Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 17:3

Ματθ. 17, 3-7. Από αυτά που συνομιλούν, αποδεικνύεται ότι τα ίδια με τον Χριστό εξέφρασαν και οι παλαιοί προφήτες, έστω και μέσα από αινίγματα. Εξαιτίας όμως του υπερβολικού φόβου πέφτουν κάτω οι μαθητές, και ο Σωτήρας τους σηκώνει, δείχνοντας ότι εάν δεν είχε σαρκωθεί, εάν δεν είχε μεσιτεύσει μεταξύ Θεού και ανθρώπων και εάν δεν είχε ισχυροποιήσει τη φύση του, δεν θα άντεχε να ακούσει τη φωνή του Θεού.

«Και ιδού, εμφανίστηκαν σε αυτούς ο Μωυσής και ο Ηλίας να συνομιλούν μαζί του.» Παρατήρησε, λοιπόν, πώς ο Μωυσής και ο Ηλίας, δηλαδή η ιεροσύνη και ο νόμος (διότι ο Μωυσής εκπροσωπεί και τα δύο), καθώς και ο Ηλίας, ο οποίος εκλαμβάνεται ως εκπρόσωπος των αγίων προφητών, συνομιλούσαν μεταξύ τους για την έξοδο, λέει, την οποία επρόκειτο να εκπληρώσει στην Ιερουσαλήμ. Ποια είναι όμως αυτή η έξοδος; Είναι προφανώς το πέρας της θείας οικονομίας, ο σταυρός, ο θάνατος, και η εκ νεκρών ανάσταση, η ανάληψη στους ουρανούς.

Και όταν θέλησε να δείξει και αυτό το ίδιο με λίγη δόξα, όταν το πρόσωπό του έλαμψε σαν τον ήλιο, οι μαθητές έπεσαν κάτω φοβισμένοι. Αν όμως το πρόσωπο του σώματός του που έλαμψε, όχι όσο μπορούσε Εκείνος που ενεργούσε, αλλά όσο μπορούσαν να χωρέσουν οι μαθητές, τους φόβισε, και παρόλα αυτά δεν μπόρεσαν να το αντέξουν· πώς θα μπορούσε κάποιος να ατενίσει το μεγαλείο της θεότητας; Μεγάλο πράγμα, λέει ο Κύριος, επιθυμείς, ω Μωυσή· και αποδέχομαι την ακόρεστη επιθυμία σου, και θα εκπληρώσω αυτό το αίτημά σου· αλλά μόνο στον βαθμό που μπορείς να χωρέσεις.

Και εμφανίστηκαν σε αυτούς ο Μωυσής και ο Ηλίας να συνομιλούν μαζί του. Και τα λόγια τους μαζί του ήταν τα εξής: τον ευχαριστούσαν, διότι εκπληρώθηκαν τα λόγια τους, και όλων των Προφητών μαζί με αυτούς, με την παρουσία του. Του πρόσφεραν προσκύνηση για τη σωτηρία που έφερε στον κόσμο και στο γένος των ανθρώπων· και το μυστήριο που εκείνοι είχαν προδιαγράψει, αυτός το εκπλήρωσε με έργα. Χαρά δημιουργήθηκε στους Προφήτες και στους Αποστόλους σε αυτήν την ανάβαση του όρους. Χάρηκαν οι Προφήτες βλέποντας την ανθρωπότητά του, την οποία δεν γνώριζαν. Χάρηκαν όμως και οι Απόστολοι βλέποντας τη δόξα της θεότητάς του, την οποία δεν είχαν γνωρίσει, και ακούγοντας τη φωνή του Πατέρα να δίνει μαρτυρία για τον Υιό· και μέσω αυτής γνώρισαν την ενανθρώπησή του, η οποία τους ήταν άδηλη. Και τους βεβαίωσε, μαζί με τη φωνή του Πατέρα, η φανερωμένη δόξα του σώματός του, προερχόμενη από τη θεότητα που ενώθηκε σε αυτό ατρέπτως και ασυγχύτως. Και επισφραγίστηκε η μαρτυρία των τριών με την πατρική φωνή, καθώς και από τον Μωυσή και τον Ηλία, οι οποίοι στέκονταν δίπλα του ως δούλοι, και κοίταζαν ο ένας τον άλλον· οι Προφήτες τους Αποστόλους, και οι Απόστολοι τους Προφήτες. Είδαν εκεί ο ένας τον άλλον, οι αρχηγοί της Παλαιάς Διαθήκης τους αρχηγούς της Καινής. Είδε ο άγιος Μωυσής τον αγιασμένο Σίμωνα· είδε ο οικονόμος του Πατέρα τον επίτροπο του Υιού.

