Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 17:24

Κεφάλαιο Δ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Όταν έφτασαν στην Καπερναούμ, πλησίασαν τον Πέτρο αυτοί που εισέπρατταν τα δίδραχμα και είπαν: «Ο διδάσκαλός σας δεν πληρώνει τα δίδραχμα;». Εκείνος λέει: «Ναι». Και όταν εισήλθε στο σπίτι, τον πρόλαβε ο Ιησούς λέγοντας: «Τι νομίζεις, Σίμων; Οι βασιλείς της γης από ποιους λαμβάνουν τέλη ή φόρους; Από τους υιούς τους ή από τους ξένους;». Λέει σε αυτόν ο Πέτρος: «Από τους ξένους». Του λέει ο Ιησούς: «Άρα λοιπόν οι υιοί είναι ελεύθεροι. Για να μην τους σκανδαλίσουμε όμως, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι, και πάρε το πρώτο ψάρι που θα ανέβει· και ανοίγοντας το στόμα του θα βρεις έναν στατήρα· πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα».

Όταν, λοιπόν, ο Κύριος βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα, οι εισπράκτορες του διδράχμου ρωτούσαν τον Πέτρο λέγοντας: «Ο δάσκαλός σας δεν πληρώνει τα δίδραχμα;» Όταν όμως εκείνος μπήκε στο σπίτι, όπως είναι γραμμένο, τον πρόλαβε ο Ιησούς λέγοντας: «Οι βασιλιάδες της γης από ποιους λαμβάνουν τέλη ή φόρους; Από τους γιους τους ή από τους ξένους;» Και όταν εκείνος είπε: «Από τους ξένους», ο Ιησούς απάντησε: «Άρα λοιπόν οι γιοι είναι ελεύθεροι. Για να μην τους σκανδαλίσουμε, όμως, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι, και πάρε το πρώτο ψάρι που θα ανεβάσεις, και ανοίγοντας το στόμα του θα βρεις έναν στατήρα. Πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα.» Βλέπεις ότι ο Υιός δεν ανέχεται να γίνει υποτελής, ούτε να υπομείνει κάτι δουλοπρεπές σαν ένας από εκείνους που βρίσκονται κάτω από τον ζυγό της δουλείας; Διότι, γνωρίζοντας το ελεύθερο αξίωμα της δικής του φύσης, διαβεβαιώνει ότι δεν οφείλει τίποτα δουλικό προς τον Θεό και Πατέρα. «Διότι οι γιοι είναι ελεύθεροι», λέει. Πώς λοιπόν να μην θεωρεί ανεπιθύμητη τη δουλοπρεπή προσκύνηση; Αυτός που αρνήθηκε ακόμη και τον τύπο του πράγματος, πώς θα μπορούσε πλέον να αποδεχθεί αυτήν την πραγματικότητα; Ή μήπως δεν θεωρούμε την προσκύνηση ως τέλος και πνευματική καρποφορία, και δεν θα πούμε ότι αυτή αποτελεί είδος λατρείας; Επειδή, για ποια άλλη αιτία ο νόμος συνέδεσε τη λατρεία με την προσκύνηση, λέγοντας: «Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις»;

Διότι το ότι δεν θέλει να συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων που έχουν δουλική τάξη, ούτε στους καταλόγους των δημιουργημάτων, αλλά αποβλέπει μάλλον στην ελευθερία που του ενυπάρχει κατά φύση, ακόμη και όταν έλαβε μορφή δούλου, θα το κατανοήσεις και από το εξής. Διότι έφτασε στην Καπερναούμ, όπως έχουμε διαβάσει στα ευαγγέλια· και οι εισπράκτορες του διδράχμου, που προβλεπόταν από τον νόμο, πλησίασαν τον Πέτρο και έλεγαν: «Ο διδάσκαλός σας δεν πληρώνει το δίδραχμο;» Και όταν ο Χριστός το πληροφορήθηκε, είναι σωστό να δούμε τι απάντησε στον Πέτρο: «Οι βασιλείς της γης από ποιους λαμβάνουν φόρους ή τέλη; Από τους υιούς τους ή από τους ξένους;» Και αφού ο Πέτρος με σοφία και σύνεση ομολόγησε ότι εκείνος που είναι ξένος προς τη βασιλεία, όσον αφορά την καταγωγή και τη συγγένεια όπως την εννοούμε εμείς, οφείλει να υπόκειται στους θεσμούς και στους φόρους, αμέσως ο Χριστός συμπλήρωσε, αποδίδοντας στον εαυτό του τη θεοπρεπή μαρτυρία ως κάτι που αληθινά του ενυπάρχει: «Άρα λοιπόν οι υιοί είναι ελεύθεροι». Εάν όμως ήταν ομόδουλος, και όχι αληθινά Υιός γεννημένος από την ουσία του Πατρός, ούτε είχε φυσική οικειότητα προς αυτόν που τον εγέννησε, γιατί, υποβάλλοντας όλους τους άλλους στους φόρους, ως ξένους κατά τη φύση προς εκείνον που επιβάλλει τους φόρους, και ευρισκόμενους σε τάξη υπηρετών, πιστοποίησε την ελευθερία μόνο για τον εαυτό του;

