Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 18:34

Εάν όμως δεν προσφέρεις ούτε καν αυτό που έλαβες ακέραιο, τότε σε παραδίδει στους βασανιστές έως ότου αποδώσεις όλο το οφειλόμενο. Εάν, πέφτοντας, προσκυνήσεις μετανοώντας και λέγοντας: «Κύριε, δείξε μακροθυμία σε εμένα και θα σου τα αποδώσω», τότε υπολογίζει την εξομολόγησή σου και τη μετάνοιά σου ως καταβολή του κεφαλαίου. Διότι, εάν ο χρεοφειλέτης των μυρίων ταλάντων, επικαλούμενος τη μακροθυμία του Θεού, κατέστησε το χρεόγραφο άκυρο, και εάν αυτός από τον οποίο απαιτείται λόγος για μύριες ψυχές, ως αρχιερέας ή δάσκαλος, κέρδισε με την ικεσία την ευσπλαχνία του Θεού, και ο κύριός του τον σπλαχνίστηκε και του χάρισε όλο το οφειλόμενο, πολύ περισσότερο ο καθένας από εμάς θα εξευμενίσει τον Θεό, μετανοώντας για όσα αμάρτησε και προσευχόμενος και εξομολογούμενος και λέγοντας: «Ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής». Ασθενώ και ατονώ για την απόδοση του χρέους· «ελέησέ με, Κύριε», και μην με παραδώσεις στους βασανιστές αγγέλους ως εκτελεστές, αλλά κρύψε τον δανειστή και δείξε τον ιατρό και με το έλεός σου ανάλαβε εμένα που ασθένησα. «Γιάτρεψέ με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου.» Και γιατί είπε: «Γιάτρεψέ με, Κύριε»; Παρακάλεσε Εκείνον που τον παιδαγώγησε και τον μαστίγωσε λόγω της αμαρτίας, να γίνει σε αυτόν και ιατρός λόγω της μετάνοιάς του.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΜΒ΄. Εάν δε, ενώ απολογείται εκείνος που προκάλεσε τη λύπη, δεν θέλει να συμφιλιωθεί εκείνος που λυπήθηκε; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Είναι φανερή η κρίση του Κυρίου για έναν τέτοιο άνθρωπο στην παραβολή του δούλου προς τον σύνδουλό του, ο οποίος, αν και παρακαλούνταν, δεν ήθελε να δείξει μακροθυμία· «Βλέποντας δε», λέει, «οι σύνδουλοι τα όσα έγιναν, τα ανέφεραν λεπτομερώς στον κύριό τους· και ο κύριος, αφού οργίστηκε, ανακάλεσε τη χάρη του προς αυτόν και τον παρέδωσε στους βασανιστές, έως ότου αποδώσει το οφειλόμενο».

Ματθ. 18, 24-35 Ενώ ο Θεός των πάντων μάς συγχωρεί τα βαριά αμαρτήματα, τα οποία υποδηλώνονται με τα πολλά «τάλαντα», εάν εμείς οι ίδιοι δεν συγχωρούμε στους «συνδούλους» μας τα εκατό «δηνάρια», δηλαδή τα λίγα κοσμικά πταίσματα, τότε εξαιτίας της έμφυτης σε αυτούς αποστροφής προς το κακό, οι άγγελοι που έχουν τεθεί ως προστάτες μας και βρίσκονται κάτω από τον ίδιο ζυγό της δεσποτείας του Θεού με εμάς, προβαίνουν σε καταγγελία ενώπιον του Θεού, όχι για να του το γνωστοποιήσουν επειδή δήθεν το αγνοεί —διότι ως Θεός γνωρίζει τα πάντα— αλλά μάλλον ζητώντας, όπως είναι εύλογο, να παιδαγωγηθούν ωφέλιμα εκείνοι που επιλέγουν να περιφρονούν και να αψηφούν τους νόμους της φιλαλληλίας. Και αν υποστούμε την καταδίκη για αυτά, είτε παιδαγωγούμαστε κατά τον παρόντα βίο παραδιδόμενοι σε πειρασμούς και αρρώστιες σαν σε κάποιους «βασανιστές», είτε βεβαίως τιμωρούμαστε στον μέλλοντα αιώνα. Το ότι ο Θεός παιδαγωγεί με σκοπό την μετάνοια, μεταπλάθοντας προς το καλύτερο τον απειθή και δύστροπο, είναι εύκολο να το διαπιστώσει κανείς· διότι η Θεία Γραφή είναι γεμάτη από τέτοια παραδείγματα, όπως είναι το σοφά ειπωμένο «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται» και πάλι «για χάρη της παιδαγωγίας υπομένετε» και τα εξής.

