Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 17:10

Και έλεγε ότι οι αλλεπάλληλες και ανείπωτες συμφορές αποτελούν τεκμήριο αυτού· και ότι πρέπει να έλθει ο Ηλίας. Απορούσαν, λοιπόν, τότε οι Θεσσαλονικείς για αυτά, αλλά σε εμάς αποδείχθηκε χρήσιμη η δική τους απορία· διότι αυτά δεν είναι χρήσιμα μόνο σε εκείνους, αλλά και σε εμάς, προκειμένου να απαλλαγούμε από τους παιδικούς μύθους και τα ληρήματα των γραιών. Ή μήπως δεν ακούσατε πολλές φορές, όταν ήσασταν παιδιά, κάποιους να λένε πολλά και για το όνομα του αντιχρίστου, και για την κάμψη των γονάτων; Διότι ο διάβολος σπέρνει αυτά τα πράγματα ενώ οι διάνοιές μας είναι ακόμη τρυφερές, ώστε να συναυξηθεί με εμάς αυτή η δοξασία, για να μπορέσει να μας εξαπατήσει. Δεν θα τα παρέλειπε, λοιπόν, αυτά ο Παύλος όταν μιλούσε περί του αντιχρίστου, εάν βεβαίως ήταν χρήσιμα. Ας μην τα αναζητούμε, επομένως, αυτά.

ΟΜΙΛΙΑ ΝΖ΄. Και τον ρώτησαν οι μαθητές του λέγοντας: «Γιατί λοιπόν οι γραμματείς λένε ότι πρέπει πρώτα να έρθει ο Ηλίας;» α΄. Άρα δεν το γνώριζαν αυτό από τις Γραφές, αλλά εκείνοι τους το εξηγούσαν, και κυκλοφορούσε αυτός ο λόγος στο αμέτρητο πλήθος, όπως ακριβώς συνέβαινε και για τον Χριστό. Γι' αυτό και η Σαμαρείτιδα έλεγε: «Έρχεται ο Μεσσίας· όταν έρθει εκείνος, θα μας τα αναγγείλει όλα»· και οι ίδιοι ρωτούσαν τον Ιωάννη: «Εσύ είσαι ο Ηλίας, ή ο προφήτης;». Διότι επικρατούσε μεν, όπως είπα, ο λόγος αυτός και για τον Χριστό και για τον Ηλία, όμως δεν ερμηνευόταν από εκείνους όπως θα έπρεπε.

Διότι οι Γραφές ομιλούν για δύο παρουσίες του Χριστού, και για αυτήν που έχει ήδη πραγματοποιηθεί, και για τη μελλοντική· και φανερώνοντας αυτές ο Παύλος έλεγε: «Φανερώθηκε η σωτήρια χάρη του Θεού, η οποία μας παιδαγωγεί, ώστε, αφού αρνηθούμε την ασέβεια και τις κοσμικές επιθυμίες, να ζήσουμε με σωφροσύνη, με δικαιοσύνη και με ευσέβεια». Ιδού η μία· άκουσε πώς δηλώνει και την άλλη. Διότι, αφού είπε αυτά, πρόσθεσε: «Προσμένοντας τη μακάρια ελπίδα και την επιφάνεια του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού». Και οι προφήτες εξάλλου αναφέρουν και τις δύο· της μίας όμως, της δεύτερης, λέγουν ότι πρόδρομος θα είναι ο Ηλίας. Διότι της πρώτης έγινε ο Ιωάννης, τον οποίο ο Χριστός ονόμαζε και Ηλία· όχι επειδή ήταν ο Ηλίας, αλλά επειδή εκπλήρωνε τη διακονία εκείνου. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος θα είναι πρόδρομος της δεύτερης παρουσίας, έτσι και αυτός έγινε της πρώτης. Αλλά οι γραμματείς, συγχέοντας αυτά και διαστρέφοντας τη σκέψη του λαού, υπενθύμιζαν στον λαό μόνο εκείνη, τη δεύτερη παρουσία, και έλεγαν ότι: «Εάν αυτός είναι ο Χριστός, έπρεπε να είχε προηγηθεί ο Ηλίας». Γι' αυτόν τον λόγο και οι μαθητές λέγουν: «Πώς λοιπόν οι γραμματείς λέγουν ότι πρέπει να έλθει πρώτα ο Ηλίας;» Γι' αυτό και οι Φαρισαίοι, στέλνοντας απεσταλμένους στον Ιωάννη, τον ρωτούσαν: «Είσαι εσύ ο Ηλίας;», χωρίς να κάνουν πουθενά λόγο για την πρώτη παρουσία. Ποια είναι λοιπόν η λύση την οποία έδωσε ο Χριστός;

