Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 18:17

Αν όμως κάποιος, επιθυμώντας να εναντιωθεί στην κρατούσα κατάσταση, παρασύρει μαζί του και κάποιον αδελφό, αυτόν καταρχάς πρέπει να τον νουθετεί κρυφά εκείνος που είναι πνευματικά υγιής, ως άνθρωπο που νοσεί στους λογισμούς· αν όμως δεν θελήσει να θεραπευτεί κατ' ιδίαν, να παραληφθούν για τη θεραπεία του και άλλοι, οι πιο συνετοί από τους αδελφούς, σύμφωνα με το ιερό Ευαγγέλιο: «Εάν δεν σε ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν ή δύο». Αν δεν πειστεί ούτε σε αυτούς, να γίνει γνωστό το νόσημα της ψυχής του στον προεστώτα· αν πάλι δεν ανεχτεί ούτε τον προεστώτα, τότε να θεωρηθεί όπως ο εθνικός και ο τελώνης, και να απομακρυνθεί από το ποίμνιο ως πρόβατο που έχει προσβληθεί από λοιμό, για να μη μολύνει με το νόσημα και τους υπολοίπους. Αν όμως δεν υπάρχει κανείς που να βλάπτεται από το κακό παράδειγμα, τότε μόνο, ακόμη και μετά από όσα αναφέρθηκαν, θα έχει θέση η μακροθυμία απέναντί του, με την ελπίδα της διορθώσεως. Ως μακροθυμία δε νοείται το να μην αποκόπτεται, όχι όμως και το να μη νουθετείται και να μην παιδαγωγείται με τα νόμιμα επιτίμια.

ΕΡΩΤΗΣΗ Γ΄. Πώς θα επαναφέρουμε αυτόν που αμαρτάνει, ή πώς πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε εάν δεν επιστρέφει; ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Όπως έχουμε προσταχθεί από τον Κύριο, ο οποίος είπε: Εάν αμαρτήσει ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον κατ' ιδίαν, μεταξύ εσού και εκείνου. Εάν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου· εάν όμως δεν ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν ή δύο, ώστε με το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων να βεβαιωθεί κάθε λόγος. Εάν παρακούσει αυτούς, πες το στην Εκκλησία· και εάν παρακούσει και την Εκκλησία, ας είναι για εσένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης.

ΕΡΩΤΗΣΗ Θ΄. Πώς πρέπει να διακείμεθα απέναντι σε εκείνον που αμαρτάνει αμετανόητα; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Όπως πρόσταξε ο Κύριος, λέγοντας: «Εάν παρακούσει και την Εκκλησία, ας είναι για εσένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης». Και όπως δίδαξε ο Απόστολος, γράφοντας: «Να απομακρύνεστε από κάθε αδελφό που συμπεριφέρεται άτακτα, και όχι σύμφωνα με την παράδοση που παρέλαβαν από εμάς».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΜΑ΄. Εάν όμως εκείνος που προκάλεσε τη λύπη δεν δέχεται να απολογηθεί. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Οφείλουμε να εφαρμόσουμε σε αυτόν τα όσα έχουν ειπωθεί από τον Κύριο για εκείνον που αμάρτησε και δεν μετανόησε: Εάν παρακούσει και την Εκκλησία, ας είναι για εσένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΜΖʹ. Αν πρέπει να εφησυχάζουμε απέναντι σε αυτούς που αμαρτάνουν. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Το ότι δεν πρέπει, είναι φανερό από τα προστάγματα του Κυρίου, ο οποίος αφενός στην Παλαιά Διαθήκη είπε: «Να ελέγξεις αυστηρά τον πλησίον σου, και δεν θα επωμιστείς αμαρτία εξαιτίας του»· αφετέρου στο Ευαγγέλιο: «Αν αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον όταν θα είστε οι δυο σας μόνοι. Αν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου· αν όμως δεν σε ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν ή δύο, ώστε από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων να βεβαιωθεί κάθε λόγος. Αν δεν ακούσει ούτε αυτούς, πες το στην Εκκλησία· και αν παρακούσει και την Εκκλησία, ας είναι για σένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης». Το πόσο μεγάλο είναι το κρίμα αυτού του αμαρτήματος, μπορεί να το αντιληφθεί κανείς πρώτα μεν από την απόφαση του Κυρίου, ο οποίος είπε με καθολικό τρόπο: «Εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού θα παραμείνει επάνω του»· έπειτα δε και από τις ιστορίες που αναφέρονται τόσο στην Παλαιά όσο και στην Καινή Γραφή.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΛΒ΄. Εάν κάποιος, αφού αδικηθεί από κάποιον, δεν το αναφέρει σε κανέναν, για λόγους μακροθυμίας και ανεξικακίας, αλλά θεωρεί ότι εναποθέτει την κρίση στον Θεό, άραγε πράττει σύμφωνα με το θέλημα του Κυρίου; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ο Κύριος έχει πει, άλλοτε μεν: «Να συγχωρείτε εάν έχετε κάτι εναντίον κάποιου»· άλλοτε δε: «Εάν αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον όταν είστε οι δυο σας μόνοι. Εάν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου· εάν όμως δεν ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν ή δύο, ώστε από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων να στηριχθεί και να βεβαιωθεί κάθε λόγος. Εάν πάλι αρνηθεί να τους ακούσει, πες το στην Εκκλησία».

