Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 19:18

Γνωρίζοντας αυτό ο Γέροντας εν πνεύματι, είπε να του γραφτούν τα εξής: Προπάντων ασπαζόμαστε εν Κυρίω την αγάπη σου, και σε παρακαλούμε να αποβάλεις κάθε λυπηρό λογισμό, και με χαρά και φόβο Θεού να μελετήσεις και να κατανοήσεις όσα σου γράφτηκαν προηγουμένως στην πρώτη επιστολή. Διότι δεν σας γράψαμε τίποτα ως εντολή, έχοντας διδαχθεί από τον Απόστολο που λέει: «Όχι για να σας βάλω θηλιά». Αλλά διακρίνοντας για εσάς την καθεμία από τις πράξεις, ποια διαφορά ωφελείας έχει, καθώς όλοι ακούσαμε τον Σωτήρα να λέει στα Ευαγγέλια όσα είναι γραμμένα στον νόμο, το «Ου μοιχεύσεις, ου φονεύσεις», και τα εξής. Όταν δε εκείνος που τον ρώτησε είπε: «Όλα αυτά τα τήρησα, σε τι ακόμη υστερώ;», του απάντησε περί τελειότητος ότι «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πώλησε τα υπάρχοντά σου», και τα υπόλοιπα τα οποία γνωρίζεις. Αλλά ο μισόκαλος περιφέρεται πάντοτε εμποδίζοντας κάθε αγαθό έργο. Διότι, βλέποντας την ωφέλεια που σας γράφτηκε, και πριν ακόμη κατανοήσετε τη δύναμη των όσων γράφτηκαν, παραλίγο να ταράξει τον λογισμό σας. Και είναι να απορεί κανείς πώς σκοτίζει τον νου του ανθρώπου, αρπάζοντας τον λογισμό του, ώστε να μην ωφεληθεί απολύτως τίποτα. Και δεν τον αφήνει να αναρωτηθεί ο ίδιος γιατί ταράσσεται και να πει στον εαυτό του «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με ταράσσεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω», και τα εξής.

Διότι, σαν να μην απαιτούσαν να μάθουν τίποτα περισσότερο από όσα ήδη γνώριζαν, λένε περίπου τα εξής: «Μας αρκούν, άνθρωπέ μου, αυτά που δόθηκαν μέσω του Μωυσή. Γνωρίζουμε, όχι λιγότερο από όσο πρέπει, αυτά στα οποία θα έπρεπε να επικεντρωθεί εκείνος που γνωρίζει τα θεία έργα. Τι καινούργιο, λοιπόν, θα προσθέσεις εσύ σε αυτά που έχουν διαταχθεί από εκείνον τον καιρό; Τι ξένο θα διδάξεις, το οποίο δεν μας έχει προαναγγελθεί μέσω των θείων λόγων;» Επομένως, η ερώτηση προέρχεται μάλλον από αυθάδεια παρά από αληθινά φιλομαθή προαίρεση. Κάτι παρόμοιο βρίσκεις και στον μακάριο Ματθαίο: διότι κάποιος νεαρός, που περιβαλλόταν από τεράστια περιουσία, υπαινισσόταν κάπως ότι έπρεπε πλέον να εισέλθει στην υπηρεσία του Θεού. Όταν λοιπόν ήρθε στον Ιησού, ρωτούσε με ζήλο τι έπρεπε να κάνει, για να βρεθεί κληρονόμος της αιώνιας ζωής. Προς αυτόν ο Κύριος είπε: «Τις εντολές ασφαλώς τις γνωρίζεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα ψευδορκήσεις», και όσα συνδέονται με αυτές. Αλλά εκείνος, σαν να μην είχε πλέον ανάγκη από τίποτα από αυτά, ή μη ανεχόμενος την εξήγηση διδαγμάτων που υπολείπονταν κατά πολύ από την ήδη υπάρχουσα πνευματική του κατάσταση, λέει: «Όλα αυτά τα τήρησα από τη νεότητά μου· σε τι υστερώ ακόμη;» Όπως λοιπόν εκείνος, συνδυάζοντας την άγνοια με την υπεροψία, είπε το «Σε τι υστερώ ακόμη;», το ίδιο λένε και αυτοί από υπερβολική αλαζονεία και ταυτόχρονα δοκησισοφία: «Τι να κάνουμε για να εργαζόμαστε το έργο του Θεού;»

