Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 17:1

Διότι το ότι δεν θα ήταν ανεκτή στα δικά μας μάτια η δόξα του αγίου σώματός Του, εάν ο Χριστός ήθελε να την φανερώσει πλήρως ακόμη και πριν αναβεί προς τον Πατέρα, θα το κατανοήσεις εύκολα, αναλογιζόμενος τη μεταμόρφωση που υποδείχθηκε κάποτε στους αγίους μαθητές πάνω στο όρος. Διότι γράφει ο μακάριος Ευαγγελιστής Ματθαίος ότι, αφού πήρε κάποτε μαζί Του «τον Πέτρο και τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, ανέβηκε στο όρος και μεταμορφώθηκε μπροστά τους, και έλαμψε το πρόσωπό Του σαν αστραπή, και τα ιμάτιά Του έγιναν λευκά σαν το χιόνι», και αυτοί, μη μπορώντας να αντέξουν το θέαμα, έπεσαν κάτω. Με άκρα θεία οικονομία, λοιπόν, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, μη έχοντας ακόμη μεταβάλει τον δικό Του ναό σύμφωνα με τη δόξα που του οφειλόταν και του άρμοζε, εμφανιζόταν ακόμη με την πρότερη μορφή, επειδή δεν ήθελε η πίστη της αναστάσεως να μεταφερθεί σε κάποια άλλη μορφή και σώμα, παρά σε εκείνο ακριβώς που έλαβε από την αγία Παρθένο, με το οποίο και σταυρώθηκε και πέθανε σύμφωνα με τις Γραφές, καθώς η δύναμη του θανάτου ενέργησε μόνο ενάντια στη σάρκα, από την οποία και τελικά εκδιώχθηκε. Διότι, αν δεν αναστήθηκε το νεκρωμένο σώμα Του, ποιος θάνατος νικήθηκε; Και πού εξασθένησε η κυριαρχία της φθοράς, εφόσον δεν πέθανε κανένα από τα λογικά κτίσματα, ούτε ψυχή, ούτε άγγελος, και πολύ περισσότερο ο ίδιος ο Θεός Λόγος;

Διότι, αφού παρέλαβε τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, ανέβηκε στο όρος και μεταμορφώθηκε μπροστά τους, και έλαμψε το πρόσωπό του σαν αστραπή, ενώ τα ενδύματά του έγιναν λευκά σαν το χιόνι. Όπως λοιπόν, αν και υποσχόταν ότι θα πράξει αυτά στον κατάλληλο καιρό, ενεργούσε τα επιμέρους και πριν από τον καθορισμένο χρόνο, σαν κάποιον αρραβώνα εκείνου του γενικότατου γεγονότος που αναμενόταν να συμβεί σε όλους, ώστε να γίνεται πιστευτός χωρίς καμία αμφιβολία· κατά τον ίδιο τρόπο, νομίζω, αφού είπε ότι θα στείλει σε εμάς τον Παράκλητο, όταν αναχωρήσει προς τον Πατέρα, και αφού όρισε τον καιρό αυτόν για τη χάρη που θα δοθεί σε όλους και για όλους, προσέφερε στους μαθητές μια απαρχή της επαγγελίας, για πολλούς εύλογους και αναγκαίους λόγους, τους οποίους προαναφέραμε.

Ματθ. 17, 1 〈Στο όρος〉 ανεβαίνει δείχνοντας ότι ο χαμηλός νους δεν θα μπορούσε να γίνει κατάλληλος για θεωρία, αλλά εκείνος που έχει αποσυρθεί κατ' ιδίαν και βρίσκεται έξω από βιοτικές φροντίδες, εν ησυχία.

Διότι ο Χριστός είναι το τέλος του νόμου και των προφητών. Κάτι τέτοιο λέμε ότι αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους κατά τον καιρό της Μεταμορφώσεως του Χριστού στο όρος. Επειδή είναι γραμμένο ότι: «Έπειτα από έξι ημέρες, παραλαμβάνει ο Ιησούς τον Πέτρο, και τον Ιάκωβο, και τον Ιωάννη τον αδελφό του, και τους αναβιβάζει ιδιαιτέρως σε ένα υψηλό όρος· και μεταμορφώθηκε ενώπιόν τους. Και έλαμψε το πρόσωπό του σαν τον ήλιο, και τα ιμάτιά του έγιναν λευκά σαν το φως».

