Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 18:7

Αλλά αυτό είχε αποφασιστεί από εκείνη, λέει, και δεν ήταν πλέον παρθένος· και, αν εγώ δεν το ήθελα, θα διαφθειρόταν από άλλον. Διότι και ο Υιός του Ανθρώπου, λέει, έπρεπε να παραδοθεί, αλλά αλίμονο σε εκείνον μέσω του οποίου παραδόθηκε· και είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα, αλλά αλίμονο σε εκείνον μέσω του οποίου έρχονται.

Κεφάλ. Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Όποιος δε σκανδαλίσει έναν από τους μικρούς αυτούς που πιστεύουν σε εμένα, τον συμφέρει να κρεμαστεί μύλος ονικός γύρω από τον λαιμό του και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας· και πάλι· Αλίμονο στον άνθρωπο εκείνο, διά του οποίου έρχεται το σκάνδαλο. ΠΡΟΣ ΡΩΜ.

Κεφάλαιο Α΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Αλίμονο στον άνθρωπο εκείνο μέσω του οποίου έρχεται το σκάνδαλο. Εάν το πόδι σου ή το χέρι σου σε σκανδαλίζει, κόψε τα και πέταξέ τα μακριά σου. Καλύτερο είναι για εσένα να εισέλθεις στη ζωή κουτσός ή ακρωτηριασμένος, παρά έχοντας δύο πόδια ή δύο χέρια να ριχτείς στο αιώνιο πυρ. Και εάν το μάτι σου σε σκανδαλίζει, βγάλε το και πέταξέ το μακριά σου.

Κεφάλαιο αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Αλίμονο στον άνθρωπο εκείνο, μέσω του οποίου έρχεται το σκάνδαλο. Και εάν ο οφθαλμός σου σε σκανδαλίζει, αφαίρεσέ τον· ομοίως ισχύει και για το χέρι και για το πόδι. ΙΩΑΝΝΗΣ. Αμήν, αμήν σας λέγω· όποιος δεν εισέρχεται από τη θύρα στην αυλή των προβάτων, αλλά ανεβαίνει από αλλού, εκείνος είναι κλέφτης και ληστής. Και λίγο μετά: Ξένο όμως δεν πρόκειται να ακολουθήσουν, αλλά θα φύγουν μακριά του, διότι δεν γνωρίζουν τη φωνή των ξένων. ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ.

Διότι είναι εξαιρετικά δυσάρεστες για τους φιλήδονους οι συμβουλές που τους καλούν σε κάτι άλλο, όπως ακριβώς και για εκείνους που έχουν το σώμα τους φθαρμένο από αυτά τα πάθη είναι δυσάρεστα τα ωφέλιμα αλλά και επώδυνα φάρμακα. «Να θυμάστε τον λόγο που εγώ σας είπα: Δεν υπάρχει δούλος ανώτερος από τον κύριό του. Αν εμένα καταδίωξαν, και εσάς θα καταδιώξουν. Αν τον δικό μου λόγο τήρησαν, και τον δικό σας θα τηρήσουν.» Αφού απέδειξε εκ των προτέρων πολύ καλά ότι και το να μισούνται είναι καλό, αν βέβαια είναι καιρός και γι' αυτό - διότι είναι πάρα πολύ υποφερτό, ή μάλλον τρισεπιθύμητο, εκείνο που συμβαίνει για τον Θεό, εφόσον μπορεί να τους αναδεικνύει ανώτερους από τα εμπόδια - αναιρεί λοιπόν ωφέλιμα εκείνο που γνωρίζει ως Θεός ότι θα τους έκανε να διστάσουν και να μην επιθυμούν να αγωνίζονται με ζήλο για την αναγκαιότητα να κηρύττουν τον ουράνιο λόγο. Διότι, επειδή είναι ως επί το πλείστον αναπόφευκτο γι' αυτούς που έχουν οριστεί να διδάσκουν να υφίστανται ατιμώσεις και κινδύνους, όταν τα λόγια τους δεν είναι ευχάριστα σε αυτούς που νουθετούνται, και επειδή συμβαίνει εκτός από αυτό και να καταδιώκονται, όταν ο λόγος τους ενίοτε δεν γίνεται αποδεκτός, τους προτρέπει να είναι απολύτως έτοιμοι και απέναντι σε αυτά, και να τα αντιμετωπίζουν με προθυμία και νεανικό θάρρος. Τα προμηνύει δε αυτά ως γεγονότα που οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο θα συμβούν εξαιτίας της μοχθηρίας εκείνων που πρόκειται να παιδαγωγηθούν. Αυτό μάλιστα το φανέρωσε και σε άλλες περιπτώσεις λέγοντας: «Αλίμονο στον κόσμο από τα σκάνδαλα· διότι είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα.»

