Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 19:17

Κεφάλαιο Α΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και ιδού, κάποιος προσήλθε και του είπε: Διδάσκαλε αγαθέ, τι αγαθό να πράξω για να κληρονομήσω ζωή αιώνια; Εκείνος δε του είπε: Γιατί με αποκαλείς αγαθό; Ουδείς αγαθός παρά μόνο ένας, ο Θεός. ΙΩΑΝΝΗΣ. Δόξα από ανθρώπους δεν λαμβάνω.

Ματθ. 19, 17-18. Όταν ο Χριστός είπε: «Αν θέλεις να εισέλθεις στη ζωή, τήρησε τις εντολές», εκείνος, μην περιμένοντας να του πει τίποτε άλλο παρά αμέσως τις δικές Του, λέει: «Ποιες;». Διαψεύστηκε όμως πολύ στην προσδοκία του· διότι ο Χριστός δεν του αποκρίθηκε αυτό που νόμιζε, αλλά τον ανάγει στον Νόμο, όχι επειδή ο Νόμος είναι η τελειότητα (διότι «κανείς δεν δικαιώνεται με τον νόμο», σύμφωνα με το γραμμένο), αλλά επειδή η μελέτη και εφαρμογή του Νόμου είναι σαν μια προεισαγωγή στην αιώνια ζωή, η οποία σταδιακά εξοικειώνει τον νου αυτών που παιδαγωγούνται προς τα ανώτερα. Διότι «ο Νόμος έγινε για εμάς παιδαγωγός προς τον Χριστό»· επομένως ο Νόμος είναι η αρχή της σωματικής πολιτείας, ενώ ο Χριστός είναι η τελειότητα· διότι η αρχή των αγαθών, λέει, είναι το να πράττει κανείς τα δίκαια. Ο Νόμος, λοιπόν, υποδεικνύει το δίκαιο, ενώ ο Χριστός το αγαθό. Ο μεν πρώτος δίδασκε να αμύνεται κανείς με τα ίδια μέσα απέναντι σε όσους θέλουν να τον αδικήσουν (διότι λέει «δόντι αντί δοντιού» και «οφθαλμό αντί οφθαλμού»), ενώ ο δεύτερος μας ζητά να εγκαταλείψουμε την ίση ανταπόδοση και να προχωρήσουμε στο μεγαλύτερο... διότι σε αυτόν που σε χτυπά «στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε του και την άλλη· και σε αυτόν που θέλει να κριθεί μαζί σου», λέει, «και να πάρει τον χιτώνα σου, άφησέ του και το ιμάτιο».

ΑΛΛΟ. «Διδάσκαλε, τι αγαθό να κάνω για να κληρονομήσω την αιώνια ζωή; Ο δε του είπε: Γιατί με ρωτάς περί του αγαθού; Κανένας δεν είναι αγαθός παρά μόνο ένας, ο Θεός». Το κυρίως αγαθό δεν είναι τέτοιο κατά μετοχή από κάτι άλλο, αλλά έχει την αρετή εναποτεθειμένη στη δική του φύση και σαν να πηγάζει από τον ίδιο του τον εαυτό. Μάλλον δε αυτό ακριβώς υπάρχει κατά φύση, το οποίο ονομάζουμε αγαθό. Εφόσον λοιπόν ο Πατέρας υπάρχει σε δική του υπόσταση, και εφόσον πάλι ο Υιός υπάρχει σε δική του υπόσταση, σε ποιον από τους δύο και μόνο θα αποδώσουμε το αγαθό; Ή ποιο θα είναι όντως το αγαθό; Αλλά ίσως κάποιος θα έλεγε ότι αυτό αρμόζει στον Πατέρα. Ας γίνει δεκτό προς το παρόν και αυτό. Διότι θα συμφωνήσουμε, καθώς εξετάζουμε ακόμη αυτό το θεώρημα.

