Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 17:27

Και προς αυτά λέγει ο Ανδρέας: «Εύγε πράγματι για την ορθή κρίση, και ακόμη περισσότερο εύγε για την ευσεβή έκθεση των δογμάτων από τον Κύριλλο. Διότι ιδού, με πατερικό και μάλιστα συνοδικό τρόπο ορίζει ότι οι υποστάσεις είναι πρόσωπα, ακολουθώντας τους αγίους Πατέρες της Νικαίας, οι οποίοι λέγουν ότι στην αγία και ομοούσια Τριάδα υπάρχουν τρεις υποστάσεις, δηλαδή πρόσωπα. Αν λοιπόν ορθώς ισχυρίζεται ότι οι υποστάσεις είναι πρόσωπα, πώς σχεδόν σε όλα του τα διδάγματα διακήρυξε ότι οι φύσεις είναι υποστάσεις; Διότι, λέγοντας ότι οι φύσεις είναι υποστάσεις και οι υποστάσεις πρόσωπα, τι άλλο θα βρεθεί να ομολογεί, παρά ότι υπάρχουν διαφορετικά πρόσωπα στον Χριστό; Όπως όταν λέγει: “Ασύγχυτες παρέμειναν οι φύσεις, δηλαδή οι υποστάσεις”. Οι υποστάσεις τίνος, ω γενναίε Κύριλλε; Είναι φανερό: του Χριστού. Και αν πράγματι λες ότι υπάρχουν μέσα σ’ αυτόν διαφορετικές υποστάσεις, γιατί λοιπόν ορίζεις ότι οι υποστάσεις είναι πρόσωπα; Διότι, αν δεν είχες εσύ δώσει αυτόν τον ορισμό, δηλαδή ότι οι υποστάσεις είναι πρόσωπα, ίσως θα μπορούσε κάποιος, απολογούμενος υπέρ σου, να πει ότι “ο Κύριλλος δεν εννοεί τις υποστάσεις ως πρόσωπα, αλλά ως κάποιες υπάρξεις ουσιωδών πραγμάτων”. Επειδή όμως εσύ ο ίδιος πρόφερες εναντίον του εαυτού σου έναν τέτοιο ορισμό, έχει πλέον αποκλεισθεί για σένα κάθε απολογία πάνω σ’ αυτό το θέμα. »Επομένως, όταν λες: “Ασύγχυτες παρέμειναν οι φύσεις του Χριστού, δηλαδή οι υποστάσεις”, δεν λες τίποτε άλλο παρά ότι “Ασύγχυτες παρέμειναν οι υποστάσεις του Χριστού, δηλαδή τα πρόσωπα”. Γι’ αυτό, σύμφωνα με αυτόν τον δικό σου ορισμό και κανόνα, που λέει ότι η φύση είναι υπόσταση, δηλαδή πρόσωπο, θα βρεθείς να λες αρειανικά τρεις φύσεις στα τρία πρόσωπα της αγίας Τριάδος, και δύο πρόσωπα στις δύο φύσεις του Χριστού, τις οποίες ομολογείς· όπως όταν λες στα “Περί της εν πνεύματι λατρείας”, ότι “η κιβωτός θα είναι για μας τύπος των φύσεων του Χριστού, δηλαδή των υποστάσεων”, και πάλι σε άλλο σημείο λες ξερά και απερίφραστα ότι “ο Χριστός υπάρχει από δύο φύσεις, δηλαδή υποστάσεις”. Αν λοιπόν πρεσβεύεις ότι ο Χριστός είναι από δύο υποστάσεις, δηλαδή πρόσωπα, είναι ολοφάνερο ότι λες πως το σώμα του Χριστού προϋπήρξε ως υπόσταση και προδιαμορφώθηκε μέσα στη μήτρα της Παρθένου, και κατόπιν ενώθηκε μέσα σ’ αυτό το πρόσωπο του Θεού Λόγου· όπως πάλι λες και στο τρίτο κεφάλαιο των Δώδεκα: “Εάν κάποιος, μετά την άρρητη ένωση, διαιρεί τις υποστάσεις”. Και ενώ σε αναρίθμητα άλλα σημεία ονομάζεις τις φύσεις υποστάσεις, στα “Προς Ερμείαν” πέφτεις σε αντίφαση με τον εαυτό σου, λέγοντας ότι άλλο είναι η φύση και άλλο η υπόσταση, δηλαδή το πρόσωπο. Και ακόμη, πώς συνέβη, όταν ο Θεοδώρητος επέκρινε τα Δώδεκά σου Κεφάλαια, να μην απολογηθείς καθόλου στις απολογίες σου για αυτές τις υποστάσεις που ανέφερες στον Χριστό στο τρίτο κεφάλαιο; »Έτσι λοιπόν, όντας παλίμβολος, πέφτεις σε αντίφαση με τον εαυτό σου, άλλοτε λέγοντας ότι ο Χριστός είναι μία φύση, και άλλοτε ότι είναι δύο πρόσωπα. Διότι και στα επιγεγραμμένα Σχόλιά σου, ερμηνεύοντας τον στατήρα του Ευαγγελίου, τον οποίο βρήκε ο Πέτρος στο στόμα του ψαριού, λες τα εξής: “Άρα λοιπόν ο αληθινός στατήρας είναι ο Χριστός· διότι αυτός είναι ο διπλός χαρακτήρας”. Πολλή λοιπόν χάρη στον λογογράφο Κύριλλο, ο οποίος, με όποιον τρόπο κι αν το κάνει, ομολογεί στον Χριστό διαφορετικούς χαρακτήρες και διαφορετικές υποστάσεις».

