Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 19:14

Ερώτηση 115. Πού πηγαίνουν τα πιστά νήπια που πεθαίνουν; Στην κόλαση ή στη βασιλεία; Και πού πηγαίνουν τα νήπια των απίστων; Και πού κατατάσσονται τα νήπια των πιστών που πεθαίνουν αβάπτιστα, μαζί με τους πιστούς ή με τους απίστους; Απόκριση. Εφόσον ο Κύριος λέγει: «Αφήστε τα παιδιά να έλθουν προς εμένα· διότι σε αυτούς ανήκει η βασιλεία των ουρανών»· και πάλι ο Απόστολος αναφέρει: «Τώρα δε τα τέκνα σας είναι άγια»· είναι προφανές ότι τα βαπτισμένα νήπια των πιστών εισέρχονται στη βασιλεία ως άσπιλα και πιστά. Αντιθέτως, τα αβάπτιστα και τα νήπια των εθνικών ούτε στη βασιλεία εισέρχονται, αλλά ούτε πάλι στην κόλαση· διότι δεν διέπραξαν αμαρτία.

Ερώτηση ΣϟΒ΄. Αν πρέπει μέσα σε μία αδελφότητα να υπάρχει δάσκαλος για τα παιδιά των κοσμικών. Απόκριση. Εφόσον ο Απόστολος λέει: «Οι πατέρες, μην παροργίζετε τα παιδιά σας, αλλά να τα ανατρέφετε με την παιδεία και τη νουθεσία του Κυρίου»· εάν αυτοί που τα φέρνουν, τα φέρνουν με τέτοιον σκοπό, και αυτοί που τα δέχονται έχουν τη βεβαιότητα ότι μπορούν να αναθρέψουν τα προσαγόμενα παιδιά με την παιδεία και τη νουθεσία του Κυρίου, τότε ας τηρείται εκείνο που έχει προσταχθεί από τον Κύριο, ο οποίος είπε: «Αφήστε τα παιδιά να έρχονται προς εμένα, και μην τα εμποδίζετε· διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών». Χωρίς όμως τέτοιον σκοπό και τέτοια ελπίδα, θεωρώ ότι αυτό ούτε στον Θεό είναι αρεστό, ούτε για εμάς είναι πρέπον ή συμφέρον.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΕʹ. Από ποια ηλικία πρέπει να επιτρέπεται να αφιερώνουν τον εαυτό τους στον Θεό, και πότε πρέπει να θεωρείται οριστική η ομολογία της παρθενίας; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εφόσον ο Κύριος λέει: «Αφήστε τα παιδιά να έλθουν προς εμένα», και ο Απόστολος επαινεί εκείνον που από βρέφος έχει μάθει τα ιερά γράμματα, και πάλι παραγγέλλει να ανατρέφονται τα τέκνα με την παιδεία και τη νουθεσία του Κυρίου, κρίνουμε ότι κάθε ηλικία, ακόμη και η πρώτη παιδική, είναι κατάλληλη για την υποδοχή εκείνων που προσέρχονται. Εκείνα μεν που στερούνται γονέων τα αναλαμβάνουμε από μόνοι μας, ώστε, κατά τον ζήλο του Ιώβ, να γίνουμε πατέρες ορφανών. Εκείνα δε που βρίσκονται υπό τη σκέπη των γονέων τους και οδηγούνται από αυτούς τους ίδιους, τα δεχόμαστε παρουσία πολλών μαρτύρων, ώστε να μη δώσουμε αφορμή σε όσους ζητούν αφορμή, αλλά να κλείσει κάθε άδικο στόμα όσων εκστομίζουν βλασφημίες εναντίον μας.

