Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 18:32

ΕΡΩΤΗΣΗ ΜΒ΄. Εάν δε, ενώ απολογείται εκείνος που προκάλεσε τη λύπη, δεν θέλει να συμφιλιωθεί εκείνος που λυπήθηκε; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Είναι φανερή η κρίση του Κυρίου για έναν τέτοιο άνθρωπο στην παραβολή του δούλου προς τον σύνδουλό του, ο οποίος, αν και παρακαλούνταν, δεν ήθελε να δείξει μακροθυμία· «Βλέποντας δε», λέει, «οι σύνδουλοι τα όσα έγιναν, τα ανέφεραν λεπτομερώς στον κύριό τους· και ο κύριος, αφού οργίστηκε, ανακάλεσε τη χάρη του προς αυτόν και τον παρέδωσε στους βασανιστές, έως ότου αποδώσει το οφειλόμενο».

Ματθ. 18, 24-35 Ενώ ο Θεός των πάντων μάς συγχωρεί τα βαριά αμαρτήματα, τα οποία υποδηλώνονται με τα πολλά «τάλαντα», εάν εμείς οι ίδιοι δεν συγχωρούμε στους «συνδούλους» μας τα εκατό «δηνάρια», δηλαδή τα λίγα κοσμικά πταίσματα, τότε εξαιτίας της έμφυτης σε αυτούς αποστροφής προς το κακό, οι άγγελοι που έχουν τεθεί ως προστάτες μας και βρίσκονται κάτω από τον ίδιο ζυγό της δεσποτείας του Θεού με εμάς, προβαίνουν σε καταγγελία ενώπιον του Θεού, όχι για να του το γνωστοποιήσουν επειδή δήθεν το αγνοεί —διότι ως Θεός γνωρίζει τα πάντα— αλλά μάλλον ζητώντας, όπως είναι εύλογο, να παιδαγωγηθούν ωφέλιμα εκείνοι που επιλέγουν να περιφρονούν και να αψηφούν τους νόμους της φιλαλληλίας. Και αν υποστούμε την καταδίκη για αυτά, είτε παιδαγωγούμαστε κατά τον παρόντα βίο παραδιδόμενοι σε πειρασμούς και αρρώστιες σαν σε κάποιους «βασανιστές», είτε βεβαίως τιμωρούμαστε στον μέλλοντα αιώνα. Το ότι ο Θεός παιδαγωγεί με σκοπό την μετάνοια, μεταπλάθοντας προς το καλύτερο τον απειθή και δύστροπο, είναι εύκολο να το διαπιστώσει κανείς· διότι η Θεία Γραφή είναι γεμάτη από τέτοια παραδείγματα, όπως είναι το σοφά ειπωμένο «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται» και πάλι «για χάρη της παιδαγωγίας υπομένετε» και τα εξής.

Διότι λέγει: «Με την ελεημοσύνη και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες». Ας είναι λοιπόν ο νους μας γεμάτος συμπόνια, ευαίσθητος και προσιτός, ώστε, μην τυχόν και γίνουμε σκληροί απέναντι στους αδελφούς μας, ακούσουμε τον Θεό να λέει ενώπιον του φοβερότατου βήματος: «Πονηρέ δούλε, δεν έπρεπε και εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλό σου, όπως ακριβώς και εγώ σε ελέησα;» Ας αποκτήσουμε δε, επιπλέον αυτού, και τις άλλες αρετές: τη δικαιοσύνη, την εγκράτεια, την πραότητα, την ταπεινοφροσύνη, την ανεξικακία, την αοργησία. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που έχουν εξασκηθεί στη ζωγραφική πάνω σε πίνακες, διαμορφώνοντας τα ποικίλα σχέδια με την πολυμορφία των χρωμάτων, αποτυπώνουν σε αυτά μια ολοφάνερη ομορφιά, έτσι και καθένας που είναι τεχνίτης στην ευσέβεια, στολισμένος όχι μόνο με μία αρετή, αλλά με πάρα πολλές, θα αρέσει οπωσδήποτε στα μάτια της Θεότητος. Διότι Εκείνη βλέπει στον νου και στην καρδιά, και εξετάζει προσεκτικά την ομορφιά των κατορθωμάτων μέσα στις ψυχές.

«Εάν αμαρτήσει απέναντί σου ο αδελφός σου». Εδώ (ο Κύριος) θέλει να είναι συγχωρητικοί προς εκείνους που σφάλλουν όσοι έχουν πνευματική προκοπή, θεραπεύοντας μια φοβερή ασθένεια που συχνά ριζώνει μέσα τους, αποκόπτοντας την αυστηρότητα απέναντι σε όσους πταίουν. Διότι συνηθίζουμε να υπερηφανευόμαστε, ώστε να μην αποδεχόμαστε ούτε τις παρακλήσεις εκείνων που έχουν αμαρτήσει, ούτε τις ικεσίες όσων μεσολαβούν υπέρ αυτών· και ούτε καν αναλογιζόμαστε ότι και εμείς οι ίδιοι ως άνθρωποι σφάλλουμε και έχουμε ανάγκη τη συγγνώμη του μεγάλου Κριτή. Εύλογα, λοιπόν, στο Ευαγγέλιο του Ματθαίου έχει χρησιμοποιήσει και την παραβολή, στην οποία εισάγονται οφειλέτες, από τους οποίους ο ένας χρωστούσε μύρια τάλαντα, τα οποία και του χαρίστηκαν όταν προσέπεσε ικετεύοντας· ο άλλος εκατό δηνάρια, για τα οποία τον έπνιγε εκείνος στον οποίο είχαν χαριστεί τα πολλά εκείνα τάλαντα. Μέσω αυτής διδάσκει ότι δεν είναι δυνατόν με άλλον τρόπο να κερδίσει κανείς τη Βασιλεία, ακόμη κι αν κατορθώσει πολλά, εάν δεν μιμηθεί τον αγαθό Θεό ως προς την αμνησικακία· επειδή η Βασιλεία, που αποδέχεται τους άξιους μέσω της κρίσης, δεν αποδέχεται εκείνους που δεν είναι συγχωρητικοί και δεν μιμούνται ως προς αυτό τον αγαθό Κριτή των πάντων.