Ή δεν άκουσες αυτό που διέταξα στον νομοθέτη Μωυσή: «Φτιάξε μου δύο Χερουβείμ στη σκηνή του μαρτυρίου, ως προμήνυμα της δικής μου εικόνας»; Και πάλι, όταν με δοκίμαζαν οι Ιουδαίοι λέγοντας: «Δάσκαλε, επιτρέπεται να δώσουμε φόρο στον Καίσαρα, ή όχι;», εγώ τους είπα: «Δείξτε μου ένα νόμισμα», και σας λέω: Εκείνοι μου έφεραν ένα δηνάριο· και τους λέω: «Τίνος είναι αυτή η εικόνα και η επιγραφή;» Εκείνοι είπαν: «Του Καίσαρα»· και τους είπα: «Αποδώστε λοιπόν τα του Καίσαρα στον Καίσαρα, και τα του Θεού στον Θεό». Και πάλι προς τον Πέτρο: «Πήγαινε, ρίξε αγκίστρι στη θάλασσα, και στο ψάρι που θα ανέβει, άνοιξε το στόμα του, και θα βρεις έναν στατήρα· δώσε τον για εμένα και για εσένα». Δηλαδή, δώσε τη δική μου εικόνα και τη δική σου στον κόσμο. Ή δεν άκουσες τον μνήστορά σου Παύλο να λέει: «Εφόσον συμπάσχουμε, για να συνδοξαστούμε κιόλας;»· και προς τους Αθηναίους: «Κατά πάντα σας θεωρώ ιδιαιτέρως θρήσκους. Διότι, περιερχόμενος τα σεβάσματά σας, βρήκα και έναν βωμό που έγραφε: Στον Άγνωστο Θεό· αυτόν λοιπόν που εσείς χωρίς να γνωρίζετε λατρεύετε με ευσέβεια, αυτόν εγώ σας κηρύττω». Και προς τους Γαλάτες: «Ω ανόητοι Γαλάτες, ποιος σας βάσκανε ώστε να μην πείθεστε στην αλήθεια, εσάς, μπροστά στα μάτια των οποίων ο Ιησούς Χριστός παρουσιάστηκε ολοκάθαρα ανάμεσά σας, και μάλιστα εσταυρωμένος;»

Άλλη ι΄. «Είπε ο Κύριος στον Πέτρο: Πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι και πάρε το πρώτο ψάρι που θα ανέβει, και ανοίγοντας το στόμα του, θα βρεις έναν στατήρα. Αυτόν δώσε αντί για εμένα και για εσένα». Ποια είναι η θάλασσα; Ο κόσμος. Τι είναι το αγκίστρι; Ο λόγος του Θεού. Ιχθύς είναι ο Χριστός.

Αφήστε τους· είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών. Και αν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο. Και πολλά τέτοια θα μπορούσε να βρει κανείς και στα Ευαγγέλια και στον Απόστολο. Όταν όμως κάποιος προσκόπτει ή σκανδαλίζεται σε όσα εναπόκεινται στη δική μας εξουσία, πρέπει τότε να θυμηθούμε τα λόγια του Κυρίου προς τον Πέτρο, όταν είπε: «Άρα λοιπόν οι υιοί είναι ελεύθεροι· για να μην τους σκανδαλίσουμε όμως, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι, και πιάσε το πρώτο ψάρι που θα ανεβεί· και ανοίγοντας το στόμα του, θα βρεις έναν στατήρα· πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα»· καθώς και τις επιστολές του Αποστόλου προς τους Κορινθίους, στις οποίες λέει: «Δεν θα φάω κρέας ποτέ, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου»· και πάλι: «Καλό είναι να μη φας κρέας, ούτε να πιείς κρασί, ούτε να κάνεις κάτι στο οποίο ο αδελφός σου προσκόπτει ή σκανδαλίζεται ή ασθενεί». Το πόσο φοβερό είναι, σε όσα φαίνεται ότι εναπόκεινται στην εξουσία μας, να παραβλέπουμε τον αδελφό που σκανδαλίζεται από αυτά, το δείχνει η παραγγελία του Κυρίου, ο οποίος απαγορεύει γενικώς κάθε τρόπο σκανδαλισμού, λέγοντας: «Προσέξτε να μην καταφρονήσετε κανέναν από αυτούς τους μικρούς· διότι σας λέω ότι οι άγγελοί τους βλέπουν διαρκώς το πρόσωπο του Πατέρα μου, του εν ουρανοίς».

Κεφάλαιο Δ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Όταν έφτασαν στην Καπερναούμ, πλησίασαν τον Πέτρο αυτοί που εισέπρατταν τα δίδραχμα και είπαν: «Ο διδάσκαλός σας δεν πληρώνει τα δίδραχμα;». Εκείνος λέει: «Ναι». Και όταν εισήλθε στο σπίτι, τον πρόλαβε ο Ιησούς λέγοντας: «Τι νομίζεις, Σίμων; Οι βασιλείς της γης από ποιους λαμβάνουν τέλη ή φόρους; Από τους υιούς τους ή από τους ξένους;». Λέει σε αυτόν ο Πέτρος: «Από τους ξένους». Του λέει ο Ιησούς: «Άρα λοιπόν οι υιοί είναι ελεύθεροι. Για να μην τους σκανδαλίσουμε όμως, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι, και πάρε το πρώτο ψάρι που θα ανέβει· και ανοίγοντας το στόμα του θα βρεις έναν στατήρα· πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα».

Και επειδή πλησίασαν τον Πέτρο —διότι φαινόταν ότι ήθελαν να ρωτήσουν αν και ο ίδιος ο Χριστός θα συνταχθεί με εκείνους που συνεισφέρουν και θα φορολογηθεί, ή αν αρνείται την είσπραξη—, μπήκε αμέσως μέσα ο θεσπέσιος μαθητής ζητώντας να μάθει τι θα ήθελε να κάνουν σε αυτό το ζήτημα. Αλλά τον πρόλαβε ο Ιησούς και ρώτησε: «Οι βασιλείς της γης, από ποιους λαμβάνουν τέλη ή φόρους; Από τους υιούς τους ή από τους ξένους;» Και όταν ο Πέτρος απάντησε: «Από τους ξένους», εκείνος πρόσθεσε λέγοντας: «Άρα λοιπόν οι υιοί είναι ελεύθεροι. Όμως, για να μην τους σκανδαλίσουμε, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι και πιάσε το πρώτο ψάρι που θα ανέβει και, ανοίγοντας το στόμα του, θα βρεις έναν στατήρα. Πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα». Αντιλαμβάνεσαι λοιπόν ότι επιβεβαίωσε την ελευθερία για τη δική του φύση;

