Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 18:16

Απόκριση του Ιωάννη: Εάν το σφάλμα είναι βαρύ, πρέπει να ειπωθεί ενώπιον των αδελφών, αλλά πρέπει να τον προειδοποιήσεις λέγοντας ότι: «Εάν δεν διορθωθείς, θα το πω και ενώπιον των αδελφών», διότι έτσι έδωσε εντολή ο Κύριος: «Έλεγξέ τον μεταξύ εσού και αυτού. Και εάν επιστρέψει, κέρδισες τον αδελφό σου. Εάν όμως όχι, πάρε μαζί σου έναν ή δύο», και τα εξής. Εάν όμως το αμάρτημα είναι μικρό, έλεγξέ τον ιδιαιτέρως και εφάρμοσε το επιτίμιο μόνο σε αυτόν.

Αν όμως κάποιος, επιθυμώντας να εναντιωθεί στην κρατούσα κατάσταση, παρασύρει μαζί του και κάποιον αδελφό, αυτόν καταρχάς πρέπει να τον νουθετεί κρυφά εκείνος που είναι πνευματικά υγιής, ως άνθρωπο που νοσεί στους λογισμούς· αν όμως δεν θελήσει να θεραπευτεί κατ' ιδίαν, να παραληφθούν για τη θεραπεία του και άλλοι, οι πιο συνετοί από τους αδελφούς, σύμφωνα με το ιερό Ευαγγέλιο: «Εάν δεν σε ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν ή δύο». Αν δεν πειστεί ούτε σε αυτούς, να γίνει γνωστό το νόσημα της ψυχής του στον προεστώτα· αν πάλι δεν ανεχτεί ούτε τον προεστώτα, τότε να θεωρηθεί όπως ο εθνικός και ο τελώνης, και να απομακρυνθεί από το ποίμνιο ως πρόβατο που έχει προσβληθεί από λοιμό, για να μη μολύνει με το νόσημα και τους υπολοίπους. Αν όμως δεν υπάρχει κανείς που να βλάπτεται από το κακό παράδειγμα, τότε μόνο, ακόμη και μετά από όσα αναφέρθηκαν, θα έχει θέση η μακροθυμία απέναντί του, με την ελπίδα της διορθώσεως. Ως μακροθυμία δε νοείται το να μην αποκόπτεται, όχι όμως και το να μη νουθετείται και να μην παιδαγωγείται με τα νόμιμα επιτίμια.

ΕΡΩΤΗΣΗ Γ΄. Πώς θα επαναφέρουμε αυτόν που αμαρτάνει, ή πώς πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε εάν δεν επιστρέφει; ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Όπως έχουμε προσταχθεί από τον Κύριο, ο οποίος είπε: Εάν αμαρτήσει ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον κατ' ιδίαν, μεταξύ εσού και εκείνου. Εάν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου· εάν όμως δεν ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν ή δύο, ώστε με το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων να βεβαιωθεί κάθε λόγος. Εάν παρακούσει αυτούς, πες το στην Εκκλησία· και εάν παρακούσει και την Εκκλησία, ας είναι για εσένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΜΖʹ. Αν πρέπει να εφησυχάζουμε απέναντι σε αυτούς που αμαρτάνουν. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Το ότι δεν πρέπει, είναι φανερό από τα προστάγματα του Κυρίου, ο οποίος αφενός στην Παλαιά Διαθήκη είπε: «Να ελέγξεις αυστηρά τον πλησίον σου, και δεν θα επωμιστείς αμαρτία εξαιτίας του»· αφετέρου στο Ευαγγέλιο: «Αν αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον όταν θα είστε οι δυο σας μόνοι. Αν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου· αν όμως δεν σε ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν ή δύο, ώστε από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων να βεβαιωθεί κάθε λόγος. Αν δεν ακούσει ούτε αυτούς, πες το στην Εκκλησία· και αν παρακούσει και την Εκκλησία, ας είναι για σένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης». Το πόσο μεγάλο είναι το κρίμα αυτού του αμαρτήματος, μπορεί να το αντιληφθεί κανείς πρώτα μεν από την απόφαση του Κυρίου, ο οποίος είπε με καθολικό τρόπο: «Εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού θα παραμείνει επάνω του»· έπειτα δε και από τις ιστορίες που αναφέρονται τόσο στην Παλαιά όσο και στην Καινή Γραφή.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΛΒ΄. Εάν κάποιος, αφού αδικηθεί από κάποιον, δεν το αναφέρει σε κανέναν, για λόγους μακροθυμίας και ανεξικακίας, αλλά θεωρεί ότι εναποθέτει την κρίση στον Θεό, άραγε πράττει σύμφωνα με το θέλημα του Κυρίου; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ο Κύριος έχει πει, άλλοτε μεν: «Να συγχωρείτε εάν έχετε κάτι εναντίον κάποιου»· άλλοτε δε: «Εάν αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον όταν είστε οι δυο σας μόνοι. Εάν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου· εάν όμως δεν ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν ή δύο, ώστε από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων να στηριχθεί και να βεβαιωθεί κάθε λόγος. Εάν πάλι αρνηθεί να τους ακούσει, πες το στην Εκκλησία».