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 17. <Είναι αδύνατο να μην έλθουν τα σκάνδαλα.> (A f. 230 b, B f. 161) Ποια σκάνδαλα, άραγε, μνημονεύει ο Χριστός, τα οποία λέει ότι οπωσδήποτε και εξάπαντος θα συμβούν; Τα σκάνδαλα, λοιπόν, είναι δύο ειδών· και τα μεν από αυτά μάχονται την υπέρτατη δόξα και αγγίζουν την ανώτατη από όλες τις ουσίες, όσον αφορά τουλάχιστον το εγχείρημα αυτών που τα εφηύραν. Τα δε άλλα συμβαίνει κάποιες φορές να γίνονται από εμάς, και φτάνουν μόνο μέχρι του σημείου να λυπήσουν κάποιους από τους αδελφούς και ομοπίστους. Διότι οι επινοήσεις των αιρέσεων, και κάθε λόγος που στρέφεται κατά της αλήθειας, μάχεται την ίδια τη θεία και υπέρτατη δόξα, επειδή απομακρύνει όσους παρασύρονται από την ορθότητα και την ακρίβεια των ιερών δογμάτων. Για τέτοιου είδους σκάνδαλα είπε πάλι κάπου ο ίδιος ο Σωτήρας: «Αλίμονο στον κόσμο εξαιτίας των σκανδάλων· διότι είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα, όμως αλίμονο στον άνθρωπο μέσω του οποίου έρχεται το σκάνδαλο.» Διότι τα τέτοια σκάνδαλα, εννοώ μέσω των ανόσιων αιρετικών, δεν στρέφονται ειδικά εναντίον ενός συγκεκριμένου ατόμου, αλλά επιβουλεύονται μάλλον τον κόσμο, δηλαδή αυτούς που βρίσκονται σε ολόκληρη τη γη. Στους εφευρέτες τέτοιων σκανδάλων επιπλήττει ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Αμαρτάνοντας με αυτόν τον τρόπο απέναντι στους αδελφούς και πληγώνοντας την αδύναμη συνείδησή τους, αμαρτάνετε απέναντι στον Χριστό.»

Διότι, όπως ακριβώς χωρίς τα αισθητά οστά δεν θα μπορούσε να σταθεί το ανθρώπινο σώμα, έτσι ούτε η ψυχή του ανθρώπου θα μπορούσε να κατορθώσει κάτι από τα αγαθά, αν δεν έχει τις ενέργειές της εύρωστες και με κανέναν τρόπο συντετριμμένες. (B f. 112) Σε όσους όμως αγαπούν την αμαρτία και την ηδονή και είναι εμπλεγμένοι και συντετριμμένοι στις ταραχές του παρόντος βίου, πώς είναι άραγε τα οστά της ψυχής; Τα οστά όμως των αγίων ο Κύριος τα φυλάσσει, ώστε να μην υποστεί κανένα απολύτως από αυτά καμία συντριβή, είτε από τη σκαιότητα του διαβόλου που τους επιτίθεται, είτε από πονηρούς ανθρώπους που εγείρουν εναντίον τους θορύβους, περιστάσεις και διωγμούς. «Διότι αλίμονο στον κόσμο από τα σκάνδαλα», λέγει ο Σωτήρας, «επειδή είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα». <Και δεν θα αμαρτήσουν όλοι όσοι ελπίζουν σε αυτόν.> (B f. 112 b, C f. 71 b) Το να μην αμαρτάνει κανείς καθόλου δεν θα ταίριαζε σε κανέναν από τους ανθρώπους πάνω στη γη. Διότι «όλοι σφάλλουμε σε πολλά» και «κανένας δεν είναι καθαρός από ρύπο, ακόμη και αν η ζωή του πάνω στη γη είναι μόνο μία ημέρα». Αυτό έχει τηρηθεί μόνο στον Σωτήρα των πάντων Χριστό. Διότι ήταν Θεός με ανθρώπινη μορφή σαν τη δική μας. Ωστόσο και εμείς θα βρεθούμε έξω από την αμαρτία, αποφεύγοντας τα φορτικά και δυσβάσταχτα αμαρτήματα που οδηγούν στον θάνατο.