Όταν, λοιπόν, ο Κύριος βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα, οι εισπράκτορες του διδράχμου ρωτούσαν τον Πέτρο λέγοντας: «Ο δάσκαλός σας δεν πληρώνει τα δίδραχμα;» Όταν όμως εκείνος μπήκε στο σπίτι, όπως είναι γραμμένο, τον πρόλαβε ο Ιησούς λέγοντας: «Οι βασιλιάδες της γης από ποιους λαμβάνουν τέλη ή φόρους; Από τους γιους τους ή από τους ξένους;» Και όταν εκείνος είπε: «Από τους ξένους», ο Ιησούς απάντησε: «Άρα λοιπόν οι γιοι είναι ελεύθεροι. Για να μην τους σκανδαλίσουμε, όμως, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι, και πάρε το πρώτο ψάρι που θα ανεβάσεις, και ανοίγοντας το στόμα του θα βρεις έναν στατήρα. Πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα.» Βλέπεις ότι ο Υιός δεν ανέχεται να γίνει υποτελής, ούτε να υπομείνει κάτι δουλοπρεπές σαν ένας από εκείνους που βρίσκονται κάτω από τον ζυγό της δουλείας; Διότι, γνωρίζοντας το ελεύθερο αξίωμα της δικής του φύσης, διαβεβαιώνει ότι δεν οφείλει τίποτα δουλικό προς τον Θεό και Πατέρα. «Διότι οι γιοι είναι ελεύθεροι», λέει. Πώς λοιπόν να μην θεωρεί ανεπιθύμητη τη δουλοπρεπή προσκύνηση; Αυτός που αρνήθηκε ακόμη και τον τύπο του πράγματος, πώς θα μπορούσε πλέον να αποδεχθεί αυτήν την πραγματικότητα; Ή μήπως δεν θεωρούμε την προσκύνηση ως τέλος και πνευματική καρποφορία, και δεν θα πούμε ότι αυτή αποτελεί είδος λατρείας; Επειδή, για ποια άλλη αιτία ο νόμος συνέδεσε τη λατρεία με την προσκύνηση, λέγοντας: «Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις»;

Ματθ. 17, 27 Αν και είχε τη δύναμη να παραγάγει τον στατήρα από τη γη, δεν το έκανε αυτό, αλλά πραγματοποίησε το θαύμα από τη θάλασσα, για να μας διδάξει ένα μυστήριο γεμάτο βαθύ πνευματικό νόημα. Διότι ήμασταν ψάρια που ανασυρθήκαμε από τις πικρές ταραχές του βίου σαν από θάλασσα μέσω των αποστολικών αγκιστριών, έχοντας στο στόμα μας τον Χριστό, τον βασιλικό στατήρα, ο οποίος δόθηκε ως αντίλυτρο για δύο, για την ψυχή και το σώμα μας, ήτοι για δύο λαούς, τους Ιουδαίους και τους εθνικούς, λυτρώνοντας ομοίως φτωχούς και πλούσιους, επειδή ακριβώς και ο παλαιός νόμος απαιτούσε ανεξαιρέτως και εξίσου τον φόρο της δραχμής τόσο από τον πλούσιο όσο και από τον φτωχό.

Διότι οι φοροεισπράκτορες ρώτησαν τον θεσπέσιο Πέτρο εάν ο Χριστός συνεισφέρει μαζί με τους άλλους το δίδραχμο ή εάν απορρίπτει την καταβολή του. Έπειτα ο Κύριος είπε προς αυτόν: «Οι βασιλείς της γης από ποιους λαμβάνουν τέλη ή φόρο; Από τους δικούς τους υιούς ή από τους ξένους;» Και όταν ο μαθητής απάντησε το αληθές, ότι δηλαδή οι βασιλείς εισπράττουν τον καθορισμένο φόρο από τους ξένους, εκείνος είπε: «Άρα λοιπόν οι υιοί είναι ελεύθεροι. Αλλά για να μην τους σκανδαλίσουμε, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι, και πάρε το πρώτο ψάρι που θα ανέβει, και αφού ανοίξεις το στόμα του, θα βρεις έναν στατήρα· πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα.» Έτσι λοιπόν, ο κατά φύση ελεύθερος λαμβάνει τη μορφή δούλου σύμφωνα με τη θεία οικονομία, όταν γεννήθηκε από την κοιλία της κατά σάρκα μητέρας του.

Αφού λοιπόν εξήγησε ότι η είσπραξη πρέπει να γίνεται από τους ξένους, ο Χριστός είπε πάλι: «Άρα οι υιοί είναι ελεύθεροι. Για να μην τους σκανδαλίσουμε, όμως, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι, και πάρε το πρώτο ψάρι που θα ανέβει· και ανοίγοντας το στόμα του θα βρεις έναν στατήρα. Πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς αντί για εμένα και για εσένα». Αντιλαμβάνεσαι λοιπόν πώς πληρωνόταν το δίδραχμο για δύο πρόσωπα. Και ποιο είναι το μυστήριο, ή ποιο κάλλος της αλήθειας θα βρούμε κρυμμένο μέσα στη σκιά του νόμου; Διότι ο αληθινός στατήρας, η εικόνα του μεγάλου Βασιλέα, δηλαδή ο Υιός, ο χαρακτήρας και το απαύγασμα της ουσίας του Πατρός, παρέδωσε τον εαυτό Του για εμάς· και έκανε τη δική Του ψυχή αντάλλαγμα για τη ζωή όλων, όχι μόνο για να διασώσει τον Ισραήλ, ο οποίος φαινόταν να πλουτεί από τη γνώση του νόμου, αλλά για να απαλλάξει από την πλεονεξία του διαβόλου και το αμέτρητο πλήθος των εθνών, το οποίο «δεν είχε ελπίδα», όπως λέει ο Παύλος, και νοσούσε από την απουσία κάθε αγαθού. Επομένως, για δύο πρόσωπα δόθηκε ο θεϊκός και ουράνιος στατήρας. «Διότι δεν λυτρωθήκαμε με φθαρτά πράγματα, με ασήμι ή χρυσάφι, αλλά με το τίμιο αίμα του Χριστού, ως αμνού άμωμου και άσπιλου. Είμαστε, λοιπόν, οφειλέτες όχι στη σάρκα για να ζούμε κατά σάρκα, αλλά στον Χριστό που μας λύτρωσε και μας εξαγόρασε.»

