Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 19:20

Γνωρίζοντας αυτό ο Γέροντας εν πνεύματι, είπε να του γραφτούν τα εξής: Προπάντων ασπαζόμαστε εν Κυρίω την αγάπη σου, και σε παρακαλούμε να αποβάλεις κάθε λυπηρό λογισμό, και με χαρά και φόβο Θεού να μελετήσεις και να κατανοήσεις όσα σου γράφτηκαν προηγουμένως στην πρώτη επιστολή. Διότι δεν σας γράψαμε τίποτα ως εντολή, έχοντας διδαχθεί από τον Απόστολο που λέει: «Όχι για να σας βάλω θηλιά». Αλλά διακρίνοντας για εσάς την καθεμία από τις πράξεις, ποια διαφορά ωφελείας έχει, καθώς όλοι ακούσαμε τον Σωτήρα να λέει στα Ευαγγέλια όσα είναι γραμμένα στον νόμο, το «Ου μοιχεύσεις, ου φονεύσεις», και τα εξής. Όταν δε εκείνος που τον ρώτησε είπε: «Όλα αυτά τα τήρησα, σε τι ακόμη υστερώ;», του απάντησε περί τελειότητος ότι «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πώλησε τα υπάρχοντά σου», και τα υπόλοιπα τα οποία γνωρίζεις. Αλλά ο μισόκαλος περιφέρεται πάντοτε εμποδίζοντας κάθε αγαθό έργο. Διότι, βλέποντας την ωφέλεια που σας γράφτηκε, και πριν ακόμη κατανοήσετε τη δύναμη των όσων γράφτηκαν, παραλίγο να ταράξει τον λογισμό σας. Και είναι να απορεί κανείς πώς σκοτίζει τον νου του ανθρώπου, αρπάζοντας τον λογισμό του, ώστε να μην ωφεληθεί απολύτως τίποτα. Και δεν τον αφήνει να αναρωτηθεί ο ίδιος γιατί ταράσσεται και να πει στον εαυτό του «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με ταράσσεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω», και τα εξής.

Διότι είναι αδύνατον σε εκείνον που διαπράττει αμαρτία, ή εμπλέκεται στις υποθέσεις αυτού του βίου, ή μεριμνά ακόμη και για τα αναγκαία προς το ζην, να υπηρετήσει, πόσο μάλλον να γίνει μαθητής, τον Κύριο, ο οποίος δεν είπε προηγουμένως στον νεανίσκο: «Έλα, ακολούθησέ με», προτού του δώσει την εντολή να πωλήσει τα υπάρχοντά του και να τα δώσει στους φτωχούς. Αλλά ούτε και αυτό το πρόσταξε, προτού εκείνος ομολογήσει ότι: «Όλα αυτά τα τήρησα». Διότι εκείνος που δεν έχει λάβει ακόμη την άφεση των αμαρτιών του και δεν έχει καθαριστεί από αυτές με το αίμα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, αλλά είναι δούλος του διαβόλου και κρατείται αιχμάλωτος από την αμαρτία που κατοικεί μέσα του, είναι αδύνατον να υπηρετήσει τον Κύριο, ο οποίος εξέδωσε απαράβατη απόφαση, λέγοντας: «Εκείνος που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας· και ο δούλος της αμαρτίας δεν μένει στην οικία». Αυτό το μαρτυρεί και ο Παύλος, ο οποίος ομιλεί εν Χριστώ, γράφοντας: «Ο δούλος της αμαρτίας είναι ελεύθερος ως προς τη δικαιοσύνη». Και πάλι ο Κύριος λέει: «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους», και τα εξής. Και απέδειξε, μέσα από όσα δίδαξε οριστικά και με πολλούς τρόπους, ότι ούτε εκείνοι που καταδέχονται να μεριμνούν οι ίδιοι για τα αναγκαία προς το ζην μπορούν να δουλεύουν στον Θεό, πόσο μάλλον να γίνουν μαθητές Του. Εξ αυτού έμαθε ο Απόστολος, εξετάζοντας το ζήτημα ευρύτερα, να λέει: «Τι μετοχή έχει η δικαιοσύνη με την ανομία; Ή τι κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; Ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο;»