Αφού πήρε λοιπόν μαζί του τους κορυφαίους, τους ανεβάζει σε ένα ψηλό όρος κατ' ιδίαν, και μεταμορφώθηκε μπροστά τους, και έλαμψε το πρόσωπό του σαν τον ήλιο, και τα ενδύματά του έγιναν λευκά σαν το φως. Και εμφανίστηκαν σε αυτούς ο Μωυσής και ο Ηλίας να συνομιλούν μαζί του. Γιατί παίρνει μαζί του μόνο αυτούς; Διότι αυτοί υπερείχαν από τους άλλους. Και ο μεν Πέτρος φανέρωνε την υπεροχή του από το γεγονός ότι τον αγαπούσε πάρα πολύ· ο δε Ιωάννης, από το ότι αγαπιόταν πάρα πολύ· και ο Ιάκωβος, από την απάντηση που έδωσε μαζί με τον αδελφό του, λέγοντας: «Μπορούμε να πιούμε το ποτήριο»· και όχι μόνο από την απάντηση, αλλά και από τα έργα του, τόσο τα υπόλοιπα, όσο και από το γεγονός ότι εκπλήρωσε όσα είχε πει. Διότι ήταν τόσο ορμητικός και δυσβάστακτος για τους Ιουδαίους, ώστε και ο Ηρώδης θεώρησε ότι θα προσέφερε τη μεγαλύτερη χάρη στους Ιουδαίους, εάν τον εξόντωνε. Γιατί όμως δεν τους ανεβάζει αμέσως;

Διότι και όταν ο Χριστός είπε: «Θα παραδώσουν τον Υιό του ανθρώπου, και θα τον μαστιγώσουν, και θα τον σταυρώσουν», αυτός λέει: «Ίλεώς σοι, Κύριε· ποτέ δεν πρόκειται να σου συμβεί αυτό». Διότι ας μην εξετάσουμε το γεγονός ότι η απάντηση ήταν απερίσκεπτη, αλλά το ότι προερχόταν από γνήσιο και φλογερό πόθο. Πάλι, ανέβηκε στο όρος και μεταμορφώθηκε· εμφανίστηκε εκεί ανάμεσά τους ο Ηλίας και ο Μωυσής να συνομιλούν. Πάλι και εκεί ο Πέτρος λέει: «Αν θέλεις, ας στήσουμε εδώ τρεις σκηνές».