Εάν δε παρακούσει και την Εκκλησία, ας είναι για εσένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης. Πρέπει, αφενός μεν, να επιδεικνύει κανείς τον καρπό της μακροθυμίας, αναπέμποντας προσευχή στον Θεό με ειλικρινή διάθεση υπέρ αυτού που τον έχει αδικήσει, και λέγοντας: «Κύριε, μην του καταλογίσεις την αμαρτία», ώστε να μην καταστεί ένοχος κατά την κρίση ως οργιζόμενος εναντίον του αδελφού του. Αφετέρου δε, πρέπει να απευθύνει την παράκληση και τον ανάλογο έλεγχο σε αυτόν που αδίκησε, προκειμένου να ελευθερώσει και εκείνον από την οργή που έρχεται επί τους υιούς της απείθειας.

Διότι, εάν ο ελεγχόμενος δεν συμφωνήσει με εκείνον που τον ελέγχει, δεν γίνεται πλέον άφεση, αλλά δεσμός, σύμφωνα με όσα ακολουθούν: «Όσα εάν δέσετε επί της γης, θα είναι δεμένα στον ουρανό», εκπληρουμένης εκείνης της κρίσεως, ότι: «Εάν ο ελεγχθείς παρακούσει και την Εκκλησία, ας είναι για σένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης».

Εάν όμως δεν τους εισακούσει, πες το στην Εκκλησία· εάν όμως δεν εισακούσει ούτε την Εκκλησία, ας είναι για εσένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης.

Ότι εκείνος που παιδαγωγήθηκε για τα πρώτα αμαρτήματα και αξιώθηκε της αφέσεως, εάν αμαρτήσει πάλι, ετοιμάζει για τον εαυτό του καταδίκη οργής χειρότερη από την προηγούμενη. Ότι πρέπει εκείνος που μετά την πρώτη και δεύτερη νουθεσία επιμένει στο σφάλμα του να φανερώνεται στον προεστώτα, μήπως και, επιτιμώμενος από περισσότερους, ντραπεί. Εάν όμως ούτε έτσι διορθωθεί, να αποκόπτεται στο εξής ως σκάνδαλο και να θεωρείται «ως εθνικός και τελώνης» για την ασφάλεια εκείνων που εργάζονται με ζήλο την υπακοή, σύμφωνα με το γραμμένο: «Όταν καταπίπτουν οι ασεβείς, οι δίκαιοι γίνονται έμφοβοι». Πρέπει δε και να πενθούν γι' αυτόν, σαν για μέλος που αποκόπηκε από το σώμα.

Ανεπίγραφος περί των Εκδίκων Εκείνους τους οποίους τα κοινά επιτίμια δεν συνετίζουν, ούτε ο αποκλεισμός από τις προσευχές τούς οδηγεί σε μετάνοια, είναι ανάγκη να τους υποβάλλουμε στους κανόνες που έχουν δοθεί από τον Κύριο. Διότι είναι γραμμένο: «Εάν ο αδελφός σου αμαρτήσει, έλεγξέ τον μεταξύ εσού και αυτού· εάν δεν σε ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν· εάν όμως ούτε και τότε, πες το στην Εκκλησία· και εάν παρακούσει και την Εκκλησία, τότε ας είναι πλέον για εσένα σαν τον εθνικό και τον τελώνη».

