Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 17:20

Αυτά μεν είναι τα κατορθώματα του Αντωνίου. Δεν πρέπει όμως εμείς να δυσπιστούμε, εάν μέσω ενός ανθρώπου συντελέστηκαν τόσα θαύματα. Διότι είναι υπόσχεση του Σωτήρος, ο οποίος λέγει: Εάν έχετε πίστη ως κόκκο σινάπεως, θα πείτε στο όρος τούτο: Μετακινήσου από εδώ, και θα μετακινηθεί· και τίποτε δεν θα είναι αδύνατο σε εσάς. Και πάλι: Αμήν, αμήν σας λέγω, εάν ζητήσετε κάτι από τον Πατέρα στο όνομά μου, θα σας το δώσει. Ζητάτε, και θα λάβετε.

Διότι αυτή η διδασκαλία δεν προέρχεται από τους αποστόλους, αλλά από τους δαίμονες και τον πατέρα τους, τον διάβολο, και είναι μάλλον παράλογη και άγονη και προέρχεται από μη ορθή διάνοια, όπως η αλογία των ημιόνων. 1. Τέτοια μεν ήταν τα λόγια του Αντωνίου. Δεν πρέπει όμως εμείς να απιστούμε, εάν μέσω ενός ανθρώπου συντελέστηκαν τόσα θαύματα. 2. Διότι αποτελεί υπόσχεση του Σωτήρα, ο οποίος λέει: «Εάν έχετε πίστη ως κόκκο σιναπιού, θα πείτε στο όρος τούτο·

«Πήγαινε από εδώ», και θα πάει. Και τίποτα δεν θα σας είναι αδύνατο.» Και πάλι: «Αμήν, αμήν σας λέγω, εάν ζητήσετε κάτι από τον Πατέρα στο όνομά μου, θα σας το δώσει. Ζητάτε, και θα λάβετε.» Και αυτός είναι που λέγει στους μαθητές και σε όλους όσους πιστεύουν σε αυτόν: «Να θεραπεύετε ασθενείς· να εκβάλλετε δαίμονες· δωρεάν λάβατε, δωρεάν να δώσετε.» Ο Αντώνιος, λοιπόν, δεν θεράπευε δίνοντας προσταγές, αλλά προσευχόμενος και επικαλούμενος το όνομα του Χριστού, ώστε να γίνει φανερό σε όλους ότι δεν ενεργούσε ο ίδιος, αλλά ο Κύριος, ο οποίος μέσω του Αντωνίου εκδήλωνε τη φιλανθρωπία Του και θεράπευε τους πάσχοντες. Έργο του Αντωνίου ήταν μόνο η προσευχή και η άσκηση, για χάρη της οποίας, παραμένοντας στο όρος, χαιρόταν μεν με τη θεωρία των θείων, λυπόταν όμως όταν ενοχλούνταν από πολλούς και αναγκαζόταν να κατέβει προς το εξωτερικό όρος. Διότι και όλοι οι δικαστές τον παρακαλούσαν να κατέβει από το όρος, επειδή δεν τους ήταν δυνατό να εισέλθουν εκεί εξαιτίας εκείνων που συνόδευαν αυτούς που δικάζονταν. Τον παρακαλούσαν, όμως, να έλθει, μόνο και μόνο για να τον δουν.

Ματθ. 17, 20 Εάν 〈έχετε πίστη σαν τον κόκκο του σιναπιού〉, δηλαδή θερμή και ζέουσα, ή αυτήν που παρομοιάζεται με τον μικρό κόκκο εξαιτίας της μικρότητας του λόγου. Διότι «έχουμε σε πήλινα σκεύη τον θησαυρό» της πίστεως.

Ένα δεύτερο είδος πίστης είναι αυτό που δωρίζεται από τον Χριστό ως χάρισμα. Διότι σε άλλον δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον πίστη με το ίδιο Πνεύμα, και σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων. Αυτή, λοιπόν, η πίστη που δωρίζεται κατά χάρη από το Πνεύμα, δεν είναι μόνο δογματική, αλλά και ικανή να ενεργεί πράγματα που υπερβαίνουν τον άνθρωπο. Διότι όποιος έχει αυτή την πίστη, θα πει σε τούτο το βουνό, Μετακινήσου από εδώ εκεί, και θα μετακινηθεί.

