Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 18:3

Διότι, σύμφωνα και με την απλή ερμηνεία, ο ίδιος προστατεύει τα βρέφη μέσα στη μήτρα· αποτρέποντας να πνιγούν μέσα σε εκείνον τον μικρό χώρο που είναι γεμάτος από τόση υγρασία και δεν επιτρέπει ούτε την κίνηση ούτε την αναπνοή, παρέχοντας κίνηση και τροφή, και εμποδίζοντας να πεθάνουν από το κρύο, όταν από τη θερμότητα της μήτρας εξέλθουν σε ένα ασυνήθιστο περιβάλλον. Ή και ως εξής: Επειδή ταπεινώθηκα σαν νήπιο και δέχθηκα ως παιδί τη βασιλεία των ουρανών, ο Κύριος που προστατεύει τα νήπια με έσωσε. Και με άλλον τρόπο: Εκείνους που γίνονται νήπια σύμφωνα με την εντολή του Ιησού, το να μεταστραφούν δηλαδή και να γίνουν σαν τα παιδιά, τους προστατεύει ο ίδιος ο Κύριος, διατηρώντας τους απείραστους, εφόσον δεν έχει φτάσει ακόμη ο καιρός του αγώνα. Εμένα όμως, επειδή είχα ξεπεράσει το στάδιο των παιδιών, αν και με ταπείνωσε μέσα από μεγάλους αγώνες, με διατήρησε ωστόσο ακατανίκητο.

Ωδή των αναβαθμών. ΡΛ΄. Υπόθεση. Η δωδέκατη ωδή διδάσκει εκείνον που αξιώθηκε τον ιλασμό να μην υπερηφανεύεται, έχοντας πεποίθηση στην προσωπική του βελτίωση, αλλά να ταπεινοφρονεί. Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου... ούτε πορεύθηκα σε έργα μεγάλα ούτε σε θαυμαστά που με ξεπερνούν, κ.λπ. Προς αποφυγήν δε της υπερηφάνειας, λέει, η αντίθετη αρετή είναι εξαιρετικά κατάλληλη, την οποία και ο Σωτήρας δίδαξε λέγοντας: Εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών. Μιλάει δε για απογαλακτισμένα παιδιά, υποδηλώνοντας τη θλίψη. Διότι το παιδί δεν απομακρύνεται από τη μητέρα του, νιώθοντας οδύνη για τη στέρηση του γάλακτος. Έτσι και εγώ, ευρισκόμενος σε συμφορές, λέει, προσευχόμουν διαρκώς στον Θεό. Εάν όμως δεν έπραττα έτσι, ας υποστώ την έσχατη τιμωρία.

Ας διαφυλάξουμε δε την αγάπη, η οποία είναι η μεγαλύτερη όλων. «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου και με όλη την ψυχή σου, και τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου· σε αυτές τις δύο εντολές στηρίζεται όλος ο νόμος και οι προφήτες»· ο Θεός είναι αγάπη και αυτός πρώτος αγάπησε τον άνθρωπο, και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς, ώστε να μας λυτρώσει από κάθε ανομία. Εάν λοιπόν ο ίδιος ο Κύριός μας πέθανε για εμάς, οφείλουμε και εμείς να προσφέρουμε τις ψυχές μας ο ένας υπέρ του άλλου. Ο Θεός είναι αγάπη, και εκείνος που έχει την αγάπη έχει τον Θεό. Διότι αυτός έχει πει: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη ο ένας για τον άλλον»· διότι, όσο και αν κοπιάσει ο άνθρωπος, εάν δεν έχει αγάπη προς τον πλησίον, εις μάτην κοπίασε. Έτσι λοιπόν θα δείξεις την αγάπη προς τον πλησίον, όχι μόνο με τα λόγια αλλά και με τα έργα. Δεν θα κρατήσεις κακία για κανέναν στην καρδιά σου· ειδάλλως, δεν ανεβαίνει καθαρή η προσευχή σου· «διότι δεν πρέπει να δύει ο ήλιος ενώ είστε ακόμη οργισμένοι»· να έχεις πραότητα, να έχεις υπομονή, μακροθυμία, παιδική ακακία. Διότι λέγει ο Κύριος: «Εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Δεν θα λυπηθείς για καμία δυσκολία που θα σου συμβεί, ούτε για κάποια ζημία θα λυπηθείς, ούτε για ύβρη· «διότι η λύπη αυτού του κόσμου προκαλεί θάνατο».

ριβʹ Εάν κάποιος προσέλθει στον κατά Θεόν βίο, είναι άραγε πρέπον ο προεστώς να τον δέχεται χωρίς τη γνώμη των αδελφών; ριγʹ Μπορεί άραγε εκείνος στον οποίον έχει ανατεθεί η φροντίδα των ψυχών να τηρήσει το: «Εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά»;

σιδʹ Σε τι διαφέρουν μεταξύ τους η χρηστότητα και η αγαθωσύνη. σιεʹ Ποιος είναι ο ειρηνοποιός που μακαρίζεται από τον Κύριο. σιϛʹ Σε τι πρέπει να μεταστραφούμε και να γίνουμε σαν τα παιδιά. σιζʹ Πώς να δεχθούμε τη βασιλεία του Θεού σαν παιδί.

Ερώτηση ΡΙΓ΄. Εάν μπορεί αυτός που του έχει ανατεθεί η φροντίδα των ψυχών να τηρήσει το «εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά», δεδομένου ότι έχει να συναναστραφεί με πολλά και διάφορα πρόσωπα. Απόκριση. Καθώς ο σοφότατος Σολομών έχει πει, «υπάρχει καιρός για κάθε πράγμα», πρέπει να γνωρίζουμε ότι και για την ταπεινοφροσύνη, και για την εξουσία, και για τον έλεγχο, και για την παράκληση, και για τη φειδώ, και για την παρρησία, και για τη χρηστότητα, και για την αυστηρότητα, και γενικώς για το κάθε τι, υπάρχει ο δικός του κατάλληλος καιρός. Ώστε, άλλοτε μεν να επιδεικνύει κανείς τα έργα της ταπεινοφροσύνης και να μιμείται στην ταπείνωση τα παιδιά, και μάλιστα όταν είναι καιρός για την απόδοση αμοιβαίων τιμών και καθηκόντων, και για την εξυπηρέτηση ή την περιποίηση του σώματος, όπως δίδαξε ο Κύριος· άλλοτε δε να χρησιμοποιεί την εξουσία, την οποία έδωσε ο Κύριος για πνευματική οικοδομή και όχι για καθαίρεση, όταν η ανάγκη απαιτεί την παρρησία.

