Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 17:25

Κεφάλαιο Δ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Όταν έφτασαν στην Καπερναούμ, πλησίασαν τον Πέτρο αυτοί που εισέπρατταν τα δίδραχμα και είπαν: «Ο διδάσκαλός σας δεν πληρώνει τα δίδραχμα;». Εκείνος λέει: «Ναι». Και όταν εισήλθε στο σπίτι, τον πρόλαβε ο Ιησούς λέγοντας: «Τι νομίζεις, Σίμων; Οι βασιλείς της γης από ποιους λαμβάνουν τέλη ή φόρους; Από τους υιούς τους ή από τους ξένους;». Λέει σε αυτόν ο Πέτρος: «Από τους ξένους». Του λέει ο Ιησούς: «Άρα λοιπόν οι υιοί είναι ελεύθεροι. Για να μην τους σκανδαλίσουμε όμως, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι, και πάρε το πρώτο ψάρι που θα ανέβει· και ανοίγοντας το στόμα του θα βρεις έναν στατήρα· πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα».

Και επειδή πλησίασαν τον Πέτρο —διότι φαινόταν ότι ήθελαν να ρωτήσουν αν και ο ίδιος ο Χριστός θα συνταχθεί με εκείνους που συνεισφέρουν και θα φορολογηθεί, ή αν αρνείται την είσπραξη—, μπήκε αμέσως μέσα ο θεσπέσιος μαθητής ζητώντας να μάθει τι θα ήθελε να κάνουν σε αυτό το ζήτημα. Αλλά τον πρόλαβε ο Ιησούς και ρώτησε: «Οι βασιλείς της γης, από ποιους λαμβάνουν τέλη ή φόρους; Από τους υιούς τους ή από τους ξένους;» Και όταν ο Πέτρος απάντησε: «Από τους ξένους», εκείνος πρόσθεσε λέγοντας: «Άρα λοιπόν οι υιοί είναι ελεύθεροι. Όμως, για να μην τους σκανδαλίσουμε, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι και πιάσε το πρώτο ψάρι που θα ανέβει και, ανοίγοντας το στόμα του, θα βρεις έναν στατήρα. Πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα». Αντιλαμβάνεσαι λοιπόν ότι επιβεβαίωσε την ελευθερία για τη δική του φύση;

Όταν, λοιπόν, ο Κύριος βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα, οι εισπράκτορες του διδράχμου ρωτούσαν τον Πέτρο λέγοντας: «Ο δάσκαλός σας δεν πληρώνει τα δίδραχμα;» Όταν όμως εκείνος μπήκε στο σπίτι, όπως είναι γραμμένο, τον πρόλαβε ο Ιησούς λέγοντας: «Οι βασιλιάδες της γης από ποιους λαμβάνουν τέλη ή φόρους; Από τους γιους τους ή από τους ξένους;» Και όταν εκείνος είπε: «Από τους ξένους», ο Ιησούς απάντησε: «Άρα λοιπόν οι γιοι είναι ελεύθεροι. Για να μην τους σκανδαλίσουμε, όμως, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι, και πάρε το πρώτο ψάρι που θα ανεβάσεις, και ανοίγοντας το στόμα του θα βρεις έναν στατήρα. Πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα.» Βλέπεις ότι ο Υιός δεν ανέχεται να γίνει υποτελής, ούτε να υπομείνει κάτι δουλοπρεπές σαν ένας από εκείνους που βρίσκονται κάτω από τον ζυγό της δουλείας; Διότι, γνωρίζοντας το ελεύθερο αξίωμα της δικής του φύσης, διαβεβαιώνει ότι δεν οφείλει τίποτα δουλικό προς τον Θεό και Πατέρα. «Διότι οι γιοι είναι ελεύθεροι», λέει. Πώς λοιπόν να μην θεωρεί ανεπιθύμητη τη δουλοπρεπή προσκύνηση; Αυτός που αρνήθηκε ακόμη και τον τύπο του πράγματος, πώς θα μπορούσε πλέον να αποδεχθεί αυτήν την πραγματικότητα; Ή μήπως δεν θεωρούμε την προσκύνηση ως τέλος και πνευματική καρποφορία, και δεν θα πούμε ότι αυτή αποτελεί είδος λατρείας; Επειδή, για ποια άλλη αιτία ο νόμος συνέδεσε τη λατρεία με την προσκύνηση, λέγοντας: «Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις»;