Διότι, όταν κάποιος πει κάτι με πίστη, πιστεύοντας ότι θα γίνει, και δεν αμφιβάλλει στην καρδιά του, τότε λαμβάνει τη χάρη. Και για αυτήν την πίστη έχει ειπωθεί: «Εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού». Διότι, όπως ακριβώς ο κόκκος του σιναπιού είναι μεν μικρός στο μέγεθος, αλλά φλογερός στη δράση του, και παρότι σπέρνεται σε μικρό χώρο, βγάζει μεγάλους κλάδους, ώστε όταν αυξηθεί να μπορεί να προσφέρει σκέπη και στα πτηνά· έτσι και η πίστη, μέσα στην ψυχή, σε μια ακαριαία ροπή κατορθώνει τα μέγιστα. Διότι σχηματίζει έννοια περί του Θεού και ατενίζει τον Θεό, στο μέτρο που αυτό είναι εφικτό φωτιζόμενη από την πίστη· και περιτρέχει τα πέρατα του κόσμου, και πριν από τη συντέλεια του παρόντος αιώνα βλέπει ήδη την κρίση και την ανταπόδοση των επαγγελιών. Έχε, λοιπόν, τη δική σου πίστη, αυτήν που στρέφεται προς Αυτόν, προκειμένου να λάβεις και από Εκείνον αυτήν που ενεργεί όσα ξεπερνούν τα ανθρώπινα μέτρα.

Προς αρχαρίους. Παραίνεση ζ'. Και μην αμελείς το εργόχειρο. Διότι πολλές φορές σου υποβάλλει ο λογισμός λέγοντας, ότι ποτέ δεν θα μπορέσεις να μάθεις αυτό το εργόχειρο· διότι είσαι ασθενής και ολιγόψυχος, και δεν μπορείς να υπομείνεις μέχρι τέλους τον κόπο αυτού του έργου. Διότι, να, τα μέλη σου άρχισαν να υποφέρουν από τον κόπο· διότι δεν έχεις συνηθίσει να κοπιάζεις. Αλλά αναχώρησε και πήγαινε από εκεί που ήρθες· διότι και εκεί, σου λέει, εάν θέλεις να φοβάσαι τον Θεό, θα σωθείς. Εσύ όμως, ως πιστός, μην αποθαρρύνεσαι από τέτοιους λογισμούς, αλλά δείξε υπομονή στον Κύριο που σε κάλεσε στη δική Του βασιλεία και χαρά. Διότι ο Ίδιος έχει πει: αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε σε αυτό το βουνό· μετακινήσου· και θα μετακινηθεί· και τίποτα δεν θα είναι αδύνατο για εσάς. Και εμείς λοιπόν, αγαπητοί, ας δείξουμε υπομονή· διότι δεν ελπίσαμε σε άνθρωπο, ο οποίος δεν μπορεί να σώσει, αλλά στον Θεό, ο οποίος σώζει αυτούς που ελπίζουν σε Αυτόν. Όπως είναι γραμμένο: όσοι έχουν πεποίθηση στον Κύριο, είναι σαν το όρος Σιών. Και το Άγιο Πνεύμα μακαρίζει αυτούς που ελπίζουν στον Κύριο, λέγοντας: Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, μακάριος είναι ο άνθρωπος που ελπίζει σε Εσένα.

Ήχησαν και ταράχθηκαν τα ύδατά τους· ταράχθηκαν τα όρη από την κραταιότητά του. Θα κατανοήσεις δε ως αυτά τα όρη τα πνεύματα της πονηρίας μέσα από την ευαγγελική διδασκαλία. Διότι, όταν ο Σωτήρας θεράπευσε τον σεληνιαζόμενο, προσθέτει λέγοντας στους μαθητές: «Αλήθεια σας λέω, εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε στο όρος τούτο: Μετακινήσου από εδώ εκεί· και θα μετακινηθεί, και τίποτε δεν θα σας είναι αδύνατο»· ονομάζοντας «όρος» το προαναφερθέν δαιμόνιο.