Ερώτηση 293. Πώς πρέπει να συμπεριφερόμαστε σε εκείνους που αποφεύγουν τα μεγαλύτερα αμαρτήματα, αλλά διαπράττουν τα μικρά με αδιαφορία; Απόκριση. Πρώτον, πρέπει να γνωρίζουμε ότι στην Καινή Διαθήκη δεν είναι δυνατόν να διδαχθούμε αυτή τη διάκριση. Διότι μία καταδικαστική απόφαση υπάρχει για όλα τα αμαρτήματα, καθώς ο Κύριος είπε: «Εκείνος που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας»· και πάλι, ότι «Ο λόγος που μίλησα, εκείνος θα τον κρίνει την έσχατη ημέρα»· και καθώς ο Ιωάννης βροντοφωνάζει: «Εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού παραμένει πάνω του»· διότι η απείθεια επισύρει την απειλή της τιμωρίας όχι εξαιτίας της διαφοράς των αμαρτημάτων, αλλά εξαιτίας της παρακοής. Γενικά δε, αν μας επιτρέπεται να κάνουμε λόγο για μικρό και μεγάλο αμάρτημα, αναντίρρητα η απόδειξη για τον καθένα θα ήταν ότι μεγάλο είναι εκείνο το αμάρτημα που τον κυριεύει, και μικρό αυτό στο οποίο ο καθένας επικρατεί· όπως ακριβώς συμβαίνει με τους αθλητές, όπου εκείνος που νίκησε είναι ισχυρότερος, ενώ εκείνος που ηττήθηκε είναι ασθενέστερος από τον νικητή, όποιος κι αν είναι αυτός. Πρέπει, λοιπόν, σε κάθε άνθρωπο που αμαρτάνει με οποιοδήποτε αμάρτημα να εφαρμόζουμε την κρίση του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Εάν αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον κατ' ιδίαν, μεταξύ εσού και αυτού μόνου. Εάν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου· εάν όμως δεν σε ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν ή δύο, ώστε από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων να στηριχθεί κάθε λόγος».

Ανεπίγραφος περί των Εκδίκων Εκείνους τους οποίους τα κοινά επιτίμια δεν συνετίζουν, ούτε ο αποκλεισμός από τις προσευχές τούς οδηγεί σε μετάνοια, είναι ανάγκη να τους υποβάλλουμε στους κανόνες που έχουν δοθεί από τον Κύριο. Διότι είναι γραμμένο: «Εάν ο αδελφός σου αμαρτήσει, έλεγξέ τον μεταξύ εσού και αυτού· εάν δεν σε ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν· εάν όμως ούτε και τότε, πες το στην Εκκλησία· και εάν παρακούσει και την Εκκλησία, τότε ας είναι πλέον για εσένα σαν τον εθνικό και τον τελώνη».

Διότι εκείνους τους οποίους τα κοινά επιτίμια δεν συνετίζουν, ούτε ο αποκλεισμός από τις προσευχές τούς οδηγεί σε μετάνοια, είναι ανάγκη να τους υποβάλλουμε στους κανόνες που δόθηκαν από τον Κύριο. Διότι έχει γραφτεί: Εάν ο αδελφός σου αμαρτήσει, έλεγξέ τον κατ' ιδίαν μεταξύ σου και αυτού· εάν δεν σε ακούσει, παράλαβε μαζί σου και άλλον· εάν όμως ούτε και έτσι ακούσει, πες το στην Εκκλησία· εάν δε παρακούσει και την Εκκλησία, ας είναι για εσένα ως ο εθνικός και ο τελώνης.