«Εάν αμαρτήσει απέναντί σου ο αδελφός σου». Εδώ (ο Κύριος) θέλει να είναι συγχωρητικοί προς εκείνους που σφάλλουν όσοι έχουν πνευματική προκοπή, θεραπεύοντας μια φοβερή ασθένεια που συχνά ριζώνει μέσα τους, αποκόπτοντας την αυστηρότητα απέναντι σε όσους πταίουν. Διότι συνηθίζουμε να υπερηφανευόμαστε, ώστε να μην αποδεχόμαστε ούτε τις παρακλήσεις εκείνων που έχουν αμαρτήσει, ούτε τις ικεσίες όσων μεσολαβούν υπέρ αυτών· και ούτε καν αναλογιζόμαστε ότι και εμείς οι ίδιοι ως άνθρωποι σφάλλουμε και έχουμε ανάγκη τη συγγνώμη του μεγάλου Κριτή. Εύλογα, λοιπόν, στο Ευαγγέλιο του Ματθαίου έχει χρησιμοποιήσει και την παραβολή, στην οποία εισάγονται οφειλέτες, από τους οποίους ο ένας χρωστούσε μύρια τάλαντα, τα οποία και του χαρίστηκαν όταν προσέπεσε ικετεύοντας· ο άλλος εκατό δηνάρια, για τα οποία τον έπνιγε εκείνος στον οποίο είχαν χαριστεί τα πολλά εκείνα τάλαντα. Μέσω αυτής διδάσκει ότι δεν είναι δυνατόν με άλλον τρόπο να κερδίσει κανείς τη Βασιλεία, ακόμη κι αν κατορθώσει πολλά, εάν δεν μιμηθεί τον αγαθό Θεό ως προς την αμνησικακία· επειδή η Βασιλεία, που αποδέχεται τους άξιους μέσω της κρίσης, δεν αποδέχεται εκείνους που δεν είναι συγχωρητικοί και δεν μιμούνται ως προς αυτό τον αγαθό Κριτή των πάντων.

ΙΑʹ. Ακόμη λίγο, και ο κόσμος παρέρχεται, και η σκηνή καταλύεται. Ας αξιοποιήσουμε τον καιρό· με τα πρόσκαιρα ας αγοράσουμε τα μόνιμα. Καθένας από εμάς υπόκειται σε επιτίμια· και ο χους φέρει πολλά οφλήματα. Ας συγχωρήσουμε, για να συγχωρηθούμε· ας προσφέρουμε άφεση, για να ζητήσουμε άφεση. Βλέπεις στο Ευαγγέλιο: Εισάγεται κάποιος χρεώστης πολλών ταλάντων, και του χαρίζεται το χρέος· διότι προσάγεται σε αγαθό κύριο. Και ενώ συγχωρείται, ο ίδιος δεν συγχωρεί· διότι είναι δούλος και κατά την προαίρεση· αλλά την φιλανθρωπία της οποίας έτυχε για το μεγαλύτερο χρέος, αυτήν δεν τη μεταδίδει στον ομόδουλό του για το μικρότερο, ούτε, αν μη τι άλλο, ακολουθώντας το παράδειγμα της μεγαλοψυχίας ως προς το ξένο χρέος· και ο κύριος αγανακτεί.

Επομένως, πρέπει να μεριμνούμε είτε να διαφυλάξουμε την ψυχή μας εντελώς αμιγή και αμέτοχη από τα μολύσματα της κακίας, είτε, εάν αυτό είναι εντελώς αδύνατο εξαιτίας του εμπαθούς της φύσεώς μας, οι αποτυχίες ως προς την αρετή να είναι κατά το δυνατόν μέτριες και εύκολα θεραπεύσιμες. Διότι η ευαγγελική διδασκαλία αναφέρει και κάποιον οφειλέτη δέκα χιλιάδων ταλάντων, και πεντακοσίων δηναρίων, και πενήντα, καθώς και ενός κοδράντη, που είναι το έσχατο από τα νομίσματα· γνωρίζει δε ότι η δίκαιη κρίση του Θεού επεκτείνεται σε όλα, και ότι εντείνει την ανάγκη της απαιτήσεως ανάλογα με το βάρος του χρέους, χωρίς να παραβλέπει ούτε τα ελάχιστα. Την δε απόδοση αυτών των χρεών το Ευαγγέλιο είπε ότι δεν γίνεται με την εξόφληση χρημάτων, αλλά με την παράδοση του οφειλέτη στους βασανιστές, έως ότου, όπως λέει, αποδώσει όλο το οφειλόμενο· το οποίο δεν είναι τίποτε άλλο, παρά το να εξοφλήσει μέσω της βασάνου το αναγκαίο χρέος, δηλαδή το χρέος της συμμετοχής στα λυπηρά, για τα οποία κατέστη υπόχρεος κατά τη διάρκεια του βίου του, επειδή από απερισκεψία επέλεξε την ηδονή καθαρή και αμιγή από το αντίθετό της (τη λύπη), και έτσι, αφού αποβάλει εντελώς ό,τι του είναι ξένο, το οποίο είναι η αμαρτία, και αφού απεκδυθεί την αισχύνη των χρεών, να βρεθεί σε κατάσταση ελευθερίας και παρρησίας. Η δε ελευθερία είναι η εξομοίωση προς το αδέσποτο και αυτεξούσιο, η οποία μας είχε δωρηθεί εξαρχής από τον Θεό, αλλά συγκαλύφθηκε από την αισχύνη των χρεών.