Η δορκάδα συμβολίζει την οξυδέρκεια Εκείνου που επιβλέπει τα πάντα· διότι λένε ότι αυτό το ζώο, επειδή βλέπει (δέρκεται) με εξαιρετική οξύτητα, πήρε το όνομά του από αυτήν ακριβώς την ενέργεια. Και βεβαίως το «δέρκεσθαι» ταυτίζεται με το «θεᾶσθαι». Επομένως, Αυτός που εφορεύει και επιβλέπει τα πάντα, επειδή «θεάται» τα πάντα, ονομάζεται Θεός των πάντων. Επειδή, λοιπόν, ο Θεός φανερώθηκε με σάρκα, Εκείνος που εμφανίστηκε στη ζωή για την καθαίρεση των αντίπαλων δυνάμεων, για τον λόγο αυτό, παρομοιάζεται μεν με δορκάδα Εκείνος που επέβλεψε από τους ουρανούς επί της γης, με νεβρό (ελαφάκι) δε Εκείνος που διασχίζει με άλματα τα όρη και τους λόφους, δηλαδή Εκείνος που καταπατά και καταλύει τα πονηρά υψώματα της κακίας των δαιμόνων. Διότι «όρη» ονομάζει εκείνα που ταράσσονται από την κραταιότητά Του, όπως λέει ο Δαβίδ, τα οποία μετατοπίζονται στην καρδιά των θαλασσών και καταβυθίζονται στον συγγενικό τόπο της αβύσσου, για τα οποία είπε ο Κύριος στους μαθητές ότι: «Εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε στο όρος τούτο (υποδεικνύοντας με τον λόγο Του εκείνο το πονηρό δαιμόνιο του σεληνιασμού): Σήκω και ρίξου στη θάλασσα». Επειδή λοιπόν χαρακτηριστικό γνώρισμα της φύσης των νεβρών είναι το να εξολοθρεύουν τα θηρία και να αποδιώκουν το γένος των φιδιών με την αναπνοή τους και την ιδιότητα του δέρματός τους, για τον λόγο αυτό, Εκείνος που εφορεύει τα πάντα παρομοιάστηκε αφενός με δορκάδα, αφετέρου με νεβρό ελαφιών ως Εκείνος που καταπατά και εξολοθρεύει την αντίθετη ενέργεια, την οποία η αλληγορική σημασία ονόμασε όρη και λόφους.

Διότι άκουσε τον Χριστό που λέει προς τους μαθητές: «Εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σινάπεως, θα πείτε στο βουνό αυτό, μετακινήσου από εδώ εκεί, και θα μετακινηθεί». Πώς όμως θα αποκτήσουμε την πίστη; Όταν κατορθώσουμε εκείνα. Και ως «βέλη του Πονηρού» εννοεί τους πειρασμούς και τις άτοπες επιθυμίες. Πολύ ορθά μάλιστα πρόσθεσε το «πεπυρωμένα»· διότι τέτοιας λογής είναι οι επιθυμίες. Εάν λοιπόν η πίστη πρόσταξε δαίμονες, πολύ περισσότερο επιβάλλεται και στα πάθη της ψυχής. «Και να δεχθείτε», λέει, «την περικεφαλαία του σωτηρίου»· δηλαδή, της σωτηρίας σας. Διότι τους θωρακίζει σαν να τους οδηγεί σε πόλεμο. «Και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού».

Αυτόν που είχε ο Παύλος, αυτόν που είχε ο Ιωάννης, ο υιός της βροντής. Τι είναι όμως ο Λόγος γνώσεως; Αυτός που είχαν οι περισσότεροι από τους πιστούς, οι οποίοι, μολονότι είχαν τη γνώση, δεν μπορούσαν να διδάξουν κατ' αυτόν τον τρόπο, ούτε να μεταδώσουν εύκολα σε άλλον αυτά που γνώριζαν. «Σε άλλον δε δίνεται πίστη»· εννοώντας ως πίστη όχι αυτή των δογμάτων, αλλά εκείνη των σημείων, για την οποία λέει ο Χριστός: «Εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε σε αυτό το βουνό, Μετακινήσου, και θα μετακινηθεί». Και οι απόστολοι για αυτήν παρακαλούσαν λέγοντας: «Πρόσθεσέ μας πίστη». Διότι αυτή είναι η μητέρα των σημείων. Το να κατέχει όμως κανείς ενεργήματα δυνάμεων και χαρίσματα ιαμάτων, δεν είναι το ίδιο πράγμα. Διότι εκείνος που είχε το χάρισμα των ιαμάτων μόνο θεράπευε, ενώ εκείνος που κατείχε τα ενεργήματα των δυνάμεων, και τιμωρούσε. Επειδή δύναμη δεν είναι μόνο το να θεραπεύει κανείς, αλλά και το να τιμωρεί, όπως ακριβώς ο Παύλος τύφλωσε, και όπως ο Πέτρος θανάτωσε. «Σε άλλον δε προφητείες, σε άλλον δε διακρίσεις πνευμάτων». Τι σημαίνει Διακρίσεις πνευμάτων; Το να γνωρίζει κανείς ποιος είναι ο πνευματικός και ποιος δεν είναι πνευματικός· ποιος είναι ο προφήτης και ποιος είναι ο απατεώνας. Αυτό άλλωστε έλεγε και στους Θεσσαλονικείς: «Τις προφητείες μην τις περιφρονείτε· αλλά όλα να τα δοκιμάζετε, και να κρατάτε το καλό». Διότι υπήρχε τότε μεγάλη διαφθορά εξαιτίας των ψευδοπροφητών, επειδή ο διάβολος αγωνιζόταν πεισματικά να παρεισφρήσει το ψέμα δίπλα στην αλήθεια.