Ο Κύριος λοιπόν, ο οποίος φυλάσσει τα νήπια· ταπεινώθηκα και με έσωσε. Ή θα κατανοήσεις τον λόγο και ως εξής: Ότι, επειδή μεταστράφηκα και έγινα σαν το νήπιο, και δέχθηκα τη βασιλεία των ουρανών σαν παιδί, και δια της ακακίας οδήγησα τον εαυτό μου στην ταπείνωση των παιδιών· ο Κύριος, ο οποίος φυλάσσει τα νήπια, επειδή ταπεινώθηκα, με έσωσε.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Αλήθεια σας λέω, εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών. Ότι πρέπει εκείνος που επιθυμεί να αξιωθεί μεγαλύτερης δόξας στη βασιλεία των ουρανών, να αγαπά στην παρούσα ζωή την ταπείνωση και την έσχατη θέση.

Και πάλι: όποιος αγαπά την ψυχή του θα την χάσει, και όποιος χάσει την ψυχή του θα την βρει. Και πάλι: εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών. Και πάλι, αφού έπιασε ένα παιδί, είπε: εάν δεν γίνετε σαν αυτό το παιδί, δεν μπορείτε να σωθείτε· όποιος γίνει σαν αυτό το παιδί, αυτός είναι ο μεγαλύτερος από εσάς στη βασιλεία των ουρανών. Όποιος από εσάς θέλει να είναι πρώτος, ας γίνει διάκονός σας και δούλος όλων· πολλοί δε πρώτοι θα είναι έσχατοι, και οι έσχατοι πρώτοι. Και πάλι είπε: πολλοί είναι οι κλητοί, αλλά λίγοι οι εκλεκτοί, και λίγοι είναι αυτοί που σώζονται· πολλοί επιχειρούν, και λίγοι ολοκληρώνουν. Και πάλι λέγει: από την εποχή του Προδρόμου και Βαπτιστή έως σήμερα, η βασιλεία των ουρανών κατακτάται με βία, και οι βιαστές την αρπάζουν. Και πάλι έλεγε για τα δικά του βάσανα και μυστήρια: πρέπει να με φτύσουν και να με γρονθοκοπήσουν, να με ραπίσουν και να με χλευάσουν, και την τρίτη ημέρα να αναστηθώ. Και του είπε ο Πέτρος, ο πρώτος των αποστόλων: Κύριε, ο Θεός ας είναι ίλεως σε σένα. Και λέγει ο Κύριος στον Πέτρο: Πήγαινε πίσω μου, Σατανά, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων. Όποιος θέλει να ζει με ευσέβεια εν Χριστώ θα διωχθεί. Όταν δε ο Πέτρος είδε το άκρο της εντολής, λέγει: Κύριε, δεν συμφέρει στον άνθρωπο να παίρνει γυναίκα.

Ως προς εκείνα, χωρίς τα οποία είναι αδύνατον να εισέλθει κανείς στη βασιλεία των ουρανών, στο μεν κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο αποφαίνεται ο Κύριος και λέει: «Εάν δεν περισσέψει η δικαιοσύνη σας περισσότερο από εκείνη των γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών»· και πάλι: «Εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών»· και πάλι: «Όποιος δεν δεχθεί τη βασιλεία του Θεού σαν παιδί, δεν θα εισέλθει σε αυτήν». Στο δε κατά Ιωάννην λέει προς τον Νικόδημο: «Εάν κάποιος δεν γεννηθεί άνωθεν, δεν δύναται να δει τη βασιλεία του Θεού»· και πάλι: «Εάν κάποιος δεν γεννηθεί εξ ύδατος και Πνεύματος, δεν θα εισέλθει στη βασιλεία του Θεού». Εφόσον, λοιπόν, για όλα αυτά η απόφαση είναι ενιαία, είναι προφανές ότι ο κίνδυνος είναι ίσος για όλα, εάν λείψει έστω και ένα. Διότι, εάν ο Κύριος λέει: «Ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να εκπληρωθούν τα πάντα»· πόσο μάλλον από το Ευαγγέλιο, εφόσον ο ίδιος ο Κύριος λέει: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, τα δε λόγια μου δεν πρόκειται να παρέλθουν»; Γι' αυτό με παρρησία ο απόστολος Ιάκωβος αποφάνθηκε λέγοντας: «Όποιος τηρήσει όλο τον νόμο, αλλά πταίσει σε ένα σημείο, καθίσταται ένοχος για όλα».

μιας ζωής απαλλαγμένης από πονηριά και φιλοδοξία· διότι έχει ανυστερόβουλο φρόνημα, ανόθευτη καρδιά και βρίσκεται σε απλότητα λογισμών. Δεν αγαπά τη φιλοδοξία, δεν γνωρίζει τον τρόπο της οποιασδήποτε υπεροχής, αλλά ούτε και αποφεύγει να φαίνεται ότι μειονεκτεί. Έχει πολλή γαλήνη στον νου και στην καρδιά, που πηγάζει από την απλότητα και την ακακία. Γι' αυτό, άλλωστε, και ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγε κάποτε στους αγίους Αποστόλους, ή μάλλον σε όλους όσοι τον αγαπούν: «Αλήθεια σας λέω, εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν αυτά τα παιδιά, δεν δύνασθε να εισέλθετε στη βασιλεία του Θεού». Το τι σημαίνει, όμως, το να μεταστραφεί κανείς και να εξομοιωθεί με τα παιδιά, το διασαφηνίζει γράφοντας ο μακάριος Παύλος: «Μη γίνεστε παιδιά στο μυαλό, αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια, ενώ στο μυαλό να γίνεστε τέλειοι». Και πάλι κάποτε, όταν του έφερναν βρέφη κάποιες γυναίκες, και έπειτα οι μαθητές τις εμπόδιζαν, είπε: «Αφήστε τα παιδιά να έρχονται σε μένα· διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών». Εκείνους που είναι τέτοιοι τους δέχεται και τους αγαπά και τους θεωρεί άξιους να τους έχει κοντά του, καθώς επέλεξαν να έχουν το δικό του φρόνημα· διότι είπε: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά».

