Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 18:6

Και εγώ, όταν διάβασα το γράμμα, αφού σκέφτηκα πολλά, κράτησα την επιστολή σε εμένα, νομίζοντας ότι θα έρθουν κάποιοι και δεν θα υπάρχει ανάγκη της επιστολής, ώστε, αν γινόταν φανερή, να μη λυπήσει πολλούς από τους εδώ. Επειδή όμως δεν ήρθε κανείς και δημιουργήθηκε η ανάγκη να παρουσιαστεί, σας ομολογώ ότι όλοι απόρησαν και έφτασαν σχεδόν στο σημείο να μην πιστεύουν εάν πράγματι γράφτηκαν τέτοια πράγματα από εσάς· διότι η επιστολή ήταν μάλλον καρπός φιλονικίας και όχι αγάπης. Εάν, λοιπόν, αυτός που την υπαγόρευσε έγραψε έτσι χάριν γλωσσικής επίδειξης, τέτοιου είδους πρακτικές αρμόζουν σε άλλους. Διότι στα εκκλησιαστικά ζητήματα δεν έχει θέση η επίδειξη λόγων, αλλά οι αποστολικοί κανόνες και η φροντίδα ώστε να μη σκανδαλιστεί κανένας από τους μικρούς μέσα στην Εκκλησία. Διότι συμφέρει, σύμφωνα με τον λόγο της Εκκλησίας, «να κρεμαστεί μυλόπετρα στον τράχηλο και να καταποντιστεί, παρά να σκανδαλίσει έστω και έναν από τους μικρούς». Εάν πάλι η επιστολή αυτή συντάχθηκε επειδή κάποιοι λυπήθηκαν εξαιτίας της μεταξύ τους μικροψυχίας (διότι δεν θα έλεγα ότι αυτή είναι η γνώμη όλων), έπρεπε αφενός να μη λυπηθούν καθόλου ούτε «να δύσει ο ήλιος επί της λύπης τους», και αφετέρου όφειλαν να μην προχωρήσουν σε τέτοιο σημείο, ώστε να την εκδηλώσουν και εγγράφως.

Του εν αγίοις πατρός ημών Αθανασίου, Αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, Επιστολή προς Δρακόντιον. Απορώ τι να γράψω. Άραγε να σε μεμφθώ ως κάποιον που παραιτείται, ή ως κάποιον που, βλέποντας τις περιστάσεις, κρύβεται από τον φόβο των Ιουδαίων; Πάντως, είτε έτσι είτε αλλιώς, η πράξη σου είναι άξια μέμψεως, αγαπητέ Δρακόντιε. Διότι δεν έπρεπε εσύ, που έλαβες τη χάρη, να κρύβεσαι, ούτε, εφόσον είσαι συνετός άνθρωπος, να δίνεις στους άλλους αφορμές για φυγή. Διότι πολλοί που το άκουσαν σκανδαλίζονται· όχι απλώς επειδή προέβης σε αυτή την πράξη, αλλά επειδή αντιλαμβάνεσαι τις περιστάσεις και τις θλίψεις που απειλούν την Εκκλησία. Και φοβάμαι μήπως, ενώ φεύγεις για να σώσεις τον εαυτό σου, βρεθείς εξαιτίας των άλλων υπόλογος ενώπιον του Κυρίου. Διότι, αν για εκείνον που σκανδαλίζει έναν από αυτούς τους μικρούς, θα ήταν προτιμότερο να κρεμαστεί μια μυλόπετρα στον λαιμό του και να καταποντιστεί· τι θα πάθεις εσύ που γίνεσαι σκάνδαλο σε τόσους πολλούς; Διότι και η παράδοξη ομοφωνία που επιτεύχθηκε στην περιοχή της Αλεξάνδρειας κατά την ανάδειξή σου, κατ' ανάγκην θα διασπαστεί εξαιτίας της δικής σου αναχώρησης· και η επισκοπή αυτής της περιοχής θα αρπαγεί από πολλούς· και μάλιστα όχι από ανθρώπους με ορθό φρόνημα, αλλά από αυτούς που γνωρίζεις και ο ίδιος. Ακόμη και οι εθνικοί που υπόσχονταν να γίνουν Χριστιανοί με τη δική σου ανάδειξη, θα παραμείνουν ειδωλολάτρες, εφόσον η Ευλάβειά σου περιφρονεί τη χάρη που της δόθηκε.