Διότι το ότι δεν θέλει να συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων που έχουν δουλική τάξη, ούτε στους καταλόγους των δημιουργημάτων, αλλά αποβλέπει μάλλον στην ελευθερία που του ενυπάρχει κατά φύση, ακόμη και όταν έλαβε μορφή δούλου, θα το κατανοήσεις και από το εξής. Διότι έφτασε στην Καπερναούμ, όπως έχουμε διαβάσει στα ευαγγέλια· και οι εισπράκτορες του διδράχμου, που προβλεπόταν από τον νόμο, πλησίασαν τον Πέτρο και έλεγαν: «Ο διδάσκαλός σας δεν πληρώνει το δίδραχμο;» Και όταν ο Χριστός το πληροφορήθηκε, είναι σωστό να δούμε τι απάντησε στον Πέτρο: «Οι βασιλείς της γης από ποιους λαμβάνουν φόρους ή τέλη; Από τους υιούς τους ή από τους ξένους;» Και αφού ο Πέτρος με σοφία και σύνεση ομολόγησε ότι εκείνος που είναι ξένος προς τη βασιλεία, όσον αφορά την καταγωγή και τη συγγένεια όπως την εννοούμε εμείς, οφείλει να υπόκειται στους θεσμούς και στους φόρους, αμέσως ο Χριστός συμπλήρωσε, αποδίδοντας στον εαυτό του τη θεοπρεπή μαρτυρία ως κάτι που αληθινά του ενυπάρχει: «Άρα λοιπόν οι υιοί είναι ελεύθεροι». Εάν όμως ήταν ομόδουλος, και όχι αληθινά Υιός γεννημένος από την ουσία του Πατρός, ούτε είχε φυσική οικειότητα προς αυτόν που τον εγέννησε, γιατί, υποβάλλοντας όλους τους άλλους στους φόρους, ως ξένους κατά τη φύση προς εκείνον που επιβάλλει τους φόρους, και ευρισκόμενους σε τάξη υπηρετών, πιστοποίησε την ελευθερία μόνο για τον εαυτό του;

Διότι οι φοροεισπράκτορες ρώτησαν τον θεσπέσιο Πέτρο εάν ο Χριστός συνεισφέρει μαζί με τους άλλους το δίδραχμο ή εάν απορρίπτει την καταβολή του. Έπειτα ο Κύριος είπε προς αυτόν: «Οι βασιλείς της γης από ποιους λαμβάνουν τέλη ή φόρο; Από τους δικούς τους υιούς ή από τους ξένους;» Και όταν ο μαθητής απάντησε το αληθές, ότι δηλαδή οι βασιλείς εισπράττουν τον καθορισμένο φόρο από τους ξένους, εκείνος είπε: «Άρα λοιπόν οι υιοί είναι ελεύθεροι. Αλλά για να μην τους σκανδαλίσουμε, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι, και πάρε το πρώτο ψάρι που θα ανέβει, και αφού ανοίξεις το στόμα του, θα βρεις έναν στατήρα· πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα.» Έτσι λοιπόν, ο κατά φύση ελεύθερος λαμβάνει τη μορφή δούλου σύμφωνα με τη θεία οικονομία, όταν γεννήθηκε από την κοιλία της κατά σάρκα μητέρας του.