Στο Λουκ. 9, 43 εξ. Όλα όσα έκανε ο Ιησούς, ήταν άξια θαυμασμού από όλους. Διότι σε κάθε ενέργειά του έλαμπε κάτι το εξαιρετικό και θείο, ώστε να αληθεύει η Γραφή που λέει: «Δόξα και μεγαλοπρέπεια θα επιθέσεις επάνω του». Αν και «όλοι» βέβαια «θαύμαζαν με όλα όσα έκανε» ο Ιησούς, ο ίδιος ωστόσο δεν είπε τα όσα ακολουθούν σε όλους, αλλά «στους μαθητές του», ότι: Αν και είναι τέτοια όλα όσα κάνω, ώστε όλοι να τα θαυμάζουν, εντούτοις κατανοήστε, σε πόσο βαθμό «πρόκειται να ταπεινώσω» τον εαυτό μου «παραδιδόμενος» υπέρ όλων, για να σηκώσω την αμαρτία του κόσμου. Για να γνωρίσουν λοιπόν με ακρίβεια το μυστήριό του οι μυσταγωγοί της οικουμένης, χρήσιμα και αναγκαία κάνει την προαναγγελία και λέει: «Βάλτε εσείς στις καρδιές σας τους λόγους αυτούς· διότι ο Υιός του Ανθρώπου πρόκειται να παραδοθεί σε χέρια ανθρώπων». Και ποια είναι η αφορμή που προετοίμασε τον Χριστό να πει αυτά, θεωρώ αναγκαίο να το πω. Ανέβασε λοιπόν «στο όρος τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη και μεταμορφώθηκε μπροστά τους· έλαμψε το πρόσωπό του σαν τον ήλιο». Τους έδειξε τη δόξα, με την οποία θα λάμψει στον κόσμο στους κατάλληλους καιρούς, και έπειτα, «αφού κατέβηκε από το όρος», ελευθέρωσε κάποιον από πονηρό και σκληρό πνεύμα. Αλλά έπρεπε οπωσδήποτε αυτός να υπομείνει το σωτήριο για εμάς πάθος και να ανεχτεί τη σκληρότητα των Ιουδαίων.

Και μετά από έξι ημέρες παραλαμβάνει τον Σίμωνα Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη τον αδελφό του, σε ένα πολύ υψηλό όρος, και μεταμορφώθηκε ενώπιόν τους· και το πρόσωπό του έλαμψε σαν τον ήλιο, ενώ τα ιμάτιά του έγιναν λευκά σαν το φως. Οι άνδρες αυτοί, για τους οποίους είπε ότι δεν θα γευθούν θάνατο έως ότου δουν τον τύπο της ελεύσεώς του, είναι εκείνοι που παρέλαβε και ανέβασε στο όρος, και τους έδειξε πώς πρόκειται να έλθει κατά την εσχάτη ημέρα μέσα στη δόξα της θεότητάς του και με το σώμα της ανθρωπότητάς του.

Ο δε άλλος ευαγγελιστής εκφράζεται με ακρίβεια και λέγει: μετά από έξι ημέρες. Διότι δεν συνυπολόγισε την ημέρα κατά την οποία είπε τον λόγο στους μαθητές ούτε εκείνη κατά την οποία επιτέλεσε το έργο, αλλά τις ενδιάμεσες έξι πλήρεις ημέρες. 80. Φθάνοντας δε σε αυτό το σημείο του λόγου θα υποδείξω το νόημα της φράσης, το πώς δηλαδή «αφού παρέλαβε τον Πέτρο και τον Ιωάννη και τον Ιάκωβο, τους ανέβασε στο όρος και μεταμορφώθηκε και έλαμψε το πρόσωπό του σαν τον ήλιο», το ένσαρκο δηλαδή πρόσωπο που είναι ενωμένο με τη θεότητα, «και τα ιμάτιά του έγιναν λευκά σαν το χιόνι», δηλαδή η σάρκα που προήλθε από τη Μαρία και ανήκει στο δικό μας γένος· και μεταμορφωνόταν σε δόξα, αποκτώντας τη δόξα της θεότητας, την τιμή και την τελειότητα και την επουράνια δόξα, την οποία η σάρκα δεν είχε εξ αρχής, αλλά την έλαβε εδώ μέσω της ένωσής της με τον Θεό Λόγο.

Πάλι, όταν ο Μωυσής κατέβαινε από το όρος, το πρόσωπό του φαινόταν γεμάτο δόξα. Είναι γραμμένο, λοιπόν: «Καθώς κατέβαινε ο ίδιος ο Μωυσής από το όρος, δεν γνώριζε ότι η όψη του δέρματος του προσώπου του είχε δοξαστεί, επειδή Εκείνος του μιλούσε. Και ο Ααρών και όλοι οι πρεσβύτεροι των υιών του Ισραήλ είδαν τον Μωυσή, και η όψη του δέρματος του προσώπου του ήταν δεδοξασμένη». Ομοίως δε, αλλά με τρόπο πολύ ανώτερο, ο δικός μας Σωτήρας, αφού ανέβασε τους μαθητές Του «σε όρος πολύ υψηλό, μεταμορφώθηκε μπροστά τους, και έλαμψε το πρόσωπό Του σαν τον ήλιο, ενώ τα ενδύματά Του έγιναν λευκά σαν το φως».

