Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 18:26

Εάν όμως δεν προσφέρεις ούτε καν αυτό που έλαβες ακέραιο, τότε σε παραδίδει στους βασανιστές έως ότου αποδώσεις όλο το οφειλόμενο. Εάν, πέφτοντας, προσκυνήσεις μετανοώντας και λέγοντας: «Κύριε, δείξε μακροθυμία σε εμένα και θα σου τα αποδώσω», τότε υπολογίζει την εξομολόγησή σου και τη μετάνοιά σου ως καταβολή του κεφαλαίου. Διότι, εάν ο χρεοφειλέτης των μυρίων ταλάντων, επικαλούμενος τη μακροθυμία του Θεού, κατέστησε το χρεόγραφο άκυρο, και εάν αυτός από τον οποίο απαιτείται λόγος για μύριες ψυχές, ως αρχιερέας ή δάσκαλος, κέρδισε με την ικεσία την ευσπλαχνία του Θεού, και ο κύριός του τον σπλαχνίστηκε και του χάρισε όλο το οφειλόμενο, πολύ περισσότερο ο καθένας από εμάς θα εξευμενίσει τον Θεό, μετανοώντας για όσα αμάρτησε και προσευχόμενος και εξομολογούμενος και λέγοντας: «Ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής». Ασθενώ και ατονώ για την απόδοση του χρέους· «ελέησέ με, Κύριε», και μην με παραδώσεις στους βασανιστές αγγέλους ως εκτελεστές, αλλά κρύψε τον δανειστή και δείξε τον ιατρό και με το έλεός σου ανάλαβε εμένα που ασθένησα. «Γιάτρεψέ με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου.» Και γιατί είπε: «Γιάτρεψέ με, Κύριε»; Παρακάλεσε Εκείνον που τον παιδαγώγησε και τον μαστίγωσε λόγω της αμαρτίας, να γίνει σε αυτόν και ιατρός λόγω της μετάνοιάς του.

Ματθ. 18, 24-35 Ενώ ο Θεός των πάντων μάς συγχωρεί τα βαριά αμαρτήματα, τα οποία υποδηλώνονται με τα πολλά «τάλαντα», εάν εμείς οι ίδιοι δεν συγχωρούμε στους «συνδούλους» μας τα εκατό «δηνάρια», δηλαδή τα λίγα κοσμικά πταίσματα, τότε εξαιτίας της έμφυτης σε αυτούς αποστροφής προς το κακό, οι άγγελοι που έχουν τεθεί ως προστάτες μας και βρίσκονται κάτω από τον ίδιο ζυγό της δεσποτείας του Θεού με εμάς, προβαίνουν σε καταγγελία ενώπιον του Θεού, όχι για να του το γνωστοποιήσουν επειδή δήθεν το αγνοεί —διότι ως Θεός γνωρίζει τα πάντα— αλλά μάλλον ζητώντας, όπως είναι εύλογο, να παιδαγωγηθούν ωφέλιμα εκείνοι που επιλέγουν να περιφρονούν και να αψηφούν τους νόμους της φιλαλληλίας. Και αν υποστούμε την καταδίκη για αυτά, είτε παιδαγωγούμαστε κατά τον παρόντα βίο παραδιδόμενοι σε πειρασμούς και αρρώστιες σαν σε κάποιους «βασανιστές», είτε βεβαίως τιμωρούμαστε στον μέλλοντα αιώνα. Το ότι ο Θεός παιδαγωγεί με σκοπό την μετάνοια, μεταπλάθοντας προς το καλύτερο τον απειθή και δύστροπο, είναι εύκολο να το διαπιστώσει κανείς· διότι η Θεία Γραφή είναι γεμάτη από τέτοια παραδείγματα, όπως είναι το σοφά ειπωμένο «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται» και πάλι «για χάρη της παιδαγωγίας υπομένετε» και τα εξής.

Μου υπενθυμίζεις, Υπεράγαθε, τον θάνατο, τις αιώνιες τιμωρίες, και με ελκύεις πάντοτε προς τη ζωή, για να σωθώ, εγώ όμως επιμένω πάντοτε στη μοχθηρία. Εξαιτίας αυτών δεν έχω καμία απολογία εκεί. Κρούω, για να μου ανοιχτεί η θύρα του ελέους σου, Κύριε. Επιμένω δεόμενος, ώστε να επιτύχω το αίτημα. Ως αναιδής ζητώ να ελεηθώ. Δείξε μακροθυμία σε εμένα τον σκολιό. Λύτρωσέ με από τις αμαρτίες που με περιβάλλουν, και αφού καταστώ υγιής, ας εγερθώ από την κλίνη της φθοροποιού αμαρτίας.

Γι' αυτό και τώρα κρούω, για να μου ανοιχθεί. Επιμένω δεόμενος, ώστε να επιτύχω το αίτημά μου. Ως αναιδής ζητώ να ελεηθώ, Κύριε. Εσύ παρέχεις τα αγαθά, Σωτήρα, εγώ ανταποδίδω τα πονηρά. Δείξε μακροθυμία σε εμένα τον σκολιό. Δεν ζητώ συγχώρεση μόνο για τα αργά λόγια, αλλά αιτούμαι άφεση από την αγαθότητά σου και για τις ανόσιες πράξεις μου. Ελευθέρωσέ με, Κύριε, από κάθε πονηρό έργο, πριν με προλάβει το τέλος, ώστε να βρω χάρη ενώπιόν σου την ώρα του θανάτου· διότι στον άδη ποιος θα σε εξομολογηθεί; Σώσε την ψυχή μου, Κύριε, από τον φόβο των μελλόντων, και λεύκανε τον κηλιδωμένο μου χιτώνα χάρη στους οικτιρμούς σου και την αγαθότητά σου, ώστε κι εγώ ο ανάξιος, με λαμπρή ενδυμασία, να αξιωθώ της βασιλείας των ουρανών· και, ευρισκόμενος στην ανείπωτη χαρά, να πω: δόξα σε Εκείνον που ελευθέρωσε τη θλιμμένη ψυχή από το στόμα του λέοντα, και την τοποθέτησε στον παράδεισο της τρυφής. Διότι σε εσένα, τον πανάγιο Θεό, πρέπει δόξα σε όλους τους αιώνες.