ΙΑʹ. Ακόμη λίγο, και ο κόσμος παρέρχεται, και η σκηνή καταλύεται. Ας αξιοποιήσουμε τον καιρό· με τα πρόσκαιρα ας αγοράσουμε τα μόνιμα. Καθένας από εμάς υπόκειται σε επιτίμια· και ο χους φέρει πολλά οφλήματα. Ας συγχωρήσουμε, για να συγχωρηθούμε· ας προσφέρουμε άφεση, για να ζητήσουμε άφεση. Βλέπεις στο Ευαγγέλιο: Εισάγεται κάποιος χρεώστης πολλών ταλάντων, και του χαρίζεται το χρέος· διότι προσάγεται σε αγαθό κύριο. Και ενώ συγχωρείται, ο ίδιος δεν συγχωρεί· διότι είναι δούλος και κατά την προαίρεση· αλλά την φιλανθρωπία της οποίας έτυχε για το μεγαλύτερο χρέος, αυτήν δεν τη μεταδίδει στον ομόδουλό του για το μικρότερο, ούτε, αν μη τι άλλο, ακολουθώντας το παράδειγμα της μεγαλοψυχίας ως προς το ξένο χρέος· και ο κύριος αγανακτεί.

Εσύ όμως μην αναζητάς τόκο από τον χαλκό και τον χρυσό, τις άγονες αυτές ύλες, μήτε να εξαναγκάζεις τη φτώχεια να κάνει όσα κάνουν οι πλούσιοι, μήτε να απαιτείς να δίνει περισσεύματα αυτός που ικετεύει για το κεφάλαιο. Ή μήπως δεν γνωρίζεις ότι η ανάγκη δανείου είναι μια εύσχημη αίτηση ελέους; Γι' αυτό και ο Νόμος, το εισαγωγικό γράμμα της ευσέβειας, παντού απαγορεύει τον τόκο: «Εάν δανείσεις αργύριο στον αδελφό σου, δεν θα τον πιέζεις ασφυκτικά». Και η Χάρις, η οποία πλεονάζει από την πηγή της αγαθότητας, νομοθετεί τη συγχώρηση των οφειλών, άλλοτε μεν δείχνοντας καλοσύνη και λέγοντας: «Και εάν δανείζετε σε εκείνους από τους οποίους ελπίζετε να τα λάβετε πίσω», και αλλού, μέσα σε μια παραβολή, τιμωρώντας πικρά τον σκληρό εκείνο δούλο, ο οποίος δεν σπλαχνίστηκε τον σύνδουλό του που τον ικέτευε ούτε του χάρισε το ευτελές χρέος των εκατό δηναρίων, ενώ ο ίδιος είχε λάβει τη συγχώρηση των μυρίων ταλάντων. Ο δε Σωτήρας μας και διδάσκαλος της ευσέβειας, παραδίδοντας στους μαθητές Του τον κανόνα και τον απέριττο τύπο της προσευχής, συμπεριέλαβε στα λόγια της ικεσίας και τούτο ως το πλέον αναγκαίο και πρώτο που αρκεί για να δυσωπήσει τον Θεό: «Και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, καθώς και ημείς αφήκαμεν τοις οφειλέταις ημών». Πώς λοιπόν θα προσευχηθείς, τοκογλύφε; Με ποια συνείδηση θα ζητήσεις αγαθό αίτημα από τον Θεό, εσύ που τα παίρνεις όλα και δεν έμαθες να δίνεις; Ή μήπως δεν γνωρίζεις ότι η προσευχή σου αποτελεί υπενθύμιση της μισανθρωπίας σου; Τι συγχώρησες και ζητάς συγγνώμη; Ποιον ελέησες και επικαλείσαι τον Ελεήμονα;

Ο δε Ματθαίος μέσα από παραβολές αναφώνησε, μεταφέροντας τον δεσποτικό λόγο και λέγοντας: «Δούλε πονηρέ, σου χάρισα όλη εκείνη την οφειλή, επειδή με παρακάλεσες· δεν έπρεπε κι εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλό σου, όπως κι εγώ σε ελέησα;» Και οργισμένος ο κύριος τον παρέδωσε στους βασανιστές, έως ότου του αποδώσει όλο το οφειλόμενο χρέος. Τότε θα σε καταλάβει η ανώφελη μεταμέλεια, και θα σε κυριεύσουν βαρείς στεναγμοί και αδυσώπητη κόλαση· πουθενά δεν θα υπάρχει χρυσός για να βοηθήσει, ούτε άργυρος για να υπερασπιστεί, και η απόδοση των τόκων θα είναι πιο πικρή και από τη χολή. Αυτά δεν είναι λόγια προς εκφοβισμό, αλλά αληθινά γεγονότα, που βεβαιώνουν την κρίση πριν από την ίδια την εμπειρία της, από τα οποία είναι καλό να φυλάγεται ο συνετός και εκείνος που προνοεί για το μέλλον.

Στον μέλλοντα αιώνα όμως δεν είναι δυνατόν να υφιστάμεθα βία ο ένας από τον άλλον, ούτε να προσκυνάμε και να ικετεύουμε αλλήλους· διότι ένας είναι εκείνος, ενώπιον του οποίου τότε θα κάμψει κάθε γόνυ επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων. Αλλά εξαιτίας της τόσο μεγάλης ασπλαχνίας προς τον σύνδουλο, λέγει, οι άλλοι σύνδουλοι λυπούνται πάρα πολύ και αναφέρουν με λεπτομέρεια στον Κύριο όλα όσα συνέβησαν· και εκείνος, αφού οργίστηκε και έλεγξε τον άσπλαχνο δούλο, τον παρέδωσε στους βασανιστές, έως ότου αποδώσει όλο το οφειλόμενο χρέος.