Κεφάλαιο δʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Εάν αμαρτήσει εναντίον σου ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον μεταξύ εσού και αυτού μόνου. Εάν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου· εάν όμως δεν ακούσει, πάρε μαζί σου έναν ή δύο, ώστε από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων να σταθεί κάθε λόγος. Εάν δε παρακούσει αυτούς, πες το στην Εκκλησία· εάν όμως παρακούσει και την Εκκλησία, ας είναι για σένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης.

Γυναικωτοί δε και αυτοί, και εκθηλυσμένοι, είναι λοιπόν σύμμορφοι προς την αμαρτία που τους τυραννά. Διότι, με τον ίδιο τρόπο που έγιναν σύμμορφοι με τον Χριστό μέσω του αγιασμού εκείνοι που βρίσκονται υπό την εξουσία του και είναι μαζί του· έτσι είναι σύμμορφοι και ομοειδείς προς την ανομία εκείνοι που είναι επιβαρυμένοι με αυτήν, και έχουν επιλέξει να συζούν με την ακάθαρτη φαυλότητα. Μεταφέρουν δε το μέτρο στη Βαβυλώνα, και του αναζητούν κατοικία εκεί, πράγμα που νομίζω ότι σημαίνει αινιγματικά και τούτο, ότι εάν κάποιος δεν επιλέξει όσα προσφέρονται μέσω του Χριστού, και αγαπήσει τον εγκλεισμό της αμαρτίας, εξαιτίας του ότι η σπουδή του στρέφεται μόνο προς την ακαθαρσία, θα απομακρυνθεί από την αγία Ιερουσαλήμ, δηλαδή από την αγία μητέρα των πρωτοτόκων, την πανέμορφη άνω πόλη· και έχοντας την αμαρτία ως σχεδόν δυσβάσταχτο φορτίο, θα συνοικήσει με τους Βαβυλώνιους, δηλαδή θα έχει μερίδιο και κλήρο μαζί με τους άθεους ειδωλολάτρες. Διότι τίθενται σε ίση μοίρα με τους άθεους εκείνοι που ατίμασαν τη λύτρωση που παρέχεται μέσω του Χριστού. Γι' αυτό άλλωστε λέει και ο Σωτήρας: «Εάν αμαρτήσει, λέει, ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον όταν είστε μόνοι οι δυο σας· εάν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου· εάν όμως δεν σε ακούσει, παράλαβε μαζί σου έναν ή δύο, ώστε από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων να σταθεί κάθε λόγος· εάν δε δεν ακούσει ούτε αυτούς, πες το στην Εκκλησία· και εάν δεν ακούσει ούτε την Εκκλησία, ας είναι για σένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης».

Εάν όμως κάποιος, αυθαδιάζοντας, τα περιφρονεί, ας ακούσει τον Χριστό που λέει και τώρα: «Εάν ο αδελφός σου αμαρτήσει εις βάρος σου, πήγαινε και έλεγξέ τον μεταξύ σου και αυτού μόνου· εάν όμως δεν πεισθεί, πάρε μαζί σου άλλον έναν ή δύο· εάν και τότε αντιλέξει, πες το στην Εκκλησία· και εάν παρακούσει και την Εκκλησία, ας είναι για σένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης». Εάν λοιπόν προστάζει να αποστρέφομαι με αυτόν τον τρόπο εκείνον που αμαρτάνει εις βάρος μου, όταν δεν πείθεται, τότε εκείνον που αμαρτάνει εις βάρος του εαυτού του και εις βάρος του Θεού, πώς οφείλω να τον αντιμετωπίζω, κρίνετε εσείς· διότι εσείς μας κατακρίνετε ότι δεν σας συμπεριφερόμαστε με επιείκεια. Εάν όμως κάποιος περιφρονεί τα δεσμά που επιβάλλονται από εμάς, ας τον συνετίσει πάλι ο Χριστός λέγοντας: «Όσα αν δέσετε επί της γης, θα είναι δεμένα στον ουρανό· και όσα αν λύσετε επί της γης, θα είναι λυμένα στον ουρανό». Διότι, κι αν εμείς είμαστε ταλαίπωροι και τιποτένιοι και άξιοι περιφρόνησης, όπως ακριβώς και είμαστε, ωστόσο δεν εκδικούμαστε για τον εαυτό μας, ούτε ανταποδίδουμε από οργή, αλλά φροντίζουμε για τη δική σας σωτηρία. Σεβαστείτε, παρακαλώ, και ντραπείτε· διότι, εάν κάποιος ανέχεται έναν φίλο, ο οποίος του επιφέρεται πιο σφοδρά από το πρέπον, επειδή εξετάζει τον σκοπό του και κατανοεί ότι το κάνει με καλή πρόθεση και όχι από αλαζονεία, πολύ περισσότερο πρέπει να ανέχεται έναν δάσκαλο που τον επιπλήττει, και μάλιστα έναν δάσκαλο που δεν λέει αυτά τα λόγια από αυθεντία, ούτε με την ιδιότητα του άρχοντα, αλλά με την ιδιότητα του κηδεμόνα.