ΙΓʹ. Μαζί με τον Χριστό γράφεις, μαζί με τον Χριστό ζυγίζεις, μαζί με την Κεφαλή εξετάζεις, μαζί με τον Λόγο συλλογίζεσαι. Ο Χριστός μόλις τώρα γεννιέται για εσένα, και είναι Θεός, και γίνεται άνθρωπος, και συναναστρέφεται τους ανθρώπους. Τι φανερώνει αυτός ο λόγος; Κατά τη γνώμη μου, προς νουθεσία εκείνων στους οποίους εμπιστεύονται τέτοια καθήκοντα, ότι στις πιο σημαντικές διοικητικές υποθέσεις ο Θεός πάντοτε συμμετέχει. Και αφενός, για να προκαλέσει τον σεβασμό των απογραφέων, ακριβώς τότε επικοινωνεί με τους ανθρώπους περιβεβλημένος τη σάρκα· αφετέρου, για να μας παρηγορήσει για τη δουλεία και για να ορίσει ως νόμο την ευγνωμοσύνη (διότι ούτε αυτό πρέπει να παραβλέπεται), πληρώνει και ο ίδιος τον φόρο του διδράχμου, και μάλιστα όχι μόνο για τον εαυτό Του, αλλά και για τον Πέτρο, τον πιο τιμημένο από τους μαθητές· επειδή και άνθρωπος έγινε για εμάς, και μορφή δούλου ανέλαβε, και οδηγήθηκε στον θάνατο για τις ανομίες μας. Αυτά βέβαια τα έπραξε ο Σωτήρας, παρόλο που ως Θεός μπορούσε να μας σώσει μόνο με το θέλημά Του, αφού με ένα πρόσταγμα δημιούργησε τα πάντα· προσέφερε όμως σε εμάς κάτι ανώτερο και πιο ικανό να μας συνετίσει: τη συμπόνια και την ισοτιμία. Τι πρέπει να κάνουμε, λοιπόν, εμείς οι μαθητές του Χριστού, του πράου και φιλανθρώπου, ο οποίος πρόσφερε τόση διακονία σε εμάς;

206. Προς τον Ευτόνιο. Περί του στατήρα τον οποίο έλαβε ο Πέτρος. Ο στατήρας, τον οποίο ο Πέτρος διατάχθηκε να βγάλει από τον βυθό κρυμμένο μέσα στο ψάρι, φανέρωνε τη δική μας μορφή, που είναι καλυμμένη από τα πάθη, την οποία ο Κύριος επαναφέρει στο αρχέτυπο μέσω του εαυτού Του. Πρόσταξε δε να δοθεί αυτός αντί για τον ίδιο, εφόσον έγινε άνθρωπος που υποτάσσεται σε όλα τα δικά μας, μη επιτρέποντας να εναντιωνόμαστε στον βασιλιά όταν δίνει αβλαβείς διαταγές, και επιδεικνύοντας παράλληλα τις ενέργειες της θεϊκής του δύναμης.

Διότι, τι υπάρχει ανώτερο από τον Πέτρο; Και τι ισάξιο με τον Παύλο; Εκείνοι οι οποίοι με το έργο και με τον λόγο τους υπερέβησαν ολόκληρη την κτίση που βρίσκεται στους ουρανούς και πάνω στη γη· αυτοί που, αν και ήταν περιβεβλημένοι με τον πηλό του σώματος, βρέθηκαν ανώτεροι από τους αγγέλους. Τι λοιπόν θα πούμε για τους διδασκάλους της άνω και της κάτω κτίσεως; Διότι δεν βρίσκω λόγο επάξιο για να εγκωμιάσω εκείνους που δόξασαν το γένος μας, αυτούς που περιόδευσαν ολόκληρη τη γη και τη θάλασσα, που ξερίζωσαν τις ρίζες των αμαρτημάτων και έσπειραν τα σπέρματα της ευσέβειας στις καρδιές των απειθών ανθρώπων. Ο Πέτρος, ο καθοδηγητής των αποστόλων· ο Παύλος, εκείνος που οδήγησε στη θεογνωσία την οικουμένη και έγινε συμμέτοχος των άνω δυνάμεων. Ο Πέτρος, ο χαλινός των αγνωμόνων Ιουδαίων· ο Παύλος, η παράκληση των εθνών. Και πρόσεξε την υπερέχουσα σοφία του Δεσπότου. Διότι τον μεν Πέτρο τον εξέλεξε από τους αλιείς, τον δε Παύλο από τους σκηνοποιούς· και αυτό το έπραξε για ωφέλεια, επειδή καταποντιζόταν η δόξα των Ιουδαίων. Γι' αυτόν τον λόγο, ο Κύριος το εμπιστεύθηκε σε τούτον τον αλιέα, λέγοντάς του: «Πήγαινε στη θάλασσα και ρίξε αγκίστρι· και αφού πιάσεις το πρώτο ψάρι που θα αναδυθεί, άνοιξε το στόμα του και θα βρεις έναν στατήρα». Αναφέροντας τη θάλασσα, εννοεί την άστατη γνώμη των άνομων Ιουδαίων· με το αγκίστρι, τον έντεχνο λόγο της διδασκαλίας· ενώ το ψάρι συμβολίζει τον νόμο.