Εφόσον λοιπόν οφείλεις τόσα πολλά και τόσο μεγάλα τάλαντα στον Θεό, και ενώ ζήτησες μόνο μακροθυμία, έλαβες από Αυτόν τέλεια άφεση του χρέους, έπειτα για μια μικρή οφειλή χρημάτων (διότι αυτό είναι τα δηνάρια), όταν ο οφειλέτης σύνδουλός σου ζητά μακροθυμία, δεν θα την παράσχεις με προθυμία; Επομένως, δικαίως θα σου απαιτηθούν τα πάντα. διότι πώς δεν είναι δίκαιο και να υποστείς την αφαίρεση των πάντων, αλλά και να υποστείς επιπρόσθετα την καταδίκη για την αγνωμοσύνη σου;

Βʹ. Αλλά υπάρχουν μερικοί άνθρωποι γεμάτοι από τόση ανοησία, ώστε να θεωρούν ψευδείς τις θεόπνευστες Γραφές και να παρερμηνεύουν αλληγορικά τη δικαιοσύνη του Θεού. Διότι έχω ακούσει κάποιους φιλαμαρτήμονες, οι οποίοι κατέχονται από πολλή φιληδονία, να λέγουν τέτοια πράγματα, ότι δηλαδή ο Θεός τα απείλησε αυτά για να φοβίσει τους ανθρώπους· διότι, μη γένοιτο, δεν είναι δυνατόν να τιμωρήσει κάποιον, αφού είναι ελεήμων, και μάλιστα από εκείνους που τον έχουν επιγνώσει. Ακούστε, λοιπόν, εσείς οι άνθρωποι που έχετε χάσει τον νου σας, εσείς που πείθεστε στην υποβολή του μισόκαλου, ο οποίος χαίρεται με την απώλειά σας. Διότι, προκειμένου να μην φοβηθούμε και αλλάξουμε τη ζωή μας προς το ενάρετο, και αποφύγουμε τα βασανιστήρια της κολάσεως, γι' αυτόν τον λόγο μας οδήγησε σε αυτήν την αφοβία· ώστε, αμελώντας στην παρούσα ζωή, να ρίξουμε τους εαυτούς μας στον ίδιο τον πυθμένα του άδη. Πείτε μου, λοιπόν, εσείς που βγάζετε τον Θεό ψεύτη, εσείς που θεωρείτε τις άγιες Γραφές ως απλά και μόνο κενά λόγια, και όχι ως αλήθεια, τι νομίζετε, ω ανόητοι; Δεν κολάζεται εκείνος ο πλούσιος, ο οποίος περιφρόνησε τον Λάζαρο; Δεν αποβάλλονται από τον νυμφώνα οι μωρές παρθένες; Δεν αναχωρούν στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του εκείνοι που δεν έθρεψαν τον Χριστό; Δεν ρίπτεται στο πυρ, δεμένος χειροπόδαρα, εκείνος που φορούσε ρυπαρά ενδύματα; Δεν παραδίδεται στους βασανιστές εκείνος που απαίτησε τα εκατό δηνάρια;

Διότι, όταν απαιτούσε τα μύρια τάλαντα, δεν τον αποκάλεσε πονηρό, αλλά τώρα, που έγινε σκληρός απέναντι στον σύνδουλό του. «Πονηρέ δούλε», λέει, «όλη εκείνη την οφειλή σού τη χάρισα, επειδή με παρακάλεσες». Πρόσεξε πώς καταδεικνύει την υπερβολή της κακίας του.

Εγκαταλείποντας την απειλή. Μη γίνεστε, λέει, φορτικοί ούτε επαχθείς. Γνωρίζοντας ότι και ο δικός σας Κύριος βρίσκεται στους ουρανούς. Ω! Τι σπουδαίο πράγμα υπαινίχθηκε! Πόσο φόβισε! Δηλαδή, με το μέτρο που μετράς, θα μετρηθεί και σε σένα. Για να μην ακούσεις: Δούλε πονηρέ, σου χάρισα όλη εκείνη την οφειλή.

Αναλογίσου, λέγει, πόσα σου έχει συγχωρήσει ο Θεός, πώς εσύ σώθηκες κατά χάριν· μιμήσου τον Δεσπότη. Του εύχεται δε την ειρήνη· και ευλόγως. Διότι τότε έρχεται και αυτή, όταν τον μιμούμαστε, όταν παραμένει η χάρις· επειδή και εκείνος ο δούλος, ο οποίος στάθηκε ανελέητος απέναντι στον σύνδουλό του, ενόσω δεν απαιτούσε τα εκατό δηνάρια, παρέμενε και η χάρις του κυρίου του· όταν όμως τα απαίτησε, του αφαιρέθηκε και παραδόθηκε στους βασανιστές.

Τίποτε δεν παροξύνει τόσο τον Θεό, όσο το να είναι κανείς ανελεήμων. Παρουσιάστηκε σε αυτόν κάποιος που του όφειλε δέκα χιλιάδες τάλαντα, και, επειδή τον σπλαχνίστηκε, του τα χάρισε· σε εκείνον όμως ένας σύνδουλός του όφειλε εκατό δηνάρια, και τον έπνιγε· για τον λόγο αυτόν ο κύριος τον παρέδωσε στους βασανιστές, μέχρι να αποδώσει το οφειλόμενο. Ακούγοντας αυτά, ας είμαστε ελεήμονες προς όσους μας οφείλουν, είτε πρόκειται για χρήματα είτε για αμαρτήματα· κανείς ας μην είναι μνησίκακος, εάν βεβαίως δεν επιθυμεί να αδικήσει τον εαυτό του. Διότι, μη συγχωρώντας, δεν λυπείς τόσο εκείνον, όσο αδικείς τον ίδιο σου τον εαυτό.

Εσύ όμως, ενώ δεν απολαμβάνεις την ηδονή του πλούτου, περιφέρεσαι συγκεντρώνοντας για τον εαυτό σου τα κακά του πλούτου: έχθρες, φιλονικίες και μάχες. Και πνίγεις τον αδελφό σου, του σφίγγεις τον λαιμό, και τον ρίχνεις κάτω δημόσια, μπροστά στα μάτια όλων· και δεν αντιλαμβάνεσαι ότι εσύ ο ίδιος μάλλον ασχημονείς, μιμούμενος τις ορμές των άλογων ζώων, ή μάλλον γινόμενος χειρότερος και από εκείνα; Διότι σε εκείνα όλα είναι κοινά, και ζουν κοπαδιαστά το ένα με το άλλο, και συμπορεύονται· σε εμάς όμως τίποτα δεν είναι κοινό, αλλά όλα είναι άνω κάτω: μάχες, φιλονικίες, λοιδορίες, απέχθειες και ύβρεις. Και ούτε τον ουρανό σεβόμαστε, στον οποίο κληθήκαμε όλοι από κοινού, ούτε τη γη που Εκείνος παραχώρησε ως κοινή σε όλους, ούτε καν την ίδια μας τη φύση· αλλά όλα τα έχει παρασύρει και αφανίσει ο θυμός και ο έρωτας των χρημάτων. Δεν είδες εκείνον που χρωστούσε τα δέκα χιλιάδες τάλαντα, και έπειτα, μετά τη διαγραφή αυτού του χρέους, έπνιγε τον σύνδουλό του για εκατό δηνάρια, πόσα δεινά υπέστη και πώς παραδόθηκε σε αθάνατη κόλαση; Δεν φοβάσαι το παράδειγμα αυτό; Δεν τρέμεις μήπως πάθεις και εσύ τα ίδια; Διότι και εμείς οφείλουμε στον Δεσπότη χρέη πολλά και μεγάλα· αλλ' όμως Εκείνος μας ανέχεται και μακροθυμεί, και ούτε μας πιέζει ασφυκτικά, όπως κάνουμε εμείς στους συνδούλους μας, ούτε μας σφίγγει τον λαιμό και μας πνίγει. Καίτοι, εάν ήθελε να απαιτήσει από εμάς έστω και το πολλοστό μέρος από αυτά, προ πολλού θα είχαμε χαθεί.