Και, Εσύ ποιος είσαι που κρίνεις ξένο δούλο; Και πάλι: Ώστε να μην κρίνετε τίποτε προ του καιρού, μέχρις ότου έλθει ο Κύριος. Πώς λοιπόν αλλού λέει: Έλεγξε, επιτίμησε, παρακάλεσε; Και, Αυτούς που αμαρτάνουν να τους ελέγχεις ενώπιον όλων; Και ο Χριστός λέει στον Πέτρο: Πήγαινε, έλεγξέ τον μεταξύ εσού και αυτού μόνου· και αν παρακούσει, πάρε μαζί σου και άλλον· εάν όμως ούτε και έτσι υποχωρήσει, ανάγγειλέ το στην εκκλησία· και κατέστησε τόσους πολλούς για να επιτιμούν, και όχι μόνο να επιτιμούν, αλλά και να τιμωρούν; Διότι εκείνον που δεν άκουσε κανέναν από αυτούς, διέταξε να θεωρείται ως εθνικός και τελώνης. Και πώς τους έδωσε και τις κλείδες;

«Εάν όμως δεν ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη δύο», λέει. «Εάν δεν ακούσει ούτε αυτούς, ας είναι για εσένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης». Αν και βέβαια αλλού, όταν ο Πέτρος είπε: «Πόσες φορές, εάν αμαρτήσει ο αδελφός μου εις βάρος μου, να τον συγχωρήσω;» και άκουσε: «Έως εβδομήντα φορές το επτά»· εδώ όμως, έπειτα από δύο νουθεσίες, αναδεικνύει το παράπτωμα ως μεγάλο και δεν αναγκάζει κανέναν να επιμείνει ξανά. Τι συμβαίνει λοιπόν; Είναι αυτά αντίθετα με εκείνα;

Επειδή λοιπόν αφέθηκε μόνος από τους υπολοίπους, αυτός που ήταν φθονερός και βάσκανος, φλεγόταν από ακόμη μεγαλύτερη μανία. Έπρεπε δε να γίνουν όλοι επόπτες της δόξας, αυτοί που επρόκειτο αργότερα να γίνουν θεατές των παθών. Γι' αυτό τον λόγο, παίρνει μαζί του τους κορυφαίους των αποστόλων ως μάρτυρες της δικής του δόξας και λαμπρότητας· τρεις δε στον αριθμό, υποδηλώνοντας το σεπτό μυστήριο της Τριάδας· διότι «επί δύο ή τριών μαρτύρων θα σταθεί κάθε λόγος». Έτσι, αποκλείει για τον προδότη κάθε δικαιολογία για το έγκλημα της προδοσίας.

Ο απαίδευτος δεν θα αγαπήσει εκείνους που τον ελέγχουν.» «Στα αυτιά του άφρονα μη λες τίποτα, μήπως τυχόν χλευάσει τα συνετά σου λόγια.» «Μίσησαν εκείνους που ελέγχουν στις πύλες.» «Σε όλους όσους ελέγχουν στις πύλες θα θέσουν πρόσκομμα.» «Εάν αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον μεταξύ εσού και εκείνου μόνου. Εάν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου. Εάν όμως δεν ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν και δύο, ώστε από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων να σταθεί κάθε λόγος.