Και ό,τι ακριβώς συνέβη με το ψάρι, το οποίο αλίευσε ο Πέτρος σύμφωνα με την προσταγή του Κυρίου, κάτι παρόμοιο συνέβη και στην περίπτωσή του. Διότι και αυτό το ψάρι βρέθηκε να έχει στο στόμα του έναν στατήρα, στατήρα μεν, αλλά κίβδηλο· επειδή είχε μεν ζήλο, όχι όμως κατ' επίγνωσιν.

Πράγματι, λοιπόν, ούτε μετά από τόσα παραμένουν κοντά του, αλλά και λιθοβολούν και καταδιώκουν, και επιχειρούν να τον θανατώσουν, και τον αποκαλούν βλάσφημο· και όταν μεν καθιστά τον εαυτό του ίσο με τον Θεό, λένε το εξής: «Αυτός βλασφημεί»· όταν δε πει: «Συγχωρούνται οι αμαρτίες σου», τον αποκαλούν μέχρι και δαιμονισμένο· όπως ακριβώς και όταν λέει ότι εκείνος που ακούει τα λόγια του καθίσταται ανώτερος από τον θάνατο, ή και όταν λέει: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα», τον εγκαταλείπουν· και σκανδαλίζονται πάλι, όταν λέει ότι έχει κατέβει από τον ουρανό. Εάν λοιπόν δεν μπορούσαν να υποφέρουν αυτά παρότι λέγονταν σπάνια, πολύ δύσκολα θα του έδιναν προσοχή εάν η διδασκαλία του ήταν διαρκώς υψηλή και διαμορφωνόταν κατ' αυτόν τον τρόπο. Όταν λοιπόν λέει: «Όπως με πρόσταξε ο Πατέρας, έτσι μιλώ», και ότι: «Δεν έχω έρθει από μόνος μου», τότε πιστεύουν. Και ότι πιστεύουν τότε, είναι φανερό από το γεγονός ότι ο ευαγγελιστής το επισήμανε αυτό λέγοντας ότι: «Ενώ έλεγε αυτά, πολλοί πίστεψαν σε αυτόν». Εάν λοιπόν το να μιλάει ταπεινά τους προσέλκυε στην πίστη, ενώ το να μιλάει υψηλά τους απωθούσε, πώς δεν είναι έσχατη ανοησία να μην αναλογιζόμαστε ότι η αποκλειστική αιτία των ταπεινών λόγων είναι πως ειπώθηκαν για χάρη των ακροατών; Επειδή και αλλού, ενώ ήθελε να πει κάτι μεγάλο, σιώπησε, προβάλλοντας αυτήν την αιτία και λέγοντας: «Για να μην τους σκανδαλίσουμε, ρίξε το αγκίστρι στη θάλασσα»· αυτό ακριβώς πράττει και εδώ.

Διότι γνωρίζει και να περιφρονεί τα σκάνδαλα, αλλά και να μην τα περιφρονεί. Αλλού, βέβαια, λέει: «Για να μην τους σκανδαλίσουμε, ρίξε αγκίστρι στη θάλασσα»· εδώ όμως λέει: «Αφήστε τους· είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών. Εάν δε τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο». Αυτά δε τα έλεγαν οι μαθητές, όχι επειδή στενοχωρούνταν μόνο για εκείνους, αλλά επειδή ήταν και οι ίδιοι ελαφρώς ταραγμένοι. Επειδή όμως δεν τολμούσαν να το πουν αυτό προσωπικά εκ μέρους τους, ήθελαν να πάρουν απάντηση μέσα από την αναφορά τους σε άλλους. Διότι, το ότι αυτό πράγματι συμβαίνει, άκου πώς, μετά από αυτά, ο θερμός Πέτρος που παντού προτρέχει, τον πλησιάζει και λέει: «Εξήγησέ μας την παραβολή αυτή»· αποκαλύπτοντας έτσι την ταραχή της ψυχής του, και ενώ δεν τολμούσε να πει φανερά ότι «Σκανδαλίζομαι», ζητούσε μέσω της ερμηνείας να απαλλαγεί από την ταραχή· γι' αυτό και δέχθηκε επιτίμηση. Τι λέει λοιπόν ο Χριστός; «Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο επουράνιος Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί». Αυτό λένε όσοι νοσούν από τις πλάνες των Μανιχαίων ότι ειπώθηκε για τον Νόμο· αλλά τα όσα ειπώθηκαν προηγουμένως τους αποστομώνουν. Διότι, αν μιλούσε για τον Νόμο, πώς πιο πάνω τον υπερασπίζεται και μάχεται γι' αυτόν, λέγοντας: «Γιατί παραβαίνετε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράδοσής σας;». Και πώς φέρνει στο μέσο τον προφήτη; Αλλά αυτά τα λέει για εκείνους τους ίδιους και για τις παραδόσεις τους.

Εσύ όμως πρόσεξέ μου και εκείνο, πώς δηλαδή επιβεβαιώνει και από αυτό το γεγονός τη γνώση που αποκαλύφθηκε στον Πέτρο. Και δεν σταμάτησε ούτε εδώ, αλλά και μέσω της συγκατάβασης φανερώνει το ίδιο ακριβώς πράγμα, το οποίο αποτελούσε έργο μεγάλης σοφίας. Διότι, αφού είπε αυτά, λέει: «Για να μην τους σκανδαλίσουμε, πήγαινε, ρίξε αγκίστρι στη θάλασσα και πιάσε το πρώτο ψάρι που θα βγει, και θα βρεις μέσα του έναν στατήρα· πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα». Παρατήρησε πώς ούτε αρνείται τον φόρο, ούτε απλώς διατάζει να τον πληρώσουν, αλλά, αφού πρώτα έδειξε ότι δεν είναι υπόχρεος, τότε τον δίνει· το ένα, για να μη σκανδαλιστούν εκείνοι· το άλλο, για να μη σκανδαλιστούν αυτοί. Διότι δεν δίνει τον φόρο ως οφειλέτης, αλλά για να διορθώσει τη δική τους αδυναμία.