Όπως, λοιπόν, και προς εκείνον που απαιτούσε τα εκατό δηνάρια έλεγε με αγανάκτηση: «Πονηρέ δούλε, σου χάρισα όλο εκείνο το χρέος»· έτσι και εδώ λέει: «Υποκριτή». Διότι μια τέτοια κρίση δεν αποτελεί δείγμα φροντίδας, αλλά μισανθρωπίας· και προβάλλει μεν το προσωπείο της φιλανθρωπίας, αλλά επιτελεί έργο έσχατης πονηρίας, επιρρίπτοντας περιττές προσβολές και κατηγορίες στον πλησίον, και σφετεριζόμενος τη θέση του διδασκάλου, ενώ δεν είναι άξιος ούτε μαθητής να είναι· γι' αυτόν τον λόγο τον ονόμασε υποκριτή. Διότι εσύ, που στα σφάλματα των άλλων είσαι τόσο αυστηρός, ώστε να παρατηρείς και τα μικρά, πώς έγινες τόσο ράθυμος στα δικά σου, ώστε να παραβλέπεις τα μεγάλα; Βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου. Βλέπεις ότι δεν απαγορεύει την κρίση, αλλά προστάζει να βγάλει κανείς πρώτα το δοκάρι από το μάτι του, και τότε να διορθώνει τα σφάλματα των άλλων; Επειδή ο καθένας γνωρίζει καλύτερα τα δικά του παρά των άλλων· και βλέπει καθαρότερα τα μεγάλα παρά τα μικρά· και αγαπά περισσότερο τον εαυτό του παρά τον πλησίον. Ώστε, αν ενεργείς από φροντίδα, φρόντισε πρώτα τον εαυτό σου, όπου το αμάρτημα είναι και πιο ξεκάθαρο και μεγαλύτερο.

Τι κάνεις, άνθρωπε; Από τον ίδιο σου τον εαυτό τα απαιτείς· δεν καταλαβαίνεις ότι στρέφεις το ξίφος εναντίον του εαυτού σου και ανακαλείς την αθωωτική απόφαση και τη δωρεά; Αλλά τίποτα από αυτά δεν συλλογίστηκε, ούτε τα δικά του σφάλματα θυμήθηκε, ούτε υποχώρησε· μολονότι η ικεσία δεν αφορούσε ίσα μεγέθη. Διότι ο ένας παρακαλούσε για δέκα χιλιάδες τάλαντα, ενώ ο άλλος για εκατό δηνάρια· και ο ένας ικέτευε τον σύνδουλό του, ενώ ο άλλος τον κύριό του· και ο ένας έλαβε τέλεια συγχώρεση, ενώ ο άλλος ζητούσε απλώς προθεσμία. Και ούτε αυτήν δεν του έδινε· διότι τον έριξε στη φυλακή. Βλέποντάς τα αυτά οι σύνδουλοί του, τον κατηγόρησαν στον κύριό τους. Αυτό δεν ήταν αρεστό ούτε στους ανθρώπους, πόσο μάλλον στον Θεό. Τον συμπόνεσαν λοιπόν εκείνοι που δεν χρωστούσαν. Τι κάνει λοιπόν ο κύριος; Πονηρέ δούλε, σου χάρισα όλη εκείνη την οφειλή, επειδή με παρακάλεσες· δεν έπρεπε και εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλό σου, όπως ακριβώς και εγώ σε ελέησα; Δες πάλι την ημερότητα του κυρίου.

Κρίνεται μαζί του και απολογείται, καθώς πρόκειται να ανατρέψει τη δωρεά που του είχε κάνει· μάλλον όμως δεν την ανέτρεψε ο ίδιος, αλλά εκείνος που την έλαβε. Γι’ αυτό λέγει: «Όλο εκείνο το χρέος σού το χάρισα, επειδή με παρακάλεσες· δεν έπρεπε κι εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλό σου;» Διότι, ακόμη κι αν σου φαίνεται βαρύ το πράγμα, έπρεπε όμως να κοιτάξεις και το κέρδος: εκείνο που ήδη έγινε και εκείνο που επρόκειτο να γίνει. Κι αν ακόμη ήταν φορτική η εντολή, έπρεπε να συλλογιστείς το έπαθλο· όχι ότι εκείνος σε λύπησε, αλλά ότι εσύ παρόξυνες τον Θεό, τον οποίο με απλή ικεσία είχες συμφιλιώσει μαζί σου. Κι αν ακόμη σου φαίνεται τόσο βαρύ να γίνεις φίλος με εκείνον που σε λύπησε, πολύ βαρύτερο είναι να πέσεις στη γέεννα· και αν το σύγκρινες αυτό με εκείνο, τότε θα γνώριζες ότι το πρώτο είναι πολύ ελαφρότερο. Και όταν μεν χρωστούσε μύρια τάλαντα, δεν τον ονόμασε πονηρό ούτε τον ύβρισε, αλλά τον ελέησε· όταν όμως φάνηκε αγνώμων απέναντι στον σύνδουλό του, τότε λέγει: «Πονηρέ δούλε». Ας ακούσουμε εμείς οι πλεονέκτες· διότι και προς εμάς απευθύνεται ο λόγος.