Εσύ όμως μην αναζητάς τόκο από τον χαλκό και τον χρυσό, τις άγονες αυτές ύλες, μήτε να εξαναγκάζεις τη φτώχεια να κάνει όσα κάνουν οι πλούσιοι, μήτε να απαιτείς να δίνει περισσεύματα αυτός που ικετεύει για το κεφάλαιο. Ή μήπως δεν γνωρίζεις ότι η ανάγκη δανείου είναι μια εύσχημη αίτηση ελέους; Γι' αυτό και ο Νόμος, το εισαγωγικό γράμμα της ευσέβειας, παντού απαγορεύει τον τόκο: «Εάν δανείσεις αργύριο στον αδελφό σου, δεν θα τον πιέζεις ασφυκτικά». Και η Χάρις, η οποία πλεονάζει από την πηγή της αγαθότητας, νομοθετεί τη συγχώρηση των οφειλών, άλλοτε μεν δείχνοντας καλοσύνη και λέγοντας: «Και εάν δανείζετε σε εκείνους από τους οποίους ελπίζετε να τα λάβετε πίσω», και αλλού, μέσα σε μια παραβολή, τιμωρώντας πικρά τον σκληρό εκείνο δούλο, ο οποίος δεν σπλαχνίστηκε τον σύνδουλό του που τον ικέτευε ούτε του χάρισε το ευτελές χρέος των εκατό δηναρίων, ενώ ο ίδιος είχε λάβει τη συγχώρηση των μυρίων ταλάντων. Ο δε Σωτήρας μας και διδάσκαλος της ευσέβειας, παραδίδοντας στους μαθητές Του τον κανόνα και τον απέριττο τύπο της προσευχής, συμπεριέλαβε στα λόγια της ικεσίας και τούτο ως το πλέον αναγκαίο και πρώτο που αρκεί για να δυσωπήσει τον Θεό: «Και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, καθώς και ημείς αφήκαμεν τοις οφειλέταις ημών». Πώς λοιπόν θα προσευχηθείς, τοκογλύφε; Με ποια συνείδηση θα ζητήσεις αγαθό αίτημα από τον Θεό, εσύ που τα παίρνεις όλα και δεν έμαθες να δίνεις; Ή μήπως δεν γνωρίζεις ότι η προσευχή σου αποτελεί υπενθύμιση της μισανθρωπίας σου; Τι συγχώρησες και ζητάς συγγνώμη; Ποιον ελέησες και επικαλείσαι τον Ελεήμονα;

Ο δε Ματθαίος μέσα από παραβολές αναφώνησε, μεταφέροντας τον δεσποτικό λόγο και λέγοντας: «Δούλε πονηρέ, σου χάρισα όλη εκείνη την οφειλή, επειδή με παρακάλεσες· δεν έπρεπε κι εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλό σου, όπως κι εγώ σε ελέησα;» Και οργισμένος ο κύριος τον παρέδωσε στους βασανιστές, έως ότου του αποδώσει όλο το οφειλόμενο χρέος. Τότε θα σε καταλάβει η ανώφελη μεταμέλεια, και θα σε κυριεύσουν βαρείς στεναγμοί και αδυσώπητη κόλαση· πουθενά δεν θα υπάρχει χρυσός για να βοηθήσει, ούτε άργυρος για να υπερασπιστεί, και η απόδοση των τόκων θα είναι πιο πικρή και από τη χολή. Αυτά δεν είναι λόγια προς εκφοβισμό, αλλά αληθινά γεγονότα, που βεβαιώνουν την κρίση πριν από την ίδια την εμπειρία της, από τα οποία είναι καλό να φυλάγεται ο συνετός και εκείνος που προνοεί για το μέλλον.

Στον μέλλοντα αιώνα όμως δεν είναι δυνατόν να υφιστάμεθα βία ο ένας από τον άλλον, ούτε να προσκυνάμε και να ικετεύουμε αλλήλους· διότι ένας είναι εκείνος, ενώπιον του οποίου τότε θα κάμψει κάθε γόνυ επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων. Αλλά εξαιτίας της τόσο μεγάλης ασπλαχνίας προς τον σύνδουλο, λέγει, οι άλλοι σύνδουλοι λυπούνται πάρα πολύ και αναφέρουν με λεπτομέρεια στον Κύριο όλα όσα συνέβησαν· και εκείνος, αφού οργίστηκε και έλεγξε τον άσπλαχνο δούλο, τον παρέδωσε στους βασανιστές, έως ότου αποδώσει όλο το οφειλόμενο χρέος.