Αφού είπε ο Κύριος στους δικούς του μαθητές ότι υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ, οι οποίοι δεν θα γευθούν θάνατο έως ότου δουν τη βασιλεία του Θεού να έχει έλθει με δύναμη, μετά από έξι ημέρες πήρε μαζί του τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, ανέβηκε στο όρος Θαβώρ και έλαμψε σαν τον ήλιο, και τα ενδύματά του έγιναν λευκά σαν το φως. Διότι εκείνοι δεν μπορούσαν πλέον να βλέπουν, και μάλιστα, μη έχοντας τη δύναμη να ατενίσουν αυτή τη λάμψη, έπεσαν με το πρόσωπο στη γη. Όμως είδαν, σύμφωνα με την υπόσχεση του Σωτήρα, τη βασιλεία του Θεού, εκείνο το θεϊκό και άρρητο φως, το οποίο οι μεγάλοι Γρηγόριος και Βασίλειος ονομάζουν θεότητα. Λέγουν, δηλαδή, ότι το φως είναι η θεότητα που φανερώθηκε στο όρος στους μαθητές, και ότι το κάλλος του πραγματικά δυνατού είναι η νοητή και θεώμενη θεότητά του. Διότι ο μέγας Βασίλειος λέει ότι εκείνο το φως είναι και κάλλος του Θεού, το οποίο μπορούν να δουν μόνο οι άγιοι μέσω της δύναμης του Θείου Πνεύματος. Γι' αυτό και λέει πάλι: είδαν το κάλλος του ο Πέτρος και οι υιοί της βροντής στο όρος, το οποίο υπερτερούσε σε λάμψη από τη λαμπρότητα του ήλιου, και αξιώθηκαν να δεχθούν με τα μάτια τους τα προοίμια της παρουσίας του.

Αυτά λοιπόν είπα τώρα και αυτά προέταξα ως εισαγωγή προς την αγάπη σας, επειδή εορτάζουμε σήμερα τη σεπτή Μεταμόρφωση του Χριστού στο όρος και ο λόγος μας αναφέρεται στο φως της, εναντίον του οποίου διεξάγεται ακόμη και τώρα μεγάλος αγώνας από τους εχθρούς του φωτός. Ας παραθέσουμε λοιπόν, πιάνοντας από λίγο πιο πάνω, τα ευαγγελικά λόγια που αναγινώσκονται σήμερα, για να αναπτύξουμε το μυστήριο και να παρουσιάσουμε την αλήθεια. «Ύστερα από έξι ημέρες παραλαμβάνει ο Ιησούς τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη και τους ανεβάζει σε υψηλό όρος ιδιαιτέρως, και μεταμορφώθηκε μπροστά τους, και έλαμψε το πρόσωπό του σαν τον ήλιο». Αυτό, λοιπόν, από το Ευαγγέλιο είναι αναγκαίο να εξετάσουμε πρώτα: μετά από ποια ημέρα ο απόστολος του Χριστού και ευαγγελιστής Ματθαίος μετράει τις έξι ημέρες, μετά τις οποίες ήλθε η ημέρα της μεταμορφώσεως του Κυρίου; Μετά από ποια, λοιπόν; Μετά από εκείνη κατά την οποία ο Κύριος, διδάσκοντας τους μαθητές του, έλεγε ότι πρόκειται ο Υιός του ανθρώπου να έλθει με τη δόξα του Πατέρα του, και πρόσθετε λέγοντας «ότι υπάρχουν κάποιοι από αυτούς που στέκονται εδώ, οι οποίοι δεν θα γευθούν θάνατο, έως ότου δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται στη βασιλεία του», ονομάζοντας δόξα του Πατέρα και βασιλεία του το φως της δικής του μεταμορφώσεως.

Αλλά πώς συμφωνούν μεταξύ τους, ο μεν αναφέροντας ξεκάθαρα πως οι ημέρες μεταξύ της επαγγελίας και της επιφανείας ήταν οκτώ, ενώ ο δε αναφέροντας «μετά από έξι ημέρες»; Ακούστε και κατανοήστε. Οκτώ πρόσωπα βρίσκονταν πάνω στο όρος, και έξι φαίνονταν. Τρεις ήταν αυτοί, ο Πέτρος, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης, που ανέβηκαν μαζί με τον Ιησού· είδαν δε εκεί να παρευρίσκονται και να συνομιλούν μαζί του ο Μωυσής και ο Ηλίας, ώστε αυτοί να είναι έξι συνολικά. Αλλά μαζί με τον Κύριο ήταν οπωσδήποτε παρόντες αόρατα και ο Πατέρας και το Άγιο Πνεύμα, ο μεν Πατέρας μαρτυρώντας με τη δική του φωνή ότι αυτός είναι ο αγαπητός του Υιός, το δε Πνεύμα λάμποντας μαζί του μέσα από τη φωτεινή νεφέλη και δεικνύοντας το συμφυές και ενιαίο του φωτός του Υιού τόσο προς το ίδιο όσο και προς τον Πατέρα· διότι πλούτος αυτών είναι η συμφυΐα και η μία και κοινή έκλαμψη της λαμπρότητας.