«Εάν αμαρτήσει απέναντί σου ο αδελφός σου». Εδώ (ο Κύριος) θέλει να είναι συγχωρητικοί προς εκείνους που σφάλλουν όσοι έχουν πνευματική προκοπή, θεραπεύοντας μια φοβερή ασθένεια που συχνά ριζώνει μέσα τους, αποκόπτοντας την αυστηρότητα απέναντι σε όσους πταίουν. Διότι συνηθίζουμε να υπερηφανευόμαστε, ώστε να μην αποδεχόμαστε ούτε τις παρακλήσεις εκείνων που έχουν αμαρτήσει, ούτε τις ικεσίες όσων μεσολαβούν υπέρ αυτών· και ούτε καν αναλογιζόμαστε ότι και εμείς οι ίδιοι ως άνθρωποι σφάλλουμε και έχουμε ανάγκη τη συγγνώμη του μεγάλου Κριτή. Εύλογα, λοιπόν, στο Ευαγγέλιο του Ματθαίου έχει χρησιμοποιήσει και την παραβολή, στην οποία εισάγονται οφειλέτες, από τους οποίους ο ένας χρωστούσε μύρια τάλαντα, τα οποία και του χαρίστηκαν όταν προσέπεσε ικετεύοντας· ο άλλος εκατό δηνάρια, για τα οποία τον έπνιγε εκείνος στον οποίο είχαν χαριστεί τα πολλά εκείνα τάλαντα. Μέσω αυτής διδάσκει ότι δεν είναι δυνατόν με άλλον τρόπο να κερδίσει κανείς τη Βασιλεία, ακόμη κι αν κατορθώσει πολλά, εάν δεν μιμηθεί τον αγαθό Θεό ως προς την αμνησικακία· επειδή η Βασιλεία, που αποδέχεται τους άξιους μέσω της κρίσης, δεν αποδέχεται εκείνους που δεν είναι συγχωρητικοί και δεν μιμούνται ως προς αυτό τον αγαθό Κριτή των πάντων.

ΙΑʹ. Ακόμη λίγο, και ο κόσμος παρέρχεται, και η σκηνή καταλύεται. Ας αξιοποιήσουμε τον καιρό· με τα πρόσκαιρα ας αγοράσουμε τα μόνιμα. Καθένας από εμάς υπόκειται σε επιτίμια· και ο χους φέρει πολλά οφλήματα. Ας συγχωρήσουμε, για να συγχωρηθούμε· ας προσφέρουμε άφεση, για να ζητήσουμε άφεση. Βλέπεις στο Ευαγγέλιο: Εισάγεται κάποιος χρεώστης πολλών ταλάντων, και του χαρίζεται το χρέος· διότι προσάγεται σε αγαθό κύριο. Και ενώ συγχωρείται, ο ίδιος δεν συγχωρεί· διότι είναι δούλος και κατά την προαίρεση· αλλά την φιλανθρωπία της οποίας έτυχε για το μεγαλύτερο χρέος, αυτήν δεν τη μεταδίδει στον ομόδουλό του για το μικρότερο, ούτε, αν μη τι άλλο, ακολουθώντας το παράδειγμα της μεγαλοψυχίας ως προς το ξένο χρέος· και ο κύριος αγανακτεί.

Εσύ όμως μην αναζητάς τόκο από τον χαλκό και τον χρυσό, τις άγονες αυτές ύλες, μήτε να εξαναγκάζεις τη φτώχεια να κάνει όσα κάνουν οι πλούσιοι, μήτε να απαιτείς να δίνει περισσεύματα αυτός που ικετεύει για το κεφάλαιο. Ή μήπως δεν γνωρίζεις ότι η ανάγκη δανείου είναι μια εύσχημη αίτηση ελέους; Γι' αυτό και ο Νόμος, το εισαγωγικό γράμμα της ευσέβειας, παντού απαγορεύει τον τόκο: «Εάν δανείσεις αργύριο στον αδελφό σου, δεν θα τον πιέζεις ασφυκτικά». Και η Χάρις, η οποία πλεονάζει από την πηγή της αγαθότητας, νομοθετεί τη συγχώρηση των οφειλών, άλλοτε μεν δείχνοντας καλοσύνη και λέγοντας: «Και εάν δανείζετε σε εκείνους από τους οποίους ελπίζετε να τα λάβετε πίσω», και αλλού, μέσα σε μια παραβολή, τιμωρώντας πικρά τον σκληρό εκείνο δούλο, ο οποίος δεν σπλαχνίστηκε τον σύνδουλό του που τον ικέτευε ούτε του χάρισε το ευτελές χρέος των εκατό δηναρίων, ενώ ο ίδιος είχε λάβει τη συγχώρηση των μυρίων ταλάντων. Ο δε Σωτήρας μας και διδάσκαλος της ευσέβειας, παραδίδοντας στους μαθητές Του τον κανόνα και τον απέριττο τύπο της προσευχής, συμπεριέλαβε στα λόγια της ικεσίας και τούτο ως το πλέον αναγκαίο και πρώτο που αρκεί για να δυσωπήσει τον Θεό: «Και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, καθώς και ημείς αφήκαμεν τοις οφειλέταις ημών». Πώς λοιπόν θα προσευχηθείς, τοκογλύφε; Με ποια συνείδηση θα ζητήσεις αγαθό αίτημα από τον Θεό, εσύ που τα παίρνεις όλα και δεν έμαθες να δίνεις; Ή μήπως δεν γνωρίζεις ότι η προσευχή σου αποτελεί υπενθύμιση της μισανθρωπίας σου; Τι συγχώρησες και ζητάς συγγνώμη; Ποιον ελέησες και επικαλείσαι τον Ελεήμονα;