Νομίζοντας δε πως ήταν όχλος, οι μαθητές τα εμπόδιζαν. Εκείνος όμως τους είπε: «Αφήστε τα παιδιά, λέει, και μην τα εμποδίζετε να έρχονται προς εμένα· διότι σε αυτούς ανήκει η βασιλεία των ουρανών.» Και επειδή κάποτε δημιουργήθηκε ανάμεσά τους και ο διαλογισμός, ποιος άραγε είναι μεγαλύτερος στη βασιλεία των ουρανών· διότι έτσι μας το αναφέρει ο σοφός ευαγγελιστής: πήρε, λέει, ένα παιδί, το έστησε στη μέση και είπε: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν αυτά τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών.» Και το τι σημαίνει να μεταστραφούμε και να επιδιώκουμε να εξομοιωθούμε με τα παιδιά, το αποσαφήνισε γράφοντας ο μακάριος Παύλος: «Αδελφοί, μη γίνεστε παιδιά στο μυαλό, αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια· στο μυαλό όμως να γίνεστε τέλειοι.» Είναι λοιπόν βέβαιο ότι, εξαιτίας της ακακίας της θεότητας, ο Χριστός συμβολίζεται ως νήπιο.

Αν πάλι καμιά φορά, εξαιτίας ραθυμίας, ξυλοκοπηθεί με το δερμάτινο λουρί, δεν αυθαδιάζει για το χτύπημα, ούτε φεύγει εγκαταλείποντας το σχολείο αφού σκίσει τα τετράδια μπροστά στον δάσκαλο· αλλά, αφού στάξει για λίγο πικρό δάκρυ εξαιτίας του πόνου, αφοσιώνεται στα μαθήματα και γίνεται πιο προσεκτικός στη μελέτη και όχι πιο αμελής. Άλλοτε πάλι, επειδή ολιγώρησε όπως συνηθίζουν οι νέοι, διατάζεται να μείνει νηστικός και καταδικάζεται σε πείνα για τη ραθυμία του. Παραμένει λοιπόν ολομόναχος στο σχολείο, ενώ τα άλλα παιδιά έχουν αναχωρήσει για το γεύμα, τηρώντας την προσταγή με πολλή ευλάβεια. Ο Χριστιανός όμως δεν πράττει έτσι, αυτός που έχει ακούσει τα λόγια: «Αν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδία, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών»· απεναντίας, όταν δει τον ιερέα να διορθώνει το σφάλμα του με πιο αυστηρό ύφος και φωνή, αντιλέγει φανερά, γογγύζει μέσα από τα δόντια του, και περιφερόμενος στην αγορά και στους δρόμους εκτοξεύει λοιδορίες. Και αν αποκλειστεί από την εκκλησία, περιφρονεί την προσευχή, αποκοπτόμενος με πλήρη αδιαφορία από τον λαό και τα μυστήρια· ή αν τυχόν δεν υποβληθεί καν σε αυτή την τιμωρία, απομακρύνει ο ίδιος τον εαυτό του από την εκκλησία, εξαιτίας της οργής του προς τον επίσκοπο, αποστρεφόμενος έτσι και τον Θεό και Δεσπότη.

Πώς λοιπόν αυτός θα γνωρίσει ή θα αποδεχθεί τα λόγια των άλλων; Και πώς θα κατανοήσει την αλήθεια των δογμάτων περί Θεού, εκείνος για τον οποίο ισχύει ο νόμος να καταρρίπτει τους υπερόπτες και κενούς, και ο οποίος λέει: «αν δεν γίνετε σαν τα παιδιά δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία», γινόμενοι νήπια όχι ως προς το μυαλό, αλλά ως προς την κακία; Διότι το αναιδές και υπερήφανο ήθος γεμίζει τον άνθρωπο με οίηση και απομωραίνει τους σοφούς, ώστε να μην χωρούν πλέον μέσα τους ούτε τη σοφία ούτε την αληθινή παιδεία. Γι' αυτό και ο προφήτης τους ταλανίζει και τους θρηνεί λέγοντας: «Αλίμονο σε εκείνους που θεωρούν τους εαυτούς τους σοφούς και είναι συνετοί στα δικά τους μάτια», οι οποίοι ως προς τη σοφία είναι αμαθείς και ως προς την παιδεία απαίδευτοι, χρησιμοποιώντας τες εναντίον του εαυτού τους, με το να τις εμπιστεύονται στα πάντα και να αναζητούν με τα λόγια εκείνα που ξεπερνούν τον λόγο, οι οποίοι φλυαρούν μάλλον παρά μιλούν σωστά και, αν και φαίνεται ότι αγρυπνούν και υγιαίνουν, δεν βρίσκονται σε καλύτερη κατάσταση από εκείνους που κατέχονται από βαθύ λήθαργο. Διότι, όπως ακριβώς εκείνους τους έχουν εγκαταλείψει οι αισθήσεις, έτσι και αυτούς φαίνεται ότι τους έχει εγκαταλείψει ο νους και η αληθινή γνώση σε όσα φαντάζονται, και επιδεικνύουν για αυτά έναν ζήλο που δεν είναι αξιοζήλευτος, τον οποίο κάποιος από τους πατέρες ονόμασε ανόητο, και ο Απόστολος ζήλο χωρίς επίγνωση. Από αυτόν έχοντας κυριευθεί πλήρως αυτός ο αυτοδίδακτος, ή μάλλον αμαθής, θεολόγος, δεν γνωρίζει ούτε τι λέει ούτε για ποια πράγματα διαβεβαιώνει.