Διότι θα μπορούσε να διαπιστώσει κανείς εξετάζοντας προσεκτικά το ζήτημα κατ' αυτόν τον τρόπο, ακόμη και σύμφωνα με το γράμμα, ότι οι θεοκήρυκες συμφωνούν μεταξύ τους. Επειδή ο Λουκάς μίλησε για οκτώ ημέρες, όχι επειδή διαφωνεί με εκείνον που είπε «μετά από έξι ημέρες», αλλά επειδή συμπεριέλαβε τόσο την ημέρα κατά την οποία ειπώθηκαν εκείνα τα λόγια όσο και την ημέρα κατά την οποία μεταμορφώθηκε ο Κύριος· πράγμα που και ο Ματθαίος αφήνει να εννοήσουν όσοι εξετάζουν με σύνεση, γι' αυτό και την πρόθεση «μετά», η οποία δηλώνει την επόμενη, αυτός μεν τη χρησιμοποίησε, ενώ ο άλλος την παρέλειψε· διότι δεν λέει «μετά από οκτώ ημέρες», όπως εκείνος «μετά από έξι ημέρες», αλλά «πέρασαν περίπου οκτώ ημέρες». Έτσι δεν υπάρχει καμία απόκλιση στο ιστορικό νόημα των Ευαγγελιστών.

Αλλά όταν έφτασε η όγδοη ημέρα, όπως έχει λεχθεί, ο Κύριος, παίρνοντας μαζί του τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, ανέβηκε στο όρος για να προσευχηθεί· διότι πάντοτε προσευχόταν, είτε αποχωρώντας από όλους, ακόμη και από τους ίδιους τους Αποστόλους, μένοντας μόνος, όπως όταν έθρεψε τους πεντακισχιλίους, μαζί με γυναίκες και παιδιά, με πέντε άρτους και δύο ψάρια, διότι αμέσως, αφού τους απέλυσε όλους και ανάγκασε όλους τους μαθητές να μπουν στο πλοίο, ο ίδιος ανέβηκε στο όρος για να προσευχηθεί· είτε παίρνοντας μαζί του λίγους, εκείνους που υπερείχαν των υπολοίπων. Διότι και όταν πλησίαζε το σωτήριο πάθος, λέει στους άλλους μαθητές: καθίστε εδώ, έως ότου προσευχηθώ· ενώ παίρνει μαζί του τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη. Αυτούς λοιπόν πήρε μόνους και εδώ και «τους ανεβάζει σε υψηλό όρος κατ' ιδίαν, και μεταμορφώθηκε μπροστά τους», δηλαδή ενώ εκείνοι έβλεπαν.

ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΤΗΝ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ Στην οποία αποδεικνύεται ότι, αν και το θειότατο φως της είναι άκτιστο, εντούτοις δεν είναι η ουσία του Θεού. Ο προφήτης Ησαΐας προφήτευσε για το Ευαγγέλιο ότι «ο Κύριος θα δώσει σύντομο λόγο πάνω στη γη». Σύντομος δε είναι ο λόγος που με λίγες λέξεις εμπεριέχει πολύ νόημα. Επομένως, ας επανεξετάσουμε σήμερα τα ευαγγελικά λόγια που εξετάσαμε προηγουμένως, και ας προσθέσουμε όσα λείπουν, για να εμφορηθούμε ακόμη περισσότερο από το άχραντο νόημα που εναπόκειται σε αυτά και να καταληφθούμε όλοι από τη θεία κατοχή. «Εκείνο τον καιρό, παραλαμβάνει ο Ιησούς τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη και τους ανεβάζει σε ένα ψηλό βουνό ιδιαιτέρως, και μεταμορφώθηκε μπροστά τους και έλαμψε το πρόσωπό του σαν τον ήλιο». Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας, αδελφοί, ημέρα θεία και καινή και αιώνια, η οποία δεν μετριέται με χρονικά διαστήματα, ούτε αυξάνεται και μειώνεται, ούτε διακόπτεται από τη νύχτα. Διότι είναι ημέρα του ήλιου της δικαιοσύνης, στον οποίο δεν υπάρχει παραλλαγή ή σκιά μεταβολής. Αυτός, από τότε που, με την ευδοκία του Πατρός και τη συνέργεια του Αγίου Πνεύματος, έλαμψε φιλάνθρωπα πάνω μας και μας έβγαλε από το σκοτάδι στο θαυμαστό του φως, συνεχίζει να λάμπει διαρκώς πάνω από τα κεφάλια μας, όντας ήλιος αβασίλευτος.