Γιατί λοιπόν εκεί λέει, «θα καθίσει», και «θα συναχθούν» και «θα χωρίσει» και «θα πει ο βασιλιάς», και γενικά όλα έχουν μελλοντική σημασία, ενώ εδώ [λέει] «ομοιώθηκε» και «θέλησε να ζητήσει λογαριασμό», και «οδηγήθηκε ο οφειλέτης» και «διέταξε ο Κύριος», και γενικά όλα τα ρήματα δηλώνουν παρελθοντικό χρόνο; Διότι όλα όσα λέγονται εκεί αφορούν τον μέλλοντα αιώνα, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της παραβολής που εξετάζουμε τώρα εκπληρώνεται κυρίως εδώ [στην παρούσα ζωή]· διότι, λέει, όταν προσήχθη ο οφειλέτης των μυρίων ταλάντων και δεν είχε να τα επιστρέψει, «διέταξε ο Κύριος να πουληθεί αυτός και η γυναίκα του και τα παιδιά του και όλα όσα είχε, και να αποπληρωθεί το χρέος»· όταν όμως εκείνος έπεσε στα πόδια του και παρακαλούσε να δείξει μακροθυμία, υποσχόμενος ότι θα τα επιστρέψει, ο Κύριος τον σπλαχνίστηκε, τον άφησε ελεύθερο και του χάρισε το χρέος· τίποτα από αυτά όμως δεν συμβαίνει στον μέλλοντα αιώνα: ούτε αναβολή, ούτε υπόσχεση από τον οφειλέτη, ούτε απαλλαγή, ούτε άφεση με κανέναν τρόπο από Εκείνον που τα έδωσε όλα και που τότε θα ζητήσει λογαριασμό για όλα.

Εφόσον λοιπόν οφείλεις τόσα πολλά και τόσο μεγάλα τάλαντα στον Θεό, και ενώ ζήτησες μόνο μακροθυμία, έλαβες από Αυτόν τέλεια άφεση του χρέους, έπειτα για μια μικρή οφειλή χρημάτων (διότι αυτό είναι τα δηνάρια), όταν ο οφειλέτης σύνδουλός σου ζητά μακροθυμία, δεν θα την παράσχεις με προθυμία; Επομένως, δικαίως θα σου απαιτηθούν τα πάντα. διότι πώς δεν είναι δίκαιο και να υποστείς την αφαίρεση των πάντων, αλλά και να υποστείς επιπρόσθετα την καταδίκη για την αγνωμοσύνη σου;

Διότι, λέει, αφού τον σπλαχνίστηκε ο κύριός του, τον άφησε ελεύθερο και του χάρισε το χρέος. Είδες την ευσπλαχνία του δεσπότη; Εκείνος έπεφτε στα πόδια του ικετεύοντας να του δοθεί προθεσμία. «Δείξε μακροθυμία απέναντί μου», λέει, «και θα σου τα αποδώσω όλα». Αλλά ο αγαθός δεσπότης, ο κηδεμόνας και φιλάνθρωπος, αφού συγκατέβηκε στον ικέτη, δεν του παρέσχε μόνο όσα ζήτησε, αλλά τόσα όσα ούτε καν είχε διανοηθεί. Διότι αυτή είναι πάντοτε η συνήθειά του, να υπερβαίνει και να προλαβαίνει τα δικά μας αιτήματα. Ενώ λοιπόν εκείνος παρακάλεσε να του δοθεί παράταση και υποσχέθηκε να κάνει την πλήρη εξόφληση, αυτός, που με την αγαθότητά του νικά τα δικά μας σφάλματα, τον σπλαχνίστηκε τελικά, τον άφησε ελεύθερο και του χάρισε το δάνειο. Είδες τι ζήτησε ο δούλος και πόσα του χάρισε ο δεσπότης; Δες πάλι την αναλγησία αυτού του ίδιου. Διότι, ενώ έπρεπε, ύστερα από τόση φιλανθρωπία και την άφατη ευεργεσία που του έγινε, να καταστεί ο ίδιος άκρως συμπονετικός προς τους ομοίους του, αυτός επιδεικνύει το αντίθετο. Διότι βγαίνοντας έξω, λέει, αυτός ο ίδιος, ο οποίος είχε δεχθεί τη συγχώρεση των μυρίων ταλάντων. Ακούστε, παρακαλώ, με προσοχή· διότι τα όσα συνέβησαν σε αυτόν είναι ικανά να αγγίξουν την ψυχή μας, και να μας πείσουν να εξορίσουμε αυτό το φοβερό νόσημα από τη διάνοιά μας. Αυτός λοιπόν, όταν βγήκε, βρήκε έναν από τους συνδούλους του, ο οποίος του όφειλε εκατό δηνάρια. Παρατήρησε πόση είναι η διαφορά.