Διότι, σαν να μην απαιτούσαν να μάθουν τίποτα περισσότερο από όσα ήδη γνώριζαν, λένε περίπου τα εξής: «Μας αρκούν, άνθρωπέ μου, αυτά που δόθηκαν μέσω του Μωυσή. Γνωρίζουμε, όχι λιγότερο από όσο πρέπει, αυτά στα οποία θα έπρεπε να επικεντρωθεί εκείνος που γνωρίζει τα θεία έργα. Τι καινούργιο, λοιπόν, θα προσθέσεις εσύ σε αυτά που έχουν διαταχθεί από εκείνον τον καιρό; Τι ξένο θα διδάξεις, το οποίο δεν μας έχει προαναγγελθεί μέσω των θείων λόγων;» Επομένως, η ερώτηση προέρχεται μάλλον από αυθάδεια παρά από αληθινά φιλομαθή προαίρεση. Κάτι παρόμοιο βρίσκεις και στον μακάριο Ματθαίο: διότι κάποιος νεαρός, που περιβαλλόταν από τεράστια περιουσία, υπαινισσόταν κάπως ότι έπρεπε πλέον να εισέλθει στην υπηρεσία του Θεού. Όταν λοιπόν ήρθε στον Ιησού, ρωτούσε με ζήλο τι έπρεπε να κάνει, για να βρεθεί κληρονόμος της αιώνιας ζωής. Προς αυτόν ο Κύριος είπε: «Τις εντολές ασφαλώς τις γνωρίζεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα ψευδορκήσεις», και όσα συνδέονται με αυτές. Αλλά εκείνος, σαν να μην είχε πλέον ανάγκη από τίποτα από αυτά, ή μη ανεχόμενος την εξήγηση διδαγμάτων που υπολείπονταν κατά πολύ από την ήδη υπάρχουσα πνευματική του κατάσταση, λέει: «Όλα αυτά τα τήρησα από τη νεότητά μου· σε τι υστερώ ακόμη;» Όπως λοιπόν εκείνος, συνδυάζοντας την άγνοια με την υπεροψία, είπε το «Σε τι υστερώ ακόμη;», το ίδιο λένε και αυτοί από υπερβολική αλαζονεία και ταυτόχρονα δοκησισοφία: «Τι να κάνουμε για να εργαζόμαστε το έργο του Θεού;»

Και όταν εκείνος είπε φανερά ότι υπήρξε τηρητής τέτοιων εντολών, και ρώτησε επιπλέον λέγοντας: «Σε τι υστερώ ακόμη;», [απάντησε:] «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς, και έλα, ακολούθει με.» Είναι λοιπόν ανάγκη εκείνοι που θέλουν να υπηρετούν τον Θεό απερίσπαστα, και θεωρούν ότι πρέπει να τον ακολουθούν, να απομακρύνονται από τα επίγεια, να κάνουν κληρονομιά τους μόνο Αυτόν, και να τρέφονται πνευματικά με την ελπίδα σε Αυτόν, σύμφωνα με αυτό που ψάλλεται στους Ψαλμούς: «Απόλαυσε τον Κύριο, και έλπισε σε αυτόν, και αυτός θα ενεργήσει.» Ξεχωρίζει, λοιπόν, τα δέκατα για τους Λευίτες, ως ανταπόδοση για τον κόπο της λειτουργίας τους. Διότι ο κόπος για τους αγίους δεν μένει χωρίς μισθό, αλλά εξαιρετικές είναι οι τιμές και λαμπρά τα έπαθλα. «Διότι μην μεριμνάτε», λέει ο Σωτήρας, «για τη ζωή σας, τι θα φάτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε· ζητείτε όμως πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν.» Ονομάζει δε πάλι αμαρτήματα, τα ζώα που σφάζονται υπέρ των αμαρτιών. Αυτά αποτελούν επίσης τύπους του Χριστού, ο οποίος θυσιάστηκε για εμάς και υπέμεινε τη σφαγή, για να καταργήσει την αμαρτία του κόσμου, και είναι φαγώσιμα μόνο για τους ιερουργούς τα θύματα υπέρ της αμαρτίας.

«Όλα αυτά τα τήρησα από τη νεότητά μου», προσθέτει το εξής: «Αν θέλεις να είσαι τέλειος, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς» και τα λοιπά. Ιδού, δεν είπε: «Πούλησε τα υπάρχοντά σου» δίνοντας εντολή, αλλά συμβουλεύοντας. Διότι το να πει «Αν θέλεις», δεν είναι γνώρισμα εκείνου που προστάζει, αλλά εκείνου που συμβουλεύει.