Το ίδιο κάνουν και οι δάσκαλοι· δεν προχωρούν τα παιδιά στις συλλαβές, προτού δουν ότι έχει εμπεδωθεί μέσα τους η γνώση των γραμμάτων. Τις προάλλες, λοιπόν, αφού σας αναγνώσαμε την παραβολή των εκατό δηναρίων και των δέκα χιλιάδων ταλάντων, σας δείξαμε πόσο μεγάλο κακό είναι η μνησικακία. Διότι εκείνον που δεν τον κατέστρεψαν τα δέκα χιλιάδες τάλαντα, τον καταπόντισαν τα εκατό δηνάρια, και ανακάλεσε τη συγχώρηση που του είχε δοθεί, και ακύρωσε τη δωρεά, και, ενώ είχε απαλλαγεί από τις ευθύνες, τον οδήγησε και πάλι στο δικαστήριο και από εκεί τον έριξε στη φυλακή, και έτσι τον παρέδωσε σε αιώνια τιμωρία. Σήμερα, όμως, θα κατευθύνουμε τον λόγο μας σε ένα άλλο θέμα.

Ο Δαβίδ δεν είχε ακούσει την παραβολή των μυρίων ταλάντων και των εκατό δηναρίων· δεν είχε ακούσει ο Δαβίδ την προσευχή που λέει: «Συγχωρήστε στους ανθρώπους τα οφλήματά τους, όπως και ο ουράνιος Πατέρας σας»· δεν είχε δει τον Χριστό σταυρωμένο, ούτε το τίμιο αίμα να εκχέεται, ούτε είχε ακούσει τους αναρίθμητους λόγους περί φιλοσοφίας· δεν απήλαυσε μια τόσο μεγάλη θυσία, ούτε μετέσχε στο Δεσποτικό αίμα, αλλά, μολονότι ανατράφηκε με νόμους ατελέστερους που δεν απαιτούσαν τίποτα τέτοιο, έφτασε στην ίδια την κορυφή της εν χάριτι φιλοσοφίας.

Επειδή όμως αυτός δεν είχε να τα επιστρέψει, ο κύριος διέταξε να πουληθεί ο ίδιος, και η γυναίκα του, και τα τέκνα του, και όλα όσα είχε, και να εξοφληθεί το χρέος. Πέφτοντας λοιπόν ο δούλος εκείνος στα πόδια του, τον παρακαλούσε, λέγοντας: Κύριε, δείξε μακροθυμία σε εμένα, και θα σου τα αποδώσω όλα. Σπλαχνιζόμενος δε ο κύριος του δούλου εκείνου, τον άφησε ελεύθερο και του χάρισε το δάνειο. Βγαίνοντας όμως εκείνος, βρήκε έναν από τους συνδούλους του, ο οποίος του όφειλε εκατό δηνάρια, και πιάνοντάς τον, τον έπνιγε λέγοντας: Απόδωσέ μου ό,τι μου οφείλεις. Πέφτοντας λοιπόν ο σύνδουλός του στα πόδια του, τον παρακαλούσε λέγοντας: Δείξε μακροθυμία σε εμένα, και θα σου τα αποδώσω όλα. Εκείνος όμως δεν ήθελε, αλλά αφού έφυγε, τον έβαλε στη φυλακή, έως ότου αποδώσει το οφειλόμενο. Βλέποντας δε οι σύνδουλοί του τα γενόμενα, αγανάκτησαν και πηγαίνοντας τα ανέφεραν λεπτομερώς στον κύριό τους. Τότε, αφού τον κάλεσε ο κύριός του, του είπε: Δούλε πονηρέ, όλη εκείνη την οφειλή σού τη χάρισα, επειδή με παρακάλεσες· δεν έπρεπε και εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλόν σου, όπως ακριβώς και εγώ σε ελέησα; Τότε τον παρέδωσε στους βασανιστές, έως ότου αποδώσει όλα τα οφειλόμενα σε αυτόν. Έτσι θα πράξει σε εσάς και ο Πατέρας μου ο ουράνιος, εάν δεν συγχωρήσετε ο καθένας τον αδελφό του μέσα από τις καρδιές σας για τα παραπτώματά τους.

Διότι εκείνα μεν ήταν δέκα χιλιάδες τάλαντα, ενώ αυτά ήταν εκατό δηνάρια. Και αυτός μεν προσέβαλε τον κύριό του, ενώ εκείνος που του χρωστούσε προσέβαλε τον σύνδουλό του. Και αυτός μεν, αφού ευεργετήθηκε ο ίδιος, όφειλε να κάνει τη χάρη, ενώ ο κύριος, χωρίς να δει κανένα μικρό ή μεγάλο καλό να προέρχεται από αυτόν, του τα χάρισε όλα. Αλλά όμως, δεν συλλογίστηκε τίποτα από αυτά, παρά, έχοντας τυφλωθεί εντελώς από την οργή, τον έπιανε από τον λαιμό και τον έριξε στη φυλακή. Όταν δε το είδαν οι σύνδουλοί του, λέει, αγανάκτησαν· και πριν από τον κύριο, τον καταδικάζουν οι σύνδουλοι, για να κατανοήσεις την ημερότητα του κυρίου. Και αφού το άκουσε ο κύριός του, τον κάλεσε, και κρίνεται και πάλι μαζί του, και ούτε τώρα εκφέρει την καταδίκη έτσι απλά, αλλά προηγουμένως του εξηγεί το δίκαιο. Και τι λέει; Δούλε πονηρέ, σου χάρισα όλη εκείνη την οφειλή.

Διότι και αυτός, εάν θυμόταν τα μύρια τάλαντα, δεν θα θυμόταν τα εκατό δηνάρια. Επειδή όμως τα λησμόνησε εκείνα, για τον λόγο αυτόν έπνιγε τον σύνδουλό του για τούτα· και θέλοντας να απαιτήσει τα λίγα, ούτε εκείνα απέκτησε, αλλά επισώρευσε στο δικό του κεφάλι το βάρος των μυρίων ταλάντων.

