Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 17:11

Ματθ. 17, 11-12 Ο Χριστός καταδεικνύει ότι οι Ιουδαίοι αγνοούν βαθύτατα τις Γραφές, εξαιτίας του οποίου δεν αναγνώρισαν τον Ιωάννη, δηλαδή τον πρώτο Ηλία που «ετοίμασε την οδό του Κυρίου», τον οποίο αφού αγνόησαν και σκότωσαν ως πρόδρομο του Χριστού, αγνόησαν και τον ίδιο τον Κύριο και τον σκότωσαν.

Βʹ. «Για να κριθούν.» Δεν είπε, «Για να κολαστούν»· διότι και χωρίς αυτό επρόκειτο να κολαστούν, αλλά, «Για να κριθούν», δηλαδή να καταδικαστούν στο φοβερό κριτήριο, ώστε να είναι αναπολόγητοι. Ποιοι όμως είναι αυτοί; Ο ίδιος το ερμήνευσε προσθέτοντας: «Εκείνοι που δεν πίστεψαν στην αλήθεια, αλλά ευαρεστήθηκαν στην αδικία». Αποκαλεί δε «αγάπη της αλήθειας» τον Χριστό· διότι, όπως λέει, δεν δέχθηκαν την αγάπη της αλήθειας· επειδή ήταν και τα δύο, και για τα δύο προσήλθε, και από αγάπη προς τους ανθρώπους και υπέρ της αλήθειας. «Αλλά ευαρεστήθηκαν», λέει, «στην αδικία»· διότι εκείνος (ο Αντίχριστος) ήλθε για τη φθορά των ανθρώπων και για να τους αδικήσει. Διότι τι δεν θα πράξει τότε; Όλα θα τα κινήσει, όλα θα τα ταράξει, και με τα προστάγματα και με τον φόβο. Θα είναι φοβερός από παντού, από την εξουσία, από την ωμότητα, από τα παράνομα προστάγματα. Αλλά μη φοβηθείς· σε εκείνους που οδεύουν προς την απώλεια, λέει, θα έχει την ισχύ του. Διότι και ο Ηλίας θα έλθει τότε για να στηρίξει τους πιστούς. Και αυτό το λέει ο Χριστός: «Ο Ηλίας έρχεται και θα αποκαταστήσει τα πάντα». Γι' αυτό ειπώθηκε για τον Ιωάννη το: «Με τη δύναμη και το πνεύμα του Ηλία». Διότι ούτε σημεία έκανε, όπως ο Ηλίας, ούτε θαύματα· διότι, λέει, «ο Ιωάννης μεν δεν έκανε κανένα σημείο, όμως όλα όσα είπε ο Ιωάννης γι' Αυτόν ήταν αληθινά».

Ότι ο Ηλίας μεν έρχεται τότε, πριν από τη δευτέρα μου παρουσία· αλλά και τώρα έχει έλθει ο Ηλίας· αποκαλώντας έτσι τον Ιωάννη. Αυτός ήλθε ως Ηλίας. Εάν όμως αναζητάς τον Θεσβίτη, αυτός έρχεται. Γι' αυτό και έλεγε: Ο Ηλίας μεν έρχεται, και θα αποκαταστήσει τα πάντα. Ποια πάντα; Εκείνα τα οποία έλεγε ο προφήτης Μαλαχίας.