Βʹ. Αλλού, βέβαια, αψηφά το σκάνδαλο, όταν μιλούσε για τις τροφές, διδάσκοντάς μας να γνωρίζουμε τις περιπτώσεις κατά τις οποίες πρέπει να μεριμνούμε για όσους σκανδαλίζονται, και εκείνες που πρέπει να αδιαφορούμε. Και με τον ίδιο τον τρόπο της πληρωμής φανερώνει πάλι τον Εαυτό Του. Για ποιον λόγο, άραγε, δεν προστάζει να δώσουν από τα αποταμιευμένα; Για να δείξει, όπως είπα, και με αυτό ότι ο Ίδιος είναι ο Θεός των όλων, και ότι εξουσιάζει και τη θάλασσα. Διότι το έδειξε βέβαια και προηγουμένως επιτιμώντας την, και προστάζοντας αυτόν τον ίδιο τον Πέτρο να περπατήσει πάνω στα κύματα· το αποδεικνύει όμως και τώρα αυτό το ίδιο, με διαφορετικό βέβαια τρόπο, προκαλώντας όμως και με αυτό μεγάλη κατάπληξη. Διότι δεν ήταν καθόλου μικρό πράγμα το να προφητεύσει ότι από τα βάθη εκείνα θα πιαστεί πρώτο το ψάρι που θα πλήρωνε τον φόρο, και, ρίχνοντας το πρόσταγμά Του σαν δίχτυ σε εκείνη την άβυσσο, να ανασύρει αυτό που έφερνε τον στατήρα. Αλλά είναι γνώρισμα θείας και άρρητης δυνάμεως το να κάνει και τη θάλασσα να προσφέρει με αυτόν τον τρόπο δώρα, και να αποδεικνύεται πανταχόθεν η υποταγή της, και όταν σώπαινε ενώ μαινόταν, και όταν, παρότι αγριεμένη, δεχόταν τον σύνδουλο, και τώρα πάλι, όταν εξοφλεί το χρέος εκ μέρους Του προς εκείνους που το απαιτούσαν. «Και δώσε σ' αυτούς», λέει, «για εμένα και για σένα».

Τι προσέφερε ο ληστής στη δική του σωτηρία; Πίστη. Τι είδους πίστη; Μεγάλη, υψηλή, που άγγιζε τον ουρανό. Πώς; Εγώ θα σας πω: Οι Ιουδαίοι είδαν νεκρούς να εγείρονται, λεπρούς να καθαρίζονται, δαίμονες να εκδιώκονται, τη θάλασσα να χαλιναγωγείται, τη γη να αναβλύζει, το ψάρι να φέρνει τον στατήρα, τον αστέρα να οδηγεί τους Μάγους, την άνω και την κάτω κτίση να τον δορυφορεί, και μετά από όλα αυτά σταύρωσαν τον ίδιο, τον δικό τους και των πάντων Δεσπότη.

Του λέει ο Ιησούς: «Άρα λοιπόν οι υιοί είναι ελεύθεροι». Διότι, για να μη νομίσει ο Πέτρος ότι το λέει αυτό επειδή το άκουσε από εκείνους, τον προλαβαίνει, φανερώνοντάς του ακριβώς αυτό και δίνοντάς του θάρρος, επειδή προηγουμένως δίσταζε να μιλήσει για αυτά. Αυτό δε που λέει σημαίνει το εξής: Είμαι βέβαια ελεύθερος από την υποχρέωση να δώσω φόρο· διότι, αν οι βασιλείς της γης δεν εισπράττουν από τους υιούς τους, αλλά από τους υπηκόους τους, πολύ περισσότερο πρέπει εγώ να έχω απαλλαγεί από αυτήν την απαίτηση, εφόσον δεν είμαι υιός επίγειου βασιλιά, αλλά του Βασιλέα των ουρανών, και είμαι και ο ίδιος Βασιλιάς. Και αφού τα είπε αυτά, προσθέτει: «Για να μην τους σκανδαλίσουμε, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι, και πάρε το πρώτο ψάρι που θα ανεβάσεις, και θα βρεις μέσα του έναν στατήρα· πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα». Παρατήρησε πώς ούτε αρνείται την πληρωμή του φόρου, ούτε απλώς δίνει την εντολή να τον δώσουν, αλλά, αφού πρώτα απέδειξε ότι δεν είναι υπόχρεος, τότε τον δίνει· το πρώτο το κάνει για να μη σκανδαλιστούν εκείνοι, ενώ το δεύτερο για να μη σκανδαλιστούν τούτοι εδώ. Διότι δεν τον δίνει ως οφειλέτης, αλλά για να θεραπεύσει τη δική τους αδυναμία. Και για ποιον λόγο δεν διατάζει να δοθεί ο φόρος από τα χρήματα που είχαν φυλαγμένα; Για να αποδείξει και με αυτό το γεγονός ότι ο ίδιος είναι ο Θεός των πάντων και ότι εξουσιάζει τη θάλασσα.