Διότι πρέπει προηγουμένως να ομολογούμε τον Υιό που φανερώθηκε από τον Θεό Πατέρα, τον μονογενή Θεό Λόγο που προέρχεται από την ουσία Του, ως Κύριο των πάντων· όχι σαν να έλαβε την κυριότητα από έξω και ως κάτι επίκτητο, αλλά επειδή είναι τέτοιος κατά φύση και αληθινά, όπως ακριβώς βεβαίως και ο Πατέρας. Έπειτα έτσι να πιστεύουμε, ότι ο Θεός τον ανέστησε από τους νεκρούς, αφού βεβαίως ενανθρώπησε και έπαθε σαρκικά για εμάς· διότι έτσι έχει αναστηθεί από τους νεκρούς. Κύριος λοιπόν, όπως είπα, είναι ο Υιός, χωρίς να συγκαταλέγεται με τους άλλους, στους οποίους το όνομα της κυριότητας είναι δοσμένο και επίκτητο. Διότι μόνος Κύριος κατά φύση είναι ο Θεός Λόγος, που βρίσκεται πέρα από κάθε τι δημιουργημένο· «Διότι ένας είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα.» Αλλά ούτε ο Πατέρας θα βρεθεί εκτός του να είναι Κύριος, εφόσον είναι Θεός κατά φύση· ούτε βεβαίως ο Υιός θα μπορούσε να εκπέσει από το να είναι Θεός· διότι είναι Κύριος κατά φύση. Και ανήκει μόνο στη θεία και ανώτατη από όλες ουσία, το να είναι απολύτως ελεύθερη, και να βρίσκεται έξω από κάθε ζυγό και δουλεία, αλλά μάλλον να έχει την κτίση υποταγμένη σαν δούλη κάτω από τα πόδια της. Γι' αυτό, αν και ο μονογενής Λόγος του Θεού έγινε όμοιος με εμάς, και όσον αφορά την ανθρώπινη φύση του μπήκε κάτω από ζυγό και δουλεία, και κατέβαλε μεν στους φοροεισπράκτορες των Ιουδαίων το δίδραχμο κατά τον νόμο του Μωυσή για λόγους θείας οικονομίας, ωστόσο δεν έκρυψε το μεγαλείο της δόξας που υπήρχε μέσα του. Διότι ρώτησε τον μακάριο Πέτρο: «Οι βασιλιάδες της γης από ποιους λαμβάνουν φόρους ή τέλη;»

Από τους υιούς τους, ή από τους ξένους;

Και όταν εκείνος είπε: «Από τους ξένους», «Άρα λοιπόν», λέει, «οι υιοί είναι ελεύθεροι». Κύριος λοιπόν κατά φύση είναι ο Υιός, ως ελεύθερος. Και αυτό πάλι μας το δίδαξε ο σοφός Παύλος γράφοντας τα εξής: «Εμείς δε όλοι, αντικατοπτρίζοντας με ξεσκέπαστο πρόσωπο τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα, από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως προέρχεται από το Πνεύμα του Κυρίου». Και λίγο πιο πάνω: «Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα. Και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία». Παρατήρησε λοιπόν πώς αναφέρει ότι το Πνεύμα είναι Κύριος: όχι με την έννοια της υιότητας (διότι είναι Πνεύμα, και όχι Υιός), αλλά επειδή είναι ομοούσιο με τον Υιό, ο οποίος είναι Κύριος και ελεύθερος, και μέσω της φυσικής του ταυτότητας με Αυτόν μαρτυρείται η θεοπρεπής ελευθερία του. Όποιος λοιπόν ομολογήσει τον Χριστό μπροστά στους ανθρώπους, δηλαδή ως Θεό και Κύριο, θα ομολογηθεί και από Αυτόν μπροστά στους αγγέλους του Θεού. Πού όμως και πώς;