Διότι εκείνους τους οποίους τα κοινά επιτίμια δεν συνετίζουν, ούτε ο αποκλεισμός από τις προσευχές τούς οδηγεί σε μετάνοια, είναι ανάγκη να τους υποβάλλουμε στους κανόνες που δόθηκαν από τον Κύριο. Διότι έχει γραφτεί: Εάν ο αδελφός σου αμαρτήσει, έλεγξέ τον κατ' ιδίαν μεταξύ σου και αυτού· εάν δεν σε ακούσει, παράλαβε μαζί σου και άλλον· εάν όμως ούτε και έτσι ακούσει, πες το στην Εκκλησία· εάν δε παρακούσει και την Εκκλησία, ας είναι για εσένα ως ο εθνικός και ο τελώνης.

Κεφάλαιο δʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Εάν αμαρτήσει εναντίον σου ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον μεταξύ εσού και αυτού μόνου. Εάν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου· εάν όμως δεν ακούσει, πάρε μαζί σου έναν ή δύο, ώστε από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων να σταθεί κάθε λόγος. Εάν δε παρακούσει αυτούς, πες το στην Εκκλησία· εάν όμως παρακούσει και την Εκκλησία, ας είναι για σένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΛΣΤ΄. Περί εκείνων που αναχωρούν από την αδελφότητα. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εκείνοι, βέβαια, που έχουν άπαξ συμφωνήσει μεταξύ τους για τον κοινό βίο, δεν είναι δυνατόν να αναχωρούν αδικαιολόγητα. Διότι το να μην εμμένουν στις αποφάσεις τους οφείλεται σε δύο αιτίες: είτε στη βλάβη που προκύπτει από τη συμβίωση, είτε στην αστάθεια της γνώμης εκείνου που αλλάζει στάση. Εκείνος, λοιπόν, που αποχωρίζεται από τους αδελφούς επειδή υφίσταται βλάβη, ας μην κρατά κρυφή μέσα του την αιτία, αλλά ας ελέγχει τη βλάβη, σύμφωνα με τον τρόπο που παραδόθηκε από τον Κύριο, ο οποίος είπε: «Εάν αμαρτήσει ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον μεταξύ εσού και αυτού μόνου», και τα εξής. Και εάν μεν ο αδελφός διορθωθεί ως προς αυτό που του ζητείται, τότε κέρδισε τους αδελφούς και δεν ατιμάζει την κοινωνία τους. Εάν, όμως, τους δει να επιμένουν στο κακό και να μην αποδέχονται τη διόρθωση, ας το φανερώσει σε εκείνους που είναι ικανοί να κρίνουν τέτοια ζητήματα· και μετά τη μαρτυρία των περισσοτέρων, τότε ας χωρίζεται. Και θα χωριστεί πλέον όχι από αδελφούς, αλλά από ξένους, εφόσον ο Κύριος εξισώνει εκείνον που επιμένει στο κακό με τον εθνικό και τον τελώνη. Διότι λέγει: «Ας είναι για σένα ένας τέτοιος άνθρωπος όπως ο εθνικός και ο τελώνης». Εάν, πάλι, αποχωρεί από την ένωση των αδελφών εξαιτίας δικής του επιπολαιότητας, ας θεραπεύσει τη δική του αδυναμία· ειδάλλως, εάν δεν το αποδεχθεί αυτό, ας μην γίνεται δεκτός από τις αδελφότητες. Εάν, όμως, κάποιος καλείται κάπου αλλού λόγω εντολής του Κυρίου, τέτοιου είδους άνθρωποι δεν θεωρείται ότι χωρίζονται, αλλά ότι εκπληρώνουν θεία οικονομία.