Ιππολύτου. «Για να γνωρίσει σοφία και παιδεία». Διότι αυτός που γνώρισε τη σοφία του Θεού λαμβάνει από Αυτόν και παιδεία, εκμανθάνοντας μέσω αυτής τα μυστήρια του Λόγου. Και εκείνοι που επιγιγνώσκουν την αληθινή και επουράνια σοφία θα κατανοήσουν εύκολα τους λόγους που εκφέρονται σοφά από αυτήν. «Και για να δεχθεί στροφές λόγων». Διότι όσα έχουν ειπωθεί αλληγορικά σε παραβολές από το Άγιο Πνεύμα, αυτά γίνονται ευκόλως κατανοητά σε εκείνους που έχουν πιστή καρδιά προς τον Θεό· διότι κατανοούν την αληθινή δικαιοσύνη που κηρύττεται μέσω του Χριστού. «Και για να κατευθύνει κρίση». Δηλαδή να κρίνει. «Για να δώσει στους άκακους πανουργία». Σε αυτούς που προσέρχονται στον Θεό με απλή και άκακη καρδιά. «Και σε νέο παιδί». Εκείνοι που ανανεώθηκαν σαν νήπια παιδιά και έτυχαν αναγέννησης μέσω του Χριστού, λαμβάνουν αγαθή «αίσθηση και έννοια», καθώς λέγει και ο Κύριος: «Εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». «Διότι ακούγοντας αυτά ο σοφός θα γίνει σοφότερος». Διότι κάθε άνθρωπος που ακούει προσεκτικά τους θείους λόγους και τους πράττει, όντας σοφός γίνεται σοφότερος, κυβερνώμενος και φρουρούμενος πάντοτε από το Άγιο Πνεύμα. «Διότι ο νοήμων», λέγει, «θα αποκτήσει ικανότητα καθοδήγησης». «Για να κατανοήσει παραβολή και σκοτεινό λόγο, ρήσεις σοφών και αινίγματα». «

Ο οίκος της πίστεως είναι η νηπιώδης διάνοια και η απλή καρδιά. Διότι λέγει, με απλότητα καρδίας εδόξαζαν τον Θεό. Και, εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών. Η γνώση, όμως, απέναντι σε αυτά τα δύο είναι επίβουλη και αντίθετη.

Αυτή είναι η τάξη της γνώσεως: το να αισθανθεί κανείς την τρυφή εκείνης της ζωής του μέλλοντος αιώνος· γι' αυτό και αποδοκιμάζει τους πολλούς λογισμούς. Αυτή δε η ψυχική γνώση, μακριά από το πλήθος των λογισμών, δεν μπορεί να γνωρίσει τίποτε άλλο παρά μόνο ό,τι γίνεται δεκτό με την απλότητα της διάνοιας, σύμφωνα με εκείνον που λέει: Εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν μπορείτε να εισέλθετε στη βασιλεία του Θεού.

Αλλά εκείνη την πνευματική γνώση κανείς δεν μπορεί να τη δεχθεί, εάν δεν επιστρέψει και δεν γίνει σαν τα παιδιά, και από εκεί και πέρα αισθάνεται εκείνη την απόλαυση της βασιλείας των ουρανών. Τη βασιλεία των ουρανών λένε ότι είναι πνευματική θεωρία, και αυτή δεν βρίσκεται στα έργα των λογισμών, αλλά μπορεί κανείς να τη γευθεί μέσω της χάριτος. Και έως ότου καθαρθεί ο άνθρωπος, δεν είναι ικανός ούτε να την ακούσει, διότι κανείς δεν μπορεί να την αποκτήσει μέσω της μάθησης. Εάν φθάσεις στην καθαρότητα, ω τέκνο, εκείνη που προέρχεται από την πίστη της καρδιάς, στην ησυχία από τους ανθρώπους, και λησμονήσεις τη γνώση τούτου του κόσμου, ώστε να μην την αισθάνεσαι, ξαφνικά θα βρεθεί αυτή μέσα σου χωρίς να την αναζητήσεις. Στήσε, λέει, στήλη και έχυσε πάνω της λάδι, και θα βρεις θησαυρό στον κόρφο σου.

Αυτή είναι η τάξη της γνώσης, το να αισθανθεί κανείς την τρυφή εκείνης της ζωής του μέλλοντος αιώνα. Γι' αυτόν τον λόγο κατακρίνει τους πολλούς λογισμούς. Αυτή δε η ψυχική γνώση δεν μπορεί, χωρίς το πλήθος των λογισμών, να γνωρίσει κάτι άλλο, το οποίο γίνεται δεκτό με την απλότητα της διάνοιας, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν μπορείτε να εισέλθετε στη βασιλεία του Θεού». Αλλά ιδού, οι περισσότεροι δεν φτάνουν σε μια τέτοια απλότητα, και ελπίζουμε στα αγαθά τους έργα, ότι έχει διατηρηθεί γι' αυτούς ένα μερίδιο στη βασιλεία των ουρανών, καθώς από την κατανόηση των μακαρισμών των Ευαγγελίων, τους οποίους διατύπωσε με ποικίλους τρόπους, μας έγινε γνωστό ότι μας φανέρωσε πολλές διαφοροποιήσεις σε διάφορους τρόπους πολιτείας μέσα στους ίδιους τους μακαρισμούς. Διότι σε κάθε άνθρωπο, σε όλα τα μέτρα και σε κάθε οδό με την οποία πορεύεται προς Αυτόν, ο Ίδιος ανοίγει μπροστά του την πύλη της βασιλείας των ουρανών.

Η γνώση, χωρίς εξέταση και μεθόδους διερεύνησης, δεν μπορεί ούτε καν να κατανοηθεί, και αυτό είναι το σημάδι του δισταγμού σχετικά με την αλήθεια. Η πίστη, αντίθετα, επιζητεί ένα φρόνημα καθαρό και απλό, το οποίο απέχει από κάθε πανουργία και από την αναζήτηση μεθόδων. Δες πώς αντιτίθενται μεταξύ τους: ο οίκος της πίστεως είναι η νηπιώδης σκέψη και η απλή καρδιά, διότι λέει: «με απλότητα της καρδιάς τους δόξαζαν τον Θεό» και «εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Η γνώση, όμως, απέναντι σε αυτά τα δύο είναι εχθρική και αντίθετη.