Διότι τέτοιου είδους ανθρώπους και ο ίδιος ο Σωτήρας βεβαιώνει ότι είναι άξιοι της βασιλείας των ουρανών: «Αφήστε», λέει, «τα παιδιά και μην τα εμποδίζετε να έλθουν προς εμένα· διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών». Το ότι, επίσης, θα διαθέτουν βαθιά στον νου τους τη μέγιστη ακακία, θα είναι ακατανίκητοι και ασύλληπτοι, και θα αποδειχθούν ανώτεροι από κάθε φόβο, το υποδηλώνει λέγοντας: «Και μικρό παιδί σε φωλιά ασπίδων και σε κοίτη απογόνων ασπίδων θα βάλει το χέρι του, και δεν πρόκειται να κάνουν κακό, ούτε θα μπορέσουν να εξολοθρεύσουν κανέναν πάνω στο άγιό μου όρος». Ως φωλιές και κοίτες ασπίδων, νομίζω, εννοεί είτε τα πονηρά στίφη των δαιμόνων, είτε τρόπον τινά τις οικίες και τα κρησφύγετα των ανόσιων αιρετικών· για να μην πούμε τις εκκλησίες τους· στις οποίες, βάζοντας πολλές φορές το χέρι τους αυτοί που είναι νήπια εν Χριστώ, επικρατούν εύκολα, χωρίς να βλάπτονται με κανέναν τρόπο. Διότι ο Χριστός είναι αυτός που τους υπερασπίζεται και αφανίζει τα δαγκώματα της σκαιότητάς τους, καθιστώντας ανενεργό το δηλητήριό τους.

μιας ζωής απαλλαγμένης από πονηριά και φιλοδοξία· διότι έχει ανυστερόβουλο φρόνημα, ανόθευτη καρδιά και βρίσκεται σε απλότητα λογισμών. Δεν αγαπά τη φιλοδοξία, δεν γνωρίζει τον τρόπο της οποιασδήποτε υπεροχής, αλλά ούτε και αποφεύγει να φαίνεται ότι μειονεκτεί. Έχει πολλή γαλήνη στον νου και στην καρδιά, που πηγάζει από την απλότητα και την ακακία. Γι' αυτό, άλλωστε, και ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγε κάποτε στους αγίους Αποστόλους, ή μάλλον σε όλους όσοι τον αγαπούν: «Αλήθεια σας λέω, εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν αυτά τα παιδιά, δεν δύνασθε να εισέλθετε στη βασιλεία του Θεού». Το τι σημαίνει, όμως, το να μεταστραφεί κανείς και να εξομοιωθεί με τα παιδιά, το διασαφηνίζει γράφοντας ο μακάριος Παύλος: «Μη γίνεστε παιδιά στο μυαλό, αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια, ενώ στο μυαλό να γίνεστε τέλειοι». Και πάλι κάποτε, όταν του έφερναν βρέφη κάποιες γυναίκες, και έπειτα οι μαθητές τις εμπόδιζαν, είπε: «Αφήστε τα παιδιά να έρχονται σε μένα· διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών». Εκείνους που είναι τέτοιοι τους δέχεται και τους αγαπά και τους θεωρεί άξιους να τους έχει κοντά του, καθώς επέλεξαν να έχουν το δικό του φρόνημα· διότι είπε: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά».

Βεβαίως, οι μαθητές δεν επέπλητταν τα βρέφη από φθόνο, αλλά μάλλον αποδίδοντας τον πρέποντα σεβασμό στον δάσκαλο, και τρόπον τινά αποτρέποντας τις περιττές ενοχλήσεις. Ο Χριστός, όμως, λέγοντας: «Διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών», δεν θέλει να είμαστε ασύνετοι, αλλά να είμαστε νήπια ως προς την κακία, και τέλειοι ως προς τη φρόνηση. Διότι το βρέφος, γνωρίζοντας είτε ελάχιστα είτε απολύτως τίποτα, εύλογα θα μπορούσε να απαλλαγεί από την κατηγορία της φαυλότητας και της πονηρίας. Με αυτά αρμόζει να εξομοιωνόμαστε και εμείς, ζώντας βίο απλό και απαλλαγμένο από πονηρία. Πρέπει, όμως, να είμαστε τέλειοι στη φρόνηση, έχοντας σταθερό τον νου, ώστε να γνωρίζουμε με σαφήνεια ποιος είναι ο Θεός των όλων, και να απομακρυνόμαστε από τα διαβολικά σκάνδαλα. Διότι αυτός είναι ο όρος της αληθινής φιλοσοφίας, το να είναι κανείς άπλαστος σε συνδυασμό με τη σύνεση. <Τον ρώτησε κάποιος άρχοντας, κ.τ.λ.> (A f. 244, D f. 60) Ο αναφερόμενος εδώ άρχοντας, θεωρούμενος ως κάποιος ακριβής τηρητής, νόμισε ότι μπορούσε να ελέγξει τον Χριστό, θεωρώντας ότι αψηφούσε την εντολή που δόθηκε μέσω του Μωυσή και ότι εισήγαγε δικούς του νόμους. Προσέρχεται, λοιπόν, και υποκρίνεται ότι χρησιμοποιεί ευγενικά λόγια· διότι τον αποκαλεί διδάσκαλο, τον ονομάζει αγαθό και υπόσχεται ότι θέλει να γίνει μαθητής του. Επειδή, όμως, ρωτούσε για να τον πειράξει, εύλογα Εκείνος, ο οποίος συλλαμβάνει τους σοφούς μέσα στην πανουργία τους, του λέει: Εάν δεν έχεις πιστέψει ότι είμαι Θεός, πώς μου αποδίδεις όσα αρμόζουν μόνο στην ύψιστη φύση, και αποκαλείς αγαθό εκείνον που έχεις νομίσει ότι είναι άνθρωπος σαν και εσένα;