Πρόσεξε όμως και εκείνο: πώς με συντομία συμπεριέλαβε όλα τα χαρίσματα, αναφέροντας την προφητεία και την πίστη· διότι τα θαύματα επιτελούνται είτε με λόγια είτε με έργα. Και πώς ο Χριστός λέει ότι η ικανότητα να μετακινεί κανείς ένα όρος αποτελεί το ελάχιστο μέρος της πίστεως (διότι, παρουσιάζοντάς το ως το ελάχιστο, το διατύπωσε λέγοντας: «Εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε στο όρος τούτο, μετακινήσου, και θα μετακινηθεί»), ενώ ο Παύλος λέει ότι αυτό συνιστά όλη την πίστη; Τι πρέπει, λοιπόν, να απαντήσουμε; Επειδή αυτό ήταν κάτι σπουδαίο, δηλαδή το να μετακινήσει κανείς ένα όρος, γι' αυτό το μνημόνευσε, όχι με την έννοια ότι όλη η πίστη έχει τη δύναμη να κάνει μόνο αυτό, αλλά επειδή τούτο φαινόταν σπουδαίο στους ανθρώπους με πιο χονδροειδή αντίληψη εξαιτίας του μεγάλου υλικού όγκου του, και με αυτόν τον τρόπο εξυψώνει το προκείμενο ζήτημα.

δʹ. Αυτό που λέει είναι το εξής: Εκεί ψηλά ανυψώνει την ψυχή μας, λέει, η πίστη, μην επιτρέποντάς της να καταβληθεί από κανένα από τα παρόντα δεινά, ανακουφίζοντας τους πόνους με την ελπίδα των μελλόντων. Διότι εκείνος που αποβλέπει στα μέλλοντα, και προσδοκά την ελπίδα από τους ουρανούς, και στρέφει εκεί τους οφθαλμούς της διανοίας, δεν αισθάνεται καν την οδύνη των παρόντων δεινών, όπως ακριβώς ούτε ο Παύλος αισθανόταν, και δίδασκε την αιτία αυτής της πνευματικής φιλοσοφίας, λέγοντας: «Διότι η προσωρινή ελαφρότητα της θλίψεώς μας κατεργάζεται σε εμάς με ασύγκριτη υπερβολή αιώνιο βάρος δόξας». Πώς, και με ποιον τρόπο; Μη προσηλώνοντας εμείς το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα, μέσω των οφθαλμών της πίστεως. Διότι, όπως ακριβώς οι οφθαλμοί του σώματος δεν βλέπουν τίποτε το νοητό, έτσι και οι οφθαλμοί της πίστεως δεν βλέπουν τίποτε το αισθητό. Αλλά για ποια πίστη ομιλεί εδώ ο Παύλος; Διότι η λέξη της πίστεως έχει διπλή σημασία. Πίστη, δηλαδή, ονομάζεται εκείνη με την οποία οι απόστολοι έκαναν τότε τα θαύματα, για την οποία έλεγε ο Χριστός: «Εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε σε αυτό το όρος, Μετακινήσου, και θα μετακινηθεί». Και πάλι, όταν οι μαθητές δεν μπόρεσαν να απαλλάξουν τον σεληνιαζόμενο από τον δαίμονα, και ήθελαν να μάθουν την αιτία, τους αινίχθηκε αυτή την έλλειψη της πίστεως, λέγοντας: «Εξαιτίας της απιστίας σας». Και ο Παύλος επίσης έλεγε για αυτήν: «Εάν έχω πίστη, ώστε να μετακινώ όρη».