Εκείνος γνώριζε καλά ότι δεν κάνει λόγο τώρα υπέρ μίας μόνο πόλεως, αλλά υπέρ ολόκληρης της Ανατολής· διότι η δική μας πόλη είναι κεφαλή και μητέρα των πόλεων που βρίσκονται στην Ανατολή. Γι' αυτόν τον λόγο υπέμεινε κάθε κίνδυνο, και τίποτα δεν μπόρεσε να τον συγκρατήσει εδώ. Γι' αυτό, ευελπιστώ ότι οι ελπίδες μας θα είναι αγαθές· διότι ο Θεός δεν θα παραβλέψει τόση προθυμία και σπουδή, ούτε θα επιτρέψει να επιστρέψει άπρακτος ο θεράποντάς Του. Γνωρίζω ότι εκείνος, και μόνο με την εμφάνισή του, αντικρίζοντας τον ευσεβή βασιλέα, θα μπορέσει αμέσως, από την ίδια του την όψη, να καταστείλει τον θυμό του. Διότι των αγίων όχι μόνο τα λόγια, αλλά και αυτά τα ίδια τα πρόσωπα είναι γεμάτα από πνευματική χάρη. Επειδή δε αυτός είναι πλήρης πολλής σοφίας και έμπειρος στους θείους νόμους, θα του πει ό,τι ακριβώς είπε και ο Μωυσής προς τον Θεό: «Αν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρησέ την· ειδάλλως, θανάτωσε και εμένα μαζί τους». Τέτοια είναι άλλωστε τα σπλάχνα των αγίων, θεωρούν τον θάνατο μαζί με τα τέκνα τους γλυκύτερο από τη ζωή χωρίς αυτά. Θα προσθέσει δε και τη συνηγορία που προσφέρει η παρούσα περίοδος, και θα προβάλει το ιερό Πάσχα, υπενθυμίζοντας τον καιρό κατά τον οποίο ο Χριστός συγχώρησε τα αμαρτήματα όλης της οικουμένης· θα τον παρακαλέσει να μιμηθεί τον Δεσπότη, και θα του υπενθυμίσει επίσης εκείνη την παραβολή των μυρίων ταλάντων και των εκατό δηναρίων.

Γνωρίζω την παρρησία του πατέρα μας· δεν θα διστάσει να τον φοβίσει με αυτήν την παραβολή και να του πει: «Πρόσεξε μήπως ακούσεις και εσύ εκείνη την ημέρα: "Πονηρέ δούλε, σου χάρισα όλη την οφειλή, επειδή με παρακάλεσες· έπρεπε και εσύ να συγχωρήσεις τους συνδούλους σου". Ωφελείς τον εαυτό σου περισσότερο από ό,τι εκείνους, όταν με τη συγχώρηση των λίγων αμαρτημάτων τους λαμβάνεις την άφεση των δικών σου μεγαλύτερων». Θα προσθέσει στα παραπάνω λόγια και εκείνη την προσευχή, την οποία εκείνοι που τον μύησαν στην ιερή μυσταγωγία τον δίδαξαν να προσεύχεται και να λέει: «Συγχώρησέ μας τα αμαρτήματά μας, όπως και εμείς τα συγχωρούμε στους οφειλέτες μας». Μαζί με αυτά, θα του υποδείξει ότι το αμάρτημα δεν διαπράχθηκε από ολόκληρη την πόλη, αλλά από μερικούς ξένους και νεοφερμένους, οι οποίοι δεν έπραξαν τίποτα με τη λογική, αλλά με κάθε θράσος και παρανομία· και δεν θα ήταν δίκαιο, εξαιτίας της αφροσύνης λίγων, να αφανιστεί μια τόσο μεγάλη πόλη και να τιμωρηθούν εκείνοι που δεν διέπραξαν κανένα αδίκημα. Εξάλλου, ακόμη κι αν είχαν αμαρτήσει όλοι, τιμωρήθηκαν αρκετά, φθειρόμενοι από τον φόβο επί τόσες ημέρες, περιμένοντας κάθε μέρα τον θάνατο, διωκόμενοι, ζώντας ως φυγάδες, περνώντας πιο αξιοθρήνητα και από τους καταδίκους, κρατώντας την ίδια τους τη ζωή στα χέρια τους και μη έχοντας καμία σιγουριά για αυτήν.

Εάν όμως προσπέσει μετανοώντας, έτσι να τον δεχθείς· διότι η συγκατάβαση είναι καλή. Και έτσι, νομίζω, ο Κύριος δεν αγανακτεί με τη συμπόνια, αλλά εξοργίζεται με την αποτομία. Αυτό ακριβώς διαπιστώνουμε και στον οφειλέτη των μυρίων ταλάντων, με την άφεση τόσων δεινών, όπου ο ίδιος, αν και παρακαλούνταν από τον σύνδουλό του, δεν του χάρισε την οφειλή των εκατό δηναρίων και για τον λόγο αυτό καταδικάστηκε στο εξώτερο σκότος. Εάν όμως κάποιος εμμένει στα ίδια, για το ζήτημα αυτό ούτε τολμώ ούτε μπορώ να εκφέρω γνώμη. Λοιπόν, ό,τι κρίνεις ορθό εν Κυρίω, αυτό να πράξεις· διότι είναι καλό το να κερδίσει κανείς μια ψυχή. Διότι εκείνος που θα επιστρέψει έναν αμαρτωλό από την πλάνη της οδού του, θα σώσει μια ψυχή από τον θάνατο και θα καλύψει πλήθος αμαρτιών του.

Αλλά δεν είναι έτσι αυτά, δεν είναι· διότι, ακόμη κι αν το ίδιο το Σάββατο προσέλθεις με πονηρή συνείδηση, εξέπεσες της κοινωνίας και αποχώρησες χωρίς να έχεις επιτελέσει το Πάσχα· όπως ακριβώς, ακόμη κι αν κοινωνήσεις σήμερα, αφού ξεπλύνεις τα αμαρτήματά σου, έχεις επιτελέσει το Πάσχα με ακρίβεια. Έπρεπε λοιπόν αυτήν την ακρίβεια και την επιμονή να μην την τηρείτε στην παρατήρηση των καιρών, αλλά στην προσέλευση. Και όπως ακριβώς προτιμάτε τώρα να υπομείνετε τα πάντα παρά να αλλάξετε τη συνήθεια, έτσι έπρεπε αυτό μεν να το περιφρονείτε, να προτιμάτε δε να πάσχετε και να κάνετε τα πάντα, ώστε να μην προσέρχεστε με αμαρτήματα. Διότι, το ότι ο Θεός δεν δίνει καμία απολύτως σημασία στους καιρούς και σε τέτοιου είδους παρατηρήσεις, άκουσέ το από τον Ίδιο όταν κρίνει: «Πεινασμένο με είδατε», λέει, «και με θρέψατε, διψασμένο και με ποτίσατε, γυμνό και με ντύσατε»· και σε όσους βρίσκονται στα αριστερά Του, προσάπτει τα αντίθετα από αυτά. Και πάλι, φέρνοντας ως παράδειγμα κάποιον άλλον, τον τιμωρεί για μνησικακία: «Πονηρέ δούλε», λέει, «όλη εκείνη την οφειλή σού τη χάρισα· δεν έπρεπε κι εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλό σου, όπως κι εγώ σε ελέησα;». Πάλι, τις παρθένους, επειδή δεν είχαν λάδι στις λαμπάδες τους, τις απέκλεισε από τον νυμφώνα· έναν άλλον, επειδή εισήλθε χωρίς να φέρει ένδυμα γάμου, αλλά φορούσε ρυπαρά ιμάτια, έχοντας περιβληθεί την πορνεία και την ακαθαρσία. Για το ότι, όμως, κάποιος εόρτασε το Πάσχα τον τάδε ή τον δείνα μήνα, κανένας ποτέ δεν τιμωρήθηκε ούτε κατηγορήθηκε.