Γυναικωτοί δε και αυτοί, και εκθηλυσμένοι, είναι λοιπόν σύμμορφοι προς την αμαρτία που τους τυραννά. Διότι, με τον ίδιο τρόπο που έγιναν σύμμορφοι με τον Χριστό μέσω του αγιασμού εκείνοι που βρίσκονται υπό την εξουσία του και είναι μαζί του· έτσι είναι σύμμορφοι και ομοειδείς προς την ανομία εκείνοι που είναι επιβαρυμένοι με αυτήν, και έχουν επιλέξει να συζούν με την ακάθαρτη φαυλότητα. Μεταφέρουν δε το μέτρο στη Βαβυλώνα, και του αναζητούν κατοικία εκεί, πράγμα που νομίζω ότι σημαίνει αινιγματικά και τούτο, ότι εάν κάποιος δεν επιλέξει όσα προσφέρονται μέσω του Χριστού, και αγαπήσει τον εγκλεισμό της αμαρτίας, εξαιτίας του ότι η σπουδή του στρέφεται μόνο προς την ακαθαρσία, θα απομακρυνθεί από την αγία Ιερουσαλήμ, δηλαδή από την αγία μητέρα των πρωτοτόκων, την πανέμορφη άνω πόλη· και έχοντας την αμαρτία ως σχεδόν δυσβάσταχτο φορτίο, θα συνοικήσει με τους Βαβυλώνιους, δηλαδή θα έχει μερίδιο και κλήρο μαζί με τους άθεους ειδωλολάτρες. Διότι τίθενται σε ίση μοίρα με τους άθεους εκείνοι που ατίμασαν τη λύτρωση που παρέχεται μέσω του Χριστού. Γι' αυτό άλλωστε λέει και ο Σωτήρας: «Εάν αμαρτήσει, λέει, ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον όταν είστε μόνοι οι δυο σας· εάν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου· εάν όμως δεν σε ακούσει, παράλαβε μαζί σου έναν ή δύο, ώστε από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων να σταθεί κάθε λόγος· εάν δε δεν ακούσει ούτε αυτούς, πες το στην Εκκλησία· και εάν δεν ακούσει ούτε την Εκκλησία, ας είναι για σένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης».

Εάν όμως κάποιος, αυθαδιάζοντας, τα περιφρονεί, ας ακούσει τον Χριστό που λέει και τώρα: «Εάν ο αδελφός σου αμαρτήσει εις βάρος σου, πήγαινε και έλεγξέ τον μεταξύ σου και αυτού μόνου· εάν όμως δεν πεισθεί, πάρε μαζί σου άλλον έναν ή δύο· εάν και τότε αντιλέξει, πες το στην Εκκλησία· και εάν παρακούσει και την Εκκλησία, ας είναι για σένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης». Εάν λοιπόν προστάζει να αποστρέφομαι με αυτόν τον τρόπο εκείνον που αμαρτάνει εις βάρος μου, όταν δεν πείθεται, τότε εκείνον που αμαρτάνει εις βάρος του εαυτού του και εις βάρος του Θεού, πώς οφείλω να τον αντιμετωπίζω, κρίνετε εσείς· διότι εσείς μας κατακρίνετε ότι δεν σας συμπεριφερόμαστε με επιείκεια. Εάν όμως κάποιος περιφρονεί τα δεσμά που επιβάλλονται από εμάς, ας τον συνετίσει πάλι ο Χριστός λέγοντας: «Όσα αν δέσετε επί της γης, θα είναι δεμένα στον ουρανό· και όσα αν λύσετε επί της γης, θα είναι λυμένα στον ουρανό». Διότι, κι αν εμείς είμαστε ταλαίπωροι και τιποτένιοι και άξιοι περιφρόνησης, όπως ακριβώς και είμαστε, ωστόσο δεν εκδικούμαστε για τον εαυτό μας, ούτε ανταποδίδουμε από οργή, αλλά φροντίζουμε για τη δική σας σωτηρία. Σεβαστείτε, παρακαλώ, και ντραπείτε· διότι, εάν κάποιος ανέχεται έναν φίλο, ο οποίος του επιφέρεται πιο σφοδρά από το πρέπον, επειδή εξετάζει τον σκοπό του και κατανοεί ότι το κάνει με καλή πρόθεση και όχι από αλαζονεία, πολύ περισσότερο πρέπει να ανέχεται έναν δάσκαλο που τον επιπλήττει, και μάλιστα έναν δάσκαλο που δεν λέει αυτά τα λόγια από αυθεντία, ούτε με την ιδιότητα του άρχοντα, αλλά με την ιδιότητα του κηδεμόνα.