Αυτό θα μπορούσε να το δει κανείς να συντελείται και κατά τον παρόντα αιώνα, αλλά κυρίως ανήκει στον μέλλοντα. Διότι εκεί και ο έλεγχος θα είναι περιφανής, και η απόφαση ανελέητη, και το βάσανο ατελεύτητο, «μέχρις ότου», λέει, «αποδώσει όλο το οφειλόμενο χρέος». Αυτό όμως, δηλαδή το να βρεθεί από εμάς ανταπόδοση ίση με τις οφειλές μας προς τον Θεό, είναι από τα αδύνατα. Επομένως, το «μέχρις ότου αποδώσει τα πάντα» υποδηλώνει το αιώνιο βάσανο. Αλλά πώς όλα εκείνα τα στοιχεία της παραβολής συντελούνται εδώ, δηλαδή το βασιλικό βήμα, ο έλεγχος των οφειλετών, η απαίτηση και η καταδίκη μετά τους ελέγχους, και μετά την καταδίκη η άφεση, και πάλι η καταδίκη, και όλα τα εξής; Ο ναός αυτός του Θεού στέκεται σαν ένας άλλος ουρανός μέσα στο ιερό καταπέτασμα, έχοντας, σαν σε υπερουράνιες σκηνές, τον δεσποτικό θρόνο, πάνω στον οποίο καθόμενος ο βασιλιάς των πάντων ζητά αοράτως λογαριασμό από τους δούλους του, από όλους εμάς που παραστεκόμαστε εδώ και προσευχόμαστε.

Ορθώς λοιπόν λέγαμε και στην αρχή, ότι είναι ο δικός Του Πατέρας, αυτόν που ο Κύριος παρουσιάζει εδώ μέσω της παραβολής ως βασιλιά και κριτή. Διότι δεν είπε εδώ, «εγώ θα παραδώσω τον αμείλικτο στους βασανιστές», αλλά «ο Πατέρας μου ο επουράνιος».

Εφόσον λοιπόν οφείλεις τόσα πολλά και τόσο μεγάλα τάλαντα στον Θεό, και ενώ ζήτησες μόνο μακροθυμία, έλαβες από Αυτόν τέλεια άφεση του χρέους, έπειτα για μια μικρή οφειλή χρημάτων (διότι αυτό είναι τα δηνάρια), όταν ο οφειλέτης σύνδουλός σου ζητά μακροθυμία, δεν θα την παράσχεις με προθυμία; Επομένως, δικαίως θα σου απαιτηθούν τα πάντα. διότι πώς δεν είναι δίκαιο και να υποστείς την αφαίρεση των πάντων, αλλά και να υποστείς επιπρόσθετα την καταδίκη για την αγνωμοσύνη σου;

Βʹ. Αλλά υπάρχουν μερικοί άνθρωποι γεμάτοι από τόση ανοησία, ώστε να θεωρούν ψευδείς τις θεόπνευστες Γραφές και να παρερμηνεύουν αλληγορικά τη δικαιοσύνη του Θεού. Διότι έχω ακούσει κάποιους φιλαμαρτήμονες, οι οποίοι κατέχονται από πολλή φιληδονία, να λέγουν τέτοια πράγματα, ότι δηλαδή ο Θεός τα απείλησε αυτά για να φοβίσει τους ανθρώπους· διότι, μη γένοιτο, δεν είναι δυνατόν να τιμωρήσει κάποιον, αφού είναι ελεήμων, και μάλιστα από εκείνους που τον έχουν επιγνώσει. Ακούστε, λοιπόν, εσείς οι άνθρωποι που έχετε χάσει τον νου σας, εσείς που πείθεστε στην υποβολή του μισόκαλου, ο οποίος χαίρεται με την απώλειά σας. Διότι, προκειμένου να μην φοβηθούμε και αλλάξουμε τη ζωή μας προς το ενάρετο, και αποφύγουμε τα βασανιστήρια της κολάσεως, γι' αυτόν τον λόγο μας οδήγησε σε αυτήν την αφοβία· ώστε, αμελώντας στην παρούσα ζωή, να ρίξουμε τους εαυτούς μας στον ίδιο τον πυθμένα του άδη. Πείτε μου, λοιπόν, εσείς που βγάζετε τον Θεό ψεύτη, εσείς που θεωρείτε τις άγιες Γραφές ως απλά και μόνο κενά λόγια, και όχι ως αλήθεια, τι νομίζετε, ω ανόητοι; Δεν κολάζεται εκείνος ο πλούσιος, ο οποίος περιφρόνησε τον Λάζαρο; Δεν αποβάλλονται από τον νυμφώνα οι μωρές παρθένες; Δεν αναχωρούν στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του εκείνοι που δεν έθρεψαν τον Χριστό; Δεν ρίπτεται στο πυρ, δεμένος χειροπόδαρα, εκείνος που φορούσε ρυπαρά ενδύματα; Δεν παραδίδεται στους βασανιστές εκείνος που απαίτησε τα εκατό δηνάρια;