«Διότι θα σας στείλω», λέει, «τον Ηλία τον Θεσβίτη, ο οποίος θα αποκαταστήσει την καρδιά του πατέρα προς τον υιό, μήπως, όταν έλθω, πατάξω τη γη ολοσχερώς». Είδες την ακρίβεια της προφητικής ρήσης; Επειδή δηλαδή ο Χριστός ονόμασε τον Ιωάννη Ηλία, εξαιτίας της κοινής τους διακονίας, για να μην νομίσεις ότι αυτό εννοείται τώρα και από τον προφήτη, πρόσθεσε και την πατρίδα του, λέγοντας, «τον Θεσβίτη»· ο Ιωάννης όμως δεν ήταν Θεσβίτης. Και θέτει και ένα άλλο χαρακτηριστικό γνώρισμα μαζί με αυτό, λέγοντας, «Μήπως, όταν έλθω, πατάξω τη γη ολοσχερώς», φανερώνοντας τη φοβερή δεύτερη παρουσία Του. Διότι κατά την πρώτη (παρουσία) δεν ήλθε για να πατάξει τη γη. «Διότι δεν ήλθα», λέει, «για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να σώσω τον κόσμο». Δηλώνοντας λοιπόν ότι ο Θεσβίτης έρχεται πριν από εκείνη (την παρουσία) που επιφέρει την κρίση, είπε αυτά τα λόγια. Ταυτόχρονα διδάσκει και την αιτία της παρουσίας του. Ποια είναι δε η αιτία; Για να πείσει, όταν έλθει, τους Ιουδαίους να πιστέψουν στον Χριστό, και να μην καταστραφούν όλοι ολοσχερώς όταν Εκείνος έλθει. Γι' αυτό ακριβώς και ο Ίδιος (ο Χριστός), παραπέμποντάς τους σε αυτή την ανάμνηση, λέει: «Και θα αποκαταστήσει τα πάντα»· δηλαδή, θα διορθώσει την απιστία των Ιουδαίων που θα βρίσκονται τότε στη ζωή. Γι' αυτό και εκφράστηκε με πάρα πολύ μεγάλη ακρίβεια. Διότι δεν είπε: «Θα αποκαταστήσει την καρδιά του υιού προς τον πατέρα», αλλά, «Του πατέρα προς τον υιό».

Σας λέω δε, ότι ο Ηλίας ήδη ήρθε, και δεν τον αναγνώρισαν, αλλά έκαναν σε αυτόν όσα θέλησαν. Έτσι και ο Υιός του ανθρώπου πρόκειται να πάθει από αυτούς. Τότε κατάλαβαν ότι τους μίλησε για τον Ιωάννη. Αν και ούτε οι γραμματείς το είπαν αυτό, ούτε οι Γραφές· αλλά επειδή πλέον είχαν γίνει πιο οξυδερκείς και πιο προσεκτικοί σε όσα λέγονταν, γρήγορα το κατανόησαν. Από πού όμως το κατάλαβαν αυτό οι μαθητές; Τους είχε ήδη πει προηγουμένως: «Αυτός είναι ο Ηλίας που πρόκειται να έρθει»· εδώ όμως λέει ότι «Ήρθε»· και πάλι ότι «ο Ηλίας έρχεται και θα τα αποκαταστήσει όλα». Αλλά μη θορυβηθείς, ούτε να νομίσεις ότι ο λόγος είναι πεπλανημένος, αν άλλοτε μεν είπε ότι θα έρθει, και άλλοτε ότι έχει ήδη έρθει. Διότι όλα αυτά είναι αληθινά.

Διότι, όταν μεν λέγει ότι ο Ηλίας έρχεται και θα αποκαταστήσει τα πάντα, εννοεί τον ίδιο τον Ηλία και την επιστροφή των Ιουδαίων που πρόκειται να γίνει τότε· όταν όμως λέγει ότι είναι αυτός που μέλλει να έλθει, αποκαλεί τον Ιωάννη Ηλία, με βάση τον τρόπο της διακονίας του. Επειδή και οι προφήτες αποκαλούσαν τον καθένα από τους ευδόκιμους βασιλείς Δαβίδ, και τους Ιουδαίους άρχοντες των Σοδόμων και υιούς Αιθιόπων, λόγω του τρόπου της διαγωγής τους. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος θα είναι πρόδρομος της δεύτερης παρουσίας, έτσι και αυτός έγινε πρόδρομος της πρώτης.

Γι' αυτό και ο δικός μας Χριστός είχε πει τότε στη γη σε εκείνους που έλεγαν ότι πριν από τον Χριστό πρέπει να έρθει ο Ηλίας: Ο Ηλίας βέβαια θα έρθει και θα αποκαταστήσει τα πάντα· σας λέω όμως ότι ο Ηλίας ήδη ήρθε, και δεν τον αναγνώρισαν, αλλά του έκαναν όσα ήθελαν. Και έχει γραφτεί ότι: Τότε κατάλαβαν οι μαθητές ότι τους μίλησε για τον Ιωάννη τον Βαπτιστή.