Νομίζοντας δε πως ήταν όχλος, οι μαθητές τα εμπόδιζαν. Εκείνος όμως τους είπε: «Αφήστε τα παιδιά, λέει, και μην τα εμποδίζετε να έρχονται προς εμένα· διότι σε αυτούς ανήκει η βασιλεία των ουρανών.» Και επειδή κάποτε δημιουργήθηκε ανάμεσά τους και ο διαλογισμός, ποιος άραγε είναι μεγαλύτερος στη βασιλεία των ουρανών· διότι έτσι μας το αναφέρει ο σοφός ευαγγελιστής: πήρε, λέει, ένα παιδί, το έστησε στη μέση και είπε: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν αυτά τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών.» Και το τι σημαίνει να μεταστραφούμε και να επιδιώκουμε να εξομοιωθούμε με τα παιδιά, το αποσαφήνισε γράφοντας ο μακάριος Παύλος: «Αδελφοί, μη γίνεστε παιδιά στο μυαλό, αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια· στο μυαλό όμως να γίνεστε τέλειοι.» Είναι λοιπόν βέβαιο ότι, εξαιτίας της ακακίας της θεότητας, ο Χριστός συμβολίζεται ως νήπιο.

Διότι, όπως ακριβώς οι μητέρες έφερναν τα βρέφη, και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός τα δεχόταν με πολύ μεγάλη προθυμία, και είπε στους αγίους μαθητές: «Αφήστε τα παιδιά, και μην τα εμποδίζετε να έρχονται προς εμένα· διότι σε τέτοια ανήκει η βασιλεία των ουρανών», έτσι και εδώ να κατανοήσεις: ο Θεός και Πατέρας αγαπά το πρωτότοκο, επειδή διαπρέπει ως εικόνα του Χριστού.

Διότι, όταν εξαπατήσεις όσους αγνοούν, υποβάλλοντας το δικό σου φρόνημα, ω ματαιοπόνε, και πεις ότι κάποιοι από τους πιο απλοϊκούς νομίζουν πως οι ασεβείς δεν θα τύχουν αναστάσεως, και ύστερα παρουσιάσεις αυτούς τους ίδιους απλοϊκούς να ερωτώνται πάλι από εσένα για το ποιου σώματος θα γίνει η ανάσταση, και αφού διατυπώσεις απορίες από μόνος σου εκ μέρους εκείνων που εσύ αποκαλείς απλοϊκούς (διότι και αυτό είναι ανάγκη να το λέμε σαφώς), καταλήγεις να αποκαλείς αγαθούς εκείνους που ονομάζεις απλοϊκούς. Διότι ο λόγος δεν προέρχεται από εσένα, ούτε οφείλεται στη χάρη του δικού σου λόγου, αλλά στην αλήθεια, η οποία σε αναγκάζει να ομολογείς τεκμήρια της υπεροχής και της αγαθότητας των δούλων του Θεού. Επειδή και η θύραθεν σοφία λέγει: «απλός είναι ο λόγος της αλήθειας». Απλούς δε συνηθίζουμε να ονομάζουμε τους άκακους, για τους οποίους εκφράζεται έπαινος από τον Σωτήρα σε πολλά σημεία, όπως με το «γίνεσθε ακέραιοι ως αι περιστεραί» και με το «αφήστε τα παιδιά να έλθουν προς εμένα· διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών», δηλαδή στους απλούστατους. Σου αποκρίθηκαν, λοιπόν, οι πιο απλοϊκοί, όπως λες, ότι αυτού του σώματος, το οποίο περιβαλλόμαστε, θα γίνει η ανάσταση. Και όταν τους προβάλλεις αντιρρήσεις και τους ρωτάς: «όλου ή μέρους;», αυτοί ανταποκρίνονται λέγοντας ότι πρόκειται για όλο το σώμα.