Προσφερόταν δε στον Κύριο από εκείνους που συνήθιζαν να συνεισφέρουν, όχι μόνο για έναν, αλλά για δύο ανθρώπους. Είχαν οριστεί φοροεισπράκτορες, σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου· οι οποίοι διατρέχοντας τη χώρα των Ιουδαίων απ' άκρη σ' άκρη, απαιτούσαν να καταβάλλεται το λύτρο σε ίσο μέτρο τόσο από τον πλούσιο όσο και από τον φτωχό, επειδή ο Θεός νομοθέτησε να τηρείται ακριβής ο τύπος ενόψει της φανέρωσης της αλήθειας. Και πράγματι, όταν κάποτε ο Σωτήρας μας Χριστός εισήλθε στην Καπερναούμ, οι εισπράκτορες των διδράχμων πλησίασαν τον Πέτρο και του είπαν: «Ο δάσκαλός σας δεν πληρώνει τα δίδραχμα;». Εκείνος απάντησε: «Ναι», όχι υποτάσσοντας τον Ελεύθερο στον νόμο, ούτε κατατάσσοντας τον Υιό ανάμεσα στους υπηρέτες, αλλά επειδή γνώριζε ότι ο νομοθέτης μπήκε υπό τον νόμο για να μας απαλλάξει από την κατάρα του νόμου και, μετατρέποντας το σχήμα της δουλείας προς το καλύτερο, να μας κάνει σύμμορφους προς τον Εαυτό Του και να μας αναδείξει υιούς του Θεού, περιβάλλοντάς μας, σαν με κάποιο λαμπρό αξίωμα, με το πνεύμα της ελευθερίας. «Διότι δεν λάβαμε πνεύμα δουλείας, ώστε πάλι να φοβόμαστε», όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος, αλλά «λάβαμε πνεύμα υιοθεσίας, με το οποίο κράζουμε: Αββά, ο Πατέρας». Όταν λοιπόν ο Πέτρος μπήκε στο σπίτι, ο Σωτήρας τον ρώτησε: «Οι βασιλιάδες της γης από ποιους εισπράττουν φόρο ή τέλη; Από τους γιους τους ή από τους ξένους;».

Πότε λοιπόν βρέθηκε υπό τον νόμο, θα το εξηγήσει ο μακάριος ευαγγελιστής Λουκάς λέγοντας: «Όταν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού τους σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, τον ανέβασαν στα Ιεροσόλυμα για να τον παρουσιάσουν στον Κύριο, καθώς είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου ότι κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο, και για να προσφέρουν θυσία σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί στον νόμο του Κυρίου, ένα ζευγάρι τρυγόνια ή δύο νεοσσούς περιστεριών». Ακούς πώς οδηγείται ενώπιον του Πατέρα ως άνθρωπος σαν εμάς ο σύνθρονος σε Αυτόν Θεός Λόγος, ο οποίος και μέσα από τη σκιά του νόμου καταγραφόταν ανάμεσα στα πρωτότοκα; Διότι άγια και ιερά στον Θεό ήταν και τα πρωτότοκα πριν από την ενανθρώπηση. Πρόσφεραν λοιπόν θυσία για αυτόν σύμφωνα με τον νόμο· και πλήρωσε επίσης το δίδραχμο στους φοροεισπράκτορες, μολονότι ο ίδιος δεν όφειλε να το πληρώσει, ακριβώς επειδή ήταν αληθινά Υιός. Γι' αυτό άλλωστε είπε προς τον μακάριο Πέτρο: «Οι βασιλείς της γης από ποιους εισπράττουν τέλη ή φόρο; Από τους υιούς τους ή από τους ξένους;» Και όταν ο Πέτρος απάντησε πολύ ορθά: «Από τους ξένους», είπε πάλι ο ίδιος: «Άρα οι υιοί είναι ελεύθεροι».