ΣΖ'. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΜΑΡΤΥΡΙΟ. Πώς πρέπει να κατανοηθεί το: «Εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά». Ο Κύριος δεν απαιτεί επιστροφή στην ηλικία, ως προς την εξομοίωση με τα παιδιά, όπως εσύ νομίζεις, σαν τον Νικόδημο, αλλά την άρνηση της κακίας, ώστε να ενυπάρχει μέσα μας η παιδική απλότητα. Και αυτό το αποδεικνύει μέσα από τα λόγια του, καθώς δεν είπε «Εάν δεν γίνετε παιδιά», αλλά «Σαν τα παιδιά», φανερώνοντας με την προσθήκη του «σαν» τη μίμηση αυτής της κατάστασης.

Σε νέο παιδί αίσθηση και έννοια. [κώδ. φ. 4 β.] Εκείνοι οι οποίοι ανανεώθηκαν σαν νήπια παιδιά και αξιώθηκαν της αναγεννήσεως δια του Χριστού, λαμβάνουν αγαθή αίσθηση και έννοια, όπως λέγει ο Κύριος: Εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε, και τα εξής.

Διότι και στην κιβωτό την εποχή του Νώε το περιστέρι ήλθε φέροντας κλάδο ελιάς, ως σύμβολο της φιλανθρωπίας του Θεού και της απαλλαγής από την καταιγίδα· έτσι και τώρα το Πνεύμα έρχεται με μορφή περιστεριού, και όχι με σώμα (διότι πρέπει να τα γνωρίζουμε αυτά με ασφάλεια), για να εξαγγείλει το έλεος του Θεού στην οικουμένη, φανερώνοντας συγχρόνως ότι ο πνευματικός άνθρωπος πρέπει να είναι απαλλαγμένος από κάθε πονηρία, απλός και άκακος. Όπως ακριβώς λέει και ο Χριστός: «Εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Εκείνη λοιπόν η κιβωτός, αφού κόπασε η καταιγίδα, παρέμεινε πάνω στη γη· τούτη όμως η κιβωτός, αφού έπαυσε η οργή, αναρπάχθηκε στον ουρανό, και τώρα βρίσκεται στα δεξιά του Πατρός εκείνο το άμωμο και άφθαρτο σώμα.

Εμείς όμως ούτε στα ελαττώματά τους δεν μπορούμε να φτάσουμε, ούτε αναζητούμε ποιος είναι μεγαλύτερος στη βασιλεία των ουρανών, αλλά ποιος είναι μεγαλύτερος στη βασιλεία της γης, ποιος είναι πιο εύπορος, ποιος πιο ισχυρός. Τι πράττει λοιπόν ο Χριστός; Αποκαλύπτει τη συνείδησή τους και αποκρίνεται στο πάθος τους, όχι απλώς στα λόγια τους. Διότι, αφού προσκάλεσε ένα παιδί, λέει, είπε: «Εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν αυτό το παιδί, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Διότι εσείς μεν, λέει, εξετάζετε ποιος είναι μεγαλύτερος και φιλονικείτε για τα πρωτεία· εγώ όμως λέω πως εκείνος που δεν γίνεται ο πιο ταπεινός από όλους, δεν είναι άξιος ούτε καν για την είσοδο εκεί. Και πολύ ορθά παραθέτει το παράδειγμα· και όχι μόνο το παραθέτει, αλλά και στήνει το παιδί στη μέση, κάνοντάς τους να ντραπούν από τη θέα του και πείθοντάς τους να είναι έτσι ταπεινοί και άπλαστοι. Διότι το παιδί είναι καθαρό από φθόνο, από κενοδοξία και από την επιθυμία των πρωτείων· και κατέχει τη μέγιστη αρετή, την απλότητα, το άπλαστο και την ταπείνωση. Επομένως δεν απαιτείται μόνο ανδρεία, ούτε μόνο φρόνηση, αλλά και τούτη η αρετή, εννοώ την ταπεινοφροσύνη και την απλότητα. Διότι, ακόμη κι αν έχουμε τα μέγιστα κατορθώματα, η υπόθεση της σωτηρίας μας χωλαίνει, εάν απουσιάζουν αυτές οι αρετές από εμάς.

Έστησε στη μέση ένα παιδί και λέει: «Γίνετε σαν τα παιδιά»· και, «Όποιος δεχτεί ένα τέτοιο παιδί, εμένα δέχεται»· και, «Όποιος τα σκανδαλίσει, θα υποστεί τα έσχατα δεινά». Και δεν αρκέστηκε στο παράδειγμα της μυλόπετρας, αλλά πρόσθεσε και το «αλίμονο», και διέταξε να αποκόπτονται οι τέτοιοι άνθρωποι, έστω κι αν έχουν για εμάς τη θέση χεριών και ματιών. Επίσης, τους καθιστά αξιοσέβαστους αναφέροντας πάλι τους αγγέλους, στους οποίους έχουν εμπιστευθεί αυτούς ακριβώς τους ταπεινούς αδελφούς· και αναφέροντας το δικό Του θέλημα και το πάθος (διότι, όταν λέει, «Ήρθε ο Υιός του ανθρώπου να σώσει το απολωλός», υποδηλώνει και τον σταυρό, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος, όταν μιλάει για τον αδελφό: «Για τον οποίο πέθανε ο Χριστός»)· και αναφέροντας το θέλημα του Πατέρα, διότι ούτε σε Εκείνον είναι αρεστό να χαθεί κανείς· και τέλος, μέσα από την καθημερινή πρακτική, ότι ο ποιμένας, εγκαταλείποντας τα σωσμένα πρόβατα, αναζητά το χαμένο· και όταν βρει το πλανημένο, χαίρεται πάρα πολύ για την εύρεση και τη σωτηρία του.