Αν λοιπόν οι μητέρες είναι τόσο φιλόστοργες προς τα παιδιά τους, πολύ περισσότερο εμείς πρέπει να επιδεικνύουμε μεγαλύτερη προθυμία και επιμέλεια για τη δική σας αγάπη, κατά το μέτρο που οι ωδίνες του πνεύματος είναι ισχυρότερες από τις ωδίνες της φύσεως. Ποια ήταν, λοιπόν, η τράπεζα της οποίας τα υπολείμματα διατηρήσαμε για εσάς; Ήταν ένα αποστολικό ρητό, το οποίο μας παρείχε τότε άφθονη πνευματική τροφή, μέρος της οποίας εναποθέσαμε στη διάνοιά σας, ενώ το υπόλοιπο το αναβάλαμε για τη σημερινή ημέρα, ώστε να μην καταχώσουμε τη δύναμη της μνήμης σας με το πλήθος των λεγομένων. Ποιο είναι, λοιπόν, αυτό το ρητό; «Έχοντας δε το ίδιο Πνεύμα της πίστεως, σύμφωνα με το γεγραμμένο: Πίστεψα, γι' αυτό μίλησα· κι εμείς πιστεύουμε, γι' αυτό και μιλούμε». Για ποια πίστη λοιπόν έχει γίνει λόγος; Άραγε για εκείνη που επιτελεί σημεία, για την οποία ο Χριστός λέει: «Αν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε στο όρος τούτο, Μετακινήσου, και θα μετακινηθεί»· ή για εκείνη που γεννά μέσα μας τη γνώση, εξαιτίας της οποίας όλοι είμαστε πιστοί; Και για ποιον λόγο ονομάστηκε Πνεύμα πίστεως, και τι τέλος πάντων είναι αυτή η πίστη, όλα αυτά τα αναπτύξαμε τότε κατά το δυνατόν προς την αγάπη σας, όταν και ανοίξαμε τον λόγο περί ελεημοσύνης.

Διότι είχαν λάβει εξουσία κατά των ακάθαρτων δαιμόνων. Γι' αυτό και τον ρωτούν, αφού τον πλησίασαν ιδιαιτέρως, όχι επειδή ντρέπονταν (διότι, εφόσον το γεγονός έγινε γνωστό και οι ίδιοι ελέγχθηκαν, ήταν πλέον περιττό να ντρέπονται για την προφορική τους ομολογία), αλλά επειδή επρόκειτο να τον ρωτήσουν για ένα απόρρητο και μεγάλο ζήτημα. Τι απαντά λοιπόν ο Χριστός; «Εξαιτίας της απιστίας σας», λέει. «Διότι, εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε στο όρος τούτο: "Μετακινήσου", και θα μετακινηθεί, και τίποτα δεν θα σας είναι αδύνατο». Εάν όμως ρωτήσεις: «Πού μετακίνησαν όρος;», θα σου απαντούσα τούτο, ότι έπραξαν πολύ μεγαλύτερα έργα, ανασταίνοντας αναρίθμητους νεκρούς. Διότι δεν είναι το ίδιο πράγμα το να μετακινήσεις ένα όρος και το να απομακρύνεις τον θάνατο από ένα σώμα. Λέγεται δε ότι, μετά από αυτούς, κάποιοι άγιοι, πολύ κατώτεροί τους, μετακίνησαν και όρη, όταν το απαίτησε η ανάγκη. Από αυτό καθίσταται σαφές ότι και εκείνοι θα το μετακινούσαν, εάν το απαιτούσε η ανάγκη. Εάν όμως τότε δεν προέκυψε ανάγκη, μην τους μέμφεσαι. Εξάλλου, και ο ίδιος δεν είπε: «Οπωσδήποτε θα μετακινήσετε», αλλά ότι: «Θα έχετε τη δύναμη και γι' αυτό». Και αν δεν μετακίνησαν, αυτό δεν συνέβη επειδή δεν μπόρεσαν (πώς θα ήταν δυνατόν άλλωστε, αυτοί που μπόρεσαν τα μεγαλύτερα;), αλλά επειδή δεν το θέλησαν, εξαιτίας του ότι δεν προέκυψε η ανάγκη.

Δείχνοντας, λοιπόν, ότι και το ελάχιστο της γνήσιας πίστεως έχει μεγάλη δύναμη, μνημόνευσε το σινάπι· και δεν σταμάτησε μόνο σε αυτό, αλλά πρόσθεσε και τα όρη, και προχώρησε περαιτέρω. Διότι τίποτα, λέγει, δεν θα σας είναι αδύνατο.

Όχι αυτή των δογμάτων, αλλά εκείνη των θαυμάτων, για την οποία έλεγαν οι απόστολοι: «Πρόσθεσέ μας πίστη»· και για την οποία έχει ειπωθεί: «Εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού». Διότι αυτή είναι η μητέρα των θαυμάτων.