ΙΓʹ. Μαζί με τον Χριστό γράφεις, μαζί με τον Χριστό ζυγίζεις, μαζί με την Κεφαλή εξετάζεις, μαζί με τον Λόγο συλλογίζεσαι. Ο Χριστός μόλις τώρα γεννιέται για εσένα, και είναι Θεός, και γίνεται άνθρωπος, και συναναστρέφεται τους ανθρώπους. Τι φανερώνει αυτός ο λόγος; Κατά τη γνώμη μου, προς νουθεσία εκείνων στους οποίους εμπιστεύονται τέτοια καθήκοντα, ότι στις πιο σημαντικές διοικητικές υποθέσεις ο Θεός πάντοτε συμμετέχει. Και αφενός, για να προκαλέσει τον σεβασμό των απογραφέων, ακριβώς τότε επικοινωνεί με τους ανθρώπους περιβεβλημένος τη σάρκα· αφετέρου, για να μας παρηγορήσει για τη δουλεία και για να ορίσει ως νόμο την ευγνωμοσύνη (διότι ούτε αυτό πρέπει να παραβλέπεται), πληρώνει και ο ίδιος τον φόρο του διδράχμου, και μάλιστα όχι μόνο για τον εαυτό Του, αλλά και για τον Πέτρο, τον πιο τιμημένο από τους μαθητές· επειδή και άνθρωπος έγινε για εμάς, και μορφή δούλου ανέλαβε, και οδηγήθηκε στον θάνατο για τις ανομίες μας. Αυτά βέβαια τα έπραξε ο Σωτήρας, παρόλο που ως Θεός μπορούσε να μας σώσει μόνο με το θέλημά Του, αφού με ένα πρόσταγμα δημιούργησε τα πάντα· προσέφερε όμως σε εμάς κάτι ανώτερο και πιο ικανό να μας συνετίσει: τη συμπόνια και την ισοτιμία. Τι πρέπει να κάνουμε, λοιπόν, εμείς οι μαθητές του Χριστού, του πράου και φιλανθρώπου, ο οποίος πρόσφερε τόση διακονία σε εμάς;

Και στον ίδιο μεν δεν τόλμησαν να πλησιάσουν, αλλά στον Πέτρο· και ούτε σε αυτόν με πολλή σφοδρότητα, αλλά με περισσότερη ευγένεια. Διότι δεν τον ρωτούσαν κατηγορώντας, αλλά λέγοντας: Ο Διδάσκαλός σας δεν πληρώνει τα δίδραχμα; Επειδή δεν είχαν διαμορφώσει ακόμη την προσήκουσα άποψη γι' αυτόν, αλλά τον θεωρούσαν ως έναν κοινό άνθρωπο· του απένειμαν όμως κάποιο σεβασμό και τιμή εξαιτίας των θαυμάτων που είχαν προηγηθεί. Τι απαντά λοιπόν ο Πέτρος; Ναι, λέει. Και σε αυτούς μεν είπε ότι πληρώνει, στον ίδιο τον Κύριο όμως δεν το ανέφερε, ίσως επειδή ντρεπόταν να του μιλήσει για τέτοια ζητήματα. Γι' αυτό ο πράος Κύριος, ο οποίος γνώριζε τα πάντα με σαφήνεια, τον προλαβαίνει και του λέει: Τι νομίζεις, Σίμων; Οι βασιλιάδες της γης από ποιους λαμβάνουν τέλη ή φόρο; Από τους υιούς τους ή από τους ξένους; Και όταν εκείνος απάντησε: Από τους ξένους, του είπε: Άραγε, οι υιοί είναι ελεύθεροι. Διότι, για να μη νομίσει ο Πέτρος ότι τα λέει αυτά επειδή τα άκουσε από εκείνους, τον προλαβαίνει, φανερώνοντας ακριβώς αυτό το γεγονός και παρέχοντάς του θάρρος, εφόσον προηγουμένως εκείνος δίσταζε να του μιλήσει για αυτά.