Ματθ. 17, 24 Και με πανουργία ρωτούν τον Πέτρο. Επειδή, λέει, έχει συνήθεια να αντιτάσσεται στους νόμους του Μωυσή, δεν πληρώνει ούτε το δίδραχμο. Γνωρίζοντας ότι και ο Χριστός είχε πει «δεν ήρθα για να καταργήσω τον νόμο, αλλά για να τον εκπληρώσω», και ότι ο τρόπος της θείας οικονομίας το απαιτεί αυτό, σε αυτούς λοιπόν απάντησε ο Πέτρος — ίσως επειδή ντρεπόταν να συζητήσει για αυτά τα ζητήματα.

Προσφερόταν δε στον Κύριο από εκείνους που συνήθιζαν να συνεισφέρουν, όχι μόνο για έναν, αλλά για δύο ανθρώπους. Είχαν οριστεί φοροεισπράκτορες, σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου· οι οποίοι διατρέχοντας τη χώρα των Ιουδαίων απ' άκρη σ' άκρη, απαιτούσαν να καταβάλλεται το λύτρο σε ίσο μέτρο τόσο από τον πλούσιο όσο και από τον φτωχό, επειδή ο Θεός νομοθέτησε να τηρείται ακριβής ο τύπος ενόψει της φανέρωσης της αλήθειας. Και πράγματι, όταν κάποτε ο Σωτήρας μας Χριστός εισήλθε στην Καπερναούμ, οι εισπράκτορες των διδράχμων πλησίασαν τον Πέτρο και του είπαν: «Ο δάσκαλός σας δεν πληρώνει τα δίδραχμα;». Εκείνος απάντησε: «Ναι», όχι υποτάσσοντας τον Ελεύθερο στον νόμο, ούτε κατατάσσοντας τον Υιό ανάμεσα στους υπηρέτες, αλλά επειδή γνώριζε ότι ο νομοθέτης μπήκε υπό τον νόμο για να μας απαλλάξει από την κατάρα του νόμου και, μετατρέποντας το σχήμα της δουλείας προς το καλύτερο, να μας κάνει σύμμορφους προς τον Εαυτό Του και να μας αναδείξει υιούς του Θεού, περιβάλλοντάς μας, σαν με κάποιο λαμπρό αξίωμα, με το πνεύμα της ελευθερίας. «Διότι δεν λάβαμε πνεύμα δουλείας, ώστε πάλι να φοβόμαστε», όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος, αλλά «λάβαμε πνεύμα υιοθεσίας, με το οποίο κράζουμε: Αββά, ο Πατέρας». Όταν λοιπόν ο Πέτρος μπήκε στο σπίτι, ο Σωτήρας τον ρώτησε: «Οι βασιλιάδες της γης από ποιους εισπράττουν φόρο ή τέλη; Από τους γιους τους ή από τους ξένους;».