Διότι, όταν μιλούσε για τη φύση των τροφών και αποδείκνυε ότι αυτή είναι καθαρή, και απάλλασσε από την ιουδαϊκή τήρηση των διατάξεων, όταν ήλθε ο Πέτρος και του είπε ότι σκανδαλίστηκαν, λέει: «Αφήστε τους». Και όχι μόνο αδιαφόρησε για αυτούς, αλλά και τους κατηγόρησε, λέγοντας: «Διότι κάθε φυτεία που δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί». Έτσι ακύρωσε τον νόμο περί των τροφών. Όταν όμως εκείνοι που εισέπρατταν τα δίδραχμα πλησίασαν τον Πέτρο και του έλεγαν: «Ο δάσκαλός σου δεν πληρώνει τα δίδραχμα;», δεν έπραξε πλέον το ίδιο, όπως στην περίπτωση εκείνων, αλλά φροντίζει για το σκάνδαλο και λέει: «Για να μην τους σκανδαλίσουμε, όμως, ρίξε αγκίστρι στη θάλασσα και πιάσε το πρώτο ψάρι που θα ανεβεί, και θα βρεις στο στόμα του έναν στατήρα. Πάρε τον και δώσε τον για λογαριασμό μου και για λογαριασμό σου». Βλέπεις ότι άλλοτε φροντίζει να μη σκανδαλίσει και άλλοτε δεν φροντίζει; Διότι εδώ δεν ήταν κατεπείγον να αποκαλυφθεί η δόξα του Μονογενούς. Πώς θα μπορούσε άλλωστε, εφόσον μάλιστα επιδίωκε να τη συσκιάζει και έδινε εντολή σε πολλούς να μην πουν ότι αυτός είναι ο Χριστός; Και γι' αυτόν τον λόγο, από την καταβολή του νομίσματος δεν θα προέκυπτε καμία βλάβη, ενώ από την μη καταβολή του γεννιόνταν μεγάλα κακά. Διότι θα τον αποστρέφονταν, θεωρώντας τον ως τύραννο, και στασιαστή, και εχθρό ολόκληρης της πόλης, και ως κάποιον που την εμπλέκει στους έσχατους κινδύνους.

Τι είναι το δίδραχμο που καλείται να πληρώσει και ο Κύριος, και ποιο είναι το ψάρι που προστάζεται να πιάσει ο Πέτρος, για να πάρει τον στατήρα που βρίσκεται μέσα σε αυτό και να τον δώσει σε εκείνους που τον απαιτούν; Εκείνοι που απαιτούν τα δίδραχμα φέρουν την εικόνα των φυσικών παθών που υπάρχουν μέσα μας· αυτοί πλησίασαν τον Πέτρο, δηλαδή τον πρακτικό του Κυρίου, τον ταπεινό και εκείνον που υπάκουσε στον πατέρα με τρόπο μαθητή, απαιτώντας από Εκείνον ως άνθρωπο όσα είχαν τη συνήθεια να επιβάλλουν ως φόρο σε όλους τους ανθρώπους. Ο δε Κύριος έδειξε, ως Θεός και Δεσπότης, μέσω της παραβολής ότι ο Ίδιος είναι ελεύθερος· επειδή όμως ενδύθηκε τη δική μας σάρκα και καταδέχθηκε τα αδιάβλητα πάθη της, ανέχθηκε να τα πληρώσει και αυτά στη φύση, χωρίς αμαρτία.

Πώς λοιπόν θα δικάζεις πλέον ή θα απευθύνεσαι στον λαό, και ποιο θα είναι πια το όφελος από εσένα για τους υπηκόους σου, όταν όλοι σε θεωρούν παράνομο, πλεονέκτη και τα παρόμοια; Διότι ούτε αυτούς που έχουν αμαρτήσει θα μπορέσεις να ελέγξεις με παρρησία, έχοντας επίγνωση ότι και ο ίδιος κάνεις τα ίδια, ώστε να μην σε κατηγορήσουν και αυτοί για τα ίδια, ούτε συμβουλεύοντας τα νόμιμα και τα δίκαια θα μπορέσεις να πείσεις, δείχνοντας με τις πράξεις σου ότι οι νόμοι δεν έχουν καμία ισχύ· και έτσι θα γίνεις πρόσκομμα για τους αδελφούς και αιτία σκανδάλου, όπως λέει ο Παύλος. Γνωρίζεις δε καλά την τιμωρία που περιμένει όσους τολμούν τέτοια πράγματα· διότι, εφόσον, ακόμη και αν αποκτούσες δίκαια αυτά που λαμβάνεις, δεν θα απέφευγες την εσχάτη τιμωρία, επειδή με την πράξη σου αυτή βλάπτεις τους πολλούς και αδιαφορείς, τι πρέπει να σκεφτεί κανείς όταν αμαρτάνεις και από τις δύο πλευρές, δηλαδή και επειδή λαμβάνεις άδικα και επειδή περιφρονείς τις ψυχές που χάνονται; Διότι, ακόμη και αν δεχτούμε το εξής, ότι δηλαδή πλουτίζοντας με αυτόν τον τρόπο δεν αδικείς, προκειμένου να μη φαίνεσαι στους πολλούς παράνομος, θα έπρεπε εύλογα να απορρίψεις κάθε κέρδος, ακόμη και το δίκαιο. Επειδή και ο Σωτήρας πλήρωσε φόρο σε εκείνους στους οποίους γνώριζε ότι δεν όφειλε τίποτα, και ενώ είχε το δικαίωμα να τους αποπέμψει με άδεια χέρια, με τη θέλησή του πλήρωσε, προφυλάσσοντας τους πολλούς από τη βλάβη, χρήματα που θα μπορούσε να τα κάνει τροφή για κάποιον φτωχό· αλλά θεώρησε καλύτερο να τα ξοδέψει με εκείνον τον τρόπο, «για να μην τους σκανδαλίσουμε», όπως λέει.

Το ότι, αν και του ήταν επιτρεπτό να συντηρείται από το ευαγγέλιο, δεν το έκανε, είναι μεν έργο επαινετό και μακάριο (διότι, για να μη δώσει αφορμή σε εκείνους που αναζητούσαν αιτία, παραιτούνταν από το δικαίωμά του), προστατευόμενος όμως και εδώ από την εντολή του Δεσπότη, σύμφωνα με την οποία, αν και από τον νόμο και τη φύση είμαστε ελεύθεροι να πράττουμε πολλά, αντιπαραθέτοντας τον σκανδαλισμό του πλησίον, προέτρεψε με τα έργα του να απέχουμε από τη χρήση της εξουσίας μας. Διότι λέει: «για να μην τους σκανδαλίσουμε, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι, πιάσε το πρώτο ψάρι που θα βγει, και όταν ανοίξεις το στόμα του θα βρεις έναν στατήρα· πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα». Είναι μεν επαινετή η πράξη του Παύλου (πώς άλλωστε να μην είναι;), αλλά δεν παρέχει καμία απόδειξη ότι ο Χριστός υστέρησε σε κάτι. Εξαιτίας αυτών των συλλογισμών, λοιπόν, επειδή ορισμένοι δεν ικανοποιούνται με τα όσα ειπώθηκαν, οδηγούν το ρητό σε άλλη ερμηνεία και λένε ότι η λέξη «υστέρημα» φανερώνει τώρα αυτήν τη σημασία.