Εάν όμως δεν σε ακούσει, «πάρε μαζί σου ακόμη έναν ή δύο», ώστε, νιώθοντας ντροπή απέναντί τους, να μεταπεισθεί· αν όμως δεν γίνει αυτό, «για να βεβαιωθεί κάθε λόγος από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων». Εάν δε παρακούσει και αυτούς, «πες το στην εκκλησία· εάν παρακούσει και την εκκλησία», ως ανίατος πλέον και αδιάλλακτος «ας είναι για σένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης». Μην τον πολεμήσεις, όμως, σαν εθνικό και τελώνη, για να μπορείς να λες με παρρησία: «Άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών». Και δείξε μάλλον ευσπλαχνία σε αυτόν που βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση και έχει αποκτήσει καρδιά εθνικού και τελώνη, και να μισείς την αδιάλλακτη γνώμη του, αλλά όχι τον ίδιο, ώστε να μπορέσεις και εσύ να διαφύγεις από το επαπειλούμενο «ουαί» εξαιτίας των σκανδάλων. «Διότι αλίμονο στον κόσμο από τα σκάνδαλα· επειδή είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα, όμως αλίμονο στον άνθρωπο εκείνο μέσω του οποίου έρχεται το σκάνδαλο».

Ακόμη και αν κάποιος διάκειται φιλικά απέναντί σου, εάν είναι εργάτης και δημιουργός κακών, απομακρύνσου από αυτόν, αποφεύγοντας τη βλάβη της ψυχής και το δηλητήριο από τη συναναστροφή μαζί του. Ματθ. 18, 15-18 Αφού υπέβαλε σε μεγάλη κατάκριση όσους σκανδαλίζουν και αμαρτάνουν εις βάρος του πλησίον, τώρα στρέφει τον λόγο και σε εκείνους που θεωρούν ότι έχουν αδικηθεί και λέει: Και εσύ ο ίδιος που νομίζεις ότι έχεις αδικηθεί και ατιμαστεί, μην αδιαφορήσεις ούτε να καταστήσεις ζημία την αμαρτία του πλησίον εις βάρος σου· μπορείς να τη μετατρέψεις σε μεγάλο κέρδος. Πώς και με ποιον τρόπο; Εάν πας σε αυτόν που αμάρτησε και του υποδείξεις το αμάρτημα, θα του προσφέρεις τον έλεγχο διά μέσου της πράξης. Διότι πολλοί κατά την ώρα του πάθους, σκοτισμένοι από τη θολούρα που προκαλείται από αυτό, δεν μπόρεσαν να αντιληφθούν τίποτε από όσα έπρατταν, αργότερα όμως, όταν απαλλάχθηκαν από εκείνη τη σύγχυση και συνήλθαν, απέκτησαν συναίσθηση του ατοπήματος, και αυτοί, δράττοντας έστω και μια μικρή αφορμή, διόρθωσαν εντελώς το σφάλμα. Εσύ όμως, ακόμη και αν κάποιος είναι πιο σκληρός στη διόρθωση, μην τον παραμελήσεις, αλλά πήγαινε και μία και δύο και τρεις φορές, δείχνοντάς του το αμάρτημα και προσκαλώντας τον σε επιστροφή και διόρθωση. Διότι από αυτό προκύπτει μεγάλο κέρδος για σένα, εάν αναδειχθείς σωτήρας του αδελφού· διότι βεβαίως κερδίζει και εκείνος την απαλλαγή από την αμαρτία, αλλά το δικό του κέρδος δεν συγκρίνεται με το δικό σου, δηλαδή το να γίνεις σωτήρας του αδελφού.

Λέγεται δε το «Οι κατηχούμενοι, προέλθετε» τρεις φορές, για να στηριχθεί κάθε λόγος από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων. Κλίνοντας τον εαυτό του ο ιερέας κατά την ευχή, δείχνει τη δουλεία του. Έπειτα φωνάζει ο διάκονος: «Σοφία», δηλαδή, Θεέ· αναφωνεί ο ιερέας προς τον Θεό: «Όπως υπό του κράτους σου»· έπειτα οι ψάλτες, ως μέλισσες αγγέλων, προτρέπουν τον λαό στον χερουβικό ύμνο. Ο δε χερουβικός ύμνος προτρέπει όλους, από αυτή τη στιγμή και μέχρι το τέλος της ιερουργίας, να έχουν πιο προσεκτικό τον νου, αφήνοντας κατά μέρος κάθε βιωτική μέριμνα, επειδή πρόκειται να υποδεχθούν τον μέγα βασιλέα μέσω της μετάληψης του αγίου σώματός Του. Όταν δε οι ψάλτες λέγουν τον ύμνο αυτόν μαζί με τον λαό, υποδηλώνεται ότι και οι άγγελοι συμψάλλουν στα ύψιστα.