Τι του άξιζε, λοιπόν; Με το που πάτησε τα ιερά πρόθυρα με τόση αναισχυντία, του άξιζαν μύριοι κεραυνοί και η έσχατη κόλαση και τιμωρία. Διότι, εάν οι πρώτοι που τόλμησαν τέτοια πράγματα υπέστησαν αυτή την τιμωρία, δηλαδή ο Δαθάν, ο Κορέ, ο Αβειρών και οι ακόλουθοί τους, πολύ περισσότερο έπρεπε να τιμωρηθεί κατ' αυτόν τον τρόπο αυτός, ο οποίος δεν συνετίστηκε ούτε από τις δικές τους συμφορές. Αλλά ο Θεός δεν έπραξε έτσι, παρά προηγουμένως του απηύθυνε λόγια γεμάτα από πολλή επιείκεια μέσω του ιερέα. Και αυτό που ο Χριστός προέτρεψε τους ανθρώπους να κάνουν, όταν αμαρτάνουν ο ένας εις βάρος του άλλου, αυτό ακριβώς έκανε ο Θεός προς τον άνθρωπο. «Διότι όταν», λέει, «αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον μεταξύ σου και αυτού μόνου». Έτσι έλεγξε ο Θεός και αυτόν τον βασιλιά. Και ο μεν Χριστός λέει: «Εάν δεν σε ακούσει, ας είναι για εσένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης». Ο Θεός όμως, υπερβαίνοντας από φιλανθρωπία τους δικούς Του νόμους, ούτε και τότε τον απέκοψε, αλλά, μολονότι εκείνος παράκουσε και οργίστηκε, δεν τον απέρριψε, παρά πάλι τον δέχεται κοντά Του και τον παιδαγωγεί με τρόπο που επιφέρει τη διόρθωση μάλλον, παρά την τιμωρία.

Και, Εσύ ποιος είσαι που κρίνεις ξένο δούλο; Και πάλι: Ώστε να μην κρίνετε τίποτε προ του καιρού, μέχρις ότου έλθει ο Κύριος. Πώς λοιπόν αλλού λέει: Έλεγξε, επιτίμησε, παρακάλεσε; Και, Αυτούς που αμαρτάνουν να τους ελέγχεις ενώπιον όλων; Και ο Χριστός λέει στον Πέτρο: Πήγαινε, έλεγξέ τον μεταξύ εσού και αυτού μόνου· και αν παρακούσει, πάρε μαζί σου και άλλον· εάν όμως ούτε και έτσι υποχωρήσει, ανάγγειλέ το στην εκκλησία· και κατέστησε τόσους πολλούς για να επιτιμούν, και όχι μόνο να επιτιμούν, αλλά και να τιμωρούν; Διότι εκείνον που δεν άκουσε κανέναν από αυτούς, διέταξε να θεωρείται ως εθνικός και τελώνης. Και πώς τους έδωσε και τις κλείδες;

Διότι και ο ιατρός, όταν δει ότι το πάθος είναι ανυποχώρητο, δεν απομακρύνεται ούτε δυσανασχετεί, αλλά τότε προετοιμάζεται περισσότερο· αυτό ακριβώς παραγγέλλει να κάνεις και εδώ. Επειδή, δηλαδή, φάνηκες πιο αδύναμος όντας μόνος σου, γίνε πιο ισχυρός με την προσθήκη άλλων. Διότι οι δύο είναι ικανοί να ελέγξουν αυτόν που αμάρτησε. Βλέπεις πώς δεν επιζητεί μόνο το συμφέρον εκείνου που λυπήθηκε, αλλά και εκείνου που προκάλεσε τη λύπη; Διότι ο πραγματικά αδικημένος είναι τούτος, εκείνος που έχει κυριευθεί από το πάθος· αυτός είναι που νοσεί και ασθενεί και καταπονείται. Γι' αυτόν τον λόγο, πολλές φορές κατευθύνει τον πρώτο προς τον δεύτερο, άλλοτε μόνον του, και άλλοτε μαζί με άλλους· και εάν επιμένει, και με τη συνδρομή της Εκκλησίας. Διότι λέει: «πες το στην Εκκλησία». Εάν δε επιζητούσε το συμφέρον μόνο τούτου, δεν θα έδινε την εντολή να συγχωρεί εβδομηντάκις επτά εκείνον που μετανοεί· ούτε θα όριζε για αυτόν τόσες πολλές φορές και τόσους πολλούς διορθωτές του πάθους, αλλά θα τον εγκατέλειπε, εάν παρέμενε αδιόρθωτος από την πρώτη κιόλας συνάντηση. Τώρα όμως παραγγέλλει να τον θεραπεύσει και μία και δύο και τρεις φορές, και άλλοτε μεν μόνος, άλλοτε με δύο, και άλλοτε με περισσότερους.