Ματθ. 17, 9-12 Έπειτα, αφού στερέωσαν καλά αυτά στην καρδιά τους, το μόνο που δεν λένε είναι: Ιδού, βλέπουμε και έχουμε πειστεί ότι εσύ είσαι και όχι άλλος ο ερχόμενος Θεός μας, λυτρωτής και κριτής, και ότι η προσδοκώμενη παρουσία σου έχει ήδη φτάσει. Πώς λοιπόν λένε οι γραμματείς ότι πρέπει να έρθει πρώτα ο Ηλίας; Αυτό το έλεγαν οι Ιουδαίοι και το διέδιδαν προσπαθώντας να ανατρέψουν την παρούσα παρουσία του Χριστού, υποστηρίζοντας ότι πριν από αυτήν όφειλε να έρθει ο Ηλίας. Οι απόστολοι, όμως, το προέβαλαν αυτό όχι επειδή αμφέβαλλαν οι ίδιοι· αντίθετα, ήταν απόλυτα πεπεισμένοι, είχαν αποκτήσει πλήρη βεβαιότητα και ήταν ένθερμοι στο φρόνημα από όσα είχαν ακούσει και δει. Γι' αυτό, καθώς κατέβαιναν αμέσως από το όρος, υπέβαλαν την ερώτηση χωρίς καμία απολύτως αναβολή. Και παραθέτουν τον ισχυρισμό των γραμματέων, ώστε να μην είναι μόνο οι ίδιοι πεπεισμένοι επειδή έγιναν θεατές των φρικτών και απόρρητων μυστηρίων, αλλά ώστε, όταν θελήσουν να κηρύξουν, να αποκαλύψουν και να διδάξουν αυτά τα γεγονότα στους άλλους, να μην συναντήσουν ως εμπόδιο τον ισχυρισμό που προβάλλεται από τους γραμματείς. Γι' αυτό και ο Κύριος, γνωρίζοντας την προθυμία τους να διηγηθούν όσα είδαν, τους συγκρατεί προς το παρόν, μεταθέτοντας τη διήγηση των υψηλοτέρων και πιο θαυμαστών γεγονότων για την περίοδο μετά την ανάσταση.

Ο Δεσπότης δεν προσφέρει στους γραμματείς την επίλυση της φαινομενικής απορίας, αποδεικνύοντας ότι η λύση ουδόλως πρόκειται να βελτιώσει τους γραμματείς. Διότι δεν προέβαλαν αυτό το ζήτημα από άγνοια της αλήθειας, αλλά από κακεντρέχεια και πώρωση της γνώμης. Επειδή εκείνους, τους οποίους η ενάργεια τόσο μεγάλων θαυμάτων δεν συνέτισε, αλλά τους άναψε ακόμη μεγαλύτερο φθόνο, ούτε η χάρη μιας τέτοιας διδασκαλίας τους οδήγησε σε μετάνοια. Τι θα επιτύγχανε η διασαφήνιση ενός λόγου που δεν εγείρει καν απορία, αλλά διαστρεβλώνεται κακόβουλα από αυτούς; Για τον λόγο αυτόν, λοιπόν, εισάγει τη λύση που αρμόζει όχι στους ίδιους τους Ιουδαίους, αλλά στους αποστόλους, ότι θα έρθει μεν αυτός που λένε, ο Ηλίας, και θα αποκαταστήσει τα πάντα, αλλά ήδη και εκείνος που έχει τον ίδιο τρόπο ζωής με τον Ηλία ήρθε και του προξένησαν μύρια κακά. Ας μην σεμνύνονται, επομένως, λέγοντας ότι «πρέπει να έρθει ο Ηλίας». Διότι εκείνοι που μεταχειρίστηκαν με αυτόν τον τρόπο τον ομοιότροπό του, εάν εμφανιζόταν τώρα και εκείνος, δεν θα δίσταζαν να τον κακοποιήσουν παρομοίως, αυτοί οι οποίοι δεν διστάζουν να παραδώσουν σε σταυρό και θάνατο όχι μόνο τον ομοιότροπο του Ηλία, αλλά και τον ίδιο τον Δεσπότη αμφοτέρων. Και λέει: «και δεν τον αναγνώρισαν». Δεν θέλησαν να τον γνωρίσουν, αλλά, παρότι δεν είχαν καμία αφορμή για να τον κατηγορήσουν, έπραξαν εις βάρος του όλα όσα τους επέτρεπε η πονηρή τους διάθεση. Τον έριξαν στη φυλακή ως κακούργο, έκαναν τη ζωή του αντάλλαγμα για έναν χορό, του απέκοψαν την κεφαλή, τον εξύβρισαν και μετά θάνατον πάνω σε πινάκιο, νομίζοντας ότι θριαμβεύουν.