Διότι, εάν βέβαια ήταν κάποιοι άλλοι πιο βραδύνοες, θα ήταν αναγκαίο και αυτό· επειδή όμως ήταν δόκιμοι και καλοπροαίρετοι, τους παρακινεί μέσα από τα πιο χρηστά. Και δεν το δείχνει αυτό μόνο γι' αυτόν τον λόγο, αλλά και επειδή αυτό ήταν μάλλον πιο ταιριαστό στον Ίδιο. Βέβαια, δεν παραβλέπει ούτε το άλλο μέρος· αλλά υπάρχουν σημεία όπου φέρνει σχεδόν μπροστά στα μάτια μας τα ίδια τα πράγματα της γέεννας, όπως όταν εισάγει την εικόνα του Λαζάρου, και όταν μνημονεύει εκείνον που απαίτησε τα εκατό δηνάρια, και εκείνον που φορούσε ρυπαρά ενδύματα, καθώς και πολλούς άλλους. «Και μετά από έξι ημέρες παραλαμβάνει τον Πέτρο και τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη». Άλλος πάλι Ευαγγελιστής λέει «μετά από οκτώ», χωρίς να έρχεται σε αντίθεση με αυτόν, αλλά μάλιστα συμφωνώντας απόλυτα. Διότι ο μεν ένας συμπεριέλαβε στον υπολογισμό του και την ίδια την ημέρα κατά την οποία μίλησε, και εκείνη κατά την οποία τους ανέβασε, ενώ ο άλλος μέτρησε μόνο τις ενδιάμεσες ημέρες.

Αφού πήρε λοιπόν μαζί του τους κορυφαίους, τους ανεβάζει σε ένα ψηλό όρος κατ' ιδίαν, και μεταμορφώθηκε μπροστά τους, και έλαμψε το πρόσωπό του σαν τον ήλιο, και τα ενδύματά του έγιναν λευκά σαν το φως. Και εμφανίστηκαν σε αυτούς ο Μωυσής και ο Ηλίας να συνομιλούν μαζί του. Γιατί παίρνει μαζί του μόνο αυτούς; Διότι αυτοί υπερείχαν από τους άλλους. Και ο μεν Πέτρος φανέρωνε την υπεροχή του από το γεγονός ότι τον αγαπούσε πάρα πολύ· ο δε Ιωάννης, από το ότι αγαπιόταν πάρα πολύ· και ο Ιάκωβος, από την απάντηση που έδωσε μαζί με τον αδελφό του, λέγοντας: «Μπορούμε να πιούμε το ποτήριο»· και όχι μόνο από την απάντηση, αλλά και από τα έργα του, τόσο τα υπόλοιπα, όσο και από το γεγονός ότι εκπλήρωσε όσα είχε πει. Διότι ήταν τόσο ορμητικός και δυσβάστακτος για τους Ιουδαίους, ώστε και ο Ηρώδης θεώρησε ότι θα προσέφερε τη μεγαλύτερη χάρη στους Ιουδαίους, εάν τον εξόντωνε. Γιατί όμως δεν τους ανεβάζει αμέσως;

Διότι και όταν ο Χριστός είπε: «Θα παραδώσουν τον Υιό του ανθρώπου, και θα τον μαστιγώσουν, και θα τον σταυρώσουν», αυτός λέει: «Ίλεώς σοι, Κύριε· ποτέ δεν πρόκειται να σου συμβεί αυτό». Διότι ας μην εξετάσουμε το γεγονός ότι η απάντηση ήταν απερίσκεπτη, αλλά το ότι προερχόταν από γνήσιο και φλογερό πόθο. Πάλι, ανέβηκε στο όρος και μεταμορφώθηκε· εμφανίστηκε εκεί ανάμεσά τους ο Ηλίας και ο Μωυσής να συνομιλούν. Πάλι και εκεί ο Πέτρος λέει: «Αν θέλεις, ας στήσουμε εδώ τρεις σκηνές».