Επιστολή του ιδίου προς τον Δρακόντιο 1. Απορώ τι να γράψω. Άραγε να σε επικρίνω ως παραιτούμενο, ή ως κάποιον που, διαβλέποντας τις περιστάσεις, κρύβεται εξαιτίας του φόβου των Ιουδαίων; Πάντως, είτε έτσι είτε αλλιώς, αυτό που έπραξες είναι άξιο επικρίσεως, αγαπητέ Δρακόντιε. Διότι δεν έπρεπε, αφού έλαβες τη χάρη, να κρύβεσαι, ούτε, εφόσον είσαι συνετός, να δίνεις στους άλλους αφορμές για φυγή. Επειδή πολλοί, όταν το ακούσουν, σκανδαλίζονται· όχι απλώς επειδή πράττεις κάτι τέτοιο, αλλά επειδή το κάνεις συνεκτιμώντας τις περιστάσεις και τις θλίψεις που επικείνται στην Εκκλησία. Και φοβάμαι μήπως, ενώ φεύγεις για να σώσεις τον εαυτό σου, βρεθείς να κινδυνεύεις ενώπιον του Κυρίου εξαιτίας των άλλων. Διότι, εάν αυτός που σκανδαλίζει έναν από τους μικρούς, θα προτιμούσε να κρεμαστεί μια μυλόπετρα στον λαιμό του και να καταποντιστεί, τι θα πάθεις εσύ που γίνεσαι σκάνδαλο σε τόσους πολλούς; Επειδή και η απροσδόκητη ομοφωνία που επιτεύχθηκε στην περιοχή των Αλεξανδρέων με την εγκατάστασή σου, αναπόφευκτα θα διασπαστεί εξαιτίας της αναχωρήσεώς σου· και η επισκοπή της περιοχής αυτής θα αρπαγεί από πολλούς· και μάλιστα από πολλούς που δεν έχουν ορθό φρόνημα, αλλά από εκείνους που γνωρίζεις και ο ίδιος. Ακόμη και οι εθνικοί, οι οποίοι υπόσχονταν ότι θα γίνουν Χριστιανοί με την ανάδειξή σου, θα παραμείνουν ειδωλολάτρες, εφόσον η Ευλάβειά σου απαξιώνει τη χάρη που της δόθηκε.

Και αγνόησαν οι περί τον Ουρσάκιο, οι οποίοι έγιναν αίτιοι αυτών των πραγμάτων, πόση οργή συσσώρευσαν για τον εαυτό τους, καθώς ο Κύριος λέγει αφενός μέσω των αγίων: «Αλίμονο σε εκείνους εξαιτίας των οποίων το όνομά μου βλασφημείται μεταξύ των εθνών», και αφετέρου ο ίδιος στα Ευαγγέλια: «Όποιος, λοιπόν, σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς, τον συμφέρει να κρεμαστεί μια μυλόπετρα στον λαιμό του και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας, παρά να», όπως πρόσθεσε ο Λουκάς, «σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς».

Τότε, αφού κάλεσε ένα παιδί, λέει: «Όποιος σκανδαλίσει ένα από αυτά τα μικρά». Και, «Αν το μάτι σου και το χέρι σου σε σκανδαλίζει»· και το, «Να μην καταφρονήσετε ένα από αυτά τα μικρά». Έπειτα ακολουθεί η παραβολή των εκατό προβάτων, και το: «Αν αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, έλεγξέ τον»· και το: «Αν δύο από εσάς συμφωνήσουν, ό,τι και αν ζητήσουν, θα το λάβουν». Έπειτα λέει ο Πέτρος: «Πόσες φορές θα αμαρτήσει απέναντί μου ο αδελφός μου;» Η παραβολή εκείνου που όφειλε τα μύρια τάλαντα. Ήλθε στην Ιουδαία. Θεράπευσε πολλούς. Επέλυσε το ζήτημα του αποστασίου. Ομιλεί περί του τρόπου του ευνουχισμού. Ευλογεί τα παιδιά.

Ας είναι, λοιπόν, ένας τέτοιος άνθρωπος καταδικασμένος από την αλήθεια που κρίνει, εφόσον καθίσταται αιτία σκανδάλων σε πολλούς, δηλαδή παρακινώντας τους πάντοτε με το πονηρό του παράδειγμα προς μίμηση των ίδιων ατοπημάτων, και γινόμενος κληρονόμος του «ουαί». Και τον συμφέρει να κρεμαστεί μυλόπετρα γύρω από τον τράχηλό του και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας.

Κεφάλ. Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Όποιος δε σκανδαλίσει έναν από τους μικρούς αυτούς που πιστεύουν σε εμένα, τον συμφέρει να κρεμαστεί μύλος ονικός γύρω από τον λαιμό του και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας· και πάλι· Αλίμονο στον άνθρωπο εκείνο, διά του οποίου έρχεται το σκάνδαλο. ΠΡΟΣ ΡΩΜ.

Διότι το να υπομένει κανείς καρτερικά τις δοκιμασίες είναι άγιο, ω Ερμεία. Β. Έτσι είναι. Α. Εμπρός λοιπόν, προχωρώντας προς το ίδιο το τέλος του αγώνα μας, ας περιζώσουμε την οσφύ μας με την πιο τέλεια προθυμία, και αφού ενδυθούμε τον θώρακα της δικαιοσύνης και αναλάβουμε την πιο κοφτερή μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού, και την ασπίδα της πίστεως, όπως έχει γραφτεί, ας αντιπαραταχθούμε ανδρείως στις σοφιστείες των ετεροδόξων, οι οποίοι ακονίζουν τον νου και την αναιδή τους γλώσσα υβρίζοντας το ίδιο το θείο Πνεύμα, και λεηλατούν τον νου των πιο αδύναμων, απομακρύνοντάς τους από την απλανή και αληθινή γνώση, ρίχνοντάς τους σαν σε λάκκους της απώλειας και εκχέοντας το δηλητήριο της δικής τους ασυνεσίας, παρόλο που ο μεν νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή ορίζει ρητώς: «Όποιος άνθρωπος πατάξει οποιαδήποτε ψυχή ανθρώπου, και πεθάνει, πρέπει να θανατώνεται», ο δε Χριστός έχει πει ξεκάθαρα και απερίφραστα: «Όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα, τον συμφέρει να κρεμαστεί γύρω από τον λαιμό του μύλος ονικός και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας». Β. Πάρα πολύ μεγάλο και πραγματικά δυσβάσταχτο είναι το κρίμα τέτοιων ανθρώπων. Διότι, συμπεριφερόμενοι υβριστικά στους αδελφούς και πλήττοντας την αδύναμη συνείδησή τους, αμαρτάνουν εις βάρος του Χριστού. Ποιο είναι άραγε το επιχείρημά τους; Α. Παραλογισμός είναι βέβαια το πράγμα, έστω κι αν αποκαλείται από αυτούς δόγμα και λογικό επιχείρημα αυτό που έχουν αποφασίσει να φρονούν.