Διότι δεν τον κατηγορούσαν, αλλά ρωτούσαν λέγοντας: «Ο δάσκαλός σας δεν πληρώνει τα δίδραχμα;» Επειδή δεν είχαν ακόμη την πρέπουσα γνώμη γι' αυτόν, αλλά τον αντιμετώπιζαν ως κοινό άνθρωπο· ωστόσο, του απέδιδαν κάποιο σεβασμό και τιμή εξαιτίας των θαυμάτων που είχαν προηγηθεί. Τι απαντά λοιπόν ο Πέτρος; «Ναι», λέει. Και σε αυτούς μεν είπε ότι πληρώνει, στον ίδιο όμως δεν το ανέφερε, ίσως επειδή ντρεπόταν να του μιλήσει για αυτά τα ζητήματα. Τι κάνει λοιπόν ο Θεός που γνωρίζει τα πάντα ξεκάθαρα; Τον προλαβαίνει και λέει: «Τι νομίζεις, Σίμων; Οι βασιλείς της γης από ποιους λαμβάνουν τέλη ή φόρους; Από τους υιούς τους ή από τους ξένους;» Εκείνος απάντησε: «Από τους ξένους».

Τι είναι το δίδραχμο που καλείται να πληρώσει και ο Κύριος, και ποιο είναι το ψάρι που προστάζεται να πιάσει ο Πέτρος, για να πάρει τον στατήρα που βρίσκεται μέσα σε αυτό και να τον δώσει σε εκείνους που τον απαιτούν; Εκείνοι που απαιτούν τα δίδραχμα φέρουν την εικόνα των φυσικών παθών που υπάρχουν μέσα μας· αυτοί πλησίασαν τον Πέτρο, δηλαδή τον πρακτικό του Κυρίου, τον ταπεινό και εκείνον που υπάκουσε στον πατέρα με τρόπο μαθητή, απαιτώντας από Εκείνον ως άνθρωπο όσα είχαν τη συνήθεια να επιβάλλουν ως φόρο σε όλους τους ανθρώπους. Ο δε Κύριος έδειξε, ως Θεός και Δεσπότης, μέσω της παραβολής ότι ο Ίδιος είναι ελεύθερος· επειδή όμως ενδύθηκε τη δική μας σάρκα και καταδέχθηκε τα αδιάβλητα πάθη της, ανέχθηκε να τα πληρώσει και αυτά στη φύση, χωρίς αμαρτία.

«Ο διδάσκαλός σας δεν πληρώνει τα δίδραχμα; Λέει, Ναι.» Ο Θεός, αντί των πρωτοτόκων των Εβραίων, θέλησε να αφιερωθεί σε Αυτόν η φυλή του Λευί. Όταν όμως καταμετρήθηκε η φυλή του Λευί, βρέθηκε να αριθμεί είκοσι δύο χιλιάδες· τα δε πρωτότοκα, είκοσι δύο χιλιάδες διακόσια εβδομήντα τρία· αντί, λοιπόν, για αυτά τα πρωτότοκα που υπερέβαιναν τον αριθμό της φυλής του Λευί, ο Θεός όρισε να δίνεται ένα δίδραχμο στους ιερείς.

Έκτοτε, λοιπόν, καθιερώθηκε η συνήθεια να πληρώνουν όλοι ανεξαιρέτως οι πρωτότοκοι το δίδραχμο, το οποίο ισοδυναμεί με πέντε σίκλους, δηλαδή διακόσιους οβολούς. Επειδή, λοιπόν, και ο Κύριος ήταν πρωτότοκος, το πλήρωνε και αυτός. Ωστόσο, ίσως επειδή ένιωθαν δέος απέναντι στον Χριστό εξαιτίας των θαυμάτων του, δεν ρωτούν εκείνον, αλλά τον Πέτρο, ή μάλλον ρωτούν με πανουργία, σαν να έλεγαν τα εξής: Ο δάσκαλός σας, που αντιτίθεται στον νόμο, άραγε καταδέχθηκε να πληρώσει τα δίδραχμα; «Και όταν μπήκε στο σπίτι, ο Ιησούς τον πρόλαβε, λέγοντας: Τι νομίζεις, Σίμων; Οι βασιλιάδες της γης από ποιους εισπράττουν τέλη ή φόρους; Από τους γιους τους ή από τους ξένους;»