Γι' αυτόν τον λόγο, εδώ θα μάθεις από την εμπειρία σου πόσων κακών έγινες αίτιος στον εαυτό σου. Και οργισθείς ο κύριός του, τον παρέδωσε στους βασανιστές. Δες τον και τώρα να οργίζεται για την απανθρωπιά προς τον σύνδουλο, και να τον παραδίδει στους βασανιστές· και αυτό που δεν έπραξε προηγουμένως, όταν ήταν υπόλογος για τόσα πολλά χρέη, τώρα προστάζει να γίνει. Διότι τον παρέδωσε στους βασανιστές, μέχρις ότου αποδώσει όλο το χρέος· μέχρις ότου, λέει, καταβάλει τα μύρια τάλαντα, για τα οποία είχε ήδη λάβει συγχώρηση και είχε αναχωρήσει. Πολύ μεγάλη και ανέκφραστη είναι η φιλανθρωπία του Θεού· διότι, όταν μεν ο Ίδιος απαιτούσε την εξόφληση του χρέους, επειδή εκείνος Τον ικέτευσε, τον συγχώρησε· όταν όμως τον είδε να γίνεται σκληρός και απάνθρωπος απέναντι στον σύνδουλό του, τότε πλέον ανακαλεί τη δική Του δωρεά, δείχνοντάς του μέσα από τα ίδια τα γεγονότα ότι δεν αδίκησε τόσο εκείνον, όσο τον ίδιο του τον εαυτό. Και όπως ακριβώς εκείνος τον έριξε στη φυλακή, μέχρις ότου αποδώσει το χρέος, έτσι και Αυτός τον παρέδωσε στους βασανιστές, μέχρις ότου καταβάλει όλη την οφειλή. Αυτά δε, δεν τα είπε απλώς για τάλαντα και δηνάρια, αλλά ο λόγος αφορά την αμαρτία και το μέγεθος των σφαλμάτων, ώστε να μάθουμε ότι, ενώ εμείς οφείλουμε να δώσουμε λόγο στον Δεσπότη για αμέτρητα σφάλματα, εξαιτίας της ανέκφραστης φιλανθρωπίας Του δεχόμαστε από Αυτόν συγχώρηση.

Αναλογίσου, λέγει, πόσα σου έχει συγχωρήσει ο Θεός, πώς εσύ σώθηκες κατά χάριν· μιμήσου τον Δεσπότη. Του εύχεται δε την ειρήνη· και ευλόγως. Διότι τότε έρχεται και αυτή, όταν τον μιμούμαστε, όταν παραμένει η χάρις· επειδή και εκείνος ο δούλος, ο οποίος στάθηκε ανελέητος απέναντι στον σύνδουλό του, ενόσω δεν απαιτούσε τα εκατό δηνάρια, παρέμενε και η χάρις του κυρίου του· όταν όμως τα απαίτησε, του αφαιρέθηκε και παραδόθηκε στους βασανιστές.

Τίποτε δεν παροξύνει τόσο τον Θεό, όσο το να είναι κανείς ανελεήμων. Παρουσιάστηκε σε αυτόν κάποιος που του όφειλε δέκα χιλιάδες τάλαντα, και, επειδή τον σπλαχνίστηκε, του τα χάρισε· σε εκείνον όμως ένας σύνδουλός του όφειλε εκατό δηνάρια, και τον έπνιγε· για τον λόγο αυτόν ο κύριος τον παρέδωσε στους βασανιστές, μέχρι να αποδώσει το οφειλόμενο. Ακούγοντας αυτά, ας είμαστε ελεήμονες προς όσους μας οφείλουν, είτε πρόκειται για χρήματα είτε για αμαρτήματα· κανείς ας μην είναι μνησίκακος, εάν βεβαίως δεν επιθυμεί να αδικήσει τον εαυτό του. Διότι, μη συγχωρώντας, δεν λυπείς τόσο εκείνον, όσο αδικείς τον ίδιο σου τον εαυτό.

Εσύ όμως, ενώ δεν απολαμβάνεις την ηδονή του πλούτου, περιφέρεσαι συγκεντρώνοντας για τον εαυτό σου τα κακά του πλούτου: έχθρες, φιλονικίες και μάχες. Και πνίγεις τον αδελφό σου, του σφίγγεις τον λαιμό, και τον ρίχνεις κάτω δημόσια, μπροστά στα μάτια όλων· και δεν αντιλαμβάνεσαι ότι εσύ ο ίδιος μάλλον ασχημονείς, μιμούμενος τις ορμές των άλογων ζώων, ή μάλλον γινόμενος χειρότερος και από εκείνα; Διότι σε εκείνα όλα είναι κοινά, και ζουν κοπαδιαστά το ένα με το άλλο, και συμπορεύονται· σε εμάς όμως τίποτα δεν είναι κοινό, αλλά όλα είναι άνω κάτω: μάχες, φιλονικίες, λοιδορίες, απέχθειες και ύβρεις. Και ούτε τον ουρανό σεβόμαστε, στον οποίο κληθήκαμε όλοι από κοινού, ούτε τη γη που Εκείνος παραχώρησε ως κοινή σε όλους, ούτε καν την ίδια μας τη φύση· αλλά όλα τα έχει παρασύρει και αφανίσει ο θυμός και ο έρωτας των χρημάτων. Δεν είδες εκείνον που χρωστούσε τα δέκα χιλιάδες τάλαντα, και έπειτα, μετά τη διαγραφή αυτού του χρέους, έπνιγε τον σύνδουλό του για εκατό δηνάρια, πόσα δεινά υπέστη και πώς παραδόθηκε σε αθάνατη κόλαση; Δεν φοβάσαι το παράδειγμα αυτό; Δεν τρέμεις μήπως πάθεις και εσύ τα ίδια; Διότι και εμείς οφείλουμε στον Δεσπότη χρέη πολλά και μεγάλα· αλλ' όμως Εκείνος μας ανέχεται και μακροθυμεί, και ούτε μας πιέζει ασφυκτικά, όπως κάνουμε εμείς στους συνδούλους μας, ούτε μας σφίγγει τον λαιμό και μας πνίγει. Καίτοι, εάν ήθελε να απαιτήσει από εμάς έστω και το πολλοστό μέρος από αυτά, προ πολλού θα είχαμε χαθεί.