ΙΓʹ. Μαζί με τον Χριστό γράφεις, μαζί με τον Χριστό ζυγίζεις, μαζί με την Κεφαλή εξετάζεις, μαζί με τον Λόγο συλλογίζεσαι. Ο Χριστός μόλις τώρα γεννιέται για εσένα, και είναι Θεός, και γίνεται άνθρωπος, και συναναστρέφεται τους ανθρώπους. Τι φανερώνει αυτός ο λόγος; Κατά τη γνώμη μου, προς νουθεσία εκείνων στους οποίους εμπιστεύονται τέτοια καθήκοντα, ότι στις πιο σημαντικές διοικητικές υποθέσεις ο Θεός πάντοτε συμμετέχει. Και αφενός, για να προκαλέσει τον σεβασμό των απογραφέων, ακριβώς τότε επικοινωνεί με τους ανθρώπους περιβεβλημένος τη σάρκα· αφετέρου, για να μας παρηγορήσει για τη δουλεία και για να ορίσει ως νόμο την ευγνωμοσύνη (διότι ούτε αυτό πρέπει να παραβλέπεται), πληρώνει και ο ίδιος τον φόρο του διδράχμου, και μάλιστα όχι μόνο για τον εαυτό Του, αλλά και για τον Πέτρο, τον πιο τιμημένο από τους μαθητές· επειδή και άνθρωπος έγινε για εμάς, και μορφή δούλου ανέλαβε, και οδηγήθηκε στον θάνατο για τις ανομίες μας. Αυτά βέβαια τα έπραξε ο Σωτήρας, παρόλο που ως Θεός μπορούσε να μας σώσει μόνο με το θέλημά Του, αφού με ένα πρόσταγμα δημιούργησε τα πάντα· προσέφερε όμως σε εμάς κάτι ανώτερο και πιο ικανό να μας συνετίσει: τη συμπόνια και την ισοτιμία. Τι πρέπει να κάνουμε, λοιπόν, εμείς οι μαθητές του Χριστού, του πράου και φιλανθρώπου, ο οποίος πρόσφερε τόση διακονία σε εμάς;

Όταν λοιπόν έφθασαν στην Καπερναούμ, προσήλθαν στον Πέτρο αυτοί που εισέπρατταν τα δίδραχμα και του είπαν: «Ο Διδάσκαλός σας δεν πληρώνει τα δίδραχμα;» Και τι είναι αυτά τα δίδραχμα; Όταν ο Θεός θανάτωσε τα πρωτότοκα των Αιγυπτίων, τότε έλαβε τη φυλή του Λευί αντί για αυτά. Έπειτα, επειδή ο αριθμός της φυλής ήταν μικρότερος από τα πρωτότοκα των Ιουδαίων, για αυτούς που έλειπαν από τον αριθμό έδωσε εντολή να καταβληθεί ένας σίκλος. Έκτοτε επικράτησε γενικότερα η συνήθεια να καταβάλλουν τα πρωτότοκα αυτόν τον φόρο. Επειδή, λοιπόν, ο Χριστός ήταν πρωτότοκος, και ο Πέτρος εθεωρείτο ο πρώτος από τους μαθητές, πλησιάζουν αυτόν. Διότι, όπως νομίζω, απαιτούσαν την καταβολή του φόρου σε κάθε πόλη· γι' αυτό και τον πλησίασαν στην πατρίδα του, επειδή η Καπερναούμ εθεωρείτο πατρίδα του.

Και στον ίδιο μεν δεν τόλμησαν να πλησιάσουν, αλλά στον Πέτρο· και ούτε σε αυτόν με πολλή σφοδρότητα, αλλά με περισσότερη ευγένεια. Διότι δεν τον ρωτούσαν κατηγορώντας, αλλά λέγοντας: Ο Διδάσκαλός σας δεν πληρώνει τα δίδραχμα; Επειδή δεν είχαν διαμορφώσει ακόμη την προσήκουσα άποψη γι' αυτόν, αλλά τον θεωρούσαν ως έναν κοινό άνθρωπο· του απένειμαν όμως κάποιο σεβασμό και τιμή εξαιτίας των θαυμάτων που είχαν προηγηθεί. Τι απαντά λοιπόν ο Πέτρος; Ναι, λέει. Και σε αυτούς μεν είπε ότι πληρώνει, στον ίδιο τον Κύριο όμως δεν το ανέφερε, ίσως επειδή ντρεπόταν να του μιλήσει για τέτοια ζητήματα. Γι' αυτό ο πράος Κύριος, ο οποίος γνώριζε τα πάντα με σαφήνεια, τον προλαβαίνει και του λέει: Τι νομίζεις, Σίμων; Οι βασιλιάδες της γης από ποιους λαμβάνουν τέλη ή φόρο; Από τους υιούς τους ή από τους ξένους; Και όταν εκείνος απάντησε: Από τους ξένους, του είπε: Άραγε, οι υιοί είναι ελεύθεροι. Διότι, για να μη νομίσει ο Πέτρος ότι τα λέει αυτά επειδή τα άκουσε από εκείνους, τον προλαβαίνει, φανερώνοντας ακριβώς αυτό το γεγονός και παρέχοντάς του θάρρος, εφόσον προηγουμένως εκείνος δίσταζε να του μιλήσει για αυτά.