Η ζωή μας όμως δεν είναι ο Σίμων, αλλά ο Κύριος που έπαθε για εμάς, για να καταλύσει τα δικά μας πάθη, και πεθαίνοντας κατά σάρκα, έγινε θάνατος για τον θάνατο, για να σπάσει το κεντρί του θανάτου, κατεβαίνοντας στα καταχθόνια για να συντρίψει τους αδαμάντινους μοχλούς· πράττοντας δε αυτό, ανήγαγε τις αιχμάλωτες ψυχές και άδειασε τον Άδη. 10. Επομένως, ο Χριστός δεν έγινε αίτιος θανάτου για τον Σίμωνα, αλλά παρέδωσε ο Ίδιος τον εαυτό Του. Διότι τι λες, ω θεόπληκτε μεταξύ των ανθρώπων; Δεν μπορούσε να μιλήσει με παρρησία και να αποχωρήσει από αυτούς, εάν δεν ήθελε να σταυρωθεί; Αλλά έπαιζε παιχνίδι εξαπάτησης ο Υιός του Θεού, ο Θεός Λόγος, και παρέδιδε άλλον αντί του εαυτού Του για να πεθάνει και να σταυρωθεί, Εκείνος που λέει «εγώ είμαι η αλήθεια»; «Διότι εγώ είμαι», λέει, «η αλήθεια και η ζωή»· και η ζωή δεν θα προετοίμαζε θάνατο για κάποιον άλλον, και η αλήθεια δεν θα έκρυβε αυτό που πράγματι γίνεται από αυτήν, ούτε θα παρουσίαζε άλλα αντί άλλων. Διότι τότε η αλήθεια δεν θα βρισκόταν πλέον να είναι αλήθεια, εάν εργαζόταν την πλάνη και έκρυβε το δικό της έργο, μετερχόμενη αντίθετα σοφίσματα. Και με λίγα λόγια, για να μην μακρηγορώ, «αλίμονο στον κόσμο από τα σκάνδαλα» και από «εκείνους που εργάζονται την ανομία». Πόσοι βρήκαν το σκοτάδι για τους εαυτούς τους και για τους άλλους που μεταγενέστερα πείθονται από το σκοτάδι τους· στους συνετούς, όμως, θα φανερωθεί η αλήθεια, ενώ η διδασκαλία του Βασιλείδη και των παρόμοιων με αυτόν θα ελεγχθεί ως έργο πλάνης.

Είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα· διότι πρέπει να γίνουν αυτά. Δεν είναι άραγε μία η έννοια καθεμίας από τις δύο φράσεις; Διότι εκείνος που είπε ότι είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα, μέσω αυτής της φράσης υπέδειξε ότι πρέπει να έλθουν τα σκάνδαλα. Και εκείνος που είπε ότι πρέπει να γίνουν αυτά, προανήγγειλε εκείνο που αναγκαστικά οφείλει να πραγματοποιηθεί.

Διότι πρέπει να υπάρχουν και αιρέσεις μεταξύ σας, ώστε να γίνουν φανεροί μεταξύ σας οι δόκιμοι. Με τη λέξη αιρέσεις εδώ, δεν εννοεί αυτές που αφορούν τα δόγματα, αλλά αυτές που αφορούν τα σχίσματα. Αλλά και αν ακόμη εννοούσε αυτές των δογμάτων, ούτε έτσι έδινε αφορμή για παρερμηνεία. Διότι και ο Χριστός λέει: «Είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα», όχι καταργώντας την ελευθερία της προαιρέσεως, ούτε επιβάλλοντας κάποια αναγκαιότητα και βία στη ζωή, αλλά προλέγοντας εκείνο που οπωσδήποτε επρόκειτο να συμβεί εξαιτίας της πονηρής διαθέσεως των ανθρώπων, το οποίο επρόκειτο να γίνει όχι εξαιτίας της δικής του πρόρρησης, αλλά εξαιτίας της διαθέσεως εκείνων που νοσούν ανίατα. Διότι δεν συνέβαιναν αυτά επειδή τα προείπε, αλλά επειδή οπωσδήποτε επρόκειτο να γίνουν, γι' αυτό τα προείπε. Επειδή, αν τα σκάνδαλα ήταν αποτέλεσμα αναγκαιότητας και όχι της διαθέσεως εκείνων που τα προκαλούν, περιττώς θα έλεγε: «Αλίμονο στον άνθρωπο εκείνο, μέσω του οποίου έρχονται τα σκάνδαλα».