Επομένως, όταν εμείς, που θεωρείται ότι στεκόμαστε σταθερά και που οφείλουμε να ζούμε καλά και άμεμπτα, βρεθούμε νωθροί και ράθυμοι ως προς αυτό· ή μάλλον, αν έχουμε επιλέξει εξίσου με τους άλλους να αθετούμε εκείνα που ευαρεστούν τον Θεό, δεν θα αδικήσουμε μόνο τους εαυτούς μας, αλλά, συμπαρασύροντας στην απώλεια και άλλους, θα υποστούμε διπλή την τιμωρία. Διότι, ενώ θα έπρεπε να προβαλλόμαστε στους πλανημένους, ή σε όσους δεν θέλουν να ζουν ορθά, ως εικόνα και πρότυπο αρετής, εμείς γίναμε αφορμή σκανδάλου. Τι λέει λοιπόν ο Χριστός; «Όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα», λέει, «τον συμφέρει να κρεμαστεί μια μυλόπετρα γύρω από τον λαιμό του, και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας». <Ακούστε τα αυτά, οι ιερείς, και προσέξτε, οίκος του Ισραήλ, και οίκος του βασιλιά αφουγκραστείτε, διότι εναντίον σας είναι η κρίση, επειδή γίνατε παγίδα στη σκοπιά, και σαν δίχτυ απλωμένο πάνω στο όρος Ιταβύριο, το οποίο έστησαν όσοι κυνηγούν το θήραμα.> Προηγουμένως κατηγόρησε τον Ιούδα, ότι προκάλεσε πνευματική αναταραχή στον Ισραήλ, με τον τρόπο που μόλις προαναφέραμε· πλέον όμως μεταφέρει τον λόγο της επίπληξης στους εφευρέτες της απάτης και της πλάνης, και σε εκείνους που τους προξένησαν τη νόσο της αποπληξίας. Αυτοί δε ήταν οι ψευδώνυμοι ιερείς, που δεν προέρχονταν από το αίμα του Λευί, αλλά είχαν αγορασμένη την ιεροσύνη, και με χρήματα εξαγόραζαν την άδεια να ιερουργούν στα είδωλα.

Θα μπορούσε κανείς να πει, και πολύ δικαιολογημένα, το «σπείρετε για τους εαυτούς σας εις δικαιοσύνην» και τα όσα ακολουθούν αυτό, όχι μόνο στους λάτρεις των ειδώλων, αλλά βεβαίως και σε εκείνους που απομακρύνονται από την ορθή πίστη και προσκολλώνται μάλλον σε «πνεύματα πλάνης, εν υποκρίσει δαιμονίων, έχοντας καυτηριασμένη τη συνείδησή τους», όπως ακριβώς γράφει ο σοφότατος Παύλος. Αυτοί σπέρνουν μεν αφιερώνοντας κόπους στη γνώση και τη φιλομάθεια, πλην όμως όχι για έργα δικαιοσύνης, αλλά για αδικία και ασέβεια, «πλανώντας και πλανώμενοι», και «πλήττοντας την ασθενή συνείδηση των αδελφών, για τους οποίους πέθανε ο Χριστός». Τρυγούν, λοιπόν, όχι για καρπό ζωής – πώς θα μπορούσαν άλλωστε; – αλλά για κόλαση και κρίση. Και γι' αυτό έλεγε ο Χριστός ότι: «Όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα, τον συμφέρει να κρεμαστεί μυλόπετρα γύρω από τον τράχηλό του και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας». Επομένως, ας αγαπήσουν την αλήθεια· αυτό είναι το φως της γνώσης· έτσι αναζητείται ο Θεός. Από εκεί θα ανατείλουν για αυτούς καρποί δικαιοσύνης εις ζωήν, και θα τρυγηθεί οίνος, όχι σωματικός, αλλά μάλλον νοητός και μέσω του Πνεύματος, ο οποίος ευφραίνει και την καρδιά και τον νου. <Γιατί αποσιωπήσατε την ασέβεια, και τρυγήσατε τις αδικίες της, και φάγατε καρπό ψευδή;>