ιʹ. Έντεινε την προσοχή σου και μην αποκάμνεις καθώς παρατείνεται ο λόγος. Διότι, όπως ακριβώς όταν εμφανίζεται, δεν εμφανίζεται όπως πραγματικά είναι, ούτε φαίνεται γυμνή η ουσία Του· (επειδή κανείς δεν είδε τον Θεό, αυτό που πραγματικά είναι· διότι μπροστά στη συγκατάβασή Του ακόμη και τα Χερουβίμ έτρεμαν· συγκατέβη, και τα όρη καπνίζουν· συγκατέβη, και η θάλασσα ξηραίνεται· συγκατέβη, και ο ουρανός σαλεύεται· και αν δεν συγκατέβαινε, ποιος θα μπορούσε να το αντέξει;) όπως λοιπόν δεν εμφανίζεται αυτό που πραγματικά είναι, αλλά εκείνο που μπορεί να αντικρίσει αυτός που βλέπει· γι' αυτόν τον λόγο άλλοτε μεν εμφανίζεται ως παλαιός, άλλοτε ως νέος, άλλοτε μέσα σε φωτιά, άλλοτε σε αύρα, άλλοτε σε νερό, άλλοτε με πανοπλία, όχι επειδή μεταβάλλει την ουσία Του, αλλά επειδή διαμορφώνει την όψη Του σύμφωνα με την ποικιλία των υποκειμένων. Έτσι ακριβώς, και όταν θέλει να πει κάτι για τον Εαυτό Του, χρησιμοποιεί ανθρώπινες εικόνες. Για παράδειγμα λέγω: ανέβηκε στο όρος, «Και μεταμορφώθηκε μπροστά τους, και έλαμψε το πρόσωπό Του σαν το φως, και τα ιμάτιά Του έγιναν λευκά σαν το χιόνι». Παράνοιξε, λέγει, λίγο τη θεότητα, τους έδειξε τον Θεό που ενοικεί μέσα Του, «Και μεταμορφώθηκε μπροστά τους». Προσέξτε τον λόγο με ακρίβεια. Λέγει, «Και μεταμορφώθηκε μπροστά τους, και έλαμψαν τα ιμάτιά Του σαν το φως, και η όψη Του σαν τον ήλιο».

ιβ΄. Παραλαμβάνοντας, λοιπόν, στο όρος Θαβώρ αυτούς που διέπρεπαν στο ύψος των αρετών, μεταμορφώθηκε μπροστά τους. Μεταμορφώνεται ενώπιον των μαθητών, Εκείνος που είναι πάντοτε εξίσου δεδοξασμένος και λάμπει με την αστραπή της θεότητας. Διότι, έχοντας γεννηθεί από τον Πατέρα άναρχα, κατέχει άναρχη τη φυσική ακτίνα της θεότητας, χωρίς να έχει λάβει την ύπαρξη εκ των υστέρων, ούτε πάλι να προσλαμβάνει τη δόξα. Διότι προέρχεται από τον Πατέρα, αλλά υπάρχει άναρχα και άχρονα, κατέχοντας την οικεία λαμπρότητα της δόξας· και αφού σαρκώθηκε, παραμένει ο ίδιος, μένοντας στην ίδια θεία λαμπρότητα. Και δοξάζεται μεν η σάρκα ταυτόχρονα με την παραγωγή της από την ανυπαρξία στην ύπαρξη (από το μη ον στο είναι), και η δόξα της θεότητας ονομάζεται και δόξα του σώματος. Διότι ο Χριστός είναι ένας, όντας και το ένα και το άλλο, ομοούσιος με τον Πατέρα, και συμφυής και ομόφυλος με εμάς. Αν και, λοιπόν, το άγιο σώμα δεν υπήρξε ποτέ αμέτοχο της θείας δόξας, αλλά εξαιτίας της άκρας καθ' υπόστασιν ενώσεως πλούτισε τέλεια με τη δόξα της αόρατης θεότητας, έτσι ώστε να είναι μία και η αυτή η δόξα του Λόγου και της σάρκας, εντούτοις η δόξα, παραμένοντας αφανής στο φαινόμενο σώμα, ήταν αόρατη στους δεσμίους της σάρκας, οι οποίοι δεν μπορούσαν να χωρέσουν αυτά που είναι αθέατα ακόμη και στους αγγέλους. Μεταμορφώνεται, λοιπόν, όχι προσλαμβάνοντας αυτό που δεν ήταν, αλλά φανερώνοντας στους οικείους του μαθητές αυτό που ήδη ήταν, διανοίγοντας τα μάτια τους και κάνοντάς τους από τυφλούς να βλέπουν. Και αυτό είναι το «Μεταμορφώθηκε μπροστά τους».