Το ίδιο κάνουν και οι δάσκαλοι· δεν προχωρούν τα παιδιά στις συλλαβές, προτού δουν ότι έχει εμπεδωθεί μέσα τους η γνώση των γραμμάτων. Τις προάλλες, λοιπόν, αφού σας αναγνώσαμε την παραβολή των εκατό δηναρίων και των δέκα χιλιάδων ταλάντων, σας δείξαμε πόσο μεγάλο κακό είναι η μνησικακία. Διότι εκείνον που δεν τον κατέστρεψαν τα δέκα χιλιάδες τάλαντα, τον καταπόντισαν τα εκατό δηνάρια, και ανακάλεσε τη συγχώρηση που του είχε δοθεί, και ακύρωσε τη δωρεά, και, ενώ είχε απαλλαγεί από τις ευθύνες, τον οδήγησε και πάλι στο δικαστήριο και από εκεί τον έριξε στη φυλακή, και έτσι τον παρέδωσε σε αιώνια τιμωρία. Σήμερα, όμως, θα κατευθύνουμε τον λόγο μας σε ένα άλλο θέμα.

Ο Δαβίδ δεν είχε ακούσει την παραβολή των μυρίων ταλάντων και των εκατό δηναρίων· δεν είχε ακούσει ο Δαβίδ την προσευχή που λέει: «Συγχωρήστε στους ανθρώπους τα οφλήματά τους, όπως και ο ουράνιος Πατέρας σας»· δεν είχε δει τον Χριστό σταυρωμένο, ούτε το τίμιο αίμα να εκχέεται, ούτε είχε ακούσει τους αναρίθμητους λόγους περί φιλοσοφίας· δεν απήλαυσε μια τόσο μεγάλη θυσία, ούτε μετέσχε στο Δεσποτικό αίμα, αλλά, μολονότι ανατράφηκε με νόμους ατελέστερους που δεν απαιτούσαν τίποτα τέτοιο, έφτασε στην ίδια την κορυφή της εν χάριτι φιλοσοφίας.

Επειδή όμως αυτός δεν είχε να τα επιστρέψει, ο κύριος διέταξε να πουληθεί ο ίδιος, και η γυναίκα του, και τα τέκνα του, και όλα όσα είχε, και να εξοφληθεί το χρέος. Πέφτοντας λοιπόν ο δούλος εκείνος στα πόδια του, τον παρακαλούσε, λέγοντας: Κύριε, δείξε μακροθυμία σε εμένα, και θα σου τα αποδώσω όλα. Σπλαχνιζόμενος δε ο κύριος του δούλου εκείνου, τον άφησε ελεύθερο και του χάρισε το δάνειο. Βγαίνοντας όμως εκείνος, βρήκε έναν από τους συνδούλους του, ο οποίος του όφειλε εκατό δηνάρια, και πιάνοντάς τον, τον έπνιγε λέγοντας: Απόδωσέ μου ό,τι μου οφείλεις. Πέφτοντας λοιπόν ο σύνδουλός του στα πόδια του, τον παρακαλούσε λέγοντας: Δείξε μακροθυμία σε εμένα, και θα σου τα αποδώσω όλα. Εκείνος όμως δεν ήθελε, αλλά αφού έφυγε, τον έβαλε στη φυλακή, έως ότου αποδώσει το οφειλόμενο. Βλέποντας δε οι σύνδουλοί του τα γενόμενα, αγανάκτησαν και πηγαίνοντας τα ανέφεραν λεπτομερώς στον κύριό τους. Τότε, αφού τον κάλεσε ο κύριός του, του είπε: Δούλε πονηρέ, όλη εκείνη την οφειλή σού τη χάρισα, επειδή με παρακάλεσες· δεν έπρεπε και εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλόν σου, όπως ακριβώς και εγώ σε ελέησα; Τότε τον παρέδωσε στους βασανιστές, έως ότου αποδώσει όλα τα οφειλόμενα σε αυτόν. Έτσι θα πράξει σε εσάς και ο Πατέρας μου ο ουράνιος, εάν δεν συγχωρήσετε ο καθένας τον αδελφό του μέσα από τις καρδιές σας για τα παραπτώματά τους.

Διότι και αυτός, εάν θυμόταν τα μύρια τάλαντα, δεν θα θυμόταν τα εκατό δηνάρια. Επειδή όμως τα λησμόνησε εκείνα, για τον λόγο αυτόν έπνιγε τον σύνδουλό του για τούτα· και θέλοντας να απαιτήσει τα λίγα, ούτε εκείνα απέκτησε, αλλά επισώρευσε στο δικό του κεφάλι το βάρος των μυρίων ταλάντων.