Εκείνος δε τους είπε: «Αφήστε τα παιδιά, και μην τα εμποδίζετε να έλθουν προς εμένα· διότι σε αυτούς που είναι σαν κι αυτά ανήκει η βασιλεία των ουρανών». Και για να μη θεωρηθεί ότι η βασιλεία των ουρανών ανήκει μόνο στα μικρά παιδιά και όχι σε κάθε ηλικία, κάνει μεν την αρχή από αυτά, αλλά έχει δωρίσει και σε όσους είναι όμοιοι με αυτά το να έχουν μαζί τους την κληρονομία. Διότι, εάν πρόκειται να βασιλεύσουν εκείνοι που γίνονται όμοιοι με αυτά, πόσο μάλλον τα αρχέτυπα εκείνων που μοιάζουν με αυτά; Και έτσι κατέρρευσε ο μυθώδης λόγος του. Διότι ο Κύριος ελεεί τους πάντες. «Διότι ο Κύριος φυλάσσει τα νήπια», και «αινείτε, παίδες, Κύριον», και τα παιδιά κήρυξαν «ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», και «από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Και πόσα άλλα τέτοια υπάρχουν. 6. Όσον αφορά δε την ανάσταση της σαρκός, πώς δεν θα υπάρξει ανάσταση της σαρκός, ω εθελόσοφε Ιέρακα; Διότι η ίδια η ονομασία της φράσεως δεικνύει το νόημά της. Διότι δεν ονομάζεται ανάσταση αυτού που δεν έχει πέσει. Και ποιο είναι αυτό που έπεσε; Ποιο είναι αυτό που ετάφη; Ποιο είναι αυτό που διαλύθηκε, παρά μόνο το σώμα, και όχι η ψυχή; Η ψυχή λοιπόν δεν πίπτει, ούτε θάπτεται. Και πόσα μπορεί κανείς να πει περί αυτού; Διότι δεν ονομάζεται ανάσταση της ψυχής, αλλά το σώμα είναι αυτό που εγείρεται.