β΄. Αυτά λοιπόν έχοντας κατά νου και εμείς, ας είμαστε οικτίρμονες και συγχωρητικοί απέναντι σε όσους αμαρτάνουν εις βάρος μας. Εκατό δηνάρια είναι τα αμαρτήματα που γίνονται απέναντί μας, ενώ τα δικά μας απέναντι στον Θεό είναι μύρια τάλαντα. Γνωρίζετε δε, ότι τα αμαρτήματα κρίνονται και από την ιδιότητα των προσώπων. Τι εννοώ: Εκείνος που εξύβρισε τον ιδιώτη, αμάρτησε, αλλά όχι στον ίδιο βαθμό με εκείνον που εξύβρισε τον άρχοντα· και ακόμη περισσότερο από αυτόν αμάρτησε εκείνος που εξύβρισε τον ανώτερο άρχοντα, και όχι όμοια με εκείνον που εξύβρισε τον κατώτερο. Εκείνος πάλι που εξύβρισε τον βασιλιά, αμάρτησε πολύ περισσότερο. Και ενώ η ύβρις είναι η ίδια, γίνεται μεγαλύτερη εξαιτίας της υπεροχής του προσώπου. Εάν λοιπόν εκείνος που υβρίζει τον βασιλιά υφίσταται αφόρητη τιμωρία εξαιτίας του κύρους του προσώπου, εκείνος που υβρίζει τον Θεό, για πόσα τάλαντα θα είναι υπόλογος; Επομένως, ακόμη και αν διαπράττουμε εις βάρος του Θεού τα ίδια αμαρτήματα που διαπράττουμε εις βάρος των ανθρώπων, ούτε και τότε είναι ίσα, αλλά όση απόσταση υπάρχει μεταξύ Θεού και ανθρώπων, τόση υπάρχει και μεταξύ εκείνων των αμαρτημάτων και τούτων. Τώρα όμως βρίσκω τα αμαρτήματα ακόμη περισσότερα, καθώς δεν γίνονται μεγάλα μόνο λόγω της υπεροχής του προσώπου, αλλά και από την ίδια τους τη φύση. Και είναι μεν φρικτός ο λόγος που πρόκειται να πω, και πραγματικά φοβερός, αλλά είναι ανάγκη να λεχθεί, ώστε έστω και έτσι να συνταράξει και να συγκλονίσει τη διάνοιά μας, αποδεικνύοντας ότι πολύ περισσότερο φοβόμαστε τους ανθρώπους παρά τον Θεό, και τιμούμε τους ανθρώπους περισσότερο από τον Θεό.

Τίποτε δεν παροξύνει τόσο τον Θεό, όσο το να είναι κανείς ανελεήμων. Παρουσιάστηκε σε αυτόν κάποιος που του όφειλε δέκα χιλιάδες τάλαντα, και, επειδή τον σπλαχνίστηκε, του τα χάρισε· σε εκείνον όμως ένας σύνδουλός του όφειλε εκατό δηνάρια, και τον έπνιγε· για τον λόγο αυτόν ο κύριος τον παρέδωσε στους βασανιστές, μέχρι να αποδώσει το οφειλόμενο. Ακούγοντας αυτά, ας είμαστε ελεήμονες προς όσους μας οφείλουν, είτε πρόκειται για χρήματα είτε για αμαρτήματα· κανείς ας μην είναι μνησίκακος, εάν βεβαίως δεν επιθυμεί να αδικήσει τον εαυτό του. Διότι, μη συγχωρώντας, δεν λυπείς τόσο εκείνον, όσο αδικείς τον ίδιο σου τον εαυτό.

Διότι δεν μας διέταξε να είμαστε μόνο ακέραιοι, αλλά και φρόνιμοι. Ας ασκούμε λοιπόν μαζί με την απλότητα και τη φρόνηση, τόσο στα δόγματα όσο και στα ενάρετα κατορθώματα του βίου· και ας δικάζουμε τον εαυτό μας εδώ, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο τότε, και ας συμπεριφερόμαστε απέναντι στους δούλους έτσι, όπως ακριβώς θέλουμε να συμπεριφερθεί απέναντί μας ο Δεσπότης μας. Διότι «συγχώρεσέ μας τα χρέη μας, όπως και εμείς τα συγχωρούμε στους οφειλέτες μας». Και γνωρίζω βέβαια ότι η ψυχή, όταν πλήττεται, δεν το υπομένει με πραότητα· αλλά, εάν αναλογιστούμε ότι δεν κάνουμε χάρη σε εκείνον που μας λύπησε, αλλά στον ίδιο μας τον εαυτό, γρήγορα θα αποβάλουμε το δηλητήριο της οργής. Διότι και εκείνος που δεν συγχώρησε τα εκατό δηνάρια σε αυτόν που του είχε φταίξει, δεν αδίκησε τον σύνδουλό του, αλλά κατέστησε τον εαυτό του υπόλογο για τα μύρια τάλαντα, για τα οποία είχε λάβει προηγουμένως άφεση. Όταν, λοιπόν, δεν συγχωρούμε τους άλλους, δεν συγχωρούμε τον ίδιο μας τον εαυτό. Ας μη λέμε, επομένως, μόνο στον Θεό: «Μη θυμηθείς τα αμαρτήματά μας», αλλά ας λέει ο καθένας και στον εαυτό του: ας μη θυμόμαστε τα αμαρτήματα των συνδούλων μας που έχουν γίνει εις βάρος μας. Διότι εσύ πρώτος δικάζεις τα δικά σου ζητήματα, και ύστερα ακολουθεί ο Θεός· εσύ θεσπίζεις τον νόμο περί αφέσεως και τιμωρίας, και εσύ εκφέρεις την απόφαση για αυτά.

