Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 19:21

Γ'. Κανείς λοιπόν ας μην νομίζει πλέον ότι η πενία είναι αιτία ατιμίας. Διότι, εάν υπάρχει αρετή, όλος ο πλούτος της οικουμένης δεν λογίζεται μπροστά της ούτε ως πηλός, ούτε ως άχυρο. Αυτήν λοιπόν ας επιδιώκουμε, εάν επιθυμούμε να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών. Διότι λέγει: «Πώλησε τα υπάρχοντά σου, και δώσε τα στους πτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στον ουρανό»· και πάλι: «Δύσκολα θα εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών». Βλέπεις ότι, ακόμη και όταν δεν την έχει κανείς, πρέπει να την επιδιώκει και να την προσελκύει; Τόσο μεγάλο αγαθό είναι η πενία· διότι αποτελεί ένα είδος καθοδήγησης στον δρόμο που οδηγεί προς τον ουρανό, αθλητικό άλειμμα, μία μεγάλη και θαυμαστή γυμνασία, ένα γαλήνιο λιμάνι. «Αλλά έχω ανάγκη από πολλά», λέγει κάποιος, «και δεν θέλω να λαμβάνω χάρη από κανέναν». Όμως και σε αυτό ο πλούσιος υστερεί έναντί σου. Διότι εσύ ίσως ζητάς χάρη για λίγη τροφή· εκείνος όμως ζητάει για αμέτρητα αναίσχυντα πράγματα, χάριν πλεονεξίας. Επομένως, οι πλούσιοι είναι αυτοί που έχουν ανάγκη από πολλά. Και γιατί λέγω από πολλά; Πολλές φορές έχουν ανάγκη και από ανθρώπους κατώτερούς τους· τι εννοώ με αυτό; Συχνά περιέρχονται στην ανάγκη απλών στρατιωτών και δούλων.

Ο δε φτωχός δεν έχει ανάγκη ούτε αυτόν τον ίδιο τον βασιλιά, και, ακόμη κι αν τον χρειαστεί, προκαλεί τον θαυμασμό επειδή έφερε τον εαυτό του σε αυτήν την κατάσταση, ενώ του ήταν δυνατόν να πλουτίσει. Κανείς, λοιπόν, ας μην κατηγορεί τη φτώχεια ως αιτία μύριων κακών, ούτε ας αντιλέγει στον Χριστό, ο οποίος είπε ότι αυτή είναι η τελειότητα της αρετής, λέγοντας: «Αν θέλεις να είσαι τέλειος»· διότι αυτό και με τα λόγια Του ο Ίδιος το είπε, και με τα έργα Του το έδειξε, και μέσω των μαθητών Του το δίδαξε. Ας επιδιώξουμε, λοιπόν, τη φτώχεια· διότι αυτή αποτελεί το μέγιστο αγαθό για όσους έχουν πνευματική νήψη. Ίσως πάλι κάποιοι από τους ακροατές να το θεωρούν αυτό κακό οιωνό. Δεν αμφιβάλλω· είναι μεγάλη αυτή η ασθένεια στους περισσότερους ανθρώπους, και είναι τόση η τυραννία των χρημάτων, ώστε να μην μπορούν να υποφέρουν την παραίτηση από αυτά ούτε καν στα λόγια, αλλά και να τη θεωρούν κακό οιωνό. Αυτά όμως απέχουν πολύ από την ψυχή του Χριστιανού· διότι κανείς δεν είναι πλουσιότερος από εκείνον που επιλέγει τη φτώχεια εκούσια και με προθυμία. Πώς γίνεται αυτό, εγώ θα σας το εξηγήσω· και, αν θέλετε, αποδεικνύω ότι αυτός που επιλέγει εκούσια τη φτώχεια είναι πλουσιότερος και από αυτόν τον ίδιο τον βασιλιά. Διότι εκείνος μεν έχει ανάγκη από πολλά, και βρίσκεται σε διαρκή μέριμνα, και φοβάται μήπως του λείψουν τα εφόδια για τη συντήρηση του στρατού του· αυτός όμως τα έχει όλα άφθονα, και δεν φοβάται για τίποτα, και αν τυχόν φοβάται, δεν φοβάται για τόσα πολλά. Ποιος λοιπόν, πες μου, είναι πλούσιος; Εκείνος που καθημερινά έχει απαιτήσεις, και αγωνίζεται να συγκεντρώσει πολλά, και φοβάται μήπως κάποτε του λείψουν· ή εκείνος που δεν συγκεντρώνει τίποτα, και βρίσκεται σε πολλή αφθονία και δεν έχει ανάγκη από τίποτα;