Επειδή, λοιπόν, σε τέτοιο βαθμό νικήθηκε η λογική από το πάθος της θλίψης, θα ήταν καιρός η εξαντλημένη διάνοια να αναρρώσει, όσο είναι δυνατόν, μέσω της παρηγορητικής συμβουλής των λογισμών. Διότι δεν είναι μικρός ο κίνδυνος, εάν παρακούσουμε ως προς αυτό τη φωνή του Αποστόλου, να κατακριθούμε μαζί με όσους δεν έχουν ελπίδα. Διότι λέει, καθώς μόλις ακούσαμε από τον αναγνώστη, ότι δεν πρέπει να λυπούμαστε για τους κεκοιμημένους· επειδή αυτό το πάθος ταιριάζει μόνο σε εκείνους που δεν έχουν ελπίδα. Αλλά ίσως πει κάποιος από τους πιο ολιγόψυχους, νομίζω, ότι ο θείος Απόστολος προστάζει αδύνατα πράγματα και υπερβαίνει την ανθρώπινη φύση με τα προστάγματά του. Διότι πώς είναι δυνατόν να υψωθεί πάνω από το πάθος αυτός που ζει δεσμευμένος από τη φύση και να μην κυριευθεί από τη λύπη απέναντι σε ένα τέτοιο θέαμα, όταν ο θάνατος δεν επέλθει στην ώρα του κατά τα γηρατειά, αλλά στην πρώτη ηλικία κατασβεστεί από τον θάνατο η ομορφιά της νιότης, καλυφθεί από τα βλέφαρα η λάμψη των ματιών, μεταβληθεί σε ωχρότητα το ρόδισμα των παρειών, κυριευθεί από τη σιωπή το στόμα, μαυρίσει το άνθος των χειλιών, και αυτό φανεί οδυνηρό όχι μόνο στους γονείς, αλλά και σε καθέναν που αντικρίζει αυτήν τη θλίψη; Τι θα αντιτάξουμε λοιπόν εμείς σε αυτά; Δεν θα εκφέρουμε, αδελφοί, δικό μας λόγο, αλλά θα παραθέσουμε τη ρήση από το Ευαγγέλιο που μας αναγνώστηκε. Διότι ακούσατε τον Κύριο να λέει: «Αφήστε τα παιδιά και μην τα εμποδίζετε να έλθουν προς εμένα· διότι σε αυτούς ανήκει η βασιλεία των ουρανών».

Τότε του παρουσίασαν παιδιά, για να επιθέσει τα χέρια του πάνω τους και να προσευχηθεί· οι μαθητές όμως τους επέπληξαν. Εκείνος δε τους είπε: «Αφήστε τα παιδιά να έρχονται προς εμένα· διότι σε ανθρώπους σαν αυτά ανήκει η βασιλεία των ουρανών». Και αφού επέθεσε τα χέρια του σε αυτά, αναχώρησε από εκεί. Και για ποιο λόγο οι μαθητές απομάκρυναν τα παιδιά; Εξαιτίας του αξιώματός του. Τι κάνει λοιπόν ο ίδιος; Διδάσκοντάς τους να είναι ταπεινόφρονες και να καταπατούν την κοσμική αλαζονεία, και τα δέχεται και τα αγκαλιάζει, και σε ανθρώπους αυτού του είδους υπόσχεται τη βασιλεία· πράγμα που είχε πει και προηγουμένως. Επομένως και εμείς, εάν θέλουμε να γίνουμε κληρονόμοι των ουρανών, ας αποκτήσουμε αυτήν την αρετή με πολλή επιμέλεια. Διότι αυτός είναι ο ορισμός της φιλοσοφίας, το να είναι κανείς ανεπιτήδευτος έχοντας ταυτόχρονα σύνεση· αυτός είναι αγγελικός βίος. Διότι πράγματι η ψυχή του παιδιού είναι καθαρή από όλα τα πάθη. Δεν μνησικακεί εναντίον εκείνων που το λύπησαν, αλλά τους πλησιάζει ως φίλους, σαν να μην είχε συμβεί τίποτα.

Και όσα χτυπήματα κι αν δεχθεί από τη μητέρα του, αυτήν αναζητά, και την προτιμά από όλους. Και ακόμη κι αν του δείξεις μια βασίλισσα με διάδημα, δεν την προτιμά από τη μητέρα του που είναι ντυμένη με κουρέλια, αλλά θα προτιμούσε μάλλον να δει εκείνη με αυτά, παρά τη βασίλισσα με τα στολίδια της. Διότι γνωρίζει να ξεχωρίζει το οικείο από το ξένο όχι με βάση τη φτώχεια και τον πλούτο, αλλά με βάση τη στοργή. Και από τα αναγκαία δεν αναζητά τίποτε περισσότερο, παρά μόνο όσο χρειάζεται για να χορτάσει από τον μαστό, και έπειτα απομακρύνεται από τη θηλή. Το παιδί δεν λυπάται για όσα λυπόμαστε εμείς· όπως, για παράδειγμα, για την απώλεια χρημάτων και για τα παρόμοια· ούτε και χαίρεται πάλι με όσα χαιρόμαστε εμείς, δηλαδή με αυτά τα φθαρτά πράγματα· δεν ταράζεται από την ομορφιά των σωμάτων. Γι' αυτό έλεγε: «Διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών»· για να κατορθώνουμε εμείς με την ελεύθερη προαίρεσή μας αυτά που τα παιδιά διαθέτουν εκ φύσεως. Επειδή, λοιπόν, οι Φαρισαίοι δεν έπρατταν όσα έπρατταν από καμία άλλη αιτία παρά μόνο από κακία και αλαζονεία, γι' αυτό διαρκώς παραγγέλλει στους μαθητές να είναι άκακοι και απλοί, αφήνοντας υπαινιγμούς για τους πρώτους και εκπαιδεύοντας τους δεύτερους. Διότι τίποτε δεν εξωθεί τόσο πολύ στην αλαζονεία, όσο η εξουσία και η πρωτοκαθεδρία.