Ομιλία ΝΘ΄. Αλίμονο στον κόσμο από τα σκάνδαλα! Διότι είναι αναπόφευκτο να έλθουν τα σκάνδαλα, όμως αλίμονο στον άνθρωπο εκείνο μέσω του οποίου έρχονται τα σκάνδαλα! Α΄. Και αν είναι αναπόφευκτο να έλθουν τα σκάνδαλα, ίσως να πει κάποιος από τους αντιλέγοντες: γιατί ταλανίζει τον κόσμο, ενώ θα έπρεπε να τον υπερασπιστεί και να του απλώσει χέρι βοηθείας; Διότι το δεύτερο είναι έργο ιατρού και προστάτη, ενώ το πρώτο είναι γνώρισμα του οποιουδήποτε. Τι λοιπόν θα μπορούσαμε να απαντήσουμε απέναντι σε μια τόσο αναίσχυντη γλώσσα; Και ποια θεραπεία αναζητάς που να είναι ίση με αυτήν; Διότι, αν και ήταν Θεός, έγινε άνθρωπος για εσένα, και έλαβε μορφή δούλου, και υπέμεινε τις έσχατες ταπεινώσεις, και δεν παρέλειψε τίποτε από όσα εξαρτώνταν από αυτόν.

Αλλά επειδή δεν προέκυψε κανένα απολύτως όφελος για τους αγνώμονες, γι’ αυτό τους ταλανίζει, διότι μετά από τόσο μεγάλη θεραπεία παρέμειναν στην αρρώστια τους. Όπως ακριβώς αν κάποιος, θρηνώντας για έναν ασθενή που απόλαυσε πολλή περιποίηση και δεν θέλησε να υπακούσει στις ιατρικές οδηγίες, έλεγε: «Ουαί στον τάδε άνθρωπο εξαιτίας της αρρώστιας, την οποία αύξησε με τη δική του ραθυμία!» Αλλά εκεί βέβαια δεν υπάρχει κανένα όφελος από τον θρήνο· εδώ όμως και αυτό αποτελεί είδος θεραπείας, δηλαδή το να προαναγγείλει κανείς τι πρόκειται να συμβεί και να ταλανίσει. Διότι πολλοί, ενώ έλαβαν συμβουλές πολλές φορές, δεν ωφελήθηκαν καθόλου, αλλά όταν θρηνήθηκαν, συνήλθαν. Γι’ αυτό μάλιστα χρησιμοποίησε κατεξοχήν το «Ουαί», για να τους διεγείρει, να τους δημιουργήσει αγωνία και να τους προετοιμάσει να βρίσκονται σε εγρήγορση. Μαζί με αυτά, επιδεικνύει και την εύνοιά του προς αυτούς τους ίδιους και την πραότητά του, διότι θρηνεί ακόμη και αυτούς που του εναντιώνονται, χωρίς μόνο να δυσανασχετεί, αλλά και προσπαθώντας να τους διορθώσει τόσο με τον θρήνο όσο και με την πρόρρηση, ώστε να τους επαναφέρει. Και πώς είναι δυνατόν αυτό; λέει. Διότι, εάν είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα, πώς είναι δυνατόν να τα διαφύγει κανείς; Διότι είναι μεν ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα· δεν είναι όμως απολύτως ανάγκη να χαθεί κανείς εξαιτίας τους. Όπως ακριβώς αν έλεγε ένας ιατρός (διότι τίποτα δεν εμποδίζει να χρησιμοποιήσουμε πάλι το ίδιο παράδειγμα), ότι είναι αναπόφευκτο να ενσκήψει αυτή η νόσος, αλλά δεν είναι απολύτως αναγκαίο να εξοντωθεί από τη νόσο εκείνος που προσέχει. Αυτό δε το έλεγε, όπως προείπα, για να αφυπνίσει, μαζί με όλα τα άλλα, και τους μαθητές του.

Αν, λοιπόν, παραμένουν αγαθοί απέναντί μας ακόμη και όταν μας επιτιμούν, και μάλιστα αυτό αποτελεί το σπουδαιότερο δείγμα της αγαθότητάς τους, καθίσταται και από αυτό φανερό, ακόμη και στους πλέον ανόητους, ότι κανείς ποτέ δεν γίνεται κακός από ανάγκη. Αν όμως, και μετά από όλα αυτά, διερωτάσαι: «από πού προέρχονται τα κακά;», θα απαντούσα από τη ραθυμία, από την οκνηρία, από τη συναναστροφή με πονηρούς ανθρώπους, από την περιφρόνηση της αρετής. Από εκεί προέρχονται και τα κακά, αλλά και το γεγονός ότι κάποιοι διερωτώνται από πού προέρχονται τα κακά. Διότι κανείς από εκείνους που κατορθώνουν το αγαθό δεν τα αναζητεί αυτά, κανείς δηλαδή από όσους επιλέγουν να ζουν με επιείκεια και σωφροσύνη. Αντίθετα, όσοι τολμούν πονηρές πράξεις και επιθυμούν, μέσω αυτών των λόγων, να επινοήσουν κάποια ανόητη δικαιολογία, υφαίνουν ιστούς αράχνης. Εμείς, όμως, ας τα διαρρήξουμε αυτά όχι μόνο με τα λόγια, αλλά και με τα έργα. Διότι δεν συμβαίνουν αυτά από κάποια αναγκαιότητα. Επειδή, αν ήταν αποτέλεσμα αναγκαιότητας, δεν θα έλεγε: «Αλίμονο στον άνθρωπο, μέσω του οποίου έρχεται το σκάνδαλο!».