Εκείνος γνώριζε καλά ότι δεν κάνει λόγο τώρα υπέρ μίας μόνο πόλεως, αλλά υπέρ ολόκληρης της Ανατολής· διότι η δική μας πόλη είναι κεφαλή και μητέρα των πόλεων που βρίσκονται στην Ανατολή. Γι' αυτόν τον λόγο υπέμεινε κάθε κίνδυνο, και τίποτα δεν μπόρεσε να τον συγκρατήσει εδώ. Γι' αυτό, ευελπιστώ ότι οι ελπίδες μας θα είναι αγαθές· διότι ο Θεός δεν θα παραβλέψει τόση προθυμία και σπουδή, ούτε θα επιτρέψει να επιστρέψει άπρακτος ο θεράποντάς Του. Γνωρίζω ότι εκείνος, και μόνο με την εμφάνισή του, αντικρίζοντας τον ευσεβή βασιλέα, θα μπορέσει αμέσως, από την ίδια του την όψη, να καταστείλει τον θυμό του. Διότι των αγίων όχι μόνο τα λόγια, αλλά και αυτά τα ίδια τα πρόσωπα είναι γεμάτα από πνευματική χάρη. Επειδή δε αυτός είναι πλήρης πολλής σοφίας και έμπειρος στους θείους νόμους, θα του πει ό,τι ακριβώς είπε και ο Μωυσής προς τον Θεό: «Αν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρησέ την· ειδάλλως, θανάτωσε και εμένα μαζί τους». Τέτοια είναι άλλωστε τα σπλάχνα των αγίων, θεωρούν τον θάνατο μαζί με τα τέκνα τους γλυκύτερο από τη ζωή χωρίς αυτά. Θα προσθέσει δε και τη συνηγορία που προσφέρει η παρούσα περίοδος, και θα προβάλει το ιερό Πάσχα, υπενθυμίζοντας τον καιρό κατά τον οποίο ο Χριστός συγχώρησε τα αμαρτήματα όλης της οικουμένης· θα τον παρακαλέσει να μιμηθεί τον Δεσπότη, και θα του υπενθυμίσει επίσης εκείνη την παραβολή των μυρίων ταλάντων και των εκατό δηναρίων.

Εάν όμως προσπέσει μετανοώντας, έτσι να τον δεχθείς· διότι η συγκατάβαση είναι καλή. Και έτσι, νομίζω, ο Κύριος δεν αγανακτεί με τη συμπόνια, αλλά εξοργίζεται με την αποτομία. Αυτό ακριβώς διαπιστώνουμε και στον οφειλέτη των μυρίων ταλάντων, με την άφεση τόσων δεινών, όπου ο ίδιος, αν και παρακαλούνταν από τον σύνδουλό του, δεν του χάρισε την οφειλή των εκατό δηναρίων και για τον λόγο αυτό καταδικάστηκε στο εξώτερο σκότος. Εάν όμως κάποιος εμμένει στα ίδια, για το ζήτημα αυτό ούτε τολμώ ούτε μπορώ να εκφέρω γνώμη. Λοιπόν, ό,τι κρίνεις ορθό εν Κυρίω, αυτό να πράξεις· διότι είναι καλό το να κερδίσει κανείς μια ψυχή. Διότι εκείνος που θα επιστρέψει έναν αμαρτωλό από την πλάνη της οδού του, θα σώσει μια ψυχή από τον θάνατο και θα καλύψει πλήθος αμαρτιών του.

Βλέποντάς τον ο κύριος να οδύρεται, τον σπλαχνίστηκε και του χάρισε τα μύρια τάλαντα. Βγαίνοντας όμως εκείνος και βρίσκοντας έναν άλλο δούλο που του όφειλε εκατό δηνάρια, τον έπνιγε και τα απαιτούσε με πολλή ωμότητα και απανθρωπιά. Ακούγοντας αυτά ο κύριος, τον έριξε στη φυλακή, και το χρέος των μυρίων ταλάντων που του είχε προηγουμένως χαρίσει, του το επέβαλε και πάλι, και έτσι εκείνος έλαβε την τιμωρία για την ωμότητα που έδειξε προς τον σύνδουλό του.