Είναι, λοιπόν, σαν να λέει: Αν προκληθεί κάποια βλάβη, είτε σε κάποιον από αυτούς που έχουν ήδη βαπτιστεί και σφραγιστεί μέσω της χάριτος προς οικειότητα με τον Θεό, είτε τυχόν σε κάποιον που δεν είναι ακόμη τέτοιος, εκείνος που προξένησε το σκάνδαλο θα υποστεί την τιμωρία, και σε αυτόν θα παραμείνει η ευθύνη για τον νεκρό, δηλαδή σε αυτόν θα καταλογιστεί ο θάνατος εκείνου που υπέστη τη βλάβη. Γι' αυτό εξάλλου μας διασφαλίζει και ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε μένα, τον συμφέρει να κρεμαστεί μια μυλόπετρα στον λαιμό του και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας». ΠΑΛΛ. Ορθά μίλησες. ΚΥΡ. Θα μπορούσες δε εύκολα να διαπιστώσεις ότι και μέσα από άλλα αινίγματα ο νόμος μάς υποδηλώνει πόσο επικίνδυνο είναι να αμαρτάνει κανείς, και μάλιστα εις βάρος των αδελφών· διότι το να πλήττει κανείς την ασθενική συνείδησή τους, ανάγει το αμάρτημα στον ίδιο τον Χριστό μας. Είπε λοιπόν: «Αν όμως ξεσπάσει φωτιά και βρει αγκάθια και κατακάψει αλώνια ή στάχυα ή κάποια πεδιάδα, θα αποζημιώσει για τη φωτιά εκείνος που την άναψε». Διότι δεν αρμόζει το χρήσιμο να καταστρέφεται μαζί με εκείνα που από τη φύση τους προξενούν βλάβη, ούτε το ήμερο να καταναλώνεται μαζί με τα άγρια. ΠΑΛΛ. Πώς το εννοείς αυτό; ΚΥΡ. Μήπως δεν θα μπορούσαν εύλογα να παρομοιαστούν με τα αγκάθια που βρίσκονται στα βουνά και στους αγρούς τα συγγράμματα των ανόσιων αιρετικών, καθώς και η κενολογία των δογμάτων των Ελλήνων;

Ας προφυλάξουμε, λοιπόν, τους εαυτούς μας, αγαπητοί, ώστε να μη σκανδαλίσουμε κανέναν από αυτούς τους μικρούς, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού: «Καλύτερα θα ήταν γι' αυτόν να κρεμαστεί μια μυλόπετρα στον λαιμό του και να καταποντιστεί στα βάθη της θάλασσας, παρά να σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα». Και πάλι: «Προσέχετε να μην καταφρονήσετε κανέναν από αυτούς τους μικρούς· διότι αληθινά σας λέω ότι οι Άγγελοί τους βλέπουν διαρκώς το πρόσωπο του Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς». Γι' αυτό ας αγαπήσουμε ο ένας τον άλλον, αγαπητοί, έτσι ώστε ο Κύριος, βλέποντας την πίστη και την ομόνοια που έχουμε μέσα στον φόβο Του, να ευφρανθεί για εμάς, καθώς είναι γραμμένο: «Θα ευφρανθεί ο Κύριος για τα έργα Του». Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες· αμήν.

Διότι πρέπει κάθε Χριστιανός, ή μάλλον κάθε άνθρωπος, να τρέμει και να αγωνιά για τη σωτηρία του πλησίον, επειδή είμαστε μέλη ο ένας του άλλου. Εξαιρέτως δε, πρέπει να καταφεύγουμε στον Κύριο παραμένοντας ασκανδάλιστοι, φοβούμενοι την απειλή Εκείνου που είπε: όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα, τον συμφέρει να κρεμαστεί μια μεγάλη μυλόπετρα στον λαιμό του και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας. Πρέπει, λοιπόν, να γρηγορούμε, να έχουμε πνευματική νήψη, να νουθετούμε και να παρακαλούμε ο ένας τον άλλον, προτού μας προφτάσουν τα κακά. Διότι, όπως εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα θα θερίσουν με αγαλλίαση, έτσι και εκείνοι που σπέρνουν στη σάρκα τους, από τη σάρκα θα θερίσουν φθορά· και δεν υπάρχει προσωποληψία εκ μέρους του Κυρίου.

Ας φροντίζουμε για τους ανθρώπους μόνο μέχρι του σημείου να μην τους δίνουμε και να μην τους παρέχουμε αφορμή. Αν όμως, ενώ εμείς δεν δίνουμε αφορμή, εκείνοι θέλουν να μας κατηγορούν ασυλλόγιστα και χωρίς λόγο, ας γελάμε και ας μην κλαίμε. Εσύ να προνοείς για τα καλά ενώπιον του Κυρίου και των ανθρώπων· εάν, ενώ εσύ πράττεις το καλό, εκείνος χλευάζει, μην νοιάζεσαι πλέον. Έχεις τα παραδείγματα στις Γραφές. Διότι «τώρα ανθρώπους προσπαθώ να πείσω ή τον Θεό;» λέει· και πάλι, «Ανθρώπους προσπαθούμε να πείσουμε, ενώ στον Θεό είμαστε φανεροί». Και ο Χριστός με αυτόν τον τρόπο έλεγε για όσους σκανδαλίζονταν: «Αφήστε τους, είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών»· και πάλι, «Αλίμονο σε εσάς, όταν μιλήσουν καλά για εσάς όλοι οι άνθρωποι»· και πάλι: «Ας λάμψουν τα έργα σας, ώστε να τα δουν οι άνθρωποι και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς». Εάν όμως αλλού λέει: «Όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς, τον συμφέρει να κρεμαστεί γύρω από τον λαιμό του μια βαριά μυλόπετρα και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας»· μην απορείς· διότι αυτά δεν είναι αντίθετα μεταξύ τους, αλλά συμφωνούν απολύτως. Διότι, όταν η αιτία προέρχεται από εμάς, αλίμονό μας· όταν όμως δεν προέρχεται από εμάς, δεν ισχύει πλέον αυτό. Και πάλι: «Αλίμονο σε εσάς, εξαιτίας των οποίων βλασφημείται το όνομα του Θεού».