Αν λοιπόν θέλεις να ταπεινοφρονείς, μην επιδεικνύεις την αρετή μόνο με τα λόγια ή με την εξωτερική εμφάνιση, αλλά και με τα έργα και με τις εκφράσεις σου. Και να μην είσαι ταπεινός προς τον έναν και θρασύς προς τον άλλον, αλλά να είσαι ταπεινός προς όλους, είτε είναι φίλος είτε εχθρός, είτε μεγάλος είτε μικρός· διότι αυτό είναι η ταπεινοφροσύνη. Επειδή είναι δυνατόν να είναι κανείς ταπεινός, αλλά και οξύθυμος και οργίλος, πράγμα από το οποίο δεν προκύπτει κανένα όφελος· διότι πολλές φορές, κυριευμένος από την οργή, τα έχασε όλα. Την αληθινή ταπεινοφροσύνη, λοιπόν, μπορούν κυρίως από το ακόλουθο περιστατικό να τη διδαχθούν όσοι δίνουν προσοχή. Όταν ο Ιησούς ήλθε στην Καπερναούμ, προσήλθαν στον Πέτρο αυτοί που εισέπρατταν τα δίδραχμα και είπαν: «Ο διδάσκαλός σας δεν πληρώνει τα δίδραχμα;». Και πρόσεξε ότι στον ίδιο τον Χριστό δεν τόλμησαν να πλησιάσουν, αλλά στον Πέτρο· και ούτε και σε αυτόν μίλησαν με πολλή σφοδρότητα, αλλά με περισσότερη ηπιότητα.

Διότι δεν τον κατηγορούσαν, αλλά ρωτούσαν λέγοντας: «Ο δάσκαλός σας δεν πληρώνει τα δίδραχμα;» Επειδή δεν είχαν ακόμη την πρέπουσα γνώμη γι' αυτόν, αλλά τον αντιμετώπιζαν ως κοινό άνθρωπο· ωστόσο, του απέδιδαν κάποιο σεβασμό και τιμή εξαιτίας των θαυμάτων που είχαν προηγηθεί. Τι απαντά λοιπόν ο Πέτρος; «Ναι», λέει. Και σε αυτούς μεν είπε ότι πληρώνει, στον ίδιο όμως δεν το ανέφερε, ίσως επειδή ντρεπόταν να του μιλήσει για αυτά τα ζητήματα. Τι κάνει λοιπόν ο Θεός που γνωρίζει τα πάντα ξεκάθαρα; Τον προλαβαίνει και λέει: «Τι νομίζεις, Σίμων; Οι βασιλείς της γης από ποιους λαμβάνουν τέλη ή φόρους; Από τους υιούς τους ή από τους ξένους;» Εκείνος απάντησε: «Από τους ξένους».