Εκτός όμως από αυτά, αυτό το ίδιο θα γίνει σαφές και ολοφάνερο και από αλλού. Διότι, όταν κάποιος προσήλθε και είπε: «Διδάσκαλε, τι να κάνω για να κληρονομήσω την αιώνια ζωή;», αφού Εκείνος του απαρίθμησε όλα τα παραγγέλματα του νόμου, εκείνος ρωτώντας περαιτέρω έλεγε: «Όλα αυτά τα τήρησα από τη νεότητά μου· τι μου λείπει ακόμη;», του λέγει: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους πτωχούς, και έλα, ακολούθει με». Καίτοι, εάν αυτό ήταν νόμος και πρόσταγμα, θα έπρεπε να το έχει πει πρώτο εξ αρχής, και να το νομοθετήσει, και να το θέσει σε τάξη προστάγματος, και όχι να το εισαγάγει υπό μορφή συμβουλής και παραίνεσης. Διότι, όταν μεν λέγει: «Μην αποκτήσετε χρυσό, μήτε άργυρο», το λέγει επιτάσσοντας· όταν όμως λέγει: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος», το λέγει συμβουλεύοντας και παραινώντας. Δεν είναι δε το ίδιο να συμβουλεύει κανείς και να νομοθετεί. Διότι αυτός που νομοθετεί επιθυμεί με κάθε τρόπο να εφαρμόζεται το επιτασσόμενο· ενώ εκείνος που συμβουλεύει και παραινεί, επειδή επαφίει την επιλογή των όσων λέγονται στην κρίση εκείνου που τα ακούει, καθιστά τον ακροατή κύριο του να τα αποδεχθεί ή όχι. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν είπε απλώς: «Πήγαινε, πώλησε τα υπάρχοντά σου», για να μη θεωρήσεις ότι τα λόγια αυτά αποτελούν νόμο, αλλά πώς [το είπε];

Εκτός από αυτά, ο Παύλος δεν συνηθίζει να τα επιβάλλει όλα σε όλους, αλλά συγκαταβαίνει στην αδυναμία των ακροατών, όπως ακριβώς έπραξε και ο Χριστός. Διότι και σε εκείνον τον πλούσιο που τον πλησίασε και συνομιλούσε μαζί του για τη ζωή, δεν του είπε: «Πήγαινε, πούλησε τα υπάρχοντά σου», αλλά, αφήνοντας αυτό κατά μέρος, του μιλούσε για άλλες εντολές. Έπειτα, επειδή εκείνος τον προκάλεσε να πει κάτι παραπάνω ρωτώντας: «Τι μου λείπει ακόμη;», ούτε και τότε του είπε απλώς: «Πούλησε τα υπάρχοντά σου», αλλά: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε και πούλησε τα υπάρχοντά σου»· το αφήνω στη δική σου κρίση, σε καθιστώ κύριο της προαιρέσεώς σου, δεν σε εξαναγκάζω. Για τον λόγο αυτόν και ο Παύλος δεν μιλούσε καθόλου για πενία στους πλουσίους, αλλά για ταπεινοφροσύνη, τόσο εξαιτίας της αδυναμίας των ακροατών του, όσο και επειδή γνώριζε πολύ καλά ότι η μετριοφροσύνη και η απαλλαγή από την αλαζονεία θα τους κάνει γρήγορα να απαλλαγούν και από τη μέριμνα του πλουτισμού. Έπειτα, αφού τους προέτρεψε να μην υψηλοφρονούν, τους δίδαξε και τον τρόπο με τον οποίο θα μπορέσουν να μην υψηλοφρονούν.

Και αν μεν κάποιος ιατρός σου υποσχόταν να διορθώσει τις ελλείψεις των μελών που έχεις εκ φύσεως ή από ασθένεια, δεν θα δυσανασχετούσες ακούγοντάς το. Επειδή όμως ο μέγας ιατρός των ψυχών θέλει να σε καταστήσει τέλειο, εφόσον υστερείς στα πιο καίρια, ούτε καν αισθάνεσαι ευγνωμοσύνη, αλλά πενθείς και σκυθρωπάζεις, ευρισκόμενος φανερά μακριά από εκείνη την εντολή, και αποδεικνύοντας τον εαυτό σου ψεύτη στο ότι δήθεν αγάπησες τον πλησίον σαν τον εαυτό σου, ότι τήρησες από τη νεότητά σου την εντολή της αγάπης και ότι προσέφερες τόσα στον καθένα. Από πού απέκτησες αυτήν την περιουσία των χρημάτων; Διότι η φροντίδα όσων έχουν ανάγκη δαπανά τον πλούτο.