Γιατί γεννήσαμε άρρενα τέκνα, εάν ο θάνατος των αρρένων είναι τόσο πικρός; Εάν η προσταγή είναι δική Σου, διάταξε να πεθάνουμε κι εμείς μαζί τους· εάν όμως το εγχείρημα και η προσταγή είναι του παράνομου βασιλιά, γιατί δεν τον τιμωρείς το ταχύτερο; Αλλά είναι φυσικό οι μητέρες, κατατρυχόμενες από τον πόνο, να κραυγάζουν αυτά, επειδή δεν γνωρίζουν τι είναι ωφέλιμο για τα τέκνα τους. Τι όμως είναι πιο μακάριο από εκείνους που υφίστανται επιβουλές για χάρη του Δεσπότη Χριστού; Τι πιο μακάριο από αυτά τα παιδιά, τα οποία δεν σφαγιάστηκαν για τον εαυτό τους, αλλά φονεύονταν σαν να ήταν ο ίδιος ο Χριστός; Πράγματι, είναι η κατάλληλη στιγμή να αναφέρουμε προς τις μητέρες το ρητό του Κυρίου: Μην κλαίτε, μητέρες, μην κλαίτε· για λίγο στέρησαν τις δικές σας αγκαλιές, αλλά κληρονόμησαν τους κόλπους του Αβραάμ. Μην κλαίτε, μητέρες, μην κλαίτε· και μην εμποδίζετε τα νήπια να έλθουν προς εμένα· διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών· εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, εις τους αιώνας των αιώνων.

Αλλά αυτός ο λόγος, ο οποίος επιλύει την απορία με βάση τα ιδιώματα της παραβολής και της ομοίωσης, χωρίς να απομακρύνεται εντελώς από την πιο καθολική έννοια των παραβολών και των ομοιώσεων, δύναται να διευκολύνει την επίλυση πολλών άλλων ζητημάτων με τον προαναφερθέντα τρόπο. Ο λόγος όμως που πρόκειται να ειπωθεί, στο μέτρο που εξετάζει τα πράγματα και τα ρήματα με μεγαλύτερη ακρίβεια από την προταθείσα θεωρία, σε ανάλογο βαθμό περιορίζει την επίλυση, καθιστώντας την ειδική για ένα μόνο ζήτημα. Επομένως, ο όρος «παιδία» είναι διττός στους ιερούς μας χρησμούς: διότι λέει «αφήστε τα παιδιά και μην τα εμποδίζετε να έρθουν προς εμένα», και χωρίς να απέχει από την ίδια έννοια, «εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Έπειτα, «αδελφοί, μη γίνεστε παιδιά στο μυαλό, αλλά να είστε νήπια στην κακία». Ώστε η έννοια του παιδιού θα μπορούσε να είναι διττή, ή μάλλον και τριττή, εφόσον ο Παύλος, σοφός όσο κανείς άλλος στα θεία και στα ανθρώπινα και γνωρίζοντας να εφαρμόζει τις κατάλληλες λέξεις στις πιο συγγενείς έννοιες, διακηρύσσει: «επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν συμμετάσχει σε σάρκα και αίμα, και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου». Διότι είναι φανερό ότι το «παιδίον» εδώ δεν δηλώνει ούτε το απλό και άκακο και απαλλαγμένο από κακία, ούτε βέβαια το ασύνετο και ευμετάβολο στη διάνοια, αλλά επισημαίνει απλώς την ανθρώπινη φύση.