Ματθ. 19, 17-18. Όταν ο Χριστός είπε: «Αν θέλεις να εισέλθεις στη ζωή, τήρησε τις εντολές», εκείνος, μην περιμένοντας να του πει τίποτε άλλο παρά αμέσως τις δικές Του, λέει: «Ποιες;». Διαψεύστηκε όμως πολύ στην προσδοκία του· διότι ο Χριστός δεν του αποκρίθηκε αυτό που νόμιζε, αλλά τον ανάγει στον Νόμο, όχι επειδή ο Νόμος είναι η τελειότητα (διότι «κανείς δεν δικαιώνεται με τον νόμο», σύμφωνα με το γραμμένο), αλλά επειδή η μελέτη και εφαρμογή του Νόμου είναι σαν μια προεισαγωγή στην αιώνια ζωή, η οποία σταδιακά εξοικειώνει τον νου αυτών που παιδαγωγούνται προς τα ανώτερα. Διότι «ο Νόμος έγινε για εμάς παιδαγωγός προς τον Χριστό»· επομένως ο Νόμος είναι η αρχή της σωματικής πολιτείας, ενώ ο Χριστός είναι η τελειότητα· διότι η αρχή των αγαθών, λέει, είναι το να πράττει κανείς τα δίκαια. Ο Νόμος, λοιπόν, υποδεικνύει το δίκαιο, ενώ ο Χριστός το αγαθό. Ο μεν πρώτος δίδασκε να αμύνεται κανείς με τα ίδια μέσα απέναντι σε όσους θέλουν να τον αδικήσουν (διότι λέει «δόντι αντί δοντιού» και «οφθαλμό αντί οφθαλμού»), ενώ ο δεύτερος μας ζητά να εγκαταλείψουμε την ίση ανταπόδοση και να προχωρήσουμε στο μεγαλύτερο... διότι σε αυτόν που σε χτυπά «στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε του και την άλλη· και σε αυτόν που θέλει να κριθεί μαζί σου», λέει, «και να πάρει τον χιτώνα σου, άφησέ του και το ιμάτιο».

Εκτός όμως από αυτά, αυτό το ίδιο θα γίνει σαφές και ολοφάνερο και από αλλού. Διότι, όταν κάποιος προσήλθε και είπε: «Διδάσκαλε, τι να κάνω για να κληρονομήσω την αιώνια ζωή;», αφού Εκείνος του απαρίθμησε όλα τα παραγγέλματα του νόμου, εκείνος ρωτώντας περαιτέρω έλεγε: «Όλα αυτά τα τήρησα από τη νεότητά μου· τι μου λείπει ακόμη;», του λέγει: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους πτωχούς, και έλα, ακολούθει με». Καίτοι, εάν αυτό ήταν νόμος και πρόσταγμα, θα έπρεπε να το έχει πει πρώτο εξ αρχής, και να το νομοθετήσει, και να το θέσει σε τάξη προστάγματος, και όχι να το εισαγάγει υπό μορφή συμβουλής και παραίνεσης. Διότι, όταν μεν λέγει: «Μην αποκτήσετε χρυσό, μήτε άργυρο», το λέγει επιτάσσοντας· όταν όμως λέγει: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος», το λέγει συμβουλεύοντας και παραινώντας. Δεν είναι δε το ίδιο να συμβουλεύει κανείς και να νομοθετεί. Διότι αυτός που νομοθετεί επιθυμεί με κάθε τρόπο να εφαρμόζεται το επιτασσόμενο· ενώ εκείνος που συμβουλεύει και παραινεί, επειδή επαφίει την επιλογή των όσων λέγονται στην κρίση εκείνου που τα ακούει, καθιστά τον ακροατή κύριο του να τα αποδεχθεί ή όχι. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν είπε απλώς: «Πήγαινε, πώλησε τα υπάρχοντά σου», για να μη θεωρήσεις ότι τα λόγια αυτά αποτελούν νόμο, αλλά πώς [το είπε];

Τον ομολογείς Αγαθό, και αυτά που σου προσφέρει τα απορρίπτεις. Δες, τι το δύσκολο, ή βαρύ, ή υπέρογκο σου πρότεινε ο διδάσκαλος: «Πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς»; Αν σου είχε προβάλει γεωργικούς κόπους, ή τους κινδύνους του εμπορίου, και όσα επίπονα συνοδεύουν όσους κλυδωνίζονται στη θάλασσα, θα έπρεπε να λυπηθείς. Αν όμως μέσα από έναν τόσο εύκολο δρόμο, που δεν απαιτεί κανέναν κόπο ούτε ιδρώτα, σου υπόσχεται να σε αναδείξει κληρονόμο της αιώνιας ζωής, δεν χαίρεσαι για την ευκολία της σωτηρίας, αλλά φεύγεις με οδύνη στην ψυχή και πενθώντας, και καθιστάς άχρηστα για τον εαυτό σου όλα όσα έχεις κατορθώσει με τους προηγούμενους κόπους σου. Διότι, αν δεν φόνευσας, όπως εσύ ο ίδιος είπες, ούτε μοίχευσας, ούτε έκλεψας, ούτε κατέθεσες ψευδή μαρτυρία εναντίον κάποιου, καθιστάς ανώφελη για τον εαυτό σου την επιμέλεια για όλα αυτά, εφόσον δεν προσθέτεις αυτό που λείπει, μέσω του οποίου και μόνο θα μπορέσεις να εισέλθεις στη βασιλεία των ουρανών.