Ο Πέτρος νόμισε ότι έλεγε κάτι σπουδαίο· γι' αυτό και, θέλοντας να φανεί μεγαλόψυχος, πρόσθεσε: «Έως επτά φορές;» Διότι, λέει, αυτό που διέταξες να κάνω, πόσες φορές θα το κάνω; Αν δηλαδή αμαρτάνει διαρκώς και διαρκώς, όταν ελέγχεται, μετανοεί, πόσες φορές μας προστάζεις να τον ανεχόμαστε; Διότι για εκείνον που δεν μετανοεί και δεν κατακρίνει τον εαυτό του, έβαλες ένα όριο λέγοντας: «Ας είναι για σένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης»· για τούτον όμως όχι πλέον, αλλά διέταξες να τον δεχόμαστε. Πόσες φορές, λοιπόν, οφείλω να τον υπομένω όταν ελέγχεται και μετανοεί; Αρκούν επτά φορές; Τι απαντά λοιπόν ο Χριστός, ο φιλάνθρωπος και αγαθός Θεός; «Δεν σου λέω έως επτά φορές, αλλά έως εβδομήντα φορές το επτά»· μη θέτοντας εδώ κάποιον αριθμό, αλλά το άπειρο, το συνεχές και το παντοτινό.

«Εάν όμως δεν ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη δύο», λέει. «Εάν δεν ακούσει ούτε αυτούς, ας είναι για εσένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης». Αν και βέβαια αλλού, όταν ο Πέτρος είπε: «Πόσες φορές, εάν αμαρτήσει ο αδελφός μου εις βάρος μου, να τον συγχωρήσω;» και άκουσε: «Έως εβδομήντα φορές το επτά»· εδώ όμως, έπειτα από δύο νουθεσίες, αναδεικνύει το παράπτωμα ως μεγάλο και δεν αναγκάζει κανέναν να επιμείνει ξανά. Τι συμβαίνει λοιπόν; Είναι αυτά αντίθετα με εκείνα;

Εάν όμως δεν τους εισακούσει, πες το στην Εκκλησία. Εάν όμως δεν εισακούσει ούτε την Εκκλησία, ας είναι για σένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης.» Ο άνθρωπος που δεν δέχεται συμβουλές είναι πλοίο ακυβέρνητο. Εκείνος που δεν δέχεται τη θεραπεία που του προσφέρεται από τον αδελφό του, βρίσκεται σε ασυμφωνία με τον ίδιο του τον εαυτό.

Εάν όμως δεν σε ακούσει, «πάρε μαζί σου ακόμη έναν ή δύο», ώστε, νιώθοντας ντροπή απέναντί τους, να μεταπεισθεί· αν όμως δεν γίνει αυτό, «για να βεβαιωθεί κάθε λόγος από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων». Εάν δε παρακούσει και αυτούς, «πες το στην εκκλησία· εάν παρακούσει και την εκκλησία», ως ανίατος πλέον και αδιάλλακτος «ας είναι για σένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης». Μην τον πολεμήσεις, όμως, σαν εθνικό και τελώνη, για να μπορείς να λες με παρρησία: «Άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών». Και δείξε μάλλον ευσπλαχνία σε αυτόν που βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση και έχει αποκτήσει καρδιά εθνικού και τελώνη, και να μισείς την αδιάλλακτη γνώμη του, αλλά όχι τον ίδιο, ώστε να μπορέσεις και εσύ να διαφύγεις από το επαπειλούμενο «ουαί» εξαιτίας των σκανδάλων. «Διότι αλίμονο στον κόσμο από τα σκάνδαλα· επειδή είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα, όμως αλίμονο στον άνθρωπο εκείνο μέσω του οποίου έρχεται το σκάνδαλο».