Ματθ. 19, 16-24 Ο νεανίσκος θεωρούσε αγαθά και τον πλούτο και τα χρήματα, ή μάλλον αυτά περισσότερο από τα άλλα· διότι είναι συνήθεια στους ανθρώπους να θεωρούν εκείνα ως αγαθά, προς τα οποία οι ίδιοι διάκεινται με ισχυρή επιθυμία και πάθος. Γι' αυτό και ο πλούσιος εκείνος έλεγε: «έχεις πολλά αγαθά· φάγε» και «πίε», μετρώντας την ευδαιμονία με φαγητά και ποτά και λαιμαργία, και θεωρώντας αυτά ως αγαθά. Έτσι λοιπόν και αυτός ο πλούσιος νεανίσκος, θεωρώντας αγαθά τα υπάρχοντα και τον πλούτο του, ονομάζει «αγαθό» και τον Δεσπότη, θεωρώντας τον μεν ως έναν άνθρωπο από τους δασκάλους, τιμώντας τον δε, όπως νόμιζε, με την προσωνυμία του αγαθού. Ο δε Δεσπότης των όλων, που γνωρίζει τα πάντα, θέλοντας να τον αποσπάσει από την προσκόλληση στον πλούτο και να τον διδάξει ότι ο πλούτος, τον οποίο εκείνος αγαπούσε, δεν είναι αγαθό (διότι από τη φύση του δεν ανήκει ούτε στα αγαθά ούτε στα κακά), όχι μόνο αποκλείει τον πλούτο από την ονομασία του αγαθού με τρόπο ανεπαίσθητο και συνάμα σοφό, αλλά και όλα τα άλλα, καθιστώντας την απόρριψη του πλούτου ανύποπτη και ευπρόσδεκτη μέσω της καθολικής άρνησης· διότι λέει: «κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνο ένας, ο Θεός». Και επιτιμώντας εκ των προτέρων και την προσωνυμία του αγαθού που του αποδόθηκε ανάρμοστα και παρέκκλινε πολύ από το ορθό, λέει: «γιατί με αποκαλείς αγαθό;» αντί του: γιατί, θεωρώντας με απλό άνθρωπο, με αποκαλείς αγαθό;

Κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνον ένας, ο Θεός. Δηλαδή, εάν με αποκαλείς αγαθό ως έναν από τους διδασκάλους, κακώς μιλάς. Διότι κανείς άνθρωπος δεν είναι στην κυριολεξία αγαθός. Αφενός μεν, επειδή είμαστε ευμετάβολοι και εκτρεπόμαστε από το αγαθό, αφετέρου δε, επειδή αν συγκριθεί η ανθρώπινη αγαθότητα με αυτήν του Θεού, θεωρείται πονηρία. «Εάν όμως θέλεις να εισέλθεις στη ζωή, τήρησε τις εντολές. Του λέγει: Ποιες; Ο δε Ιησούς είπε: Ου φονεύσεις, ου μοιχεύσεις, ου κλέψεις, ου ψευδομαρτυρήσεις. Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, και αγάπα τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου». Ο Κύριος παραπέμπει αυτόν που τον ρώτησε στις εντολές του Νόμου, ώστε να μην μπορούν να πουν οι Ιουδαίοι ότι περιφρονεί τον Νόμο. Τι γίνεται λοιπόν; «Λέγει προς αυτόν ο νεανίσκος: Όλα αυτά τα τήρησα από τη νεότητά μου. Τι μου λείπει ακόμη;» Μερικοί τον κατηγορούν ως κομπαστή και αλαζόνα. Διότι πώς κατόρθωσε να αγαπά τον πλησίον του, εφόσον ήταν πλούσιος; Αφού κανείς που αγαπά τον πλησίον του όπως τον εαυτό του δεν είναι πλουσιότερος από τον πλησίον του. Και κάθε άνθρωπος είναι πλησίον. Κάποιοι άλλοι όμως το ερμηνεύουν ως εξής: Υπόθεσε, λέγει, ότι τα τήρησα όλα αυτά. Τι μου λείπει ακόμη; «Του είπε ο Ιησούς: Εάν θέλεις να γίνεις τέλειος, πήγαινε, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και θα αποκτήσεις θησαυρό στον ουρανό, και έλα ακολούθησέ με. Μόλις όμως ο νεανίσκος άκουσε τον λόγο αυτό, έφυγε λυπημένος, διότι είχε πολλά κτήματα».

Η κλοπή είναι ελαφρύτερη, και στη ψευδομαρτυρία σπάνια υποπίπτει κανείς. Γι' αυτό εκείνα τα αμαρτήματα τα διορθώνει πρώτα, καθώς εύκολα ολισθαίνουμε προς αυτά και άλλωστε είναι βαρύτερα. Αυτά δε, εννοώ την κλοπή και την ψευδομαρτυρία, τα τοποθετεί δεύτερα, επειδή σπάνια απατούν και είναι ελαφρύτερα. Επειδή δε το να αμαρτάνει κανείς εις βάρος των γονέων του, αν και είναι μεγάλο αμάρτημα, εντούτοις δεν συμβαίνει συχνά –διότι δεν βρίσκονται εύκολα στους πολλούς τόσο θηριώδεις άνθρωποι που να υβρίζουν τους γονείς τους, αλλά σπάνια και είναι λίγοι– το τοποθέτησε ύστερα από αυτά. Όταν δε ο νεανίσκος είπε ότι όλα αυτά τα φύλαξε από τη νεότητά του, ο Κύριος του υπέδειξε την ακτημοσύνη ως το κεφάλαιο όλων.