Ελάτε, λοιπόν, όσοι τυγχάνει να είστε ακροατές των λόγων μου, ας εορτάσουμε σήμερα χριστιανικά. Πώς θα γίνει αυτό; Ας μην ανταποδώσουμε σε κανέναν κακό αντί κακού, διότι είναι γραμμένο στις Παροιμίες: «Εάν πεινάει ο εχθρός σου, δώσε του τροφή· διότι κάνοντας αυτό θα σωρεύσεις αναμμένα κάρβουνα στο κεφάλι του». Μην γίνεσαι αίτιος σκανδάλου, διότι λέει ο Κύριος στα Ευαγγέλια: «Αλήθεια σας λέω· όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα, τον συμφέρει να κρεμαστεί μια μεγάλη μυλόπετρα στον λαιμό του και να ριχτεί στη θάλασσα». Πρόσφερε σε αυτόν που έχει ανάγκη στέγη, ένδυση και τροφή, εσύ που τα απολαμβάνεις πέρα από τις ανάγκες σου· διότι πάλι λέει ο Κύριος: «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν». Μην υπερηφανεύεσαι· «διότι όποιος νομίζει ότι είναι κάτι ενώ δεν είναι τίποτα, εξαπατά τον εαυτό του». Τους ιερείς σας να τους αξιώνετε με πολλή τιμή και σεβασμό· «διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, καθώς πρόκειται να δώσουν λόγο». Απέχετε από την πορνεία, από το κρέας πνιγμένου ζώου και από το αίμα. Διότι είναι επικατάρατος ενώπιον του Κυρίου αυτός που τρώει αίμα ή πνιγμένο ζώο ή κατασπαραγμένο από θηρίο ή νεκρό πτηνό ή θήραμα που έχει πεθάνει σε παγίδα· και θα εξολοθρευθεί από τη γη η μνήμη του.

Όταν, λοιπόν, ορίσει έναν τέτοιο άρχοντα, θα καταστεί υπεύθυνος για όλα τα αμαρτήματα που διαπράττονται από εκείνον, καθώς και για ολόκληρους πληθυσμούς. Εάν, δε, για εκείνον που σκανδαλίζει μία μόνο ψυχή, τον συμφέρει να κρεμαστεί στον λαιμό του μύλος ονικός και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας, τότε εκείνος που σκανδαλίζει τόσες πολλές ψυχές, ολόκληρες πόλεις και δήμους και αμέτρητες ψυχές, άνδρες, γυναίκες, παιδιά, πολίτες, γεωργούς, όσους βρίσκονται στην ίδια την πόλη και όσους βρίσκονται σε άλλες που υπάγονται σε εκείνη την πόλη, τι άραγε θα υποστεί;

Έπειτα, καθιστώντας τον λόγο του περισσότερο ευπρόσδεκτο, τον στηρίζει όχι μόνο στην τιμή, αλλά και στην κόλαση, προσθέτοντας και λέγοντας: «Και όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς, τον συμφέρει να κρεμαστεί μια μεγάλη μυλόπετρα στον λαιμό του και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας».

Διότι, κυρίως όταν θέλει να ελέγξει τους πνευματικά νωθρούς, φέρνει παραδείγματα αισθητά. Γι’ αυτό και εδώ, επειδή ήθελε να δείξει ότι θα υποστούν μεγάλη τιμωρία και για να πατάξει την αλαζονεία εκείνων που τους περιφρονούν, προέβαλε μια αισθητή τιμωρία, αυτή της μυλόπετρας και του καταποντισμού. Καίτοι το φυσικό ακόλουθο προς τα προηγούμενα θα ήταν να πει: «Όποιος δεν δέχεται ένα από αυτά τα μικρά, δεν δέχεται εμένα», πράγμα που θα ήταν πιο πικρό από κάθε τιμωρία. Αλλά επειδή αυτό, αν και ήταν φοβερό, δεν θα άγγιζε τόσο πολύ τους εξαιρετικά αναίσθητους και νωθρούς, αναφέρει τη μυλόπετρα και τον καταποντισμό. Και δεν είπε ότι θα κρεμαστεί μυλόπετρα στον λαιμό του, αλλά ότι «τον συμφέρει να υποστεί αυτό», δείχνοντας έτσι ότι τον περιμένει ένα άλλο κακό, χειρότερο από αυτό· και αν αυτό είναι αφόρητο, πολύ περισσότερο είναι εκείνο. Είδες πώς κατέστησε την απειλή φοβερή και από τις δύο πλευρές, αφενός κάνοντάς την πιο σαφή με τη σύγκριση προς το γνώριμο παράδειγμα, και αφετέρου ωθώντας τους να τη φανταστούν, λόγω της υπέρβασής της έναντι αυτού, πολύ μεγαλύτερη από την ορατή τιμωρία; Είδες πώς ξερίζωσε συθέμελα το φρόνημα της αλαζονείας; Πώς θεράπευσε το έλκος της κενοδοξίας; Πώς δίδαξε να μην αγαπούν καθόλου τα πρωτεία; Πώς έπεισε εκείνους που επιθυμούν τα πρωτεία να επιδιώκουν παντού την τελευταία θέση;

Και πάλι: «Έτσι, δεν είναι θέλημα ενώπιον του Πατρός σας να χαθεί έστω και ένας από αυτούς τους μικρούς». Και πάλι: «Όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς, τον συμφέρει να κρεμαστεί μια μυλόπετρα γύρω από τον λαιμό του και να ριχτεί στη θάλασσα». Και παντού ο Χριστός κάνει πολύ λόγο για τους μικρούς και τους ελάχιστους. Αυτό ακριβώς γνωρίζοντας και ο Αβραάμ, δεν ανέκρινε τους περαστικούς για το ποιοι ήταν και από πού έρχονταν, όπως κάνουμε εμείς σήμερα· απεναντίας, υποδεχόταν απλώς όλους τους διαβάτες. Διότι εκείνος που επιδεικνύει φιλόξενη διάθεση δεν πρέπει να απαιτεί λογοδοσία για τον βίο τους, αλλά μόνο να ανακουφίζει τη φτώχεια και να καλύπτει την ανάγκη.