Αν, λοιπόν, έφτασες σε αυτόν τον λόγο: ότι «μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα», και αν εκπληρώθηκε σε σένα ο λόγος του αποστόλου που λέει: «και η ειρήνη του Θεού ας πρυτανεύει στις καρδιές σας» και στον νου σας (ο οποίος είναι ο Χριστός Ιησούς), αν έφτασες σε αυτόν τον λόγο: ότι «από το σκοτάδι φως» «έλαμψε στις καρδιές σας» «προς επίγνωση της δόξας του Θεού», αν εκπληρώθηκε σε σένα ο λόγος: ότι «ας είναι οι οσφύες σας περιεζωσμένες και οι λύχνοι σας αναμμένοι», και θα είστε σαν δούλοι που προσμένουν τον κύριό τους, «πότε θα επιστρέψει» από τον γάμο, για να μη φραχθεί το στόμα σου επειδή δεν θα έχεις καμία απολογία ανάμεσα στους αγίους, αν γνωρίζεις ότι το αγγείο σου έχει λάδι, όπως οι φρόνιμες παρθένες, για να μην αφεθείς έξω από τη θύρα, αλλά για να εισέλθεις στον νυμφώνα μαζί με τον νυμφίο, αν αισθάνθηκες ότι το πνεύμα σου και η ψυχή σου και το σώμα σου ενώθηκαν άμεμπτα και θα παραστούν την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού άσπιλα, αν κατέστης άμεμπτος και ακατάκριτος από τη συνείδησή σου και αν έγινες νήπιο σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρα που λέει: «μην εμποδίζετε» «τα παιδιά» να έρχονται «προς εμένα· διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών».

Ακούω, λοιπόν, ότι μερικοί απερίσκεπτα, όταν βλέπουν τα παιδιά και τα νήπια, λένε ότι εξαιτίας αυτών πρόκειται να χαθούμε και ότι αυτά αποτελούν τη διάλυση του μοναστηριού. Και ω της παραφροσύνης! Δεν κάνουν τίποτα άλλο από το να κατηγορούν τον Κύριο που λέει: Αφήστε τα παιδιά να έλθουν προς εμένα, διότι σε τέτοια ανήκει η βασιλεία των ουρανών. Δεν έγινε νήπιο ο Χριστός;

Αλλά ούτε εκείνο δεν αντιλαμβανόμαστε, εμείς οι αληθινά αναίσθητοι και εντελώς άλογοι, ότι ίσως και να είμαστε οι έσχατοι, και ότι άλλοι είναι οι τίμιοι και ανώτεροι από εμάς αδελφοί και πατέρες. Οι οποίοι, άλλοι μέσα και άλλοι έξω, στον χειμώνα και στον αέρα, στη φωτιά και στον καύσωνα, σαν κάποιοι υποταγμένοι δούλοι οργώνουν, σκάβουν, κλαδεύουν, κηπουρεύουν, κόβουν ξύλα, ξυλουργούν, αλέθουν στους μύλους, βάφουν, μαγειρεύουν, δουλεύουν τον χαλκό, πλένουν, ράβουν, φορούν φθαρμένα ρούχα, περπατούν, διακονούν, οδοιπορούν είτε στις πόλεις είτε στους αγρούς είτε στα βουνά, αγοράζοντας και πουλώντας πράγματα, και όλα αυτά ενώ θλίβονται και καταπονούνται. Αλλά όντως, σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών.