Βλέποντάς τον ο κύριος να οδύρεται, τον σπλαχνίστηκε και του χάρισε τα μύρια τάλαντα. Βγαίνοντας όμως εκείνος και βρίσκοντας έναν άλλο δούλο που του όφειλε εκατό δηνάρια, τον έπνιγε και τα απαιτούσε με πολλή ωμότητα και απανθρωπιά. Ακούγοντας αυτά ο κύριος, τον έριξε στη φυλακή, και το χρέος των μυρίων ταλάντων που του είχε προηγουμένως χαρίσει, του το επέβαλε και πάλι, και έτσι εκείνος έλαβε την τιμωρία για την ωμότητα που έδειξε προς τον σύνδουλό του.

Αλλά θέλεις να εκδικηθείς εκείνους που σε λύπησαν; Και για αυτόν ακριβώς τον λόγο μάλιστα, όπως προείπα, ο πλούτος πρέπει να αποφεύγεται. Διότι σε ωθεί να στρέψεις το ξίφος εναντίον του ίδιου του εαυτού σου, καθιστά βαρύτερες για σένα τις ευθύνες στη μέλλουσα ζωή και κάνει τις τιμωρίες αφόρητες. Τόσο μεγάλο κακό είναι η εκδίκηση, ώστε και τη φιλανθρωπία του Θεού ανακάλεσε και ακύρωσε τη συγχώρεση αναρίθμητων αμαρτιών που είχε ήδη δοθεί. Διότι εκείνος που έλαβε την άφεση των μυρίων ταλάντων και, με μία απλή παράκληση, απόλαυσε τόσο μεγάλη δωρεά, επειδή απαίτησε εκατό δηνάρια από τον σύνδουλό του —δηλαδή επειδή απαίτησε ικανοποίηση για τα σφάλματα που έγιναν εις βάρος του— με τη σκληρότητά του απέναντι στον ομόδουλό του εξέδωσε καταδίκη εναντίον του ίδιου του εαυτού του. Και για κανέναν άλλο λόγο, παρά μόνο για αυτό, παραδόθηκε στους βασανιστές και υπέστη βασανιστήρια και διατάχθηκε να του ζητηθούν πίσω τα μύρια τάλαντα, χωρίς να τύχει καμίας συγγνώμης ούτε ευκαιρίας για απολογία· αντιθέτως, υπέφερε τα πάνδεινα, αφού διατάχθηκε να εξοφλήσει ολόκληρο το χρέος, το οποίο προηγουμένως η φιλανθρωπία του Θεού τού είχε συγχωρήσει. Για αυτό λοιπόν, πες μου, ο πλούτος είναι για σένα τόσο περιζήτητος, επειδή σε οδηγεί με ευκολία σε μία τέτοια αμαρτία; Και όμως, για αυτόν ακριβώς τον λόγο πρέπει να τον αποστρέφεσαι ως εχθρό και πολέμιο, που είναι γεμάτος από αμέτρητους φόνους.

Τότε, αφού τον κάλεσε ο κύριός του, του λέει: «Δούλε πονηρέ, σου χάρισα όλη εκείνη την οφειλή, επειδή με παρακάλεσες· δεν έπρεπε και εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλό σου, όπως ακριβώς σε ελέησα και εγώ;» Και οργισμένος ο κύριός του, τον παρέδωσε στους βασανιστές, έως ότου ξεπληρώσει όλα όσα του όφειλε. Έτσι θα πράξει σε εσάς και ο Πατέρας σας ο ουράνιος, εάν δεν συγχωρήσετε από την καρδιά σας ο καθένας τον αδελφό του για τα παραπτώματά τους». «Εάν αμαρτήσει ο αδελφός σου, επίπληξέ τον· και εάν μετανοήσει, συγχώρησέ τον. Και εάν επτά φορές την ημέρα αμαρτήσει απέναντί σου, και επτά φορές την ημέρα επιστρέψει λέγοντας: “Μετανοώ”, να τον συγχωρήσεις». «Οφείλουμε εμείς οι δυνατοί να βαστάζουμε τις αδυναμίες των αδυνάτων, και να μην επιδιώκουμε να αρέσουμε στους εαυτούς μας.

Δεν έχω χρήματα, πώς θα σπλαχνιστώ τον φτωχό; Δεν έχεις χρήματα, αλλά έχεις θελήματα. απαρνήσου τα και μέσω αυτών εργάσου το αγαθό. Δεν μπορείς να ευεργετήσεις με το σωματικό χέρι. ευεργέτησε με την προαιρετική δεξιά. «Όταν αμαρτήσει απέναντί σου ο αδελφός σου, συγχώρεσέ τον», σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, και αυτό θα είναι για σένα μεγάλη ελεημοσύνη. Εάν ζητούμε άφεση από τον Θεό, οφείλουμε να το κάνουμε αυτό σε κάθε σφάλμα προς τον καθένα, ώστε να εκπληρωθεί το: «Συγχωρείτε και θα συγχωρεθείτε.» Είναι μεν σπουδαίο για αυτόν που έχει χρήματα να δίνει στους φτωχούς, αλλά το να ελεεί κανείς τον πλησίον για τα αμαρτήματά του είναι τόσο μεγαλύτερο για την απόκτηση της αφέσεως, όσο η ψυχή είναι εκ φύσεως πολυτιμότερη από το σώμα. Όσοι δε, έχοντας ζητήσει άφεση από τον Θεό, την έχουμε λάβει πολλές φορές, έτσι ώστε να μην υφιστάμεθα εξαιτίας αυτού κανένα κακό, αλλά δεν καταδεχόμαστε να παρέχουμε το ίδιο στον πλησίον μας, είμαστε όμοιοι με εκείνον τον πονηρό δούλο, ο οποίος, αφού έλαβε από τον κύριό του άφεση για χρέος μυρίων ταλάντων, δεν συγχώρεσε τον σύνδουλό του που τον παρακαλούσε για εκατό δηνάρια. Προς αυτόν δικαίως απευθυνόμενος ο Κύριος είπε: «Πονηρέ δούλε, όλη εκείνη την οφειλή σου τη χάρισα, επειδή με παρακάλεσες. δεν έπρεπε και εσύ να συγχωρέσεις τον σύνδουλό σου;» «Και οργισμένος», λέει, «τον παρέδωσε στους βασανιστές, μέχρις ότου αποδώσει όλο το οφειλόμενο.»