Ακόμη και αν κάποιος διάκειται φιλικά απέναντί σου, εάν είναι εργάτης και δημιουργός κακών, απομακρύνσου από αυτόν, αποφεύγοντας τη βλάβη της ψυχής και το δηλητήριο από τη συναναστροφή μαζί του. Ματθ. 18, 15-18 Αφού υπέβαλε σε μεγάλη κατάκριση όσους σκανδαλίζουν και αμαρτάνουν εις βάρος του πλησίον, τώρα στρέφει τον λόγο και σε εκείνους που θεωρούν ότι έχουν αδικηθεί και λέει: Και εσύ ο ίδιος που νομίζεις ότι έχεις αδικηθεί και ατιμαστεί, μην αδιαφορήσεις ούτε να καταστήσεις ζημία την αμαρτία του πλησίον εις βάρος σου· μπορείς να τη μετατρέψεις σε μεγάλο κέρδος. Πώς και με ποιον τρόπο; Εάν πας σε αυτόν που αμάρτησε και του υποδείξεις το αμάρτημα, θα του προσφέρεις τον έλεγχο διά μέσου της πράξης. Διότι πολλοί κατά την ώρα του πάθους, σκοτισμένοι από τη θολούρα που προκαλείται από αυτό, δεν μπόρεσαν να αντιληφθούν τίποτε από όσα έπρατταν, αργότερα όμως, όταν απαλλάχθηκαν από εκείνη τη σύγχυση και συνήλθαν, απέκτησαν συναίσθηση του ατοπήματος, και αυτοί, δράττοντας έστω και μια μικρή αφορμή, διόρθωσαν εντελώς το σφάλμα. Εσύ όμως, ακόμη και αν κάποιος είναι πιο σκληρός στη διόρθωση, μην τον παραμελήσεις, αλλά πήγαινε και μία και δύο και τρεις φορές, δείχνοντάς του το αμάρτημα και προσκαλώντας τον σε επιστροφή και διόρθωση. Διότι από αυτό προκύπτει μεγάλο κέρδος για σένα, εάν αναδειχθείς σωτήρας του αδελφού· διότι βεβαίως κερδίζει και εκείνος την απαλλαγή από την αμαρτία, αλλά το δικό του κέρδος δεν συγκρίνεται με το δικό σου, δηλαδή το να γίνεις σωτήρας του αδελφού.

Εγώ, πριν από την απολογία μου, αναφέρω με σεβασμό το εξής, ότι δεν πρέπει να ανοίγουμε απερίσκεπτα τα αυτιά μας στον καθένα που θέλει να πει κάτι εναντίον κάποιου, ούτε βέβαια να βγάζουμε άκριτα απόφαση εναντίον του προσώπου που έχει διαβληθεί· διότι «μήπως ο νόμος μας», λέει, «κρίνει τον άνθρωπο, εάν δεν τον ακούσει πρώτα και μάθει τι κάνει;». Επομένως, αφού η μακαριότητά σου άκουσε αυτό το δυσβάσταχτο και ελεεινό για την ταπεινότητά μου (διότι τι μεγαλύτερο κακό υπάρχει από τον χωρισμό από την Εκκλησία και από το να χάσει ο αρχιποιμένας το πρόβατο ή μάλλον τον συμποιμένα; Διότι, αν και αναξίως, έχουμε και εμείς οι αμαρτωλοί χρίσμα και όνομα ποιμένα από τον Θεό, τολμώ να πω), θα έπρεπε να με καλέσεις, να με ανακρίνεις, να με νουθετήσεις, άλλοτε ιδιαιτέρως και άλλοτε δημόσια, σύμφωνα με τη διδασκαλία που υπαγορεύεται από τον Κύριο, «μεταξύ εσού και αυτού μόνου» ή «με τη συνοδεία δύο», και έπειτα, σε περίπτωση επιμονής, όπως ο Ίδιος λέει, «ας είναι για σένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης». Εμείς όμως μέχρι τώρα ούτε μέσω απεσταλμένου ούτε αυτοπροσώπως έχουμε ακούσει κάτι τέτοιο από την αγία σου ψυχή ούτε έχουμε νουθετηθεί· και το να βγάλεις απόφαση με αυτόν τον τρόπο, ας αναλογιστεί η τελειότητά σου, αν δεν έγινε δικαιολογημένα αιτία λύπης για τα τέκνα σου.