Και μεγάλη είναι η μέριμνα του Χριστού για τους ταπεινούς. «Όποιος σκανδαλίσει», λέει, «έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα, τον συμφέρει να κρεμαστεί μία μυλόπετρα στον λαιμό του και να καταποντιστεί στη θάλασσα». Και πάλι: «Εφόσον δεν το πράξατε σε έναν από αυτούς τους μικρούς, ούτε σε εμένα το πράξατε»· και πάλι: «Δεν είναι θέλημα ενώπιον του Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς να χαθεί έστω και ένας από αυτούς τους μικρούς». Πώς, λοιπόν, δεν είναι παράλογο, ενώ ο Χριστός δείχνει τόση πρόνοια για τους μικρούς, εμείς να αδιαφορούμε για αυτούς;

Και πάλι ένας άλλος προφήτης, κατηγορώντας τους Ιουδαίους, έλεγε: «Ποτίσατε τους αγιασμένους με κρασί». Αν λοιπόν αυτός που ποτίζει τους Ναζηραίους με κρασί θα υποστεί τόσο μεγάλη τιμωρία, εκείνος που εκχέει τη θολερή ανατροπή στις ψυχές των πιο απλοϊκών, ποιας κόλασης δεν θα είναι άξιος; Αν κάποιος που περικόπτει ένα μικρό μέρος της άσκησης που επιβάλλει ο νόμος έχει αναπόφευκτη την κόλαση, εκείνος που διασύρει ολόκληρη την ίδια την αγιοσύνη, ποια τιμωρία θα υποστεί; «Εάν κάποιος σκανδαλίσει», λέει, «έναν από αυτούς τους μικρούς, τον συμφέρει να κρεμαστεί μια μεγάλη μυλόπετρα γύρω από τον λαιμό του και να καταποντιστεί στη θάλασσα». Τι θα πουν, λοιπόν, εκείνοι που με αυτά τα λόγια σκανδαλίζουν όχι έναν μικρό, αλλά πολλούς; Διότι, όταν εκείνος που αποκαλεί τον αδελφό του ανόητο θα οδηγηθεί κατευθείαν στο πυρ της γέεννας, αυτός που διαβάλλει αυτήν την ισάγγελη πολιτεία πόση οργή θα επισύρει στο ίδιο του το κεφάλι;

Και γράφοντας προς τους Ρωμαίους, παραγγέλλει να επιδεικνύεται πολλή πρόνοια για το ζήτημα αυτό, καθιστώντας τους ισχυρούς σαν πατέρες στους ασθενείς, και παρακινώντας τους να μεριμνούν για τη σωτηρία τους. Αλλά εδώ μεν τα λέγει αυτά με τη μορφή παραίνεσης και συμβουλής· αλλού όμως συγκλονίζει τις ψυχές των ακροατών του με πολλή σφοδρότητα· διότι λέγει ότι εκείνοι που αμελούν τη σωτηρία των αδελφών τους, αμαρτάνουν στον ίδιο τον Χριστό και κατακρημνίζουν το οικοδόμημα του Θεού. Και αυτά δεν τα έλεγε από τον εαυτό του, αλλά έχοντάς τα διδαχθεί από τον Διδάσκαλο. Διότι και ο Μονογενής του Θεού, θέλοντας να διδάξει πόσο αναγκαίο είναι αυτό το χρέος και ότι εκείνους που δεν θέλουν να το εξοφλήσουν θα τους βρουν μεγάλα δεινά, έλεγε: «Όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς, τον συμφέρει να κρεμαστεί μυλόπετρα γύρω από τον τράχηλό του και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας». Αλλά και εκείνος που επέστρεψε το τάλαντο, τιμωρείται με εκείνη την τιμωρία, όχι επειδή παραμέλησε κάποιο από τα δικά του ζητήματα, αλλά επειδή αμέλησε τη σωτηρία των πλησίον. Ώστε, ακόμη κι αν όλα όσα αφορούν τον βίο μας έχουν ρυθμιστεί ορθά και με απόλυτη ακρίβεια, δεν θα έχουμε κανένα όφελος, αφού η αμαρτία αυτή είναι από μόνη της ικανή να μας καταποντίσει στο πέλαγος της γέεννας.