Διότι όλη η λογική κτίση, άγγελοι και άνθρωποι, είναι τα εκατό πρόβατα· των οποίων ποιμένας είναι ο Χριστός, όχι πρόβατο. Διότι δεν είναι κτίσμα, αλλά Υιός του Θεού. Αυτός λοιπόν άφησε τα ενενήντα εννέα στον ουρανό και, παίρνοντας μορφή δούλου, ήρθε να αναζητήσει το ένα πρόβατο, το οποίο είναι η ανθρώπινη φύση. Και χαίρεται για αυτό, περισσότερο από ό,τι για τη σταθερότητα των αγγέλων. Αυτό υποδηλώνει περιληπτικά ότι ο Θεός φροντίζει για την επιστροφή των αμαρτωλών, και χαίρεται για αυτούς περισσότερο παρά για εκείνους που έχουν μόνιμη την αρετή. «Εάν δε αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον μεταξύ εσού και αυτού μόνου· εάν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου. Εάν όμως δεν ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν ή δύο, ώστε από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων να σταθεί κάθε λόγος· εάν δε παρακούσει και αυτούς, πες το στην Εκκλησία· εάν όμως παρακούσει και την Εκκλησία, ας είναι για εσένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης.» Αφού λοιπόν απηύθυνε σφοδρό λόγο εναντίον εκείνων που σκανδαλίζουν, τώρα διορθώνει και αυτούς που σκανδαλίζονται. Διότι, για να μην επαναπαυθείς εντελώς εσύ που σκανδαλίζεσαι, νομίζοντας ότι το ουαί ανήκει μόνο σε αυτόν που σκανδαλίζει, λέει: Θέλω εσύ που σκανδαλίζεσαι, δηλαδή που βλάπτεσαι, να ελέγχεις αυτούς που σε αδικούν και σε βλάπτουν, εάν είναι Χριστιανοί. Διότι πρόσεξε τι λέει: Εάν αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, δηλαδή, ο Χριστιανός. Διότι εάν σε αδικεί ένας άπιστος, τότε να παραχωρείς ακόμη και τα υπάρχοντά σου.

Αφού, λοιπόν, είπε αυτά περί εκείνων που σκανδαλίζουν και βλάπτουν, δηλαδή εκείνων που εμποδίζουν, επειδή υπάρχουν πολλές διαφορές μεταξύ τους· διότι άλλοι μεν είναι ανίατοι, όπως οι Φαρισαίοι, και άλλοι ιάσιμοι, όπως οι αδελφοί του Κυρίου απέναντι στον ίδιο τον Κύριο, καθώς ούτε εκείνοι πίστευαν σε αυτόν· επειδή, λοιπόν, υπάρχουν πολλές διαφορές μεταξύ αυτών που εμποδίζουν (διότι είναι πιθανό να υπάρχουν και κάποιοι ομόπιστοι τέτοιοι), για τον λόγο αυτό λέγει: «Εάν αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, έλεγξέ τον κατ' ιδίαν μόνο εσύ, και αν μεν σε ακούσει, τον κέρδισες· εάν όμως δεν σε ακούσει, πάρε μαζί σου έναν ή δύο», και τα εξής, όσα δηλαδή εξέθεσε εκτενώς ο Ματθαίος, ενώ ο Λουκάς τα αποσιώπησε, εφόσον είχαν ήδη ειπωθεί από τον Ματθαίο. Εκείνος μεν που υπακούει στις επιπλήξεις είναι άξιος συγγνώμης, ενώ εκείνος που δεν ακούει ας είναι για σένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης, δηλαδή βδελυρός και μη άξιος να ονομάζεται αδελφός. Έπειτα, σαν να ρώτησε κάποιος: «Έστω, Κύριε, αυτά μεν καλώς τα διέκρινες, εάν όμως, ενώ έχει αξιωθεί πολλές φορές συγγνώμης, πάλι βλάπτει, τι πρέπει να κάνουμε σε αυτόν;» λέγει: «Εάν μετανοήσει πάλι, συγχώρησέ τον». Και πάλι: «Ακόμη και αν επτά φορές την ημέρα επιστρέψει, συγχώρησέ τον». Και το επτά φορές εδώ τίθεται αντί του πολλές φορές, όπως και στο: «Επειδή η στείρα γέννησε επτά». Όσες φορές λοιπόν μετανοεί, τόσες φορές πρέπει να του συγχωρούμε.