Διότι, όταν μιλούσε για τη φύση των τροφών και αποδείκνυε ότι αυτή είναι καθαρή, και απάλλασσε από την ιουδαϊκή τήρηση των διατάξεων, όταν ήλθε ο Πέτρος και του είπε ότι σκανδαλίστηκαν, λέει: «Αφήστε τους». Και όχι μόνο αδιαφόρησε για αυτούς, αλλά και τους κατηγόρησε, λέγοντας: «Διότι κάθε φυτεία που δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί». Έτσι ακύρωσε τον νόμο περί των τροφών. Όταν όμως εκείνοι που εισέπρατταν τα δίδραχμα πλησίασαν τον Πέτρο και του έλεγαν: «Ο δάσκαλός σου δεν πληρώνει τα δίδραχμα;», δεν έπραξε πλέον το ίδιο, όπως στην περίπτωση εκείνων, αλλά φροντίζει για το σκάνδαλο και λέει: «Για να μην τους σκανδαλίσουμε, όμως, ρίξε αγκίστρι στη θάλασσα και πιάσε το πρώτο ψάρι που θα ανεβεί, και θα βρεις στο στόμα του έναν στατήρα. Πάρε τον και δώσε τον για λογαριασμό μου και για λογαριασμό σου». Βλέπεις ότι άλλοτε φροντίζει να μη σκανδαλίσει και άλλοτε δεν φροντίζει; Διότι εδώ δεν ήταν κατεπείγον να αποκαλυφθεί η δόξα του Μονογενούς. Πώς θα μπορούσε άλλωστε, εφόσον μάλιστα επιδίωκε να τη συσκιάζει και έδινε εντολή σε πολλούς να μην πουν ότι αυτός είναι ο Χριστός; Και γι' αυτόν τον λόγο, από την καταβολή του νομίσματος δεν θα προέκυπτε καμία βλάβη, ενώ από την μη καταβολή του γεννιόνταν μεγάλα κακά. Διότι θα τον αποστρέφονταν, θεωρώντας τον ως τύραννο, και στασιαστή, και εχθρό ολόκληρης της πόλης, και ως κάποιον που την εμπλέκει στους έσχατους κινδύνους.

Τι είναι το δίδραχμο που καλείται να πληρώσει και ο Κύριος, και ποιο είναι το ψάρι που προστάζεται να πιάσει ο Πέτρος, για να πάρει τον στατήρα που βρίσκεται μέσα σε αυτό και να τον δώσει σε εκείνους που τον απαιτούν; Εκείνοι που απαιτούν τα δίδραχμα φέρουν την εικόνα των φυσικών παθών που υπάρχουν μέσα μας· αυτοί πλησίασαν τον Πέτρο, δηλαδή τον πρακτικό του Κυρίου, τον ταπεινό και εκείνον που υπάκουσε στον πατέρα με τρόπο μαθητή, απαιτώντας από Εκείνον ως άνθρωπο όσα είχαν τη συνήθεια να επιβάλλουν ως φόρο σε όλους τους ανθρώπους. Ο δε Κύριος έδειξε, ως Θεός και Δεσπότης, μέσω της παραβολής ότι ο Ίδιος είναι ελεύθερος· επειδή όμως ενδύθηκε τη δική μας σάρκα και καταδέχθηκε τα αδιάβλητα πάθη της, ανέχθηκε να τα πληρώσει και αυτά στη φύση, χωρίς αμαρτία.

Όποιος λοιπόν έχει απόλυτη πίστη, εκείνος μπορεί να πει σε τούτο το βουνό, Μετακινήσου, εννοώντας τον δαίμονα· διότι έδειχνε το δαιμόνιο που είχε εξέλθει. «Ενώ δε αυτοί βρίσκονταν στη Γαλιλαία, τους είπε ο Ιησούς: Ο Υιός του ανθρώπου πρόκειται να παραδοθεί σε χέρια ανθρώπων, και θα τον σκοτώσουν, και την τρίτη ημέρα θα αναστηθεί· και λυπήθηκαν πάρα πολύ.» Συνεχώς προλέγει τα περί του πάθους, ώστε να μη νομιστεί ότι πάσχει ακούσια, και ταυτόχρονα για να τους προετοιμάσει, ώστε να μην ταραχθούν από το απροσδόκητο όταν αυτό συμβεί· συνάπτει δε στα λυπηρά και το χαρμόσυνο, δηλαδή το, Θα αναστηθεί. «Όταν δε ήλθαν στην Καπερναούμ, προσήλθαν στον Πέτρο αυτοί που εισέπρατταν τα δίδραχμα, και είπαν:»

«Ο διδάσκαλός σας δεν πληρώνει τα δίδραχμα; Λέει, Ναι.» Ο Θεός, αντί των πρωτοτόκων των Εβραίων, θέλησε να αφιερωθεί σε Αυτόν η φυλή του Λευί. Όταν όμως καταμετρήθηκε η φυλή του Λευί, βρέθηκε να αριθμεί είκοσι δύο χιλιάδες· τα δε πρωτότοκα, είκοσι δύο χιλιάδες διακόσια εβδομήντα τρία· αντί, λοιπόν, για αυτά τα πρωτότοκα που υπερέβαιναν τον αριθμό της φυλής του Λευί, ο Θεός όρισε να δίνεται ένα δίδραχμο στους ιερείς.