Ο Ησαΐας πριονίστηκε, και πουθενά δεν φάνηκε εκείνος που θα απέδιδε δικαιοσύνη· ο Ιερεμίας πνίγηκε, και κανείς δεν τον εκδικήθηκε· ο Ναβουθαί θανατώθηκε με πέτρες, και πουθενά δεν υπάρχει ο εκδικητής του· ο Ζαχαρίας σφαγιάστηκε, και παραμένουμε μέχρι σήμερα ατιμώρητοι· και ενώ ο Ναζωραίος πέθανε, αυτός στέκεται ως υπερασπιστής του. Μας απειλεί προβάλλοντας τον νεκρό ως κριτή· ως δικαστή κηρύττει, ο πλανεμένος, αυτόν που βρίσκεται μέσα στο μνήμα. Έπειτα, ενώ αυτοί διατύπωναν τέτοιες ψευδείς κατηγορίες, αφού ατένισαν σε αυτόν όλοι όσοι κάθονταν στο συνέδριο, ρίχνοντάς του βλοσυρό βλέμμα και στρέφοντας εναντίον του όψη γεμάτη οργή, θέλοντας με αυτήν και μόνο τη θέα να τρομοκρατήσουν τον αγωνιστή, εκπληρώνοντας μέσα από τη δική τους κακία τον προφητικό λόγο: «Παρατηρεί ο αμαρτωλός τον δίκαιο και ζητά να τον θανατώσει»· αφού τον ατένισαν όλοι, είδαν το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου. Διότι η χαρά για το μαρτύριο, που ξεπηδούσε από την όψη του, έλουζε με αστραφτερές αγγελικές χάρες τον νεανία. Και γιατί πρόσωπο αγγέλου; Για να εκπληρωθεί ο λόγος του Χριστού, ο οποίος είπε: «Στην ανάσταση ούτε νυμφεύονται ούτε υπανδρεύονται, αλλά είναι σαν τους αγγέλους που βρίσκονται στους ουρανούς». Έτσι έλαμψαν ο Μωυσής και ο Ηλίας επάνω στο όρος, όταν συνομιλούσαν με τον Ιησού, ώστε, όταν τους είδαν οι μαθητές, έπεσαν με το πρόσωπο στη γη· έτσι πρόκειται να λάμψουν όλοι οι δίκαιοι στη βασιλεία του Πατρός. Είδαν το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου.

Και ιδού, εμφανίστηκαν ο Μωυσής και ο Ηλίας να συνομιλούν μαζί του. Παίρνοντας τον λόγο ο Πέτρος είπε στον Ιησού: «Κύριε, είναι καλό να βρισκόμαστε εδώ· αν θέλεις, ας κατασκευάσουμε τρεις σκηνές, μία για εσένα, μία για τον Μωυσή και μία για τον Ηλία.» Διότι όσοι μεταβαίνουν από το γράμμα στο πνεύμα βλέπουν τόσο τον Νόμο όσο και τους Προφήτες να συνυπάρχουν με τον Λόγο και να διακηρύσσουν με διαπρύσια φωνή την παρουσία του. Για ποιον λόγο όμως ο Πέτρος έκανε αναφορά σε σκηνές;

Αλλά ελάτε λοιπόν, ελάτε, όσο μας είναι εφικτό ας ενατενίσουμε τη δόξα της θείας μεταμορφώσεως. «Και έλαμψε», λέει, «το πρόσωπό του σαν τον ήλιο, και τα ενδύματά του έγιναν λευκά σαν το φως», και τους έδειξε μερικώς τι σημαίνει το να έλθει με την πατρική δόξα, ώστε από αυτό το μέρος και της δόξας εκείνης, με την οποία είπε ότι θα έλθει, να κατανοήσουν, όσο ήταν δυνατό, το άρρητο. «Και ιδού, εμφανίστηκαν σε αυτούς ο Μωυσής και ο Ηλίας να συνομιλούν μαζί του». Και ποια ήταν αυτά για τα οποία εμφανίστηκαν να συνομιλούν μαζί του; «Την έξοδό του», λέει ο θείος Λουκάς, «την οποία επρόκειτο να εκπληρώσει στην Ιερουσαλήμ»· όχι επειδή ο ίδιος δεν γνώριζε τη δική του έξοδο, αλλά για να ακούσουν οι μαθητές του τη θεία απόφαση περί του θείου πάθους και να μη λένε πλέον «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε, δεν θα σου συμβεί αυτό». Αλλά και αφού άκουσαν αυτήν τη θεία απόφαση περί του θείου πάθους από τους προφήτες, ούτε και έτσι, στο μέτρο που εξαρτάται από αυτούς, επιτρέπουν στον Διδάσκαλο να αναχωρήσει εκεί, όπου είπε ότι θα υπομείνει το εκούσιο πάθος, αλλά «Κύριε, είναι καλό», λέει ο Πέτρος, «να μείνουμε εμείς εδώ», δηλαδή εκεί όπου δεν είναι παρόντες Φαρισαίοι και γραμματείς και άνομοι πρεσβύτεροι, αλλά ο Μωυσής και ο Ηλίας και πολλή ησυχία και τόπος εντελώς γαλήνιος. «Κύριε, είναι καλό να μείνουμε εμείς εδώ· και αν θέλεις, ας φτιάξουμε τρεις σκηνές, μία για σένα, μία για τον Μωυσή και μία για τον Ηλία».