Εσύ όμως, ενώ δεν απολαμβάνεις την ηδονή του πλούτου, περιφέρεσαι συγκεντρώνοντας για τον εαυτό σου τα κακά του πλούτου: έχθρες, φιλονικίες και μάχες. Και πνίγεις τον αδελφό σου, του σφίγγεις τον λαιμό, και τον ρίχνεις κάτω δημόσια, μπροστά στα μάτια όλων· και δεν αντιλαμβάνεσαι ότι εσύ ο ίδιος μάλλον ασχημονείς, μιμούμενος τις ορμές των άλογων ζώων, ή μάλλον γινόμενος χειρότερος και από εκείνα; Διότι σε εκείνα όλα είναι κοινά, και ζουν κοπαδιαστά το ένα με το άλλο, και συμπορεύονται· σε εμάς όμως τίποτα δεν είναι κοινό, αλλά όλα είναι άνω κάτω: μάχες, φιλονικίες, λοιδορίες, απέχθειες και ύβρεις. Και ούτε τον ουρανό σεβόμαστε, στον οποίο κληθήκαμε όλοι από κοινού, ούτε τη γη που Εκείνος παραχώρησε ως κοινή σε όλους, ούτε καν την ίδια μας τη φύση· αλλά όλα τα έχει παρασύρει και αφανίσει ο θυμός και ο έρωτας των χρημάτων. Δεν είδες εκείνον που χρωστούσε τα δέκα χιλιάδες τάλαντα, και έπειτα, μετά τη διαγραφή αυτού του χρέους, έπνιγε τον σύνδουλό του για εκατό δηνάρια, πόσα δεινά υπέστη και πώς παραδόθηκε σε αθάνατη κόλαση; Δεν φοβάσαι το παράδειγμα αυτό; Δεν τρέμεις μήπως πάθεις και εσύ τα ίδια; Διότι και εμείς οφείλουμε στον Δεσπότη χρέη πολλά και μεγάλα· αλλ' όμως Εκείνος μας ανέχεται και μακροθυμεί, και ούτε μας πιέζει ασφυκτικά, όπως κάνουμε εμείς στους συνδούλους μας, ούτε μας σφίγγει τον λαιμό και μας πνίγει. Καίτοι, εάν ήθελε να απαιτήσει από εμάς έστω και το πολλοστό μέρος από αυτά, προ πολλού θα είχαμε χαθεί.

Θέλοντας να τον διδάξει από πόσα χρέη τον ελευθερώνει, ώστε έστω και με αυτόν τον τρόπο να γίνει πιο ήπιος απέναντι στον σύνδουλό του. Διότι, εάν, παρόλο που κατανόησε τον όγκο του χρέους του και το μέγεθος της συγχώρησης, επέμενε να πνίγει τον σύνδουλό του· εάν δεν τον είχε από πριν προετοιμάσει με τέτοια φάρμακα, σε ποιο βαθμό ωμότητας δεν θα είχε φτάσει; Τι έκανε λοιπόν εκείνος; «Δείξε μακροθυμία απέναντί μου, και θα σου τα αποδώσω όλα», λέει. Και ο κύριός του, επειδή τον σπλαχνίστηκε, τον άφησε ελεύθερο και του χάρισε το δάνειο. Είδες πάλι την υπερβολή της φιλανθρωπίας; Ο δούλος ζήτησε μόνο αναβολή χρόνου και παράταση· εκείνος όμως του έδωσε περισσότερα από όσα ζήτησε, δηλαδή άφεση και συγχώρηση ολόκληρου του δανείου.

«Δείξε μακροθυμία απέναντί μου, και θα σου τα αποδώσω όλα». Εκείνος όμως ούτε σεβάστηκε τα λόγια, μέσω των οποίων ο ίδιος σώθηκε (επειδή και αυτός, λέγοντας τα ίδια, απαλλάχθηκε από τα μύρια τάλαντα)· ούτε αναγνώρισε το λιμάνι, μέσω του οποίου διέφυγε το ναυάγιο· ούτε η στάση της ικεσίας τού υπενθύμισε τη φιλανθρωπία του δεσπότη. Αντιθέτως, αποβάλλοντάς τα όλα αυτά εξαιτίας της πλεονεξίας, της ωμότητας και της μνησικακίας του, αποδείχθηκε πιο άγριος από κάθε θηρίο, πνίγοντας τον σύνδουλό του.

Το ίδιο κάνουν και οι δάσκαλοι· δεν προχωρούν τα παιδιά στις συλλαβές, προτού δουν ότι έχει εμπεδωθεί μέσα τους η γνώση των γραμμάτων. Τις προάλλες, λοιπόν, αφού σας αναγνώσαμε την παραβολή των εκατό δηναρίων και των δέκα χιλιάδων ταλάντων, σας δείξαμε πόσο μεγάλο κακό είναι η μνησικακία. Διότι εκείνον που δεν τον κατέστρεψαν τα δέκα χιλιάδες τάλαντα, τον καταπόντισαν τα εκατό δηνάρια, και ανακάλεσε τη συγχώρηση που του είχε δοθεί, και ακύρωσε τη δωρεά, και, ενώ είχε απαλλαγεί από τις ευθύνες, τον οδήγησε και πάλι στο δικαστήριο και από εκεί τον έριξε στη φυλακή, και έτσι τον παρέδωσε σε αιώνια τιμωρία. Σήμερα, όμως, θα κατευθύνουμε τον λόγο μας σε ένα άλλο θέμα.

Ο Δαβίδ δεν είχε ακούσει την παραβολή των μυρίων ταλάντων και των εκατό δηναρίων· δεν είχε ακούσει ο Δαβίδ την προσευχή που λέει: «Συγχωρήστε στους ανθρώπους τα οφλήματά τους, όπως και ο ουράνιος Πατέρας σας»· δεν είχε δει τον Χριστό σταυρωμένο, ούτε το τίμιο αίμα να εκχέεται, ούτε είχε ακούσει τους αναρίθμητους λόγους περί φιλοσοφίας· δεν απήλαυσε μια τόσο μεγάλη θυσία, ούτε μετέσχε στο Δεσποτικό αίμα, αλλά, μολονότι ανατράφηκε με νόμους ατελέστερους που δεν απαιτούσαν τίποτα τέτοιο, έφτασε στην ίδια την κορυφή της εν χάριτι φιλοσοφίας.

ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΒΟΛΗ για εκείνον που όφειλε τα μύρια τάλαντα και απαιτούσε τα εκατό δηνάρια, και ότι η μνησικακία είναι χειρότερη από κάθε αμάρτημα. αʹ. Σαν να έχω επιστρέψει σε εσάς από μακρόχρονη απουσία, έτσι αισθάνομαι σήμερα· διότι για εκείνους που αγαπούν, όταν δεν μπορούν να συναναστραφούν με τα αγαπημένα τους πρόσωπα, κανένα όφελος δεν έχει η παρουσία τους. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και εμείς, αν και ήμασταν παρόντες, δεν αισθανόμασταν καθόλου καλύτερα από εκείνους που απουσιάζουν, επειδή τον περασμένο καιρό δεν μπορέσαμε να σας μιλήσουμε· αλλά συγχωρήστε με· διότι η σιωπή μου δεν οφειλόταν σε αμέλεια, αλλά σε ασθένεια. Εσείς λοιπόν χαίρεστε τώρα, επειδή απαλλαχθήκαμε από την αρρώστια· εγώ όμως χαίρομαι, επειδή ξαναβρήκα την αγάπη σας. Επειδή, και όταν ήμουν ασθενής, πιο βαρύ από την αρρώστια μού ήταν το ότι δεν μπορούσα να συμμετέχω σε αυτήν την αγαπητή σύναξη· και τώρα που άφησα πίσω μου την αρρώστια, πιο ποθητό από την υγεία μού έχει γίνει το να μπορώ με ελευθερία να απολαμβάνω την αγάπη σας. Διότι ο σωματικός πυρετός δεν συνηθίζει από τη φύση του να κατακαίει τόσο αυτούς που έχουν πυρετό, όσο κατακαίει τις ψυχές μας ο χωρισμός από τα αγαπημένα πρόσωπα· και όπως ακριβώς εκείνοι αποζητούν φιάλες και ποτήρια και δροσερά νάματα, έτσι και αυτοί αποζητούν τα πρόσωπα εκείνων που ποθούν. Αυτά τα γνωρίζουν καλά όσοι ξέρουν να αγαπούν.

Επειδή όμως αυτός δεν είχε να τα επιστρέψει, ο κύριος διέταξε να πουληθεί ο ίδιος, και η γυναίκα του, και τα τέκνα του, και όλα όσα είχε, και να εξοφληθεί το χρέος. Πέφτοντας λοιπόν ο δούλος εκείνος στα πόδια του, τον παρακαλούσε, λέγοντας: Κύριε, δείξε μακροθυμία σε εμένα, και θα σου τα αποδώσω όλα. Σπλαχνιζόμενος δε ο κύριος του δούλου εκείνου, τον άφησε ελεύθερο και του χάρισε το δάνειο. Βγαίνοντας όμως εκείνος, βρήκε έναν από τους συνδούλους του, ο οποίος του όφειλε εκατό δηνάρια, και πιάνοντάς τον, τον έπνιγε λέγοντας: Απόδωσέ μου ό,τι μου οφείλεις. Πέφτοντας λοιπόν ο σύνδουλός του στα πόδια του, τον παρακαλούσε λέγοντας: Δείξε μακροθυμία σε εμένα, και θα σου τα αποδώσω όλα. Εκείνος όμως δεν ήθελε, αλλά αφού έφυγε, τον έβαλε στη φυλακή, έως ότου αποδώσει το οφειλόμενο. Βλέποντας δε οι σύνδουλοί του τα γενόμενα, αγανάκτησαν και πηγαίνοντας τα ανέφεραν λεπτομερώς στον κύριό τους. Τότε, αφού τον κάλεσε ο κύριός του, του είπε: Δούλε πονηρέ, όλη εκείνη την οφειλή σού τη χάρισα, επειδή με παρακάλεσες· δεν έπρεπε και εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλόν σου, όπως ακριβώς και εγώ σε ελέησα; Τότε τον παρέδωσε στους βασανιστές, έως ότου αποδώσει όλα τα οφειλόμενα σε αυτόν. Έτσι θα πράξει σε εσάς και ο Πατέρας μου ο ουράνιος, εάν δεν συγχωρήσετε ο καθένας τον αδελφό του μέσα από τις καρδιές σας για τα παραπτώματά τους.

Διότι και αυτός, εάν θυμόταν τα μύρια τάλαντα, δεν θα θυμόταν τα εκατό δηνάρια. Επειδή όμως τα λησμόνησε εκείνα, για τον λόγο αυτόν έπνιγε τον σύνδουλό του για τούτα· και θέλοντας να απαιτήσει τα λίγα, ούτε εκείνα απέκτησε, αλλά επισώρευσε στο δικό του κεφάλι το βάρος των μυρίων ταλάντων.