Γι' αυτό, μην αναζητάς εκείνα που δεν πρέπει να αναζητούνται, αλλά να τιμάς τον Υιό, για να τιμήσεις και τον Πατέρα. Όταν, λοιπόν, ακούς για τον Θεό ότι «κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνο ένας, ο Θεός», μην τολμήσεις, επειδή ο Υιός τιμά υπερβολικά τον Πατέρα, να αποφανθείς ότι ο Υιός δεν είναι αγαθός. Διότι δεν αποκαλεί τον Πατέρα αγαθό αρνούμενος ότι ο Ίδιος είναι αγαθός, αλλά τόσο περισσότερο αποκαλύπτει τον Εαυτό Του με το να μην επιθυμεί την τιμή από τους ανθρώπους, αλλά με το να ανάγει την τιμή στον δικό Του Πατέρα, προκειμένου μέσα από την αγαθότητα του Πατέρα να γίνει γνωστή η γνώση της αγαθότητας του Υιού του Θεού, ο Οποίος έχει γεννηθεί από αγαθό Πατέρα και Θεό. Διότι είναι μεγάλη η αδυναμία εκείνων που τολμούν να λένε κάτι τέτοιο για τον Υιό, έστω κι αν Εκείνος είπε ότι «ένας είναι αγαθός, ο Θεός». Ιδού, άλλωστε, η Θεία Γραφή μας διδάσκει σε πολλά σημεία, αποκαλώντας αγαθό «το φτωχό και σοφό παιδί», και λέγοντας «αγαθός ήταν ο Σαμουήλ ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων», και «αγαθός ήταν ο Σαούλ, γιος του Κις από τη φυλή Βενιαμίν, ψηλότερος από όλον τον Ισραήλ από τους ώμους και πάνω», και «αγαθό είναι να πηγαίνει κανείς σε οίκο συμποσίου», και «άνοιξε, Κύριε, τον ουρανό, τον αγαθό σου θησαυρό», και «ο αγαθός λόγος είναι ανώτερος από το δώρο», και «είναι αγαθός (καλύτερος) ο ζωντανός σκύλος παρά το νεκρό λιοντάρι», και «αγαθόν (καλύτερα) οι δύο παρά ο ένας», και «αγαθή (καλύτερη) είναι η κατάληξη των λόγων παρά η αρχή τους», και «αν εσείς, που είστε πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας», μιλώντας για το ψάρι και το ψωμί.

Εκτός όμως από αυτά, αυτό το ίδιο θα γίνει σαφές και ολοφάνερο και από αλλού. Διότι, όταν κάποιος προσήλθε και είπε: «Διδάσκαλε, τι να κάνω για να κληρονομήσω την αιώνια ζωή;», αφού Εκείνος του απαρίθμησε όλα τα παραγγέλματα του νόμου, εκείνος ρωτώντας περαιτέρω έλεγε: «Όλα αυτά τα τήρησα από τη νεότητά μου· τι μου λείπει ακόμη;», του λέγει: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους πτωχούς, και έλα, ακολούθει με». Καίτοι, εάν αυτό ήταν νόμος και πρόσταγμα, θα έπρεπε να το έχει πει πρώτο εξ αρχής, και να το νομοθετήσει, και να το θέσει σε τάξη προστάγματος, και όχι να το εισαγάγει υπό μορφή συμβουλής και παραίνεσης. Διότι, όταν μεν λέγει: «Μην αποκτήσετε χρυσό, μήτε άργυρο», το λέγει επιτάσσοντας· όταν όμως λέγει: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος», το λέγει συμβουλεύοντας και παραινώντας. Δεν είναι δε το ίδιο να συμβουλεύει κανείς και να νομοθετεί. Διότι αυτός που νομοθετεί επιθυμεί με κάθε τρόπο να εφαρμόζεται το επιτασσόμενο· ενώ εκείνος που συμβουλεύει και παραινεί, επειδή επαφίει την επιλογή των όσων λέγονται στην κρίση εκείνου που τα ακούει, καθιστά τον ακροατή κύριο του να τα αποδεχθεί ή όχι. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν είπε απλώς: «Πήγαινε, πώλησε τα υπάρχοντά σου», για να μη θεωρήσεις ότι τα λόγια αυτά αποτελούν νόμο, αλλά πώς [το είπε];

Γι' αυτό και έλεγε: «Γιατί με αποκαλείτε Κύριε, Κύριε, και δεν κάνετε αυτά που λέω;»· «Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, αυτός είναι που με αγαπά»· και: «Όποιος δεν με αγαπά, δεν τηρεί τους λόγους μου»· και: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου», «όπως ακριβώς εγώ», λέει, «έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και παραμένω στην αγάπη του». Αλλά και σε εκείνον τον πλούσιο, που ζητούσε να μάθει τι πρέπει να κάνει για την αιώνια ζωή, αυτό απάντησε: «Εάν θέλεις να εισέλθεις στη ζωή, τήρησε τις εντολές». Ο προφήτης Δαβίδ, εξάλλου, αποφάνθηκε κάτι φοβερό λέγοντας: «Καταραμένοι», λέει, «είναι όσοι απομακρύνονται από τις εντολές σου». Ο Σολομών δε, ο σοφότατος γιος του, είπε: «Όποιος φυλάσσει την εντολή, προφυλάσσει την ίδια του την ψυχή».