Γι' αυτό, με πολλή σφοδρότητα προστάζει να αποκόπτουμε εκείνους που μας βλάπτουν, υπονοώντας αυτούς που προκαλούν τα σκάνδαλα. Είδες πώς απέτρεψε τη βλάβη που επρόκειτο να προέλθει από τα σκάνδαλα; Με το να προείπει ότι οπωσδήποτε θα υπάρξουν, ώστε να μη βρει κανέναν σε ραθυμία, αλλά, προσδοκώντας τα, να βρίσκονται σε εγρήγορση· με το να δείξει ότι αποτελούν μεγάλα κακά (διότι δεν θα έλεγε απλώς: «Αλίμονο στον κόσμο εξαιτίας των σκανδάλων!», παρά μόνο για να δείξει τη μεγάλη καταστροφή που προέρχεται από αυτά)· με το να ταλανίσει πάλι, ακόμη περισσότερο, εκείνον που τα εισάγει. Διότι το να πει: «Όμως, αλίμονο στον άνθρωπο εκείνο», φανέρωνε ότι η τιμωρία θα είναι μεγάλη· και όχι μόνο αυτό, αλλά και με την προσθήκη του παραδείγματος αύξησε τον φόβο. Έπειτα, δεν αρκείται σε αυτά, αλλά δείχνει και την οδό μέσω της οποίας θα μπορούσε κανείς να διαφύγει από τα σκάνδαλα.

Διότι όλα αυτά για αυτούς τους λόγους ειπώθηκαν. Επειδή, αφενός, με το να απειλήσει ότι δεν θα εισέλθει καθόλου στους ουρανούς όποιος δεν γίνει παιδί, και με το να αναφέρει τον μυλόλιθο, συνέτριψε την έπαρση των αλαζόνων· διότι τίποτα δεν είναι τόσο εχθρικό προς την αγάπη, όσο η υπεροψία. Αφετέρου, με το να πει, «Είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα», τους έκανε να βρίσκονται σε εγρήγορση· και με το να προσθέσει, «Αλίμονο σε εκείνον μέσω του οποίου έρχεται το σκάνδαλο», προετοίμασε τον καθένα να φροντίζει με ζήλο ώστε να μην προκληθεί αυτό από τον ίδιο.

Μην κατακρίνεις, λοιπόν, την ιερωσύνη, εάν δεις κάποιον ανάξιο ιερέα· διότι δεν πρέπει να κατακρίνουμε το ίδιο το πράγμα, αλλά εκείνον που χρησιμοποιεί κακά το καλό. Επειδή και ο Ιούδας έγινε προδότης, αλλά αυτό δεν αποτελεί κατηγορία κατά της αποστολικής ιδιότητας, παρά της δικής του προαίρεσης. Και πολλοί ιατροί έγιναν δήμιοι και έδωσαν δηλητήρια αντί για φάρμακα· αλλά δεν κατακρίνω την επιστήμη, παρά εκείνον που χρησιμοποίησε κακά την επιστήμη. Και πολλοί ναυτικοί καταπόντισαν πλοία, αλλά δεν φταίει η ναυτιλία, παρά η δική τους κακή προαίρεση. «Είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα», λέει, «όμως αλίμονο στον άνθρωπο εκείνο μέσω του οποίου έρχονται τα σκάνδαλα». Τι συμβαίνει λοιπόν; Η δική Του πρόρρηση φέρνει τα σκάνδαλα; Όχι η πρόρρησή Του, μη γένοιτο, ούτε γίνονται τα σκάνδαλα επειδή ακριβώς τα προείπε, αλλά επειδή οπωσδήποτε επρόκειτο να συμβούν, γι' αυτό και τα προείπε. Διότι, εάν εκείνοι που τα προκαλούν δεν ήθελαν να πράξουν το πονηρό, δεν θα έρχονταν τα σκάνδαλα· εάν πάλι δεν επρόκειτο να έλθουν, ούτε θα είχαν προφητευθεί. Επειδή όμως εκείνοι κακούργησαν και νόσησαν ανίατα, τα σκάνδαλα ήλθαν, και Εκείνος προλέγει αυτό που πρόκειται να συμβεί. «Και αν εκείνοι διορθώνονταν», λέει κάποιος, «και δεν υπήρχε κανείς που να φέρνει τα σκάνδαλα, δεν θα αποδεικνυόταν αυτός ο λόγος ψευδής;». Ουδαμώς· διότι δεν θα είχε καν λεχθεί. Εάν δηλαδή επρόκειτο να διορθωθούν όλοι, δεν θα έλεγε ότι «είναι ανάγκη να έλθουν»· αλλά επειδή προγνώριζε πως από μόνοι τους θα παρέμεναν αδιόρθωτοι, γι' αυτόν τον λόγο είπε ότι εξάπαντος θα έλθουν. «Και για ποιον λόγο δεν τους εξόντωσε;», ρωτάει.