Ματθ. 17, 11-13. Ο Ιωάννης είναι ο Ηλίας όχι ως προς το όνομα, αλλά ως προς την παρόμοια δράση. Διότι και οι δύο υπήρξαν πρόδρομοι της Δεσποτικής παρουσίας, αν και ο μεν της πρώτης, ενώ ο δε της δεύτερης, και επειδή και στα υπόλοιπα είχαν πολλή ομοιότητα. Διότι καθένας από αυτούς απέφυγε τους θορύβους, τις πόλεις, τα δικαστήρια και όλο το πλήθος που βρίσκεται εκεί. Ο Ηλίας κατοικούσε στον Κάρμηλο, ο Ιωάννης διέμενε στην έρημο. Ακτήμονα βίο επιδίωκε ο Ιωάννης, αμέριμνο τον είχε ο Ηλίας μη φροντίζοντας ούτε για την καθημερινή τροφή, και οι δύο υπήρξαν φύλακες της παρθενίας, και επομένως η ομοιότητά τους είναι μεγάλη. Γι' αυτό, όχι μόνο τώρα ο Ιωάννης παραλληλίζεται με την ομοιότητα του Ηλία, αλλά και αλλού πολύ πιο εμφατικά, όπως έχει ειπωθεί προηγουμένως: «Αυτός είναι ο Ηλίας, που πρόκειται να έλθει». Διότι και αυτό φανερώνει ότι ο Ιωάννης ταυτίζεται με τον Ηλία που πρόκειται να έλθει, ως προς την ομοιότητα και την ταυτότητα της διακονίας τους. Διότι, όπως είπα, και οι δύο είναι πρόδρομοι της Δεσποτικής παρουσίας, τόσο κατά την ομοιότητα όσο και κατά την εξοικείωση με την αξιοθαύμαστη πολιτεία. Όταν λοιπόν λέει «Ο Ηλίας μεν έρχεται και θα αποκαταστήσει», εννοεί τον Ηλία που είναι και στην πραγματικότητα και στο όνομα. Όταν όμως λέει «Ο Ηλίας ήδη ήλθε», ονομάζει μεν τον Ιωάννη ως προς το όνομα, αλλά τον θεωρεί Ηλία ως προς το έργο, δείχνοντας την ομοιότητα που έχουν μεταξύ τους.

Γιατί λοιπόν οι Γραμματείς λένε ότι πρέπει να έρθει πρώτα ο Ηλίας;» Εξαπατώντας τον λαό οι Γραμματείς έλεγαν ότι αυτός δεν ήταν ο Χριστός· διότι, αν ήταν, ο Ηλίας θα ερχόταν πρώτα, αγνοώντας ότι δύο είναι οι παρουσίες του Χριστού, εκ των οποίων της μεν πρώτης πρόδρομος είναι ο Ιωάννης, της δε δεύτερης ο Ηλίας. Αυτό ακριβώς λοιπόν ερμηνεύει και ο Χριστός στους μαθητές. Διότι, άκουσε: «Ο δε Ιησούς αποκριθείς τούς είπε· Ο Ηλίας μεν έρχεται πρώτα, και θα αποκαταστήσει τα πάντα.