Ματθ. 19, 16-24 Ο νεανίσκος θεωρούσε αγαθά και τον πλούτο και τα χρήματα, ή μάλλον αυτά περισσότερο από τα άλλα· διότι είναι συνήθεια στους ανθρώπους να θεωρούν εκείνα ως αγαθά, προς τα οποία οι ίδιοι διάκεινται με ισχυρή επιθυμία και πάθος. Γι' αυτό και ο πλούσιος εκείνος έλεγε: «έχεις πολλά αγαθά· φάγε» και «πίε», μετρώντας την ευδαιμονία με φαγητά και ποτά και λαιμαργία, και θεωρώντας αυτά ως αγαθά. Έτσι λοιπόν και αυτός ο πλούσιος νεανίσκος, θεωρώντας αγαθά τα υπάρχοντα και τον πλούτο του, ονομάζει «αγαθό» και τον Δεσπότη, θεωρώντας τον μεν ως έναν άνθρωπο από τους δασκάλους, τιμώντας τον δε, όπως νόμιζε, με την προσωνυμία του αγαθού. Ο δε Δεσπότης των όλων, που γνωρίζει τα πάντα, θέλοντας να τον αποσπάσει από την προσκόλληση στον πλούτο και να τον διδάξει ότι ο πλούτος, τον οποίο εκείνος αγαπούσε, δεν είναι αγαθό (διότι από τη φύση του δεν ανήκει ούτε στα αγαθά ούτε στα κακά), όχι μόνο αποκλείει τον πλούτο από την ονομασία του αγαθού με τρόπο ανεπαίσθητο και συνάμα σοφό, αλλά και όλα τα άλλα, καθιστώντας την απόρριψη του πλούτου ανύποπτη και ευπρόσδεκτη μέσω της καθολικής άρνησης· διότι λέει: «κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνο ένας, ο Θεός». Και επιτιμώντας εκ των προτέρων και την προσωνυμία του αγαθού που του αποδόθηκε ανάρμοστα και παρέκκλινε πολύ από το ορθό, λέει: «γιατί με αποκαλείς αγαθό;» αντί του: γιατί, θεωρώντας με απλό άνθρωπο, με αποκαλείς αγαθό;

Και ιδού, κάποιος τον πλησίασε και του είπε: «Αγαθέ Διδάσκαλε, τι καλό να κάνω για να αποκτήσω αιώνια ζωή;». Εκείνος του απάντησε: «Γιατί με αποκαλείς αγαθό; Κανείς δεν είναι αγαθός, παρά μόνο ένας, ο Θεός». Αυτός δεν τον πλησίασε με σκοπό να τον πειράξει, αλλά επειδή ήθελε να μάθει και διψούσε για την αιώνια ζωή. Πλησίασε, όμως, τον Χριστό ως έναν απλό άνθρωπο, και γι' αυτό ο Κύριος του λέει: «Γιατί με αποκαλείς αγαθό;».

Κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνον ένας, ο Θεός. Δηλαδή, εάν με αποκαλείς αγαθό ως έναν από τους διδασκάλους, κακώς μιλάς. Διότι κανείς άνθρωπος δεν είναι στην κυριολεξία αγαθός. Αφενός μεν, επειδή είμαστε ευμετάβολοι και εκτρεπόμαστε από το αγαθό, αφετέρου δε, επειδή αν συγκριθεί η ανθρώπινη αγαθότητα με αυτήν του Θεού, θεωρείται πονηρία. «Εάν όμως θέλεις να εισέλθεις στη ζωή, τήρησε τις εντολές. Του λέγει: Ποιες; Ο δε Ιησούς είπε: Ου φονεύσεις, ου μοιχεύσεις, ου κλέψεις, ου ψευδομαρτυρήσεις. Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, και αγάπα τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου». Ο Κύριος παραπέμπει αυτόν που τον ρώτησε στις εντολές του Νόμου, ώστε να μην μπορούν να πουν οι Ιουδαίοι ότι περιφρονεί τον Νόμο. Τι γίνεται λοιπόν; «Λέγει προς αυτόν ο νεανίσκος: Όλα αυτά τα τήρησα από τη νεότητά μου. Τι μου λείπει ακόμη;» Μερικοί τον κατηγορούν ως κομπαστή και αλαζόνα. Διότι πώς κατόρθωσε να αγαπά τον πλησίον του, εφόσον ήταν πλούσιος; Αφού κανείς που αγαπά τον πλησίον του όπως τον εαυτό του δεν είναι πλουσιότερος από τον πλησίον του. Και κάθε άνθρωπος είναι πλησίον. Κάποιοι άλλοι όμως το ερμηνεύουν ως εξής: Υπόθεσε, λέγει, ότι τα τήρησα όλα αυτά. Τι μου λείπει ακόμη; «Του είπε ο Ιησούς: Εάν θέλεις να γίνεις τέλειος, πήγαινε, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και θα αποκτήσεις θησαυρό στον ουρανό, και έλα ακολούθησέ με. Μόλις όμως ο νεανίσκος άκουσε τον λόγο αυτό, έφυγε λυπημένος, διότι είχε πολλά κτήματα».