ΤΙΤΛΟΣ Ι΄. — Περί σκανδάλων· και ότι πρέπει να αποφεύγουμε τα σκάνδαλα. «Το στόμα σου πλήθυνε την κακία. Καθήμενος.» «Φύλαξέ με από την παγίδα που μου έστησαν.» «Αλίμονο στον κόσμο από τα σκάνδαλα. Διότι είναι αναπόφευκτο να έλθουν τα σκάνδαλα. Αλίμονο όμως στον άνθρωπο εκείνο, μέσω του οποίου έρχεται το σκάνδαλο. Εάν δε το χέρι σου ή το πόδι σου σε σκανδαλίζει, αφαίρεσέ το και πέταξέ το μακριά σου. Καλύτερο είναι για σένα να εισέλθεις στη ζωή κουτσός ή ακρωτηριασμένος, παρά έχοντας δύο χέρια ή δύο πόδια να ριχτείς στο αιώνιο πυρ. Και εάν το μάτι σου σε σκανδαλίζει, βγάλε το και πέταξέ το μακριά σου.»

Εάν όμως δεν σε ακούσει, «πάρε μαζί σου ακόμη έναν ή δύο», ώστε, νιώθοντας ντροπή απέναντί τους, να μεταπεισθεί· αν όμως δεν γίνει αυτό, «για να βεβαιωθεί κάθε λόγος από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων». Εάν δε παρακούσει και αυτούς, «πες το στην εκκλησία· εάν παρακούσει και την εκκλησία», ως ανίατος πλέον και αδιάλλακτος «ας είναι για σένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης». Μην τον πολεμήσεις, όμως, σαν εθνικό και τελώνη, για να μπορείς να λες με παρρησία: «Άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών». Και δείξε μάλλον ευσπλαχνία σε αυτόν που βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση και έχει αποκτήσει καρδιά εθνικού και τελώνη, και να μισείς την αδιάλλακτη γνώμη του, αλλά όχι τον ίδιο, ώστε να μπορέσεις και εσύ να διαφύγεις από το επαπειλούμενο «ουαί» εξαιτίας των σκανδάλων. «Διότι αλίμονο στον κόσμο από τα σκάνδαλα· επειδή είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα, όμως αλίμονο στον άνθρωπο εκείνο μέσω του οποίου έρχεται το σκάνδαλο».

Είναι αναγκαία λοιπόν η ομόνοια της από κοινού ζωής, ενώ η απομόνωση είναι σφαλερή και επικίνδυνη. ΟΗ'. «Είναι ανάγκη να έρθουν τα σκάνδαλα», λέει ο Κύριος, «αλλά αλίμονο σε εκείνον μέσω του οποίου προκαλείται το σκάνδαλο». Εκείνος λοιπόν που έχει χάσει την ευλάβεια και συναναστρέφεται ανάμεσα σε ομήγυρη αδελφών με περιφρόνηση και χωρίς φόβο Θεού, προκαλεί σκάνδαλα σε πολλούς από τους πιο απλοϊκούς.