Ακούω ότι κάποιοι απερίσκεπτα, όταν βλέπουν τα παιδιά και τα μειράκια, λένε ότι εξαιτίας αυτών πρόκειται να χαθούμε και ότι αυτά αποτελούν τη διάλυση του μοναστηριού, και —ω της ανοησίας!— δεν κατηγορούν κανέναν άλλον παρά τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος λέει: «αφήστε τα παιδιά να έρθουν σε μένα, διότι σε αυτούς ανήκει η βασιλεία των ουρανών». Δεν υπήρξε νήπιο ο Χριστός; Δεν θήλασε; Δεν έγινε παιδί, δεν έγινε νεαρός —«όταν ήταν», λέει, «δωδεκαετής»— δεν έγινε νέος άνδρας, δεν έγινε τέλειος άνδρας, αρχίζοντας να θαυματουργεί γύρω στο τριακοστό έτος της ηλικίας του; Γιατί λοιπόν παραλογίζεται και γιατί δεν κατηγορεί καλύτερα τον εαυτό του, ότι εξαιτίας του ίδιου προέρχεται η απώλεια; Αυτά τα λένε αυτοί που θεωρούν τους εαυτούς τους πιο φρόνιμους και συνετούς από τον ηγούμενο, αυτοί που τρέχουν πιο δεξιά και από τα δεξιά, αυτοί που ανταγωνίζονται να αγαπούν τον Θεό περισσότερο και όχι όσο είναι ωφέλιμο, αυτοί που συμπεριφέρονται εκτός του κανόνα. Εάν όμως δεν υπάρχει κανείς που να τα είπε αυτά, τότε ο λόγος αυτός παρήλθε σαν τον άνεμο και εμείς δεν θα προσάψουμε κατηγορία. Εάν όμως υπάρχει, ας διορθώσει τον εαυτό του, για να μην πέσει σε παγίδα του διαβόλου. Ο άγιος εκείνος γέροντας τι είπε; «Οποιοδήποτε παιδί και αν με προστάξει, θεωρώ ότι ο Υιός του Κυρίου μου με έχει προστάξει». Και εσείς δεν κατανοείτε αυτά που διαβάζονται; Γιατί να μην τα διαπαιδαγωγείτε καλύτερα όταν ατακτούν, ώστε να σας τρέφουν φόβο, και να μην τους δίνετε απολύτως κανένα υπερβολικό θάρρος;

Έπειτα, μέσω κάποιου σοφότατου λέγει: «Κοιτάξτε τις αρχαίες γενεές και δείτε, ποιος εμπιστεύθηκε τον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον φόβο Του και εγκαταλείφθηκε; Ή ποιος Τον επικαλέστηκε και Εκείνος τον παραμέλησε;». Έπειτα πάλι, μέσω του Ευαγγελίου: «Καθέναν που έρχεται προς εμένα δεν πρόκειται να τον διώξω έξω»· και πάλι: «Αφήστε τα παιδιά να έρχονται προς εμένα, διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών», και όσα άλλα συμφωνούν με τα προαναφερθέντα.

Επειδή δε επιθυμεί η αρετή να εφαρμόζεται από εμάς προαιρετικά, λέει: «Όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει.» Διότι δεν αναγκάζει κανέναν να ζει εν παρθενία, ούτε καταργεί τον γάμο, αλλά προκρίνει την παρθενία. «Τότε του έφεραν παιδιά, για να επιθέσει τα χέρια του πάνω τους και να προσευχηθεί· οι δε μαθητές τα επέπληξαν· ο δε Ιησούς είπε: Αφήστε τα παιδιά και μην τα εμποδίζετε να έλθουν προς εμένα, διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών.» Οι μητέρες έφερναν τα παιδιά τους, για να ευλογηθούν μέσω της επαφής των χεριών του. Προσέρχονταν όμως με αταξία και θόρυβο, και για αυτόν τον λόγο τα εμποδίζουν οι μαθητές, νομίζοντας συγχρόνως ότι μειώνεται το αξίωμα του διδασκάλου με το να του φέρνουν παιδιά. Ο Χριστός λοιπόν, δείχνοντας ότι αποδέχεται περισσότερο την ταπεινοφροσύνη, λέει, «Αφήστε τα παιδιά· διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών.» Δεν είπε, σε αυτά, αλλά, σε τέτοιους, δηλαδή, σε αυτούς που έχουν απλότητα, στους άκακους, στους απονήρευτους. Κι αν κάποιος διδάσκει, και τον πλησιάζουν μερικοί κάνοντάς του παιδικές ερωτήσεις, ας τους δέχεται, και ας μην τους εμποδίζει. «Και αφού έθεσε πάνω τους τα χέρια του, αναχώρησε από εκεί.»