Διότι δεν νομίζω ότι θα τιμωρηθούν τόσο πολύ εκείνοι για όσα σφάλματα τυχόν διαπράξουν μετέπειτα, έχοντας παρασυρθεί σε αυτή την τρικυμία, όσο εσείς, που τους αναγκάσατε να περιέλθουν σε αυτή την κατάσταση. Διότι, εάν για εκείνον που σκανδαλίζει έστω και έναν συμφέρει να καταποντιστεί στη θάλασσα με μια μυλόπετρα, για όσους επιδεικνύουν τέτοια ωμότητα και σκληρότητα απέναντι στα παιδιά τους, ποια τιμωρία και κόλαση θα είναι αρκετή; Γι' αυτό σας παρακαλώ να υποχωρήσετε από τη φιλονικία και να γίνετε πατέρες φιλόσοφων παιδιών. Διότι δεν μπορεί να δικαιολογηθεί ούτε εκείνο που ακούω πολλούς να προβάλλουν ως πρόφαση. Και ποιο είναι αυτό; «Επειδή γνωρίζαμε», λένε, «ότι αδυνατούν να φτάσουν μέχρι το τέλος, γι' αυτό τους εμποδίσαμε». Διότι, ακόμη κι αν το προγνώριζες αυτό με σαφήνεια, και δεν ήταν απλή εικασία το πράγμα —αφού και πολλοί από εκείνους για τους οποίους υπήρχε η προσδοκία ότι θα έπεφταν, τελικά στάθηκαν όρθιοι— εντούτοις, έστω κι αν το γνώριζες εκ των προτέρων με μεγάλη βεβαιότητα, ούτε και πάλι δεν έπρεπε να τον τραβήξεις προς τα κάτω. Διότι, εάν πιάσουμε κάποιους που πρόκειται ούτως ή άλλως να πέσουν και τους υποσκελίσουμε, δεν αρκεί αυτό ως απολογία για εμάς, αλλά απεναντίας αυτό ακριβώς είναι που μας καταδικάζει κατά κύριο λόγο.

Και αυτά μεν εδώ· τα όσα όμως θα συμβούν εκεί ποιος λόγος μπορεί να τα περιγράψει; Διότι, εάν αυτός που θα σκανδαλίσει έναν μόνο καταδικάζεται σε τέτοια κόλαση, ώστε να τον συμφέρει να κρεμαστεί μυλόπετρα στον τράχηλό του και να καταποντιστεί στη θάλασσα· αναλογίσου τι λόγο θα δώσουν αυτοί στο φοβερό εκείνο δικαστήριο τότε, πόσες τιμωρίες θα υποστούν, εφόσον, στο μέτρο που εξαρτιόταν από αυτούς, αναστάτωσαν ολόκληρη την οικουμένη, ανέτρεψαν τόσες Εκκλησίες, πολέμησαν τόση ειρήνη και προκάλεσαν παντού αναρίθμητα σκάνδαλα;

Έχοντας, λοιπόν, κατανοήσει από αυτά ότι το να προσθέτει κανείς κάτι στην πίστη αποτελεί εναντίωση στην παράδοση όλων των αγίων και ανατροπή της ορθοδόξου πίστεως, να το αποφεύγετε στο εξής. Ακούσατε τη ζημία; Μη ζημιωθείτε για κάτι μικρό τη σωτηρία σας. Ή μήπως νομίζετε ότι έπραξε κάτι μικρό αυτός που τόλμησε κάτι τέτοιο, και θεωρείτε ότι θα υποβληθεί σε μια τυχαία τιμωρία ο αίτιος τόσων σκανδάλων; «Διότι, εάν σε αυτόν που σκανδαλίζει έστω και έναν από τους μικρούς, όπως λέγει ο Κύριος, τον συμφέρει να κρεμαστεί μυλόπετρα στον τράχηλό του και να καταποντιστεί στο πέλαγος»· και εφόσον όλοι όσοι πλήττουν τη συνείδηση των αδελφών αμαρτάνουν στον ίδιο τον Χριστό, εκείνος που σκανδάλισε τόσες μυριάδες, και τους τωρινούς και τους μελλοντικούς, προκαλώντας σύγχυση και διχασμό όσον αφορά στο δικό του μέρος, τι θα υποστεί; Και εάν για ένα τυχαίο πταίσμα κάποιος από τους κατά καιρούς και τόπους επισκόπους, έχοντας αφορίσει κάποιους ανθρώπους, τους έκανε εξόριστους από τον Θεό, αυτός τον οποίο τόσοι και τέτοιοι, ή μάλλον όλοι οι άγιοι αφορίζουν εξαιτίας της καινοτομίας στην πίστη, πού θα καταταχθεί, πες μου; Πού θα σταθεί;

Από τον ίδιο λόγο σχετικά με όσα ανέφερε για τον μακάριο Ιώβ, στο σημείο: Τα δε επόμενα είναι μικρά, και για χάρη μικρών οικονομήθηκαν. Συγκρίνοντας, όπως νομίζω, τα σωματικά αγαθά που δόθηκαν μετά τους αγώνες των πειρασμών με την ανακήρυξη που του έγινε από τον Θεό, τα ονόμασε «μικρά», καθώς με κανέναν τρόπο δεν μπορούν να παραβληθούν με τα αιώνια αγαθά. Λέγοντας «για χάρη μικρών οικονομήθηκαν», εννοεί προφανώς τους μικρούς ως προς τη γνωστική διάνοια, οι οποίοι σκανδαλίζονται εύκολα στους λόγους περί θείας πρόνοιας και κρίσεως και κλονίζονται ως προς την ίδια την ευσέβεια. Γι' αυτούς νομίζω ότι μίλησε ο Κύριος στα Ευαγγέλια λέγοντας: «εκείνος που θα σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς», οι οποίοι, όταν δουν έναν δίκαιο να ασθενεί ή να φτωχαίνει ή να κακουχείται με άλλον τρόπο, και μάλιστα οι πιο αδύναμοι εξ αυτών, καταλογίζουν στα πάντα αθεΐα· πόσο μάλλον θα πάθαιναν κάτι τέτοιο στη ραγδαία μεταβολή του Ιώβ, ο οποίος ομολογουμένως θεωρούνταν δίκαιος από όλους, αν δεν του επανερχόταν η παλαιά του περιφάνεια και δόξα ως προς τα σωματικά αγαθά στο διπλάσιο;