Φαινόταν λαμπρότερος, καθώς η θεότητα φανέρωσε για λίγο τις ακτίνες της, και αυτό στον βαθμό που μπορούσαν να τις δουν. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, και πιο πάνω ονόμασε τη μεταμόρφωση βασιλεία του Θεού, επειδή φανέρωσε το άφατο της εξουσίας Του, και έδειξε ότι είναι γνήσιος Υιός του Πατρός, και ότι φέρει το αξίωμα της Δευτέρας Παρουσίας, εξαιτίας της άρρητης λαμπρότητας του προσώπου του Ιησού. «Και ιδού, εμφανίστηκαν σε αυτούς ο Μωυσής και ο Ηλίας να συνομιλούν μαζί Του». Τι συζητούσαν; Την έξοδό Του, λέει ο Λουκάς, την οποία επρόκειτο να εκπληρώσει στην Ιερουσαλήμ, δηλαδή τον σταυρό. Γιατί, όμως, εμφανίστηκαν ο Μωυσής και ο Ηλίας; Για να δειχθεί ότι Αυτός είναι Κύριος και του νόμου και των προφητών, καθώς και ζώντων και νεκρών· διότι ο μεν Ηλίας είναι προφήτης και ζει ακόμη, ενώ ο Μωυσής είναι νομοθέτης και έχει πεθάνει. Αλλά και για να φανεί ότι δεν είναι αντίθετος προς τον νόμο ούτε αντίθεος. Διότι ο Μωυσής δεν θα συνομιλούσε με εκείνον που θα εναντιωνόταν στα δικά του (προστάγματα), ούτε ο ζηλωτής Ηλίας θα τον ανεχόταν, αν ήταν αντίθεος. Επιπλέον δε, για να διαλύσει την υποψία εκείνων που έλεγαν ότι Αυτός είναι ο Ηλίας ή ένας από τους προφήτες. Από πού, όμως, κατάλαβαν οι μαθητές ότι ήταν ο Μωυσής και ο Ηλίας; Ασφαλώς όχι από εικόνες, επειδή το να κατασκευάζουν εικόνες ανθρώπων θεωρούνταν τότε ασέβεια.

Διότι θα τον θεωρούσαν πλάνο, ότι έκανε τα θεοπρεπή έργα κατά φαντασία. Εσύ όμως μάθε, ότι μετά από έξι ημέρες, δηλαδή μετά τον κόσμο που δημιουργήθηκε σε έξι ημέρες, ακολουθεί η θεωρία του Θεού. Διότι, εάν δεν υπερβείς τον κόσμο και δεν υψωθείς στο όρος, δεν πρόκειται να δεις λαμπρά, ούτε το πρόσωπο του Ιησού, εννοώ τη θεότητα, ούτε τα ιμάτια, δηλαδή τη σάρκα. Θα δεις δε τότε και τον Μωυσή και τον Ηλία να συνομιλούν με τον Ιησού. Διότι ο νόμος και οι προφήτες και ο Ιησούς ένα πράγμα λένε και συμφωνούν μεταξύ τους. Αλλά και όταν βρεις κάποιον να ερμηνεύει λαμπρά το νόημα της Γραφής, να γνωρίζεις ότι αυτός βλέπει λαμπρά το πρόσωπο του Ιησού. Εάν δε διασαφηνίζει και λαμπρύνει και τις λέξεις, αυτός βλέπει και τα ιμάτια του Ιησού λευκά, διότι οι λέξεις είναι τα ιμάτια των νοημάτων.