Ο μεν, λέγοντας «Πέρασαν περίπου οκτώ ημέρες μετά τους λόγους αυτούς», αφού τις αρίθμησε όλες, πρόσθεσε: «Και παραλαμβάνει τον Πέτρο, και τον Ιάκωβο, και τον Ιωάννη», και τα εξής, διηγούμενος τα περί της προκείμενης οπτασίας. Ο δε, με το «Μετά από έξι ημέρες», μνημόνευσε μόνο τις ενδιάμεσες. Ας παύσουν, λοιπόν, εκείνοι που επιχειρούν να παρερμηνεύουν τα νοήματα των θείων λόγων, εμμένοντας στην παράδοση των αποστόλων και στην πίστη που παραδόθηκε εξ αρχής και επικρατεί στις Εκκλησίες: ότι δηλαδή, έχοντας παραλάβει και κηρύσσοντας την ανάσταση των ανθρώπων, δεν αναγνωρίζει ως ανθρώπους τίποτε άλλο παρά αυτό που γνωρίζει ότι είναι οι άνθρωποι· ενώ μια μορφή που δεν είναι τέτοια, ούτε τη γνωρίζει ούτε τη δίδαξε ποτέ ότι αποτελεί άνθρωπο.

Και μετά από έξι ημέρες, παραλαμβάνει ο Ιησούς τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη και τους ανεβάζει σε ένα υψηλό όρος κατ' ιδίαν· και μεταμορφώθηκε ενώπιόν τους, και έλαμψε το πρόσωπό του σαν τον ήλιο, και τα ενδύματά του έγιναν λευκά σαν το φως.

«Και έπειτα από έξι ημέρες», λέει, δηλαδή μετά την ερώτηση του Σωτήρα μας προς τους μαθητές του στην Καισάρεια «ποιος νομίζουν οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου», και ότι «άλλοι βρέθηκαν να θεωρούν τον Δεσπότη ως τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, άλλοι ως τον Ηλία, και άλλοι ως τον Ιερεμία ή έναν από τους προφήτες», μετά την ομολογία του Πέτρου ότι «εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζωντανού Θεού», μετά την αυστηρή εντολή «στους μαθητές να μην πουν σε κανέναν ότι αυτός είναι ο Χριστός», μετά την αποκάλυψη σε αυτούς «ότι πρέπει αυτός να πάθει πολλά από αμαρτωλούς ανθρώπους και να θανατωθεί και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί», μετά τη ρήση «αν κάποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί» και ότι «δεν ωφελείται σε τίποτα ο άνθρωπος, εάν κερδίσει όλον τον κόσμο και ζημιωθεί την ψυχή του» και ότι «πρόκειται να έρθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του Πατέρα του, για να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του» και ότι «υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ» και τα εξής. «Και έπειτα από έξι ημέρες» από αυτά τα θεία λόγια, θέλησε να δείξει στους μαθητές, στο μέτρο της αντιληπτικής τους ικανότητας, τι σημαίνει το να έρθει στη δόξα του Πατέρα του. Γι' αυτό και «παραλαμβάνει τους τρεις μαθητές, τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη». Δεν παραλαμβάνει τους τρεις επειδή δήθεν δεν έχει εμπιστοσύνη στους υπόλοιπους μαθητές, αλλά για να μας διδάξει να μην αποκαλύπτουμε αδιακρίτως παντού τα κρυμμένα μυστήρια.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ανεβάζει κατ' ιδίαν τους ιερούς μαθητές σε ψηλό όρος και τους καθιστά μάρτυρες μιας τέτοιας θεοσημίας και μεταμορφώνεται μπροστά τους, και έδειξε τα μεν ιμάτια να αστράφτουν σαν το φως, το δε πρόσωπο σαν τον ήλιο, για να δείξει ότι ήλθε για να ανυψώσει τον κόσμο από τα κάτω προς τα άνω, αποκαθιστώντας την ανθρώπινη φύση στο αρχέτυπο κάλλος και αξίωμα, και για να μην παρασύρονται καθόλου χαμερπώς προς τα κάτω ξεχνώντας τα άνω, αλλά, βάζοντας «αναβάσεις στην καρδιά» τους, να επιζητούν τα άνω και να αναλογίζονται την ημέρα εκείνης της ανέκφραστης και δεύτερης παρουσίας Του, σκεπτόμενοι δηλαδή πώς εμείς οι αμαρτωλοί, με οφθαλμούς σκοτεινιασμένους από τα πάθη, θα μπορέσουμε να δούμε τις θείες αναλαμπές εκείνης της άρρητης φωτοχυσίας, όταν οι ίδιοι οι θείοι μαθητές, που για τόσο χρόνο ακολουθούσαν τον Χριστό, μη μπορώντας να αντέξουν ούτε μια αμυδρή ακτίνα της μεταμορφώσεώς Του, έπεφταν πρηνείς στο έδαφος.