Από πού, λοιπόν, θέλετε να αρχίσω; Από τους δούλους; Από τους ελεύθερους; Από τους στρατευμένους; Από τους ιδιώτες; Από τους άρχοντες; Από τους αρχομένους; Από τις γυναίκες; Από τους άνδρες; Από τους γέροντες; Από τους νέους; Από ποια ηλικία; Από ποιο γένος; Από ποιο αξίωμα; Από ποιο επάγγελμα; Θέλετε να κάνω την αρχή από τους στρατευμένους; Σε τι, λοιπόν, δεν αμαρτάνουν αυτοί καθημερινά, υβρίζοντας, λοιδορώντας, εξοργιζόμενοι, εκμεταλλευόμενοι τις συμφορές των άλλων, μοιάζοντας με λύκους, μη μένοντας ποτέ καθαροί από παραπτώματα, εκτός εάν πει κανείς ότι και η θάλασσα μπορεί να είναι χωρίς κύματα; Διότι ποιο πάθος δεν τους ενοχλεί; Και ποιο νόσημα δεν πολιορκεί την ψυχή τους; Επειδή απέναντι στους ομοτίμους τους διάκεινται με ζηλοτυπία, φθονούν και κενοδοξούν· απέναντι στους υφισταμένους τους συμπεριφέρονται πλεονεκτικά· απέναντι δε σε όσους έχουν δικαστικές υποθέσεις και καταφεύγουν σε αυτούς σαν σε λιμάνι, συμπεριφέρονται εχθρικά και επίορκα. Πόσες αρπαγές γίνονται από αυτούς! Πόσες πλεονεξίες! Πόσες συκοφαντίες και καπηλείες! Πόσες δουλοπρεπείς κολακείες! Εμπρός, λοιπόν, ας εφαρμόσουμε στον καθένα τον νόμο του Χριστού. «Εκείνος που θα πει στον αδελφό του, Μωρέ, θα είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός». «Εκείνος που κοιτάζει γυναίκα για να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα του». «Εάν κάποιος δεν ταπεινώσει τον εαυτό του σαν το παιδί, δεν πρόκειται να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών».

Δεν ανεβαίνει απευθείας στα Ιεροσόλυμα ερχόμενος από τη Γαλιλαία· αλλά αφού πρώτα θαυματούργησε και αποστόμωσε τους Φαρισαίους, και αφού μίλησε στους μαθητές περί ακτημοσύνης: «Διότι, αν θέλεις να είσαι τέλειος», λέγει, «πούλησε τα υπάρχοντά σου»· και περί παρθενίας: «Εκείνος που μπορεί να το αποδεχθεί, ας το αποδεχθεί»· και περί ταπεινοφροσύνης: «Διότι αν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών»· και περί της ανταποδόσεως για τα επίγεια αγαθά: «Διότι όποιος άφησε σπίτια, ή αδελφούς, ή αδελφές, θα λάβει εκατονταπλάσια σε αυτόν τον αιώνα»· και περί των επουράνιων αμοιβών: «Διότι», λέγει, «θα κληρονομήσει και ζωή αιώνια»· τότε πλέον πλησιάζει στην πόλη, και ενώ πρόκειται να ανεβεί, συζητά και πάλι περί του πάθους.

Δεν είναι μικρό κατόρθωμα αυτό, το να αποφεύγει κανείς τους υπερόπτες, το να μισεί τους αλαζόνες, το να τους αποστρέφεται και να τους βδελύσσεται· αποτελεί τη μέγιστη ασφάλεια της αρετής, τη μέγιστη προστασία της ταπεινοφροσύνης. «Ούτε σε πράγματα θαυμαστά, ανώτερα από εμένα». Άλλος μεταφραστής λέει: «Ούτε σε πράγματα που με ξεπερνούν». «Εάν δεν ταπεινοφρονούσα, αλλά ύψωσα την καρδιά μου, όπως το απογαλακτισμένο βρέφος απέναντι στη μητέρα του, έτσι να ανταποδώσεις στην ψυχή μου». Άλλος λέει: «Έτσι ας ανταποδοθεί στην ψυχή μου». Αυτό που έχει ειπωθεί συνιστά σχήμα υπερβατό, είναι δηλαδή σαν να λέει: «Εάν δεν ταπεινοφρονούσα, όπως το απογαλακτισμένο βρέφος απέναντι στη μητέρα του, αλλά αντίθετα ύψωνα την καρδιά μου, έτσι ας ανταποδοθεί στην ψυχή μου». Και αυτό που εννοεί είναι το εξής: όχι μόνο ήμουν καθαρός από την κακία, αναφέρομαι στην αλαζονεία, και όχι μόνο στεκόμουν μακριά από όσους την κατέχουν, αλλά επιπλέον αποδέχθηκα την εντελώς αντίθετη αρετή σε υπερβολικό βαθμό: την ταπεινοφροσύνη, το μέτρο, τη συντριβή. Αυτό ακριβώς είναι που παρήγγειλε ο Χριστός στους μαθητές λέγοντας: «Εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών».

Αυτό είναι το μέγιστο τεκμήριο της αρετής, αυτό είναι το αποκορύφωμα των αγαθών, αυτό που προπάντων επιζητά ο Χριστός λέγοντας: «Εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών», υπονοώντας το άκακο, το άδολο, το ανεπιτήδευτο και το απλό. Γι' αυτό και επέλεξε απλούς ανθρώπους, και έλεγε: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, διότι τα απέκρυψες αυτά από σοφούς και συνετούς, και τα αποκάλυψες σε νήπια». Πρόσεξε· δεν είπε ότι «Τον δέχτηκα και έπειτα τον απέβαλα τον δόλο», αλλά ότι «Ούτε υπήρξε ποτέ, ούτε ανέβηκε στη γλώσσα μου αυτή η νόσος, αλλά έμεινε απλησίαστη από εμένα αυτή η πονηρία». «Ιδού, Κύριε, εσύ γνωρίζεις τα πάντα, τα έσχατα και τα αρχαία».

Επειδή, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, πρέπει να μεταστραφούμε και να γίνουμε σαν τα παιδιά, το δε παιδί στερείται παντελώς της εμπαθούς κινήσεως, όταν όμως γίνει δεκατεσσάρων ετών, αμέσως η εμπαθής κίνηση αρχίζει να διεγείρεται μέσα του, αυτό λοιπόν, νομίζω, υποδηλώνει το μυστικό νόημα του νόμου, ότι δηλαδή πρέπει να προσφέρουμε ως ιερουργία στον Θεό ακόμη και τη μείωση της φυσικής κινήσεως, μέχρις ότου φθάσουμε στην τέλεια απάθεια.

