστοι, δεν κατανοείτε ακόμη, ούτε θυμάστε τους πέντε άρτους των πεντακισχιλίων και πόσα κοφίνια πήρατε; Ούτε τους επτά άρτους των τετρακισχιλίων και πόσες σπυρίδες πήρατε;». Έτσι συμφωνούν μεταξύ τους οι ευαγγελιστές. Τι λένε λοιπόν οι μαθητές;

Τι διαλογίζονταν όμως; «Ότι δεν πήραμε άρτους», λέει. Διότι ήταν ακόμη προσκολλημένοι με αγωνία στους ιουδαϊκούς καθαρμούς και στις διατάξεις περί των τροφών. Γι' αυτό, εξαιτίας όλων αυτών, τους ελέγχει εντονότερα, λέγοντας: «Τι διαλογίζεστε μέσα σας, ολιγόπιστοι, επειδή δεν πήρατε άρτους; Ακόμη δεν νοείτε ούτε κατανοείτε;»

Είναι πωρωμένη η καρδιά σας; Έχοντας μάτια δεν βλέπετε, και έχοντας αυτιά δεν ακούτε; Δεν θυμάστε τους πέντε άρτους των πεντακισχιλίων, και πόσα κοφίνια πήρατε; Ούτε τους επτά άρτους των τετρακισχιλίων, και πόσες σπυρίδες πήρατε;

Είδες έντονη αγανάκτηση; Διότι πουθενά αλλού δεν φαίνεται να τους έχει επιπλήξει κατ' αυτόν τον τρόπο. Για ποιον λόγο, λοιπόν, το κάνει αυτό; Για να αποβάλει πάλι την προκατάληψή τους σχετικά με τις τροφές. Γι' αυτόν τον λόγο, τότε αφενός είπε μόνο: «Δεν κατανοείτε, ούτε αντιλαμβάνεστε»· εδώ αφετέρου, με πολλή επίπληξη, λέει: «Ολιγόπιστοι». Διότι η ηπιότητα δεν είναι παντού καλό πράγμα. Όπως ακριβώς τους μετέδιδε παρρησία, έτσι και τους επιπλήττει, οικονομώντας με αυτή την ποικιλία τη σωτηρία τους. Πρόσεξε όμως και τη μεγάλη επίπληξη, αλλά και την επιείκεια. Διότι σχεδόν σαν να απολογείται σε αυτούς για τον λόγο που τους επέπληξε τόσο σφοδρά, λέει: «Ακόμη δεν κατανοείτε τους πέντε άρτους, και πόσα κοφίνια πήρατε; Και τους επτά άρτους, και πόσες σπυρίδες πήρατε;». Γι' αυτό τον λόγο παραθέτει και τον αριθμό και εκείνων που τράφηκαν και των υπολειμμάτων, φέρνοντας συγχρόνως στη μνήμη τους τα παρελθόντα και καθιστώντας τους πιο προσεκτικούς για τα μέλλοντα. Και για να μάθεις πόση δύναμη είχε η επίπληξη, και πώς αφύπνισε την κοιμισμένη τους διάνοια, άκου τι λέει ο ευαγγελιστής. Διότι, ενώ ο Ιησούς δεν είπε τίποτε περισσότερο παρά μόνο τους επέπληξε και πρόσθεσε μόνο τούτο: «Πώς δεν κατανοείτε ότι δεν σας μίλησα για άρτους ώστε να προσέχετε, αλλά από το προζύμι των Φαρισαίων και των Σαδδουκαίων;».

γʹ. Πάλι αλλού, αφού τέλεσε το θαύμα των άρτων, αναχώρησε μαζί τους, περνούσε στην απέναντι όχθη και έλεγε στους μαθητές: «Προσέχετε από το προζύμι των Φαρισαίων και των Σαδδουκαίων». Εκείνοι δε, επειδή άκουσαν για προζύμι, υπέθεσαν ότι μιλούσε για άρτους· αυτός όμως δεν μιλούσε για άρτους, αλλά για τη διδασκαλία των Φαρισαίων. Επειδή, λοιπόν, με άλλο νόημα μίλησε ο ίδιος και άλλο υπέθεσαν εκείνοι, δες πώς το διορθώνει, λέγοντας: «Έτσι ασύνετοι είστε ακόμη και εσείς; Δεν θυμάστε τους πέντε άρτους και πόσα κοφίνια πήρατε, και τους επτά άρτους και πόσες σπυρίδες πήρατε; Πώς δεν κατανοείτε ότι δεν σας μίλησα για άρτους, αλλά για τη διδασκαλία των Φαρισαίων, ώστε να προσέχετε;» Βλέπεις πώς, όπως στην περίπτωση του ναού ο ευαγγελιστής, έτσι και εδώ ο ίδιος [ο Κύριος] διορθώνει την εσφαλμένη υποψία εκείνων που είχαν πλανηθεί; Έτσι, λοιπόν, και στην περίπτωση που καθιστούσε τον εαυτό του ίσο με τον Θεό, εάν μεν ο ίδιος δεν καθιστούσε τον εαυτό του ίσο με τον Θεό, αλλά οι Ιουδαίοι το υπέθεταν αυτό από τα λεγόμενά του, ο ευαγγελιστής θα είχε διορθώσει αυτή την υποψία και θα έλεγε ότι οι μεν Ιουδαίοι νόμιζαν ότι καθιστούσε τον εαυτό του ίσο με τον Θεό, αυτός όμως ούτε το έπραττε αυτό ούτε το επεδίωκε. Για να μάθεις όμως από τα ίδια του τα λόγια ότι ακριβώς αυτό επιθυμούσε κατεξοχήν να εδραιώσει στις διάνοιες των ανθρώπων, ας ανατρέξουμε πιο πάνω στον λόγο και ας μάθουμε για ποιο πράγμα εγκαλούνταν όταν προέβαλλε αυτή την απολογία.

Από τον ίδιο λόγο, στο: Ο ίδιος ο Ιησούς, η καθαρή τελειότητα, γνωρίζει αφενός να τρέφει στην έρημο πεντακισχίλιους με πέντε άρτους, γνωρίζει αφετέρου πάλι και τετρακισχίλιους με επτά· και τα περισσεύματα του χορτασμού εκεί μεν ήταν δώδεκα κοφίνια, εδώ δε επτά σπυρίδες. Κανένα από τα δύο δεν έγινε χωρίς βαθύτερο λόγο, νομίζω, ούτε αναξίως του Πνεύματος.

Αυτοί δε διαλογίζονταν μέσα τους λέγοντας ότι, Δεν πήραμε άρτους. Όταν το κατάλαβε ο Ιησούς, τους είπε: Τι διαλογίζεστε μέσα σας, ολιγόπιστοι, για το ότι δεν πήρατε άρτους; Ακόμη δεν κατανοείτε ούτε θυμάστε τους πέντε άρτους των πεντακισχιλίων, και πόσα κοφίνια μαζέψατε; Ούτε τους επτά άρτους των τετρακισχιλίων, και πόσες σπυρίδες μαζέψατε; Πώς δεν κατανοείτε ότι δεν σας μίλησα για άρτο, λέγοντας: Προσέχετε από τη ζύμη των Φαρισαίων και των Σαδδουκαίων; Τότε κατάλαβαν ότι δεν τους είπε να προσέχουν από τη ζύμη του άρτου, αλλά από τη διδαχή των Φαρισαίων και των Σαδδουκαίων.