πγʹ. Ο Λόγος δεν παίρνει μαζί Του όλους τους υπηρέτες και μαθητές Του για την αποκάλυψη των κρυμμένων και μεγαλύτερων μυστηρίων Του, αλλά μερικούς, σε όσους δόθηκε πνευματική ακοή και ανοίχθηκε οφθαλμός οπτασίας και έγινε ξεκάθαρη η νέα τους γλώσσα. Αυτούς, λοιπόν, παραλαμβάνει και τους ξεχωρίζει από τους άλλους, αν και εκείνοι είναι ομοίως μαθητές, και ανεβαίνει στο Θαβώριο όρος της θεωρίας, και μεταμορφώνεται μπροστά τους. Δεν τους μυσταγωγεί πλέον στα της βασιλείας των ουρανών, αλλά τους δείχνει τη δόξα και τη λαμπρότητα της θεότητας. Και δίνει τη χάρη ώστε ο χαρακτήρας του βίου και του λόγου τους να λάμπει εξαιτίας Του, σαν τον ήλιο, στο μέσον της Εκκλησίας των πιστών. Τα δε νοήματά τους τα μεταβάλλει σε λευκότητα και καθαρότητα υπέρλαμπρου φωτός, και θέτει μέσα τους τον δικό Του νου, και τους αποστέλλει να εκφέρουν διά του στόματός τους καινούργια και παλαιά, για την οικοδομή της Εκκλησίας Του.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΖ΄. Περί της μεταμορφώσεως του Χριστού. Περί του σεληνιαζομένου. Περί αυτών που ζητούσαν το δίδραχμο. «Και ύστερα από έξι ημέρες, παραλαμβάνει ο Ιησούς τον Πέτρο, και τον Ιάκωβο, και τον Ιωάννη τον αδελφό του.» Αυτό δεν αντίκειται στα λεγόμενα του Λουκά, ότι «Μετά δε από τους λόγους αυτούς πέρασαν περίπου οκτώ ημέρες», και τα εξής· διότι ο Λουκάς συναριθμεί και την πρώτη και την τελευταία ημέρα, κατά την οποία ανέβηκαν στο όρος. Ο Ματθαίος όμως, μετράει μόνο τις ενδιάμεσες. Πήρε δε τον μεν Πέτρο, επειδή Τον αγαπούσε σφόδρα, τον δε Ιωάννη, ως αγαπώμενο, τον δε Ιάκωβο, επειδή και αυτός ήταν ζηλωτής· και είναι φανερό ότι είχε ζήλο, από το ότι υποσχέθηκε να πιει το ποτήριο, και από το ότι ο Ηρώδης τον θανάτωσε με μαχαίρι για να αρέσει στους Ιουδαίους. «Και τους ανεβάζει σε ένα υψηλό όρος ιδιαιτέρως, και μεταμορφώθηκε μπροστά τους. Και έλαμψε το πρόσωπό του σαν τον ήλιο, και τα ιμάτιά του έγιναν λευκά σαν το φως.» Σε υψηλό όρος τους ανεβάζει, δείχνοντας ότι, εάν κάποιος δεν υψωθεί, δεν καθίσταται άξιος τέτοιων θεωριών. Ιδιαιτέρως δε, διότι ο Χριστός συνήθιζε να επιτελεί τις πιο παράδοξες θαυματουργίες κρυφά, ώστε, ορώμενος από τους πολλούς ως Θεός, να μη νομιστεί ότι είναι άνθρωπος κατά φαντασία. Ακούγοντας δε για μεταμόρφωση, μη νομίσεις ότι απέβαλε τότε το σώμα, αλλά ότι το σώμα παρέμενε στο σχήμα του· διότι ακούς για το πρόσωπό του και τα ιμάτια.

Διότι θα τον θεωρούσαν πλάνο, ότι έκανε τα θεοπρεπή έργα κατά φαντασία. Εσύ όμως μάθε, ότι μετά από έξι ημέρες, δηλαδή μετά τον κόσμο που δημιουργήθηκε σε έξι ημέρες, ακολουθεί η θεωρία του Θεού. Διότι, εάν δεν υπερβείς τον κόσμο και δεν υψωθείς στο όρος, δεν πρόκειται να δεις λαμπρά, ούτε το πρόσωπο του Ιησού, εννοώ τη θεότητα, ούτε τα ιμάτια, δηλαδή τη σάρκα. Θα δεις δε τότε και τον Μωυσή και τον Ηλία να συνομιλούν με τον Ιησού. Διότι ο νόμος και οι προφήτες και ο Ιησούς ένα πράγμα λένε και συμφωνούν μεταξύ τους. Αλλά και όταν βρεις κάποιον να ερμηνεύει λαμπρά το νόημα της Γραφής, να γνωρίζεις ότι αυτός βλέπει λαμπρά το πρόσωπο του Ιησού. Εάν δε διασαφηνίζει και λαμπρύνει και τις λέξεις, αυτός βλέπει και τα ιμάτια του Ιησού λευκά, διότι οι λέξεις είναι τα ιμάτια των νοημάτων.