Ματθ. 17, 9-12 Έπειτα, αφού στερέωσαν καλά αυτά στην καρδιά τους, το μόνο που δεν λένε είναι: Ιδού, βλέπουμε και έχουμε πειστεί ότι εσύ είσαι και όχι άλλος ο ερχόμενος Θεός μας, λυτρωτής και κριτής, και ότι η προσδοκώμενη παρουσία σου έχει ήδη φτάσει. Πώς λοιπόν λένε οι γραμματείς ότι πρέπει να έρθει πρώτα ο Ηλίας; Αυτό το έλεγαν οι Ιουδαίοι και το διέδιδαν προσπαθώντας να ανατρέψουν την παρούσα παρουσία του Χριστού, υποστηρίζοντας ότι πριν από αυτήν όφειλε να έρθει ο Ηλίας. Οι απόστολοι, όμως, το προέβαλαν αυτό όχι επειδή αμφέβαλλαν οι ίδιοι· αντίθετα, ήταν απόλυτα πεπεισμένοι, είχαν αποκτήσει πλήρη βεβαιότητα και ήταν ένθερμοι στο φρόνημα από όσα είχαν ακούσει και δει. Γι' αυτό, καθώς κατέβαιναν αμέσως από το όρος, υπέβαλαν την ερώτηση χωρίς καμία απολύτως αναβολή. Και παραθέτουν τον ισχυρισμό των γραμματέων, ώστε να μην είναι μόνο οι ίδιοι πεπεισμένοι επειδή έγιναν θεατές των φρικτών και απόρρητων μυστηρίων, αλλά ώστε, όταν θελήσουν να κηρύξουν, να αποκαλύψουν και να διδάξουν αυτά τα γεγονότα στους άλλους, να μην συναντήσουν ως εμπόδιο τον ισχυρισμό που προβάλλεται από τους γραμματείς. Γι' αυτό και ο Κύριος, γνωρίζοντας την προθυμία τους να διηγηθούν όσα είδαν, τους συγκρατεί προς το παρόν, μεταθέτοντας τη διήγηση των υψηλοτέρων και πιο θαυμαστών γεγονότων για την περίοδο μετά την ανάσταση.

Ο Δεσπότης δεν προσφέρει στους γραμματείς την επίλυση της φαινομενικής απορίας, αποδεικνύοντας ότι η λύση ουδόλως πρόκειται να βελτιώσει τους γραμματείς. Διότι δεν προέβαλαν αυτό το ζήτημα από άγνοια της αλήθειας, αλλά από κακεντρέχεια και πώρωση της γνώμης. Επειδή εκείνους, τους οποίους η ενάργεια τόσο μεγάλων θαυμάτων δεν συνέτισε, αλλά τους άναψε ακόμη μεγαλύτερο φθόνο, ούτε η χάρη μιας τέτοιας διδασκαλίας τους οδήγησε σε μετάνοια. Τι θα επιτύγχανε η διασαφήνιση ενός λόγου που δεν εγείρει καν απορία, αλλά διαστρεβλώνεται κακόβουλα από αυτούς; Για τον λόγο αυτόν, λοιπόν, εισάγει τη λύση που αρμόζει όχι στους ίδιους τους Ιουδαίους, αλλά στους αποστόλους, ότι θα έρθει μεν αυτός που λένε, ο Ηλίας, και θα αποκαταστήσει τα πάντα, αλλά ήδη και εκείνος που έχει τον ίδιο τρόπο ζωής με τον Ηλία ήρθε και του προξένησαν μύρια κακά. Ας μην σεμνύνονται, επομένως, λέγοντας ότι «πρέπει να έρθει ο Ηλίας». Διότι εκείνοι που μεταχειρίστηκαν με αυτόν τον τρόπο τον ομοιότροπό του, εάν εμφανιζόταν τώρα και εκείνος, δεν θα δίσταζαν να τον κακοποιήσουν παρομοίως, αυτοί οι οποίοι δεν διστάζουν να παραδώσουν σε σταυρό και θάνατο όχι μόνο τον ομοιότροπο του Ηλία, αλλά και τον ίδιο τον Δεσπότη αμφοτέρων. Και λέει: «και δεν τον αναγνώρισαν». Δεν θέλησαν να τον γνωρίσουν, αλλά, παρότι δεν είχαν καμία αφορμή για να τον κατηγορήσουν, έπραξαν εις βάρος του όλα όσα τους επέτρεπε η πονηρή τους διάθεση. Τον έριξαν στη φυλακή ως κακούργο, έκαναν τη ζωή του αντάλλαγμα για έναν χορό, του απέκοψαν την κεφαλή, τον εξύβρισαν και μετά θάνατον πάνω σε πινάκιο, νομίζοντας ότι θριαμβεύουν.

Γιατί λοιπόν οι Γραμματείς λένε ότι πρέπει να έρθει πρώτα ο Ηλίας;» Εξαπατώντας τον λαό οι Γραμματείς έλεγαν ότι αυτός δεν ήταν ο Χριστός· διότι, αν ήταν, ο Ηλίας θα ερχόταν πρώτα, αγνοώντας ότι δύο είναι οι παρουσίες του Χριστού, εκ των οποίων της μεν πρώτης πρόδρομος είναι ο Ιωάννης, της δε δεύτερης ο Ηλίας. Αυτό ακριβώς λοιπόν ερμηνεύει και ο Χριστός στους μαθητές. Διότι, άκουσε: «Ο δε Ιησούς αποκριθείς τούς είπε· Ο Ηλίας μεν έρχεται πρώτα, και θα αποκαταστήσει τα πάντα.