Και αναφέρει ότι το δίχτυ στο Ευαγγέλιο αποτελεί μαρτυρία της έσχατης αλογίας στην οποία κατέπεσε το ανθρώπινο γένος, ώστε να μη διαφέρει καθόλου από τα ψάρια, τα οποία είναι τα πιο άφωνα και άλογα όντα. Αυτά το δίχτυ, που ρίχτηκε προφανώς από τον Λόγο, τα ανέσυρε από εκεί, και αποκατέστησε το χάρισμα του λογικού σε όσους το είχαν στερηθεί. Επίσης, η προσταγή του Λόγου, την οποία έλαβε ο Πέτρος και, ανοίγοντας το στόμα του ψαριού, βρήκε έναν στατήρα, αποτελεί σύμβολο της απαλλαγής του ανθρώπου από την αλογία μέσω του Λόγου. Διότι λέει ότι ο στατήρας συμβολίζει το βασιλικό νόμισμα, δηλαδή τα δεσποτικά λόγια: «Τα λόγια του Κυρίου», πράγματι, «είναι ασήμι δοκιμασμένο στη φωτιά».

Το ότι δε ο στατήρας είχε κρυφτεί στο στόμα του ψαριού υποδηλώνει το ότι η λογική δύναμη και η χάρη είχαν παραχωθεί και θαφτεί μέσα σε όσους είχαν καταστεί άλογοι δίκην ιχθύων. Ο Πέτρος, ενδυναμωμένος από τον Λόγο, αφού άνοιξε το στόμα, καθαρίζει και φανερώνει το δώρο, και φέρνοντάς το στο μέσο συνήργησε στο να εφαρμοσθεί στην πράξη η οικεία χρήση του. Και το να καθίσει ο σεσαρκωμένος Λόγος επάνω σε όνο και πώλο, αναφέρει ότι υποδηλώνει το ίδιο ακριβώς πράγμα.

Και πώς λέει στον Πέτρο: «Άραγε, οι υιοί είναι ελεύθεροι. Για να μην τους σκανδαλίσουμε όμως, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι, και πάρε το πρώτο ψάρι που θα ανέβει. Ανοίγοντας το στόμα του θα βρεις έναν στατήρα· πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα»; Επομένως, εφόσον διακρίνεται από τον Πέτρο, και πληρώνει εξίσου το δίδραχμο, εξίσου θα μπορούσε και να περιγραφεί, σημαίνοντας ένα συγκεκριμένο πρόσωπο, έστω κι αν έχει προσλάβει την καθόλου ουσία.

Διότι αυτό, (όπως είπα παραπάνω) προσφερόταν στους ιερείς και στον ναό. Εάν λοιπόν είναι ελεύθεροι οι υιοί των επίγειων βασιλέων, δηλαδή δεν πληρώνουν κανένα φόρο, πόσο μάλλον εγώ! «Για να μην τους σκανδαλίσουμε όμως, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι, και το πρώτο ψάρι που θα ανέβει, πιάσε το. Και ανοίγοντας το στόμα του, θα βρεις έναν στατήρα. Πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα.» Για να μη θεωρηθούμε, λέει, αλαζόνες και περιφρονητές του νόμου, και προκαλέσουμε σκάνδαλο, δώσε τον φόρο. Διότι δεν τον δίνω επειδή τον οφείλω, αλλά για να διορθώσω τη δική τους αδυναμία. Μαθαίνουμε λοιπόν από αυτό, ότι δεν πρέπει να προκαλούμε σκάνδαλο, σε περιπτώσεις όπου δεν βλαπτόμαστε. Διότι όπου βλαπτόμαστε από κάποια πράξη, δεν πρέπει να δίνουμε σημασία σε αυτούς που σκανδαλίζονται παράλογα.

Για να δείξει, λοιπόν, ότι είναι Θεός και ότι εξουσιάζει τη θάλασσα, απέστειλε τον Πέτρο να βγάλει τον στατήρα από το ψάρι. Συγχρόνως όμως μαθαίνουμε και κάποιο μυστήριο: διότι το ψάρι είναι η δική μας φύση, η οποία είχε βυθιστεί στον πυθμένα της απιστίας, αλλά ο αποστολικός λόγος μας ανέσυρε, και στο στόμα μας βρήκε τον στατήρα, δηλαδή τα λόγια του Κυρίου και την ομολογία του Χριστού. Διότι αυτός που ομολογεί τον Χριστό, εκείνος έχει τον στατήρα στο στόμα του, έναν στατήρα που ζυγίζει δύο δίδραχμα. Επειδή και ο Χριστός έχει δύο φύσεις, όντας Θεός και άνθρωπος. Αυτός, λοιπόν, ο στατήρας, ο Χριστός, δόθηκε υπέρ δύο μερών, υπέρ των Ιουδαίων και των εθνικών, και υπέρ των δικαίων και των αμαρτωλών. Όταν δε δεις κάποιον φιλάργυρο, να μην έχει τίποτε άλλο στο στόμα του παρά μόνο χρυσό και άργυρο, αυτόν να γνωρίζεις ότι είναι ένα ψάρι που κολυμπά στη θάλασσα του βίου. Εάν όμως βρεθεί κάποιος δάσκαλος σαν τον Πέτρο, τον αγκιστρεύει και βγάζει από το στόμα του τον χρυσό και τον άργυρο. Τον στατήρα μερικοί νομίζουν ότι είναι πολύτιμος λίθος που βρίσκεται στη Συρία, ενώ άλλοι ότι είναι εξάγιο, δηλαδή το ένα τέταρτο του νομίσματος.