«Αν θεωρείς τον εαυτό σου θεραπαινίδα του Χριστού», έλεγε, «τότε υπακούοντας σε όλα τα προστάγματά του απαρνήσου τα υπάρχοντά σου και, κληροδοτώντας σε εμένα την επίγεια περιουσία σου, ας σου δοθεί ως κλήρος η καλύτερη μοίρα». —Αλλά η μάρτυς αντιμίλησε: «Αυτό προσκρούει ευθέως στα θεία προστάγματα· διότι όποιος παραμελεί τους φτωχούς, προσθέτει και τα υπόλοιπα σε εμάς που αφθονούμε από πλούτο, τη στιγμή που ο θείος νόμος διατάζει να μην επιλέγουμε εσάς ως κοινωνούς της τράπεζας, αλλά τους άπορους, αποβλέποντας στην ανταπόδοση. Όμως πραγματικά εσύ είσαι φτωχός στη διάνοια και στον χαρακτήρα ως αγενής, και στην πίστη άπορος· την οποία, αν θέλεις, λάβε την. Διότι εγώ είμαι ιλαρή δότρια και άφθονη στη μετάδοσή της». —«Αν έχεις πίστη», λέει, «ως κόκκο σινάπεως, πες στο βουνό και ας μετακινηθεί. Ή μήπως δεν είναι έτσι το ένταλμα του Χριστού σου;» — «Ως Έλληνας που είσαι ζητάς σημείο, εγκαταλείποντας το να ζητάς σοφία. Αλλά "εμείς κηρύσσομεν Χριστόν εσταυρωμένον, για τους Ιουδαίους μεν σκάνδαλο, για σας δε τα έθνη μωρία". Η οποία βεβαιώνεται μεν ως μωρία, αλλά έχει τη δύναμη της υπεροχικής αποφάσεως».

«Άκουσε, Κύριε, ελέησε, διότι είσαι Θεός ελεήμων, και ελέησε.» «Με ψυχή συντετριμμένη και με πνεύμα ταπεινώσεως ας γίνουμε δεκτοί, όπως με τα ολοκαυτώματα.» «Μη λιγοψυχήσεις στην προσευχή σου· μην εμποδιστείς να αποδώσεις την ευχή σου στον κατάλληλο καιρό.» «Όταν προσεύχεσαι, δεν θα είσαι όπως οι σκυθρωποί υποκριτές, διότι τους αρέσει να προσεύχονται στεκόμενοι στις συναγωγές και στις γωνίες των πλατειών, για να φανούν στους ανθρώπους. Αλήθεια σας λέω: έχουν ήδη λάβει την αμοιβή τους. Εσύ όμως, όταν προσεύχεσαι, μπες στο ιδιαίτερο δωμάτιό σου. Και όταν προσεύχεστε, μη φλυαρείτε όπως οι εθνικοί· διότι νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν. Μην τους μοιάσετε, λοιπόν. Διότι ο Πατέρας σας γνωρίζει από τι έχετε ανάγκη, προτού εσείς του το ζητήσετε. Έτσι, λοιπόν, να προσεύχεστε εσείς: Πάτερ ημών», και τα εξής. «Ζητάτε, και θα σας δοθεί· ψάχνετε, και θα βρείτε· χτυπάτε, και θα σας ανοιχθεί. Διότι καθένας που ζητά, λαμβάνει.» «Τότε προσήλθαν οι μαθητές στον Ιησού ιδιαιτέρως και είπαν: Γιατί εμείς δεν μπορέσαμε να το εκβάλουμε; Και ο Ιησούς τούς είπε: Εξαιτίας της απιστίας σας.»

Διότι αληθινά σας λέγω· εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε σε αυτό το βουνό: Μετακινήσου από εδώ εκεί, και θα μετακινηθεί, και τίποτα δεν θα είναι αδύνατο για εσάς. Αυτό δε το γένος δεν βγαίνει παρά μόνο με προσευχή και νηστεία.» «Αγρυπνείτε και προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό.» «Αληθινά, αληθινά σας λέγω, ό,τι κι αν ζητήσετε από τον Πατέρα στο όνομά μου, θα σας το δώσει.» «Τους έλεγε μάλιστα και παραβολή για το ότι πρέπει πάντοτε να προσεύχονται και να μην αποκάμνουν: Υπήρχε κάποιος κριτής σε κάποια πόλη,» κ.ο.κ. «Αγρυπνείτε σε κάθε καιρό προσευχόμενοι, για να αξιωθείτε να διαφύγετε όλα όσα πρόκειται να συμβούν.» «Όταν έφτασε στον τόπο αυτό, τους είπε: Προσεύχεσθε για να μην εισέλθετε σε πειρασμό. Και ο ίδιος απομακρύνθηκε από αυτούς σε απόσταση περίπου μιας λιθοβολής, γονάτισε και προσευχόταν, λέγοντας: Πατέρα, εάν θέλεις, απομάκρυνε αυτό το ποτήρι από εμένα. Όμως, ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου. Και επιστρέφοντας στους μαθητές, τους βρήκε να κοιμούνται και τους είπε: Προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό.» «Αληθινά σας λέγω ότι, όποιος πει στο βουνό αυτό: Σήκω και ρίξου στη θάλασσα, και δεν αμφιβάλλει στην καρδιά του, θα του γίνει ό,τι κι αν πει.»