Όσοι όμως παρακούσουν και απιστήσουν και υποδουλωθούν στον εχθρό, δεν θα βλάψουν τον Θεό αλλά τον εαυτό τους· διότι δεν έχει ανάγκη τίποτε από εμάς όντας ανενδεής, παρά μόνο τη δική μας σωτηρία, αλλά και αυτήν για χάρη μας ως φιλάνθρωπος. Ας θελήσουμε, λοιπόν, και εμείς ολόψυχα τη σωτηρία μας, όπως Εκείνος την θέλησε από φιλανθρωπία, για την οποία άλλωστε επέδειξε και πολλή συγκατάβαση. Διότι, θέλοντας να μας συνυψώσει ο Ύψιστος, κατέβηκε για εμάς στη γη Εκείνος που είναι «υπεράνω των ουρανών», για εμάς πτωχεύει εκούσια, φτάνοντας μέχρι τη σάρκα και τον θάνατο, Αυτός που είναι πλούσιος κατά τη θεότητα και πράγματι από τη φύση Του αθάνατος, θέλοντας να λυτρώσει το ανθρώπινο γένος και από την πτώχεια και από τον θάνατο. Ώ, άκρα συγκατάβαση και ανέκφραστη φροντίδα και καινό μυστήριο! Ώ, παράδοξο θαύμα και εξαίσιο όραμα, ανεξήγητο στους θνητούς! Διότι, για εμάς ο προ αιώνων Θεός εμφανίστηκε όμοιος με εμάς, χωρίς αμαρτία, ως παιδί, και δίνει την εντολή λέγοντας: «Εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών».

Και πώς, λέει, μπορεί κάποιος που είναι ηλικιωμένος, είτε γέροντας είτε μεσήλικας, να γίνει πάλι από την αρχή μικρό παιδί; Ίσως επαναλαμβάνεις τα λόγια του Νικοδήμου μετά τον Νικόδημο, έστω κι αν δεν είσαι ο Νικόδημος. Διότι εκείνος άκουγε για το θείο βάπτισμα που θέσπιζε ο Δεσπότης, ότι «αν κάποιος δεν γεννηθεί άνωθεν, δεν μπορεί να δει τη βασιλεία του Θεού»· και «πώς μπορεί», λέει ο Νικόδημος, «να γεννηθεί άνωθεν, όντας γέροντας; μήπως μπορεί να εισέλθει για δεύτερη φορά στην κοιλιά της μητέρας του και να γεννηθεί;» Αλλά εκείνο το ρητό το ερμήνευσε ο Δεσπότης, ότι δηλαδή η αναγέννηση γίνεται άνωθεν μέσω του ύδατος και του Πνεύματος· εσύ όμως, ακούγοντας ότι «αν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών», κατανόησε από μόνος σου τι είναι αυτό που λέγεται, και δείτε πώς, όταν ήμασταν παιδιά, ήμασταν άξιοι της βασιλείας· διότι τότε δεν υπήρχε μέσα μας ίχνος κενοδοξίας, ούτε μας τραυμάτιζε κάποιο σμήνος ολέθριων παθών.

Αυτός είναι, νομίζω, ο σκοπός του δεσποτικού λόγου, και έτσι ερμηνεύεται, ότι «εάν δεν μεταστραφείτε και γίνετε σαν τα παιδιά» και δεν περιφρονήσετε όλα τα επίγεια και δεν μισήσετε ολόψυχα κάθε αμαρτία και δεν κλάψετε προς τον Θεό, όπως το παιδί προς την ίδια του τη μητέρα, «δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Όμως «μη γίνεστε παιδιά στη σκέψη», λέει ο μακάριος Παύλος, «αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια, ενώ ως προς τη σκέψη να γίνεστε τέλειοι». Εμείς όμως μάλλον πράξαμε το αντίθετο και στην κακία γίναμε τέλειοι, ενώ στη σκέψη αποδειχθήκαμε νήπια. Διότι η σοφία και η φρόνηση δεν κρίνονται από την ηλικία, αλλά οπωσδήποτε χαρακτηρίζονται από τα έργα.

Αλλά επειδή με πιέζει πολλή πτώχεια και έλλειψη αρετής, και δεν είμαι ικανός για τέτοια δώρα, δέξου ευμενώς τουλάχιστον αυτόν τον λόγο· και, ίσως, ούτε κι αυτόν από τα δικά μου, αλλά υποδέξου τον ως δώρο από τα πηγαία νάματα της χάριτος του παναγίου σου Πνεύματος, είτε ως δικό σου που προσφέρεται σε εσένα από τα δικά σου, είτε επαινώντας την προαίρεση όπως τα λεπτά της χήρας, και κατάπεμψε σε εμάς σε ανταπόδοση τα ελέη σου και διά της άχραντης και θείας κοινωνίας των αχράντων και θείων σου μυστηρίων μείνε μαζί μου, σύμφωνα με την αψευδή σου υπόσχεση, ώστε διά της άρρητης θεοφανείας σου και της φιλάνθρωπης παιδιότητάς σου να στραφώ, κατά τον λόγο σου, και να γίνω σαν παιδί άξιο της βασιλείας σου· διότι το παιδί, όταν είναι γυμνό, δεν ντρέπεται και όταν είναι λαμπρά ντυμένο δεν υπερηφανεύεται, όταν επαινείται δεν χαίρεται και όταν υβρίζεται δεν δυσανασχετεί· αυτής της απλότητας και της φυσικής ακεραιότητας αξίωσέ με, με τις λιτές και τις ικεσίες της Παρθένου και Θεοτόκου που σε γέννησε άχραντα και υπέρ νουν, και διά αυτής της πολλής και άπειρης συγκαταβάσεώς σου· στην οποία αρμόζει, μαζί με τον Πατέρα και το πανάγιό σου Πνεύμα, κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση πάντοτε, και νυν και εις τους αιώνας των αιώνων· αμήν.