Διότι την παρρησία την προσφέρει η αρετή και ο φόβος του Θεού, όχι τα χρήματα· διότι εκείνα υποδουλώνουν τον άνθρωπο. Επειδή, «τα φιλοδωρήματα και τα δώρα», λέει, «τυφλώνουν τα μάτια των σοφών, και σαν φίμωτρο στο στόμα αποτρέπουν τους ελέγχους». Πρόσεξε πώς εκείνος ο φτωχός Πέτρος τιμώρησε τον πλούσιο Ανανία. Δεν ήταν άραγε ο ένας πλούσιος και ο άλλος φτωχός; Αλλά δες αυτόν μεν να μιλά με αυθεντία και να λέει: «Πες μου, αντί αυτού του ποσού πουλήσατε το χωράφι;», και εκείνον να απαντά με συστολή: «Ναι, τόσο». Και ποιος θα με αξιώσει, λέει κάποιος, να γίνω όμοιος με τον Πέτρο; Έχεις τη δυνατότητα να γίνεις όμοιος με τον Πέτρο, εάν θελήσεις να απορρίψεις αυτά που έχεις· μοίρασέ τα, δώσε τα στους φτωχούς, ακολούθησε τον Χριστό, και θα γίνεις τέτοιος. Πώς; Εκείνος, λέει, έκανε θαύματα. Αυτό λοιπόν είναι, πες μου, που έκανε τον Πέτρο θαυμαστό, ή η παρρησία που πήγαζε από τον τρόπο ζωής του; Δεν ακούς τον Χριστό που λέει: «Μη χαίρεστε επειδή τα δαιμόνια σας υπακούουν»; «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πούλησε τα υπάρχοντά σου, και δώσε τα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς». Άκου τι λέει και ο Πέτρος: «Ασήμι και χρυσάφι δεν έχω· αυτό όμως που έχω, αυτό σου δίνω». Εάν κάποιος έχει ασήμι και χρυσάφι, δεν έχει εκείνα τα χαρίσματα. Γιατί λοιπόν, λέει, πολλοί δεν έχουν ούτε εκείνα τα χαρίσματα ούτε αυτά τα υλικά αγαθά; Επειδή δεν είναι φτωχοί με τη θέλησή τους· διότι όσοι είναι εκούσια φτωχοί έχουν όλα τα αγαθά.

Τόσο στενή είναι η οδός που οδηγεί στη βασιλεία· τόσο πλατύς είναι ο πλούτος, γεμάτος από όγκο και έπαρση. Γι' αυτό λέγει: «Πώλησε τα υπάρχοντά σου», για να σε δεχθεί η οδός εκείνη. Γιατί ποθείς τα χρήματα; Γι' αυτό σου τα αφαίρεσε, για να σε απαλλάξει από τη δουλεία· επειδή και οι γνήσιοι πατέρες, όταν τυχόν ο γιος τους έχει διαφθαρεί από κάποια εταίρα, και, παρότι τον συμβουλεύουν επανειλημμένα, δεν τον πείθουν να απομακρυνθεί από αυτήν, εξορίζουν την εταίρα. Τέτοιου είδους είναι και η αφθονία των χρημάτων. Επειδή, λοιπόν, ο Δεσπότης φροντίζει για εμάς και μας απαλλάσσει από τη βλάβη που προέρχεται από αυτά, μας αφαιρεί τα χρήματα. Ας μη νομίζουμε, λοιπόν, ότι η πενία είναι κακό· μόνο η αμαρτία είναι κακό. Διότι ούτε ο πλούτος είναι αγαθό από μόνος του· μόνο το να ευαρεστούμε τον Θεό είναι αγαθό. Την πενία, λοιπόν, ας επιζητούμε, αυτήν ας επιδιώκουμε· έτσι θα κατακτήσουμε τον ουρανό, έτσι θα αποκτήσουμε τα επουράνια αγαθά. Μακάρι όλοι μας να τα επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον Οποίο ανήκει στον Πατέρα και στο Άγιο Πνεύμα δόξα, δύναμη και τιμή, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Είναι δυνατόν, ακόμη και όταν κάποιος βρίσκεται σε φτώχεια και προσφέρει λίγα, να αποκομίσει τα πάντα. Διότι ο Θεός ζητά ανάλογα με τη δύναμη του καθενός· ούτε ο πλούτος εξασφαλίζει τον ουρανό, ούτε η φτώχεια προξενεί τη γέεννα, αλλά και τα δύο εξαρτώνται από την αγαθή ή την κακή προαίρεση. Αυτήν, λοιπόν, ας διορθώσουμε, αυτήν ας ανακτήσουμε, αυτήν ας ρυθμίσουμε, και όλα θα μας είναι εύκολα. Διότι, όπως ακριβώς ο τεχνίτης, είτε σιδερένιο είτε χρυσό σκεπάρνι έχει, κατεργάζεται εξίσου τα ξύλα, ή μάλλον με το σιδερένιο περισσότερο, έτσι και εδώ, η αρετή κατορθώνεται μάλλον ευκολότερα μέσω της φτώχειας. Διότι, σχετικά μεν με τον πλούτο, λέει ο Χριστός: «Είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα μέσα από την τρύπα βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών». Σχετικά με τη φτώχεια, όμως, δεν διακήρυξε τίποτε τέτοιο, αλλά απεναντίας: «Πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε σε πτωχούς, και έλα ακολούθει με», εφόσον το να τον ακολουθήσει κανείς προέρχεται από την προαίρεση.