«Η ευλογία του Κυρίου βρίσκεται στην ανταμοιβή του ευσεβούς. Η δωρεά του Κυρίου παραμένει στους ευσεβείς.» «Πίστεψε σε αυτόν, και θα σε βοηθήσει.» «Η ομιλία του ευσεβούς είναι πάντοτε γεμάτη σοφία.» «Να συναναστρέφεσαι συνεχώς με άνθρωπο ευσεβή.» «Καθένας που θα με ομολογήσει εμπρός στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ εμπρός στον Πατέρα μου τον εν ουρανοίς.» «Αλήθεια σας λέγω· εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε στο όρος τούτο, “Μετάβα από εδώ εκεί”, και θα μεταβεί· και τίποτα δεν θα είναι αδύνατο σε εσάς.» «Αποκριθείς ο Πέτρος του είπε: “Ιδού, εμείς αφήσαμε τα πάντα και σε ακολουθήσαμε· τι άραγε θα υπάρξει για εμάς;” Ο δε Ιησούς τους είπε: “Αλήθεια σας λέγω, ότι εσείς που με ακολουθήσατε, κατά την παλιγγενεσία, όταν καθίσει ο Υιός του ανθρώπου στον θρόνο της δόξας του, θα καθίσετε και εσείς σε δώδεκα θρόνους κρίνοντας τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ. Και καθένας που άφησε οικίες, ή αδελφούς, ή πατέρα, ή μητέρα, ή γυναίκα, ή τέκνα, ή αγρούς χάριν του ονόματός μου, θα λάβει εκατονταπλάσια και θα κληρονομήσει αιώνια ζωή.”» «Αποκριθείς ο Ιησούς τους είπε: “Αλήθεια σας λέγω· εάν έχετε πίστη και δεν αμφιβάλλετε, όχι μόνο αυτό που έγινε στη συκιά θα κάνετε, αλλά και αν πείτε στο όρος τούτο, 'Σήκω και πέσε στη θάλασσα', θα γίνει· και όλα όσα ζητήσετε στην προσευχή με πίστη, θα τα λάβετε.”» «Στα δικά του ήλθε, και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν.»

Ρωμ. 12,3β «Πώς διαμέρισε;» Μήπως λόγω μεροληψίας; Μη γένοιτο. Αλλά πώς; Σύμφωνα με το «μέτρο της πίστεως». Εννοεί δε την πίστη όχι ως προς τη λατρεία· διότι όλοι όσοι αξιώθηκαν τα χαρίσματα είναι προφανώς πιστοί και ευσεβείς και τέλειοι σε αυτήν, αλλά κάνει λόγο εδώ για την πίστη που αφορά τα χαρίσματα, όπως ακριβώς αναφέρεται και στα Ευαγγέλια: «Κύριε, δώσε μας πίστη», και πάλι: «εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού», και πάλι: «εξαιτίας της ολιγοπιστίας σας». Διότι είναι φανερό ότι είναι διαφορετική αυτή η σημασία της πίστεως από εκείνη που λαμβάνεται ως προς την ευσέβεια.

Ματθ. 17, 19-21: Για το γεγονός ότι ο δαιμονιζόμενος δεν έλαβε τη θεραπεία, τρεις αιτίες προέβαλε: την απιστία των παρευρισκομένων και τη διαστροφή της σκέψης τους, την ολιγοπιστία των μαθητών ως προς τα θαύματα, και τη λαιμαργία και πολυφαγία εκείνου που είχε ανάγκη τη θεραπεία, καθώς και την αμέλειά του ως προς την προσευχή. Διότι μερικές φορές και μόνο η διάθεση αυτών που προσέρχονται, όταν είναι σφοδρή και έντονη, επισύρει αναγκαστικά τη θεραπεία, άλλες φορές ενεργεί η ανείπωτη ισχύς και η δύναμη του ιατρού, και κάποιες φορές η μετάνοια και η σωτηρία αυτών που βλέπουν και παρευρίσκονται. Λέγοντας λοιπόν ο Δεσπότης «τούτο το γένος δεν εξέρχεται», υποδήλωσε δύο τινά και παρηγόρησε τους μαθητές: Μη νομίσετε, λέει, ότι το παν οφείλεται στη δική σας ολιγοπιστία, αλλά μεγάλο εμπόδιο για τη σωτηρία τους στάθηκε η λαιμαργία και η έλλειψη κόπου στην προσευχή εκ μέρους εκείνων που είχαν ανάγκη τη θεραπεία. Αλλά και πάλι παρέδωσε ως θεία και πραγματικά σοφή μέθοδο θεραπείας τη νηστεία και την προσευχή των πασχόντων, μέσω των οποίων δυνάμεθα να απαλλαγούμε όχι μόνο από την επήρεια των δαιμόνων, αλλά και από τα άλλα πάθη.