Αλλά αυτός ο λόγος, ο οποίος επιλύει την απορία με βάση τα ιδιώματα της παραβολής και της ομοίωσης, χωρίς να απομακρύνεται εντελώς από την πιο καθολική έννοια των παραβολών και των ομοιώσεων, δύναται να διευκολύνει την επίλυση πολλών άλλων ζητημάτων με τον προαναφερθέντα τρόπο. Ο λόγος όμως που πρόκειται να ειπωθεί, στο μέτρο που εξετάζει τα πράγματα και τα ρήματα με μεγαλύτερη ακρίβεια από την προταθείσα θεωρία, σε ανάλογο βαθμό περιορίζει την επίλυση, καθιστώντας την ειδική για ένα μόνο ζήτημα. Επομένως, ο όρος «παιδία» είναι διττός στους ιερούς μας χρησμούς: διότι λέει «αφήστε τα παιδιά και μην τα εμποδίζετε να έρθουν προς εμένα», και χωρίς να απέχει από την ίδια έννοια, «εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Έπειτα, «αδελφοί, μη γίνεστε παιδιά στο μυαλό, αλλά να είστε νήπια στην κακία». Ώστε η έννοια του παιδιού θα μπορούσε να είναι διττή, ή μάλλον και τριττή, εφόσον ο Παύλος, σοφός όσο κανείς άλλος στα θεία και στα ανθρώπινα και γνωρίζοντας να εφαρμόζει τις κατάλληλες λέξεις στις πιο συγγενείς έννοιες, διακηρύσσει: «επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν συμμετάσχει σε σάρκα και αίμα, και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου». Διότι είναι φανερό ότι το «παιδίον» εδώ δεν δηλώνει ούτε το απλό και άκακο και απαλλαγμένο από κακία, ούτε βέβαια το ασύνετο και ευμετάβολο στη διάνοια, αλλά επισημαίνει απλώς την ανθρώπινη φύση.

Ας γίνουμε και εμείς σαν τα παιδιά· διότι και ο Κύριος λέει, εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών. Ας γίνουμε παιδιά ως προς την ακακία, μην εγγράφοντας τίποτα το πονηρό ούτε το πανούργο μέσα στην ψυχή, αλλά έχοντάς την ολότελα καθαρή και απαλλαγμένη από τους χαρακτήρες της δυσέβειας, υποδεχόμενοι και χαράσσοντας σε αυτήν την ευσεβή πίστη, για να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών. Ας προσφέρουμε στον Κύριο κλάδους ελεημοσύνης και φιλανθρωπίας, για να εισέλθουμε στην αιώνια χαρά των δικαίων. Ας τον προϋπαντήσουμε καθώς έρχεται πάνω σε πωλάρι και στηλιτεύει την παραφροσύνη των Ιουδαίων και οικειώνεται την υιοθεσία των εθνών.

Άκου λοιπόν τι λέει ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ο Θεός: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, μακάριοι οι πενθούντες, μακάριοι οι πράοι», και πάλι: «Αγαπάτε τους εχθρούς σας, να κάνετε καλό σε αυτούς που σας μισούν, να ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται, να προσεύχεστε υπέρ αυτών που σας κακομεταχειρίζονται και σας διώκουν». Κανένας αργός λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας, αληθινά σας λέω ότι για κάθε αργό λόγο, οι άνθρωποι θα δώσουν λόγο κατά την ημέρα της κρίσεως, και ξανά: «Εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών», και αλλού: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας», και πάλι: «Πώς μπορείτε εσείς να πιστέψετε, όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον και δεν αναζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;» Διότι, λέει, «καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, ενώ εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». Δεν λέει ότι θα υψωθεί προς κοσμική δόξα, αλλά υπόσχεται μυστικώς ότι θα ανυψωθεί προς την πνευματική αλλοίωση.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΗ'. Περί εκείνων που έλεγαν: Ποιος είναι ο μεγαλύτερος; Περί του να μη σκανδαλίζουμε. Περί της παραβολής των εκατό προβάτων. Περί του ελέγχου του πλησίον. Περί της εξουσίας του δεσμείν και λύειν. Περί εκείνου που όφειλε μύρια τάλαντα. «Εκείνη την ώρα προσήλθαν οι μαθητές στον Ιησού, λέγοντας: Ποιος άραγε είναι ο μεγαλύτερος στη βασιλεία των ουρανών;» Επειδή είδαν τον Πέτρο να τιμάται από τον Χριστό (διότι αυτός τιμήθηκε λαμβάνοντας την εντολή να δώσει τον στατήρα για τον Χριστό και για τον εαυτό του), εξαιτίας αυτού κυριεύθηκαν από ένα ανθρώπινο συναίσθημα, και πληγωμένοι από φθόνο προσέρχονται ρωτώντας πλαγίως τον Κύριο: Ποιος είναι ο μεγαλύτερος; «Και αφού προσκάλεσε ο Ιησούς ένα παιδί, το έστησε στο μέσο τους και είπε: Αλήθεια σας λέω, εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών. Όποιος λοιπόν ταπεινώσει τον εαυτό του όπως αυτό το παιδί, αυτός είναι ο μεγαλύτερος στη βασιλεία των ουρανών.» Βλέποντας ο Κύριος τους μαθητές κυριευμένους από το πάθος της φιλοδοξίας, τους συγκρατεί, δείχνοντάς τους μέσω του άκακου παιδιού την οδό της ταπεινοφροσύνης. Διότι πρέπει εμείς να είμαστε παιδιά ως προς την ταπεινότητα του φρονήματος, όχι ως προς την νηπιώδη σκέψη· και ως προς την ακακία, όχι ως προς την ανοησία. Και λέγοντας το «Εάν δεν στραφείτε», έδειξε ότι από την ταπεινοφροσύνη μετέπεσαν στη φιλοδοξία. Πρέπει, λοιπόν, να στραφείτε πάλι εκεί, δηλαδή στην ταπεινοφροσύνη, από την οποία απομακρυνθήκατε. «