Είναι φανερό ότι, όπως ακριβώς τέτοιου είδους σκάνδαλα και πάθη διαφθείρουν και ανατρέπουν τον ενάρετο βίο, έτσι ακριβώς τα αιρετικά και βλάσφημα δόγματα και φρονήματα των ασεβών επισκιάζουν και λεηλατούν τον λόγο της ευσέβειας. Αυτοί, αφού εξαρχής τα συνέλαβαν και τα γέννησαν στις πονηρές τους διάνοιες, όχι από ανάγκη ούτε με τη βία, αλλά οικειοθελώς, με τη θέληση και τη γνώμη τους, γέμισαν τις ακοές των συνανθρώπων τους με βλασφημίες, και αναπόφευκτα, μέσω των ιδίων και όσων τα αποδέχτηκαν, προκάλεσαν την έλευση των σκανδάλων στον κόσμο. Σε αυτούς, με αμερόληπτη κρίση, η θεία απόφαση επιβάλλει το «ουαί», επειδή κατέστησαν τους εαυτούς τους ανάξιους κάθε οίκτου, όπως κάπου αλλού λέει, ότι «σε τέτοιους ανθρώπους συμφέρει να δεθεί μια μυλόπετρα γύρω από τον λαιμό τους και να ριχτούν στη θάλασσα». Έχει λυθεί, επομένως, η απορία με βάση τα όσα φαινόταν να την ενισχύουν, και την κατάρα δεν τη φέρει αυτός που εξαναγκάστηκε, αλλά ο υποκινητής των σκανδάλων, μέσω του οποίου προήλθαν τα σκάνδαλα. Διότι, όταν αυτός τα προβάλλει, αναγκαστικά πλέον τα σκάνδαλα εγκαθίστανται και κυκλοφορούν φανερά στον κόσμο.

Προς τον Θεόκτιστο ερημίτη. Η εντολή του Κυρίου, η οποία απαιτεί από εμάς να αγαπούμε ο ένας τον άλλον σε τέτοιο βαθμό ώστε να θυσιάζουμε και τη ζωή μας ο ένας για τον άλλον, με ανάγκασε, πνευματικέ αδελφέ, να σου γράψω πάλι επιστολή, επειδή πονώ για τη σωτηρία σου και ακούω ότι υπάρχει μια σχισματική διαίρεση μεταξύ εσάς και άλλων αδελφών, όχι τυχαία, αλλά πάρα πολύ σοβαρή, ώστε και ο απλός λαός να διχαστεί σε δύο αντίπαλα μέρη, όπου καθένας προσκολλάται στη δική του πλευρά και απομακρύνεται πολύ από την αμοιβαία κοινωνία. Και όλο αυτό είναι έργο του σατανά, του αρχαίου ανθρωποκτόνου, και αποτελεί μεγάλο σκάνδαλο. Και έχει ειπωθεί από τον Κύριο: αλίμονο στον κόσμο από τα σκάνδαλα. Και πάλι: τον συμφέρει να δεθεί μια μυλόπετρα γύρω από τον λαιμό του και να ριχτεί στη θάλασσα παρά να σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους ελαχίστους. Και θαυμάζω πώς η τιμιότητά σου, η οποία ασκείται και είναι αφιερωμένη στον Θεό τόσα χρόνια, αδιαφορεί για αυτόν τον κίνδυνο· ο οποίος, αν δεν διορθωθεί με κάθε προσπάθεια και επιμέλειά σου, όχι μόνο θα καταστήσει μάταιη όλη την άσκησή σου, αλλά και θα σε απομακρύνει πολύ από τον Θεό, πράγμα που μακάρι να μη γίνει.

«Και όποιος δεχθεί ένα τέτοιο παιδί στο όνομά μου, εμένα δέχεται. Όποιος όμως σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα, τον συμφέρει να κρεμαστεί μια μυλόπετρα γύρω από τον λαιμό του και να καταποντιστεί στα βάθη της θάλασσας». Όχι μόνο, λέει, πρέπει εσείς να ταπεινοφρονείτε, αλλά ακόμη και αν τιμήσετε άλλους που ταπεινοφρονούν εξαιτίας μου, θα λάβετε μισθό. Διότι εμένα δέχεστε, όταν δέχεστε τα παιδιά, δηλαδή τους ταπεινόφρονες.

Έπειτα, λέει και από την αντίθετη πλευρά ότι «Όποιος σκανδαλίσει», δηλαδή προσβάλει, «έναν από αυτούς τους μικρούς», δηλαδή αυτούς που σμικρύνουν και ταπεινώνουν τον εαυτό τους, καίτοι είναι μεγάλοι, «τον συμφέρει να κρεμαστεί στον λαιμό του μια μυλόπετρα». Διότι παρουσιάζει μια αισθητή τιμωρία, θέλοντας να δείξει ότι θα υποστούν μεγάλη τιμωρία εκείνοι που προσβάλλουν και σκανδαλίζουν τους εν Χριστώ ταπεινούς. Εσύ, όμως, να κατανοήσεις ότι, ακόμη κι αν κάποιος σκανδαλίσει τον πραγματικά μικρό, δηλαδή τον αδύναμο, και δεν τον στηρίξει με κάθε τρόπο, θα τιμωρηθεί.