Αυτά, λοιπόν, είναι όσα πρωτίστως μεν προκαλεί ο κοινός σε όλους και πρώτος εχθρός· δευτερευόντως δε, και έπειτα από εκείνον, οι μέτοχοι της δικής του παρατάξεως, οι οποίοι υποκινούνται από αυτόν στο σκάνδαλο και το διαπράττουν. Αυτούς, αν και δεν κρίνω σωστό να τους μισώ ακόμη, εφόσον τρέφω την ελπίδα της μεταστροφής τους, εντούτοις το «ουαί» που έχει επιδικαστεί σε τέτοιους ανθρώπους από τον Κύριο —διότι λέει: «Ουαί στον άνθρωπο μέσω του οποίου έρχεται το σκάνδαλο»— δεν έχω τρόπο να το αναιρέσω. «Ναι», λέγει κάποιος, «αλλά αν εγώ δεν σκανδαλίζομαι αναιτίως, αλλά εσύ μου παρέχεις την αφορμή του σκανδάλου, τότε εσύ είσαι ο αίτιος του σκανδάλου και όχι εγώ». Ποια είναι, λοιπόν, η αφορμή του σκανδάλου και από πού προήλθε; «Σε βλέπω», λέγει, «μετά την παραίτηση από τον δικό σου θρόνο και την απόθεση της αρχιερωσύνης, να εισπηδάς σε ξένο θρόνο, και τα έργα των αρχιερέων να τα εκτελείς εσύ, που δεν είσαι αρχιερέας· αυτό για εμένα αποτελεί σκάνδαλο. Εξαιτίας αυτού πείθω και τον εαυτό μου και τους άλλους να απομακρυνθούν από εσένα, και αποφεύγω την εκκλησιαστική κοινωνία μαζί σου, ώστε, έχοντας κοινωνία με ανίερο, να μην συγκατακριθώ και ο ίδιος ως ανίερος σύμφωνα με τον κανόνα». Τι, λοιπόν; Τώρα μαθαίνεις για πρώτη φορά αυτά που ισχυρίζεσαι ή τα γνώριζες και προηγουμένως;

Αν κάθε τι που υπόκειται στην ανάγκη, ακόμη και χωρίς να το θέλει, εκπληρώνει τα έργα της βίας, και είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα στον κόσμο, δεν είναι δίκαιο να υποβάλλεται σε κατάρες αυτός που υπέστη τη βία, ούτε βέβαια να απαιτείται τιμωρία για το αμάρτημα. Έχει μεν κάποια αληθοφάνεια η δομή αυτού του συλλογισμού, πλην όμως προ των πυλών βρίσκεται και η ασέβεια· διότι εγκαλεί τον Θεό και ζητά εξηγήσεις για ποιο λόγο τιμωρεί αυτόν που υφίσταται τη βία και εκφέρει πικρή καταδίκη για το δικό Του πλάσμα. Διότι, εάν είναι ανάγκη, λέγει, να έλθουν τα σκάνδαλα, τότε και το γένος μας εξ ανάγκης θα κυριευθεί από τα σκάνδαλα. Εάν όμως εγώ υποδουλώνομαι παρά τη θέλησή μου, γιατί ο κριτής, παραβλέποντας αυτόν που άσκησε τη βία, υποβάλλει σε κατάρες εμένα που την υπέστην; Διότι λέγει «αλίμονο στον άνθρωπο εκείνο, μέσω του οποίου έρχονται τα σκάνδαλα». Επειδή δεν θα έπρεπε να καταριέται και να επιτίθεται σε αυτόν που έχει αδικηθεί και έχει γίνει θήραμα της τυραννίας, αλλά μάλλον θα έπρεπε να τον θεωρεί άξιο φιλανθρωπίας και συμπόνιας, για να μην πω, πριν καν από αυτά, ότι θα έπρεπε να απαλλάξει το δικό Του πλάσμα από τη βία.

Γι' αυτό και ο Κύριος λέει: «Αλίμονο στον κόσμο από τα σκάνδαλά του». Όσο για το χωρίο «Να προσέχετε μήπως κάποιος υστερεί στη χάρη του Θεού, μήπως κάποια ρίζα κακίας ενοχλεί» και τα εξής, αναφέρει ότι ειπώθηκαν από τον απόστολο αναφορικά με τους λογισμούς, δηλαδή μήπως υπάρχει μέσα σας κάποιος λογισμός που να πρόσκειται ακόμη στον διάβολο και να στερείται τη χάρη του Θεού. Διότι, όταν κάποιος λογισμός είναι θαμμένος μέσα μας σαν ρίζα πονηρίας, έστω και αν ξεριζώσαμε τους περισσότερους μέσω της μετάνοιας, αυτός που απέμεινε, καθώς αναπτύσσεται σταδιακά και ανέρχεται στην επιφάνεια, καθίσταται ισχυρότερος, και μολύνει τους άλλους λογισμούς που επιδιώκουν το αγαθό. Προτρέπει, επομένως, να αποκόπτεται κάθε ρίζα αμαρτίας, ώστε ο άνθρωπος σε όλα να καρποφορεί τις εντολές του Κυρίου χωρίς καμία ενόχληση.

Στους παλαιούς χρόνους η χάρις εξέλεξε εκείνους που εξέλεξε για το μαρτύριο του Χριστού, και από γενιά σε γενιά αναδεικνύονται μάρτυρες· διότι είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα, είπε ο Χριστός, ώστε οι εκλεκτοί να λάμψουν σαν τον ήλιο και τα ζιζάνια να γίνουν φανερά σαν τη νύχτα.