Γι' αυτό και όταν μιλούσε περί παρθενίας, έλεγε: «Όποιος μπορεί να το δεχθεί, ας το δεχθεί»· και στην περίπτωση του πλουσίου, άλλα μεν τα διέταξε, άλλα δε τα άφησε στην εξουσία της διανοίας. Διότι δεν είπε: «Πούλησε τα υπάρχοντά σου», αλλά: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πούλησέ τα».

Ω, τι υπερβολή! Διότι και αυτά τα διατυπώνει προσθέτοντας και κάτι άλλο. Δεν είπε δηλαδή, «Εάν δώσω στους φτωχούς το μισό μερίδιο από τα υπάρχοντά μου, ή τα δύο ή τα τρία μερίδια», αλλά «Εάν διανείμω όλα τα υπάρχοντά μου». Και δεν είπε, «Εάν δώσω», αλλά «Εάν ψωμίσω», ώστε μαζί με τη δαπάνη να προστεθεί και η διακονία με κάθε δυνατή επιμέλεια. «Και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ». Δεν είπε, «Εάν πεθάνω», αλλά και αυτό το εξέφρασε με υπερβολή· διότι, προβάλλοντας τον πιο οδυνηρό από όλους τους θανάτους, το να καεί κανείς ζωντανός, δήλωσε ότι και αυτός, χωρίς την αγάπη, δεν είναι τίποτα το σπουδαίο. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Σε τίποτα δεν ωφελούμαι». Αλλά δεν έχω δείξει ακόμη όλη την υπερβολή, μέχρι να φέρω στο μέσο τις μαρτυρίες του Χριστού, οι οποίες έχουν ειπωθεί σχετικά με την ελεημοσύνη και τον θάνατο. Ποιες είναι λοιπόν αυτές οι μαρτυρίες; Στον πλούσιο λέει: «Αν θέλεις να είσαι τέλειος, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα να με ακολουθήσεις»· και μιλώντας για την αγάπη προς τον πλησίον λέει: «Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του». Από αυτό είναι φανερό ότι και ενώπιον του Θεού αυτό είναι το μέγιστο από όλα. «Αλλά εγώ λέω», αναφέρει ο Παύλος, «ακόμη κι αν θυσιάσουμε τη ζωή μας για τον Θεό, και όχι απλώς τη θυσιάσουμε, αλλά φτάσουμε στο σημείο να καούμε (διότι αυτό σημαίνει το "Εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ"), δεν θα υπάρξει για εμάς κανένα μεγάλο κέρδος, εφόσον δεν αγαπούμε τον πλησίον».