Αυτά, αφού τα εξέτασε με μεγάλη επιμέλεια ο φιλόπονος αυτός συγγραφέας, θέτει τέλος και στο τριακοστό όγδοο κεφάλαιο. Στο τριακοστό ένατο κεφάλαιο ερευνά διεξοδικά και επιλύει τη φαινομενική διαφωνία στα ιερά λόγια. Διότι απορεί πώς ο μεν Κύριος δεν μπορούσε να επιτελέσει σημεία στην ίδια του την πατρίδα εξαιτίας της απιστίας των κατοίκων της, και πάλι προς εκείνους που παραπονούνταν ότι οι μαθητές δεν μπόρεσαν να βγάλουν το δαιμόνιο, αποδίδοντας την αιτία στους παραπονούμενους είπε: «Εξαιτίας της απιστίας σας». Ο δε γνήσιος μαθητής του, ο Παύλος, λέει τα αντίθετα: «Διότι τα σημεία», αναφέρει, «είναι για τους απίστους, όχι για αυτούς που πιστεύουν». Και επιλύει την απορία λέγοντας ότι, κατά έναν γενικό και κοινό κανόνα, τα σημεία επιτελούνται για τους απίστους, με τον θαυματουργό να προνοεί ώστε να τους οδηγήσει στη σωτήρια πίστη· ωστόσο, αυτά παρουσιάζονται σε εκείνους οι οποίοι ανταποδίδουν την προθυμία της υπακοής και ενστερνίζονται την ωφέλεια που προκύπτει από αυτά. Για όσους όμως από τους απίστους γνωρίζουμε ότι εθελουσίως τυφλώνονται απέναντι στα υπερφυσικά έργα, σε αυτούς η παρουσίαση των σημείων είναι αστόχαστη και μάταιη. Επομένως, το ότι τα σημεία παρουσιάζονται στους απίστους και το ότι δεν πρέπει να παρουσιάζονται σε αυτούς, είναι και τα δύο σύμφωνα και εναρμονισμένα μεταξύ τους: το μεν, διότι μέσω αυτών κερδίζουν τη σωτηρία, το δε, διότι, έχοντας βυθιστεί σε βάθος απώλειας, από τα ίδια πράγματα από τα οποία άλλοι αποκομίζουν μεγάλο κέρδος, αυτοί ενεργώντας πονηρά παρασύρονται προς τα χειρότερα.

Διότι έως πότε θα βρίσκομαι μαζί με τους υβριστές και τους απίστους; Τον επέπληξε δε ο Ιησούς. Ποιον; Τον σεληνιαζόμενο. Από αυτό λοιπόν φαίνεται ότι, επειδή ήταν και ο ίδιος άπιστος, έγινε ο ίδιος πρόξενος του δαίμονα στον εαυτό του εξαιτίας της απιστίας του. «Τότε οι μαθητές πλησίασαν τον Ιησού ιδιαιτέρως και του είπαν: Γιατί εμείς δεν μπορέσαμε να τον εκβάλουμε; Ο δε Ιησούς τους είπε: Εξαιτίας της απιστίας σας. Διότι, αλήθεια σας λέω, εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε σε αυτό το βουνό, Μετακινήσου από εδώ εκεί, και θα μετακινηθεί. Και τίποτα δεν θα είναι αδύνατο για εσάς. Αυτό δε το γένος δεν βγαίνει παρά μόνο με προσευχή και νηστεία.» Οι απόστολοι φοβήθηκαν μήπως έχασαν τη χάρη που τους δόθηκε κατά των δαιμόνων, γι' αυτό τον ρωτούν ιδιαιτέρως με αγωνία. Ο δε Κύριος, επιπλήττοντάς τους ως ατελέστερους, λέει: Εξαιτίας της απιστίας σας. Διότι, εάν είχατε θερμή και ζέουσα πίστη, έστω κι αν φαινόταν μικρή, θα κατορθώνατε τα μεγάλα. Το πού δε μετακίνησαν βουνά οι απόστολοι πουθενά δεν έχει γραφτεί, όμως είναι πιθανό να τα μετακίνησαν και να μην έχει καταγραφεί.