Προς τον Θεόκτιστο ερημίτη. Η εντολή του Κυρίου, η οποία απαιτεί από εμάς να αγαπούμε ο ένας τον άλλον σε τέτοιο βαθμό ώστε να θυσιάζουμε και τη ζωή μας ο ένας για τον άλλον, με ανάγκασε, πνευματικέ αδελφέ, να σου γράψω πάλι επιστολή, επειδή πονώ για τη σωτηρία σου και ακούω ότι υπάρχει μια σχισματική διαίρεση μεταξύ εσάς και άλλων αδελφών, όχι τυχαία, αλλά πάρα πολύ σοβαρή, ώστε και ο απλός λαός να διχαστεί σε δύο αντίπαλα μέρη, όπου καθένας προσκολλάται στη δική του πλευρά και απομακρύνεται πολύ από την αμοιβαία κοινωνία. Και όλο αυτό είναι έργο του σατανά, του αρχαίου ανθρωποκτόνου, και αποτελεί μεγάλο σκάνδαλο. Και έχει ειπωθεί από τον Κύριο: αλίμονο στον κόσμο από τα σκάνδαλα. Και πάλι: τον συμφέρει να δεθεί μια μυλόπετρα γύρω από τον λαιμό του και να ριχτεί στη θάλασσα παρά να σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους ελαχίστους. Και θαυμάζω πώς η τιμιότητά σου, η οποία ασκείται και είναι αφιερωμένη στον Θεό τόσα χρόνια, αδιαφορεί για αυτόν τον κίνδυνο· ο οποίος, αν δεν διορθωθεί με κάθε προσπάθεια και επιμέλειά σου, όχι μόνο θα καταστήσει μάταιη όλη την άσκησή σου, αλλά και θα σε απομακρύνει πολύ από τον Θεό, πράγμα που μακάρι να μη γίνει.

Ποια είναι όμως η προετοιμασία; Το να υπομείνουμε τα πάντα γενναία και να μη θεωρήσουμε τίποτα ανώτερο από την αγάπη του Χριστού· αλλά να πούμε όπως ο Δαβίδ: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος» και να πούμε αποστολικά: «Για εμένα το να ζω είναι ο Χριστός, και το να πεθάνω είναι κέρδος». «Αλίμονο, λέει, στον κόσμο από τα σκάνδαλα· διότι είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα», ώστε να γίνουν φανεροί οι δοκιμασμένοι. Βλέπεις ότι όταν έρχονται τα σκάνδαλα, τότε φανερώνονται οι εκλεκτοί του Θεού; Όταν έρχεται η φωτιά των πειρασμών, τότε αποδεικνύεται δόκιμη η χρυσοειδής ψυχή; Και αν μεν ήμασταν αδοκίμαστοι στις δυσκολίες, θα είχαμε λόγο να αγωνιούμε ως άπειροι· επειδή όμως έχουμε γευθεί το καλό όχι μία φορά, ούτε δύο, αλλά και πολλές φορές, και μας χαρίστηκε αυτό από τον Θεό, το να πάσχουμε υπέρ του Χριστού, σε καμία περίπτωση, αδελφοί, ας μην παραξενευτούμε ούτε να πούμε: Πάλι πειρασμός; Ναι, πάλι πειρασμός.

Διότι ο μεν μεγάλος δεν σκανδαλίζεται εύκολα, ενώ ο μικρός σκανδαλίζεται. «Αλίμονο στον κόσμο από τα σκάνδαλα! Διότι είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα, πλην όμως αλίμονο στον άνθρωπο εκείνο μέσω του οποίου έρχεται το σκάνδαλο!». Θρηνεί ως φιλάνθρωπος τον κόσμο, καθώς πρόκειται να βλαφθεί από τα σκάνδαλα. Αλλά θα μπορούσε να πει κάποιος: Και γιατί πρέπει να θρηνεί, ενώ έπρεπε να βοηθήσει και να απλώσει χέρι; Θα πούμε λοιπόν, ότι και αυτό ακριβώς αποτελεί βοήθεια, το να θρηνεί κανείς. Διότι πολλές φορές αυτούς που η συμβουλή μας δεν ωφέλησε, τους ωφελούμε όταν τους θρηνήσουμε, καθώς έρχονται σε επίγνωση. Και αν είναι ανάγκη, λέει, να έλθουν τα σκάνδαλα, πώς θα τα αποφύγουμε; Είναι μεν ανάγκη να έλθουν, αλλά δεν είναι ανάγκη να χαθούμε.