Διότι όλη η λογική κτίση, άγγελοι και άνθρωποι, είναι τα εκατό πρόβατα· των οποίων ποιμένας είναι ο Χριστός, όχι πρόβατο. Διότι δεν είναι κτίσμα, αλλά Υιός του Θεού. Αυτός λοιπόν άφησε τα ενενήντα εννέα στον ουρανό και, παίρνοντας μορφή δούλου, ήρθε να αναζητήσει το ένα πρόβατο, το οποίο είναι η ανθρώπινη φύση. Και χαίρεται για αυτό, περισσότερο από ό,τι για τη σταθερότητα των αγγέλων. Αυτό υποδηλώνει περιληπτικά ότι ο Θεός φροντίζει για την επιστροφή των αμαρτωλών, και χαίρεται για αυτούς περισσότερο παρά για εκείνους που έχουν μόνιμη την αρετή. «Εάν δε αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον μεταξύ εσού και αυτού μόνου· εάν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου. Εάν όμως δεν ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν ή δύο, ώστε από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων να σταθεί κάθε λόγος· εάν δε παρακούσει και αυτούς, πες το στην Εκκλησία· εάν όμως παρακούσει και την Εκκλησία, ας είναι για εσένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης.» Αφού λοιπόν απηύθυνε σφοδρό λόγο εναντίον εκείνων που σκανδαλίζουν, τώρα διορθώνει και αυτούς που σκανδαλίζονται. Διότι, για να μην επαναπαυθείς εντελώς εσύ που σκανδαλίζεσαι, νομίζοντας ότι το ουαί ανήκει μόνο σε αυτόν που σκανδαλίζει, λέει: Θέλω εσύ που σκανδαλίζεσαι, δηλαδή που βλάπτεσαι, να ελέγχεις αυτούς που σε αδικούν και σε βλάπτουν, εάν είναι Χριστιανοί. Διότι πρόσεξε τι λέει: Εάν αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, δηλαδή, ο Χριστιανός. Διότι εάν σε αδικεί ένας άπιστος, τότε να παραχωρείς ακόμη και τα υπάρχοντά σου.

Αφού, λοιπόν, είπε αυτά περί εκείνων που σκανδαλίζουν και βλάπτουν, δηλαδή εκείνων που εμποδίζουν, επειδή υπάρχουν πολλές διαφορές μεταξύ τους· διότι άλλοι μεν είναι ανίατοι, όπως οι Φαρισαίοι, και άλλοι ιάσιμοι, όπως οι αδελφοί του Κυρίου απέναντι στον ίδιο τον Κύριο, καθώς ούτε εκείνοι πίστευαν σε αυτόν· επειδή, λοιπόν, υπάρχουν πολλές διαφορές μεταξύ αυτών που εμποδίζουν (διότι είναι πιθανό να υπάρχουν και κάποιοι ομόπιστοι τέτοιοι), για τον λόγο αυτό λέγει: «Εάν αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, έλεγξέ τον κατ' ιδίαν μόνο εσύ, και αν μεν σε ακούσει, τον κέρδισες· εάν όμως δεν σε ακούσει, πάρε μαζί σου έναν ή δύο», και τα εξής, όσα δηλαδή εξέθεσε εκτενώς ο Ματθαίος, ενώ ο Λουκάς τα αποσιώπησε, εφόσον είχαν ήδη ειπωθεί από τον Ματθαίο. Εκείνος μεν που υπακούει στις επιπλήξεις είναι άξιος συγγνώμης, ενώ εκείνος που δεν ακούει ας είναι για σένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης, δηλαδή βδελυρός και μη άξιος να ονομάζεται αδελφός. Έπειτα, σαν να ρώτησε κάποιος: «Έστω, Κύριε, αυτά μεν καλώς τα διέκρινες, εάν όμως, ενώ έχει αξιωθεί πολλές φορές συγγνώμης, πάλι βλάπτει, τι πρέπει να κάνουμε σε αυτόν;» λέγει: «Εάν μετανοήσει πάλι, συγχώρησέ τον». Και πάλι: «Ακόμη και αν επτά φορές την ημέρα επιστρέψει, συγχώρησέ τον». Και το επτά φορές εδώ τίθεται αντί του πολλές φορές, όπως και στο: «Επειδή η στείρα γέννησε επτά». Όσες φορές λοιπόν μετανοεί, τόσες φορές πρέπει να του συγχωρούμε.