Το να λέγεται, λοιπόν, ότι τα χαρίσματα δεν προσφέρουν καμία μεγάλη ωφέλεια όταν απουσιάζει η αγάπη, δεν είναι καθόλου παράδοξο· επειδή τα χαρίσματα έρχονται δεύτερα σε σχέση με τον ενάρετο βίο. Πολλοί, για παράδειγμα, αν και επέδειξαν χαρίσματα, επειδή η ζωή τους υπήρξε φαύλη, κολάστηκαν, όπως εκείνοι που στο όνομά Του προφήτευσαν και έβγαλαν πολλά δαιμόνια και έκαναν πολλά θαύματα, όπως ο Ιούδας ο προδότης. Άλλοι πάλι πιστοί, έχοντας επιδείξει καθαρό βίο, δεν χρειάστηκαν τίποτα άλλο για να σωθούν. Επομένως, το ότι τα χαρίσματα, όπως είπα, την έχουν ανάγκη, δεν είναι καθόλου παράδοξο. Το ότι όμως ακόμη και ένας αυστηρός ενάρετος βίος δεν ωφελεί σε τίποτα χωρίς αυτήν, αυτό είναι που φανερώνει την απόλυτη ανωτερότητά της και προκαλεί μεγάλη απορία, και μάλιστα όταν ο Χριστός φαίνεται να επιδαψιλεύει μεγάλες ανταμοιβές και στα δύο αυτά, εννοώ και στην ακτημοσύνη και στους κινδύνους του μαρτυρίου. Διότι στον πλούσιο λέει, όπως ανέφερα προηγουμένως: «Αν θέλεις να είσαι τέλειος, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα να με ακολουθήσεις». Και στους μαθητές του, μιλώντας για το μαρτύριο, έλεγε: «Όποιος χάσει τη ζωή του εξαιτίας μου, θα τη βρει». Και, «Όποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς».

Υπάρχει όμως και η πενία που επαινείται από Αυτόν, όπως εκείνη που πρότεινε τότε σε εκείνον τον πλούσιο, λέγοντας: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα ακολούθησέ με»· και στους μαθητές του πάλι νομοθετώντας και λέγοντας: «Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε δύο χιτώνες».

Διότι δεν θα δώσει πλέον, θεωρώντας ότι ο άλλος έχει ήδη λάβει και δεν έχει τόση ανάγκη, αλλά και πολλές φορές θα τον κατακρίνει, εάν τον πλησιάσει και ζητήσει πάλι αφού έχει λάβει, και θα τον θεωρήσει αναίσχυντο. Δ΄. Τι είδους ελεημοσύνη είναι λοιπόν αυτή, όταν ντροπιάζεις και τον εαυτό σου, και εκείνον που λαμβάνει, και διπλά Εκείνον που έδωσε την εντολή; Διότι, αφενός, ενώ έχεις τον Ίδιο θεατή της ελεημοσύνης, εσύ αναζητάς τα βλέμματα των συνδούλων σου αντί για Εκείνον, και αφετέρου παραβαίνεις τον νόμο που τα απαγορεύει αυτά, ο οποίος έχει τεθεί από τον Ίδιο. Ήθελα να επεκταθώ και στα υπόλοιπα, και στη νηστεία και στην προσευχή, και να δείξω πόση ζημιά προκαλεί και εκεί η κενοδοξία· όμως θυμήθηκα ότι δεν ολοκλήρωσα ένα αναγκαίο θέμα στην προηγούμενη ομιλία μου. Ποιο ήταν δε αυτό το θέμα; Έλεγα ότι οι φτωχοί πλεονεκτούν έναντι των πλουσίων στα βιοτικά ζητήματα, όταν μιλούσα περί υγείας και απολαύσεων· και αυτό αποδείχθηκε ξεκάθαρα. Εμπρός λοιπόν, σήμερα ας αποδείξουμε τούτο: ότι όχι μόνο στα βιοτικά, αλλά και στα ανώτερα το πλεονέκτημα βρίσκεται σε αυτούς. Διότι τι από τα δύο εισάγει στη Βασιλεία, ο πλούτος ή η πενία; Ας ακούσουμε τον ίδιο τον Δεσπότη των ουρανών να λέει, για μεν τους πρώτους, ότι «είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη Βασιλεία των Ουρανών»· για δε τους φτωχούς το αντίθετο: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα, ακολούθησέ με, και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς».