Εκείνος γνώριζε καλά ότι δεν κάνει λόγο τώρα υπέρ μίας μόνο πόλεως, αλλά υπέρ ολόκληρης της Ανατολής· διότι η δική μας πόλη είναι κεφαλή και μητέρα των πόλεων που βρίσκονται στην Ανατολή. Γι' αυτόν τον λόγο υπέμεινε κάθε κίνδυνο, και τίποτα δεν μπόρεσε να τον συγκρατήσει εδώ. Γι' αυτό, ευελπιστώ ότι οι ελπίδες μας θα είναι αγαθές· διότι ο Θεός δεν θα παραβλέψει τόση προθυμία και σπουδή, ούτε θα επιτρέψει να επιστρέψει άπρακτος ο θεράποντάς Του. Γνωρίζω ότι εκείνος, και μόνο με την εμφάνισή του, αντικρίζοντας τον ευσεβή βασιλέα, θα μπορέσει αμέσως, από την ίδια του την όψη, να καταστείλει τον θυμό του. Διότι των αγίων όχι μόνο τα λόγια, αλλά και αυτά τα ίδια τα πρόσωπα είναι γεμάτα από πνευματική χάρη. Επειδή δε αυτός είναι πλήρης πολλής σοφίας και έμπειρος στους θείους νόμους, θα του πει ό,τι ακριβώς είπε και ο Μωυσής προς τον Θεό: «Αν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρησέ την· ειδάλλως, θανάτωσε και εμένα μαζί τους». Τέτοια είναι άλλωστε τα σπλάχνα των αγίων, θεωρούν τον θάνατο μαζί με τα τέκνα τους γλυκύτερο από τη ζωή χωρίς αυτά. Θα προσθέσει δε και τη συνηγορία που προσφέρει η παρούσα περίοδος, και θα προβάλει το ιερό Πάσχα, υπενθυμίζοντας τον καιρό κατά τον οποίο ο Χριστός συγχώρησε τα αμαρτήματα όλης της οικουμένης· θα τον παρακαλέσει να μιμηθεί τον Δεσπότη, και θα του υπενθυμίσει επίσης εκείνη την παραβολή των μυρίων ταλάντων και των εκατό δηναρίων.

Γνωρίζεις ότι ο παρών βίος δεν είναι τίποτε, παρά μιμείται τα ανοιξιάτικα άνθη και τις αδύναμες σκιές, και αποτελεί απάτη των ονείρων. Αντιθέτως, τα αληθινά πράγματα, τα σταθερά και αμετακίνητα, είναι αυτά που πρόκειται να μας υποδεχθούν μετά την αναχώρησή μας από τον κόσμο τούτο. Αυτά τα έχεις ακούσει πολλές φορές και από εμάς, και από μόνη σου δεν παύεις να τα στοχάζεσαι. Γι' αυτόν τον λόγο δεν μακρηγορώ στην επιστολή μου, αλλά λέω το εξής: αν μεν κάποιοι άδικα τον έβλαψαν και τον εκδίωξαν, σεβόμενη τη φύση του δικαίου, διόρθωσε αυτό που συνέβη· αν όμως εκδιώχθηκε δίκαια, τιμώντας τους νόμους της φιλανθρωπίας, κάνε και πάλι ακριβώς το ίδιο, αφού έτσι εσύ η ίδια θα καρπωθείς περισσότερο όφελος παρά εκείνος. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που απαιτούσε από τον ομόδουλό του τα εκατό δηνάρια, δεν έβλαψε τόσο εκείνον, όσο κατάφερε καίριο πλήγμα στον ίδιο του τον εαυτό, αφού με την αυστηρότητά του απέναντι στον σύνδουλο ανέτρεψε τη δική του συγχώρηση των μυρίων ταλάντων· έτσι και αυτός που παραβλέπει τα σφάλματα του πλησίον του, καθιστά ηπιότερη για τον εαυτό του τη λογοδοσία στο μέλλον, και όσο μεγαλύτερα είναι τα σφάλματα που θα συγχωρήσει, τόσο περισσότερης συγχώρησης θα τύχει και ο ίδιος. Και η διαφορά δεν έγκειται μόνο σε αυτό, αλλά και στο ότι, ενώ προσφέρει μια δουλική χάρη, λαμβάνει δεσποτική δωρεά. Μην μου λες, λοιπόν, ότι έχει διαπράξει το ένα ή το άλλο σφάλμα.

Εάν όμως προσπέσει μετανοώντας, έτσι να τον δεχθείς· διότι η συγκατάβαση είναι καλή. Και έτσι, νομίζω, ο Κύριος δεν αγανακτεί με τη συμπόνια, αλλά εξοργίζεται με την αποτομία. Αυτό ακριβώς διαπιστώνουμε και στον οφειλέτη των μυρίων ταλάντων, με την άφεση τόσων δεινών, όπου ο ίδιος, αν και παρακαλούνταν από τον σύνδουλό του, δεν του χάρισε την οφειλή των εκατό δηναρίων και για τον λόγο αυτό καταδικάστηκε στο εξώτερο σκότος. Εάν όμως κάποιος εμμένει στα ίδια, για το ζήτημα αυτό ούτε τολμώ ούτε μπορώ να εκφέρω γνώμη. Λοιπόν, ό,τι κρίνεις ορθό εν Κυρίω, αυτό να πράξεις· διότι είναι καλό το να κερδίσει κανείς μια ψυχή. Διότι εκείνος που θα επιστρέψει έναν αμαρτωλό από την πλάνη της οδού του, θα σώσει μια ψυχή από τον θάνατο και θα καλύψει πλήθος αμαρτιών του.

Διότι, το ότι εσύ υβρίζεις περισσότερο από εκείνον, άκουσέ το από την ίδια την ιστορία. Κάποιος όφειλε μύρια τάλαντα στον κύριό του· έπειτα, επειδή δεν είχε να τα αποδώσει, τον παρακαλούσε να δείξει μακροθυμία, ώστε, με την πώληση της γυναίκας του, της οικίας και των παιδιών του, να εξοφληθεί το χρέος προς τον κύριο.