Αλλά ο θεαρχικός ιεροτελεστής ακολούθησε άλλη οδό· και αυτό, παρότι είναι χωρισμένος από τους αμαρτωλούς, όπως λένε τα ιερά λόγια, και θεωρεί ως απόδειξη της αγάπης προς τον ίδιο την επιεικέστατη ποιμαντική μέριμνα των προβάτων. Και αποκαλεί μεν πονηρό εκείνον που δεν χάρισε την οφειλή στον σύνδουλό του ούτε του μετέδωσε έστω και μερικώς την πάμπολλη αγαθότητα που του είχε δωρηθεί, και κρίνει δίκαιο να υποστεί τα ανάλογα· πράγμα το οποίο είναι αναγκαίο να σεβαστούμε και εγώ και ο Δημόφιλος. Διότι, ακόμη και για εκείνους που ασεβούν απέναντί του, κατά την ίδια την ώρα του πάθους, εξασφαλίζει άφεση από τον Πατέρα, και επιτιμά τους μαθητές, επειδή αξίωσαν να καταδικαστούν ανελέητα για ασέβεια οι Σαμαρείτες που τον είχαν εκδιώξει.

Και εσείς που δίνετε εντολές και διατάζετε, τόσο οι πρώτοι όσο και οι επόμενοι, σας παρακαλώ, μην επιβάλλετε τις διαταγές, τις προσταγές και τα καθήκοντα στους διακονούντες έτσι απλά και στην τύχη, μέσα από αυταρχικά προστάγματα και εξουσία στερημένη από συμπόνια και διάκριση, αλλά με αγαπητική φειδώ, με προσεκτική στάθμιση και με δοκιμασμένο φρόνημα, ώστε να μην ειπωθεί και για εσάς «αυτός που δημιουργεί κόπο με τις προσταγές του», ούτε εκείνο που είπε ο Κύριος στον πονηρό δούλο: «Όλη εκείνη την οφειλή σου τη χάρισα, επειδή με παρακάλεσες· δεν έπρεπε και εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλό σου, όπως και εγώ σε ελέησα;». Απεναντίας, να εφαρμόζεται μάλλον εκείνο που ειπώθηκε στις Πράξεις των Αποστόλων: «Ας εκλέξουμε άνδρες πλήρεις Αγίου Πνεύματος και σοφίας, τους οποίους θα καταστήσουμε υπεύθυνους για αυτή την ανάγκη», ώστε, ασκώντας με τέτοιον τρόπο την ιερή διακονία, να αξιωθείτε τους ίδιους μισθούς με εκείνους. Ανάμεσά τους ξεχώριζε ο Στέφανος, ο οποίος υπήρξε και ο πρώτος από τους μάρτυρες και ένας από τους αποστόλους. Συνεπώς, δεν είναι μικρό πράγμα να έχει ταχθεί κανείς στη διακονία εκείνου, αλλά είναι και μεγάλο και φοβερό και απρόσιτο.

Και αφού τον άρπαξε, τον έπνιγε, λέγοντας: «Απόδωσέ μου ό,τι μου οφείλεις». Πέφτοντας λοιπόν ο σύνδουλός του στα πόδια του, τον παρακαλούσε λέγοντας: «Μακροθύμησε μαζί μου, και θα σου τα αποδώσω όλα». Εκείνος όμως δεν ήθελε· αλλά πήγε και τον έβαλε στη φυλακή, ώσπου να αποδώσει το οφειλόμενο. Αφού βγήκε εκείνος που είχε συγχωρηθεί, έτσι πνίγει τον σύνδουλό του· διότι κανείς που μένει στον Θεό δεν είναι ασυμπαθής· ασυμπαθής είναι εκείνος που έχει εξέλθει από τον Θεό και είναι ξένος προς Αυτόν. Τόση λοιπόν ήταν η απανθρωπία του, ώστε, ενώ του είχαν συγχωρηθεί τα μεγαλύτερα —διότι ήταν δέκα χιλιάδες τάλαντα— για τα μικρότερα —διότι ήταν εκατό δηνάρια— να μη δείξει καθόλου συγγνώμη, ούτε καν αναβολή να δώσει. Και όμως ο σύνδουλος λέει τα ίδια λόγια, υπενθυμίζοντάς του εκείνα με τα οποία και ο ίδιος είχε σωθεί· διότι λέει: «Μακροθύμησε μαζί μου, και θα σου αποδώσω». «Όταν δε οι σύνδουλοί του είδαν όσα έγιναν, λυπήθηκαν πάρα πολύ. Και αφού ήλθαν, διηγήθηκαν καθαρά στον κύριό τους όλα όσα έγιναν». Από εδώ φαίνεται ότι οι άγγελοι μισούν το κακό και αγαπούν το αγαθό· διότι αυτοί είναι οι σύνδουλοι. Και δεν τα λένε αυτά στον Κύριο σαν να τα αγνοεί, αλλά για να μάθεις εσύ ότι οι άγγελοι είναι έφοροί μας και ότι αγανακτούν εναντίον των απανθρώπων. «Τότε ο κύριός του, αφού τον κάλεσε, του λέει: Δούλε πονηρέ, όλο εκείνο το χρέος σού το χάρισα, επειδή με παρακάλεσες· δεν έπρεπε και εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλό σου, όπως και εγώ σε ελέησα;»