Εκτός όμως από αυτά, αυτό το ίδιο θα γίνει σαφές και ολοφάνερο και από αλλού. Διότι, όταν κάποιος προσήλθε και είπε: «Διδάσκαλε, τι να κάνω για να κληρονομήσω την αιώνια ζωή;», αφού Εκείνος του απαρίθμησε όλα τα παραγγέλματα του νόμου, εκείνος ρωτώντας περαιτέρω έλεγε: «Όλα αυτά τα τήρησα από τη νεότητά μου· τι μου λείπει ακόμη;», του λέγει: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους πτωχούς, και έλα, ακολούθει με». Καίτοι, εάν αυτό ήταν νόμος και πρόσταγμα, θα έπρεπε να το έχει πει πρώτο εξ αρχής, και να το νομοθετήσει, και να το θέσει σε τάξη προστάγματος, και όχι να το εισαγάγει υπό μορφή συμβουλής και παραίνεσης. Διότι, όταν μεν λέγει: «Μην αποκτήσετε χρυσό, μήτε άργυρο», το λέγει επιτάσσοντας· όταν όμως λέγει: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος», το λέγει συμβουλεύοντας και παραινώντας. Δεν είναι δε το ίδιο να συμβουλεύει κανείς και να νομοθετεί. Διότι αυτός που νομοθετεί επιθυμεί με κάθε τρόπο να εφαρμόζεται το επιτασσόμενο· ενώ εκείνος που συμβουλεύει και παραινεί, επειδή επαφίει την επιλογή των όσων λέγονται στην κρίση εκείνου που τα ακούει, καθιστά τον ακροατή κύριο του να τα αποδεχθεί ή όχι. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν είπε απλώς: «Πήγαινε, πώλησε τα υπάρχοντά σου», για να μη θεωρήσεις ότι τα λόγια αυτά αποτελούν νόμο, αλλά πώς [το είπε];

Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πώλησε τα υπάρχοντά σου· για να μάθεις ότι το ζήτημα εναπόκειται στην προαίρεση των ακροατών. Το ότι, λοιπόν, αυτά είχαν προσταχθεί μόνο στους αποστόλους, είναι σαφές από αυτό· αλλά δεν έχουμε βρει ακόμη τη λύση.

Αυτός, λοιπόν, ο Πέτρος, που τα άφησε όλα, που είχε θάρρος για τη βασιλεία των ουρανών, όταν κάποτε πλησίασε κάποιος πλούσιος και είπε στον Χριστό: «Τι να κάνω για να κληρονομήσω ζωή αιώνια;», και όταν ο Χριστός του αποκρίθηκε: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα ακολούθει με»· έπειτα, αφού εκείνος λυπήθηκε γι' αυτό, και ο Χριστός είπε στους μαθητές: «Βλέπετε πόσο δύσκολα εισέρχονται οι πλούσιοι στη βασιλεία των ουρανών· αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα μέσα από τρύπα βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία του Θεού»· ο Πέτρος, ο ακτήμονας, που είχε θάρρος για τη βασιλεία, που δεν φοβόταν για τη δική του σωτηρία, που ήταν απολύτως πεπεισμένος για την τιμή που του επιφυλασσόταν εκεί, ακούγοντας αυτά έλεγε: «Ποιος μπορεί να σωθεί;». Τι φοβάσαι, μακάριε Πέτρε; Γιατί αγωνιάς; Γιατί τρέμεις; Όλα τα απέρριψας, όλα τα εγκατέλειψας· για όσους πλουτίζουν γίνεται ο λόγος, εναντίον εκείνων στρέφεται η κατηγορία. Εσύ όμως ζεις διαρκώς μέσα σε πενία και ακτημοσύνη. Αλλά «δεν αποσκοπώ στο δικό μου συμφέρον», λέει, «αλλά επιζητώ και το συμφέρον των άλλων». Γι' αυτόν τον λόγο, ενώ είχε θάρρος για τον εαυτό του, υπέβαλε το ερώτημα για χάρη των άλλων λέγοντας: «Ποιος μπορεί να σωθεί;».