Ματθ. 19, 16-24 Ο νεανίσκος θεωρούσε αγαθά και τον πλούτο και τα χρήματα, ή μάλλον αυτά περισσότερο από τα άλλα· διότι είναι συνήθεια στους ανθρώπους να θεωρούν εκείνα ως αγαθά, προς τα οποία οι ίδιοι διάκεινται με ισχυρή επιθυμία και πάθος. Γι' αυτό και ο πλούσιος εκείνος έλεγε: «έχεις πολλά αγαθά· φάγε» και «πίε», μετρώντας την ευδαιμονία με φαγητά και ποτά και λαιμαργία, και θεωρώντας αυτά ως αγαθά. Έτσι λοιπόν και αυτός ο πλούσιος νεανίσκος, θεωρώντας αγαθά τα υπάρχοντα και τον πλούτο του, ονομάζει «αγαθό» και τον Δεσπότη, θεωρώντας τον μεν ως έναν άνθρωπο από τους δασκάλους, τιμώντας τον δε, όπως νόμιζε, με την προσωνυμία του αγαθού. Ο δε Δεσπότης των όλων, που γνωρίζει τα πάντα, θέλοντας να τον αποσπάσει από την προσκόλληση στον πλούτο και να τον διδάξει ότι ο πλούτος, τον οποίο εκείνος αγαπούσε, δεν είναι αγαθό (διότι από τη φύση του δεν ανήκει ούτε στα αγαθά ούτε στα κακά), όχι μόνο αποκλείει τον πλούτο από την ονομασία του αγαθού με τρόπο ανεπαίσθητο και συνάμα σοφό, αλλά και όλα τα άλλα, καθιστώντας την απόρριψη του πλούτου ανύποπτη και ευπρόσδεκτη μέσω της καθολικής άρνησης· διότι λέει: «κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνο ένας, ο Θεός». Και επιτιμώντας εκ των προτέρων και την προσωνυμία του αγαθού που του αποδόθηκε ανάρμοστα και παρέκκλινε πολύ από το ορθό, λέει: «γιατί με αποκαλείς αγαθό;» αντί του: γιατί, θεωρώντας με απλό άνθρωπο, με αποκαλείς αγαθό;

Κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνον ένας, ο Θεός. Δηλαδή, εάν με αποκαλείς αγαθό ως έναν από τους διδασκάλους, κακώς μιλάς. Διότι κανείς άνθρωπος δεν είναι στην κυριολεξία αγαθός. Αφενός μεν, επειδή είμαστε ευμετάβολοι και εκτρεπόμαστε από το αγαθό, αφετέρου δε, επειδή αν συγκριθεί η ανθρώπινη αγαθότητα με αυτήν του Θεού, θεωρείται πονηρία. «Εάν όμως θέλεις να εισέλθεις στη ζωή, τήρησε τις εντολές. Του λέγει: Ποιες; Ο δε Ιησούς είπε: Ου φονεύσεις, ου μοιχεύσεις, ου κλέψεις, ου ψευδομαρτυρήσεις. Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, και αγάπα τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου». Ο Κύριος παραπέμπει αυτόν που τον ρώτησε στις εντολές του Νόμου, ώστε να μην μπορούν να πουν οι Ιουδαίοι ότι περιφρονεί τον Νόμο. Τι γίνεται λοιπόν; «Λέγει προς αυτόν ο νεανίσκος: Όλα αυτά τα τήρησα από τη νεότητά μου. Τι μου λείπει ακόμη;» Μερικοί τον κατηγορούν ως κομπαστή και αλαζόνα. Διότι πώς κατόρθωσε να αγαπά τον πλησίον του, εφόσον ήταν πλούσιος; Αφού κανείς που αγαπά τον πλησίον του όπως τον εαυτό του δεν είναι πλουσιότερος από τον πλησίον του. Και κάθε άνθρωπος είναι πλησίον. Κάποιοι άλλοι όμως το ερμηνεύουν ως εξής: Υπόθεσε, λέγει, ότι τα τήρησα όλα αυτά. Τι μου λείπει ακόμη; «Του είπε ο Ιησούς: Εάν θέλεις να γίνεις τέλειος, πήγαινε, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και θα αποκτήσεις θησαυρό στον ουρανό, και έλα ακολούθησέ με. Μόλις όμως ο νεανίσκος άκουσε τον λόγο αυτό, έφυγε λυπημένος, διότι είχε πολλά κτήματα».