Αλλά θέλεις να εκδικηθείς εκείνους που σε λύπησαν; Και για αυτόν ακριβώς τον λόγο μάλιστα, όπως προείπα, ο πλούτος πρέπει να αποφεύγεται. Διότι σε ωθεί να στρέψεις το ξίφος εναντίον του ίδιου του εαυτού σου, καθιστά βαρύτερες για σένα τις ευθύνες στη μέλλουσα ζωή και κάνει τις τιμωρίες αφόρητες. Τόσο μεγάλο κακό είναι η εκδίκηση, ώστε και τη φιλανθρωπία του Θεού ανακάλεσε και ακύρωσε τη συγχώρεση αναρίθμητων αμαρτιών που είχε ήδη δοθεί. Διότι εκείνος που έλαβε την άφεση των μυρίων ταλάντων και, με μία απλή παράκληση, απόλαυσε τόσο μεγάλη δωρεά, επειδή απαίτησε εκατό δηνάρια από τον σύνδουλό του —δηλαδή επειδή απαίτησε ικανοποίηση για τα σφάλματα που έγιναν εις βάρος του— με τη σκληρότητά του απέναντι στον ομόδουλό του εξέδωσε καταδίκη εναντίον του ίδιου του εαυτού του. Και για κανέναν άλλο λόγο, παρά μόνο για αυτό, παραδόθηκε στους βασανιστές και υπέστη βασανιστήρια και διατάχθηκε να του ζητηθούν πίσω τα μύρια τάλαντα, χωρίς να τύχει καμίας συγγνώμης ούτε ευκαιρίας για απολογία· αντιθέτως, υπέφερε τα πάνδεινα, αφού διατάχθηκε να εξοφλήσει ολόκληρο το χρέος, το οποίο προηγουμένως η φιλανθρωπία του Θεού τού είχε συγχωρήσει. Για αυτό λοιπόν, πες μου, ο πλούτος είναι για σένα τόσο περιζήτητος, επειδή σε οδηγεί με ευκολία σε μία τέτοια αμαρτία; Και όμως, για αυτόν ακριβώς τον λόγο πρέπει να τον αποστρέφεσαι ως εχθρό και πολέμιο, που είναι γεμάτος από αμέτρητους φόνους.

Διότι ούτε ο δούλος θα μπορούσε να εξοργίσει τόσο τον κύριό του, ούτε ο υπήκοος τον βασιλιά του, όσο εμείς εξοργίζουμε τον Θεό καθημερινά. Και για να το καταδείξει αυτό ο Χριστός, τα μεν αμαρτήματα απέναντι στον πλησίον τα ονόμασε εκατό δηνάρια, ενώ τα αμαρτήματα απέναντι στον Θεό, μύρια τάλαντα. Επειδή, λοιπόν, προσερχόμαστε στις προσευχές για να κατασιγάσουμε μια τόσο μεγάλη οργή και για να συμφιλιωθούμε με Εκείνον τον οποίο καθημερινά κατ' αυτόν τον τρόπο προκαλούμε σε πόλεμο, εύλογα μας απομακρύνει από εκείνη την ηδονή, σαν να λέει σχεδόν τα εξής: το ζήτημά μας αφορά την ίδια την ψυχή, αγαπητοί, ο κίνδυνος είναι υπέρτατος· οφείλουμε να τρέμουμε, να φοβόμαστε και να διακατεχόμαστε από συστολή· διότι προσερχόμαστε σε έναν φοβερό Δεσπότη, ο οποίος έχει δεχθεί πολλές ύβρεις από εμάς, και έχει να μας προσάψει μεγάλες κατηγορίες και να μας εγκαλέσει για μεγάλα σφάλματα.

Και όταν άρχισε να κάνει εκκαθάριση των λογαριασμών, του προσήχθη ένας οφειλέτης δέκα χιλιάδων ταλάντων. Επειδή όμως δεν είχε να πληρώσει, ο κύριός του διέταξε να πωληθεί αυτός και η γυναίκα του και τα παιδιά του και όλα όσα είχε, ώστε να εξοφληθεί το χρέος. Έπεσε λοιπόν ο δούλος και τον προσκυνούσε λέγοντας: Κύριε, δείξε μακροθυμία σε μένα, και θα σου τα αποδώσω όλα. Τότε ο κύριος εκείνου του δούλου τον σπλαχνίστηκε, τον απέλυσε και του χάρισε το χρέος. Βγαίνοντας όμως ο δούλος εκείνος, βρήκε έναν από τους συνδούλους του, ο οποίος του όφειλε εκατό δηνάρια· και αφού τον έπιασε, τον έπνιγε λέγοντας, απόδωσέ μου ό,τι οφείλεις. Έπεσε λοιπόν ο σύνδουλός του στα πόδια του και τον παρακαλούσε λέγοντας: Δείξε μακροθυμία σε μένα, και θα σου τα αποδώσω. Εκείνος όμως δεν θέλησε, αλλά πήγε και τον έβαλε στη φυλακή, έως ότου αποδώσει όλο το οφειλόμενο. Βλέποντας τότε οι σύνδουλοί του τα γενόμενα, λυπήθηκαν πάρα πολύ, και ήλθαν και ανέφεραν λεπτομερώς στον κύριό τους όλα όσα είχαν συμβεί.

Ιδού λοιπόν η γυναίκα, δηλαδή η σάρκα, και τα τέκνα, δηλαδή η ενέργεια του κακού, παραδόθηκαν στην κάκωση, για να σωθεί το πνεύμα· διότι δεν θα ενεργήσει πλέον κλεπτικά εκείνος ο άνθρωπος. «Έπεσε λοιπόν ο δούλος και τον προσκυνούσε, λέγοντας:

«Κύριε, δείξε μακροθυμία σε εμένα, και θα σου τα αποδώσω όλα». Και επειδή τον σπλαχνίστηκε ο Κύριος του δούλου εκείνου, τον άφησε ελεύθερο και του χάρισε το χρέος. Δες τη δύναμη της μετάνοιας και τη φιλανθρωπία του κυρίου. Διότι η μεν μετάνοια έκανε τον δούλο να απομακρυνθεί από την κακία, επειδή αυτός που παραμένει σταθερά στην κακία, δεν είναι άξιος συγχώρεσης. Η δε φιλανθρωπία του Θεού του χάρισε εντελώς και το χρέος, αν και ο δούλος δεν ζητούσε πλήρη διαγραφή, αλλά παράταση χρόνου.