Αλλά θέλεις να εκδικηθείς εκείνους που σε λύπησαν; Και για αυτόν ακριβώς τον λόγο μάλιστα, όπως προείπα, ο πλούτος πρέπει να αποφεύγεται. Διότι σε ωθεί να στρέψεις το ξίφος εναντίον του ίδιου του εαυτού σου, καθιστά βαρύτερες για σένα τις ευθύνες στη μέλλουσα ζωή και κάνει τις τιμωρίες αφόρητες. Τόσο μεγάλο κακό είναι η εκδίκηση, ώστε και τη φιλανθρωπία του Θεού ανακάλεσε και ακύρωσε τη συγχώρεση αναρίθμητων αμαρτιών που είχε ήδη δοθεί. Διότι εκείνος που έλαβε την άφεση των μυρίων ταλάντων και, με μία απλή παράκληση, απόλαυσε τόσο μεγάλη δωρεά, επειδή απαίτησε εκατό δηνάρια από τον σύνδουλό του —δηλαδή επειδή απαίτησε ικανοποίηση για τα σφάλματα που έγιναν εις βάρος του— με τη σκληρότητά του απέναντι στον ομόδουλό του εξέδωσε καταδίκη εναντίον του ίδιου του εαυτού του. Και για κανέναν άλλο λόγο, παρά μόνο για αυτό, παραδόθηκε στους βασανιστές και υπέστη βασανιστήρια και διατάχθηκε να του ζητηθούν πίσω τα μύρια τάλαντα, χωρίς να τύχει καμίας συγγνώμης ούτε ευκαιρίας για απολογία· αντιθέτως, υπέφερε τα πάνδεινα, αφού διατάχθηκε να εξοφλήσει ολόκληρο το χρέος, το οποίο προηγουμένως η φιλανθρωπία του Θεού τού είχε συγχωρήσει. Για αυτό λοιπόν, πες μου, ο πλούτος είναι για σένα τόσο περιζήτητος, επειδή σε οδηγεί με ευκολία σε μία τέτοια αμαρτία; Και όμως, για αυτόν ακριβώς τον λόγο πρέπει να τον αποστρέφεσαι ως εχθρό και πολέμιο, που είναι γεμάτος από αμέτρητους φόνους.

Τότε, αφού τον κάλεσε ο κύριός του, του λέει: «Δούλε πονηρέ, σου χάρισα όλη εκείνη την οφειλή, επειδή με παρακάλεσες· δεν έπρεπε και εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλό σου, όπως ακριβώς σε ελέησα και εγώ;» Και οργισμένος ο κύριός του, τον παρέδωσε στους βασανιστές, έως ότου ξεπληρώσει όλα όσα του όφειλε. Έτσι θα πράξει σε εσάς και ο Πατέρας σας ο ουράνιος, εάν δεν συγχωρήσετε από την καρδιά σας ο καθένας τον αδελφό του για τα παραπτώματά τους». «Εάν αμαρτήσει ο αδελφός σου, επίπληξέ τον· και εάν μετανοήσει, συγχώρησέ τον. Και εάν επτά φορές την ημέρα αμαρτήσει απέναντί σου, και επτά φορές την ημέρα επιστρέψει λέγοντας: “Μετανοώ”, να τον συγχωρήσεις». «Οφείλουμε εμείς οι δυνατοί να βαστάζουμε τις αδυναμίες των αδυνάτων, και να μην επιδιώκουμε να αρέσουμε στους εαυτούς μας.

Δεν έχω χρήματα, πώς θα σπλαχνιστώ τον φτωχό; Δεν έχεις χρήματα, αλλά έχεις θελήματα. απαρνήσου τα και μέσω αυτών εργάσου το αγαθό. Δεν μπορείς να ευεργετήσεις με το σωματικό χέρι. ευεργέτησε με την προαιρετική δεξιά. «Όταν αμαρτήσει απέναντί σου ο αδελφός σου, συγχώρεσέ τον», σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, και αυτό θα είναι για σένα μεγάλη ελεημοσύνη. Εάν ζητούμε άφεση από τον Θεό, οφείλουμε να το κάνουμε αυτό σε κάθε σφάλμα προς τον καθένα, ώστε να εκπληρωθεί το: «Συγχωρείτε και θα συγχωρεθείτε.» Είναι μεν σπουδαίο για αυτόν που έχει χρήματα να δίνει στους φτωχούς, αλλά το να ελεεί κανείς τον πλησίον για τα αμαρτήματά του είναι τόσο μεγαλύτερο για την απόκτηση της αφέσεως, όσο η ψυχή είναι εκ φύσεως πολυτιμότερη από το σώμα. Όσοι δε, έχοντας ζητήσει άφεση από τον Θεό, την έχουμε λάβει πολλές φορές, έτσι ώστε να μην υφιστάμεθα εξαιτίας αυτού κανένα κακό, αλλά δεν καταδεχόμαστε να παρέχουμε το ίδιο στον πλησίον μας, είμαστε όμοιοι με εκείνον τον πονηρό δούλο, ο οποίος, αφού έλαβε από τον κύριό του άφεση για χρέος μυρίων ταλάντων, δεν συγχώρεσε τον σύνδουλό του που τον παρακαλούσε για εκατό δηνάρια. Προς αυτόν δικαίως απευθυνόμενος ο Κύριος είπε: «Πονηρέ δούλε, όλη εκείνη την οφειλή σου τη χάρισα, επειδή με παρακάλεσες. δεν έπρεπε και εσύ να συγχωρέσεις τον σύνδουλό σου;» «Και οργισμένος», λέει, «τον παρέδωσε στους βασανιστές, μέχρις ότου αποδώσει όλο το οφειλόμενο.»

«Και οργισμένος ο κύριός του τον παρέδωσε στους βασανιστές, έως ότου αποδώσει όλα όσα του όφειλε.» Κρίνεται από φιλανθρωπία ο δεσπότης απέναντι στον δούλο, για να δείξει ότι δεν είναι αυτός, αλλά η σκληρότητα και η αγνωμοσύνη του δούλου που ακυρώνει τη δωρεά.