Αλλά βεβαίως δεν θα μπορέσεις να ισχυριστείς ούτε αυτό, ότι δηλαδή αγάπησες τον πλησίον όπως έπρεπε να αγαπήσεις. Διότι, εάν κάποιος φθόνησε, ή κακολόγησε, ή δεν υπερασπίστηκε τον αδικούμενο, ή δεν προσέφερε από τα υπάρχοντά του, αυτός δεν αγάπησε. Τώρα όμως ο Χριστός δεν διέταξε μόνο αυτό, αλλά και κάτι άλλο. Ποιο είναι λοιπόν αυτό; «Πούλησε τα υπάρχοντά σου», λέει, «και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα ακολούθησέ με»· ονομάζοντας ακολουθία τη μίμηση διά των έργων. Τι μαθαίνουμε λοιπόν από αυτό; Πρώτον μεν, ότι εκείνος που δεν τα έχει εφαρμόσει όλα αυτά, δεν είναι δυνατόν να επιτύχει τα πρωτεία σε εκείνη τη μελλοντική κληρονομία. Διότι, αφού εκείνος είπε ότι «όλα τα έπραξα», επειδή ακριβώς υπολειπόταν κάτι πολύ σπουδαίο για την τέλεια ευδοκίμηση, ο Χριστός του λέει: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πούλησε τα υπάρχοντά σου, και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα ακολούθησέ με». Πρώτον λοιπόν αυτό μπορούμε να μάθουμε· δεύτερον δε, ότι ήλεγξε και τον ίδιο πως καυχιόταν μάταια.

βʹ. Είδες πόσα βραβεία, πόσους στεφάνους τοποθετεί σε αυτό το στάδιο; Αν όμως είχε σκοπό να τον πειράξει, δεν θα του τα έλεγε αυτά. Τώρα όμως και του μιλά, και, προκειμένου να τον προσελκύσει, του δείχνει ότι ο μισθός είναι μεγάλος, και επαφίεται εξ ολοκλήρου στη δική του θέληση, συγκαλύπτοντας με όλα αυτά εκείνο που φαίνεται βαρύ στην προτροπή του. Γι' αυτό και πριν κάνει λόγο για τον αγώνα και τον κόπο, του δείχνει το βραβείο, λέγοντας: «Αν θέλεις να γίνεις τέλειος»· και έπειτα λέει, «Πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς»· και αμέσως πάλι προβάλλει τα έπαθλα: «Θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς, και έλα ακολούθησέ με». Διότι, βεβαίως, και το να Τον ακολουθεί κανείς αποτελεί μεγάλη ανταπόδοση. Και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς. Επειδή, δηλαδή, ο λόγος αφορούσε χρήματα, και τον προέτρεπε να απογυμνωθεί από τα πάντα, δείχνοντάς του ότι δεν του αφαιρεί τα υπάρχοντα, αλλά προσθέτει σε όσα έχει, του προσέφερε περισσότερα από όσα του ζήτησε να δώσει· και όχι μόνο περισσότερα, αλλά και τόσο μεγαλύτερα, όσο ξεπερνά ο ουρανός τη γη, και ακόμη περισσότερο. Και χρησιμοποίησε τη λέξη «θησαυρό», για να δηλώσει την αφθονία της ανταπόδοσης, τη μονιμότητά της και το ασύλητο αυτής, στον βαθμό που ήταν δυνατόν να τα υποδηλώσει στον ακροατή μέσω των ανθρώπινων εννοιών. Δεν αρκεί, επομένως, να περιφρονεί κανείς τα χρήματα, αλλά πρέπει και να τρέφει τους φτωχούς, και πρωτίστως να ακολουθεί τον Χριστό· δηλαδή, να πράττει όλα όσα Εκείνος προστάζει, και να είναι έτοιμος για σφαγές και για καθημερινό θάνατο.

Ναι, λέει. Αλλά δεν τα λέω αυτά από φιλοδοξία, αλλά για να εισαγάγω μέσω αυτής της ερώτησης το πλήθος των φτωχών. Επειδή, δηλαδή, είπε ο Κύριος: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς»· για να μην πει κάποιος από τους φτωχούς: «Τι λοιπόν; Εάν δεν έχω υπάρχοντα, δεν μπορώ να γίνω τέλειος;», ρωτάει ο Πέτρος, για να μάθεις εσύ, ο φτωχός, ότι σε τίποτα δεν υστερείς εξαιτίας αυτού. Ρωτάει ο Πέτρος, ώστε να μην αμφιβάλλεις μαθαίνοντάς το από τον Πέτρο (διότι ήταν ακόμη ατελής και στερημένος από τη χάρη του Πνεύματος), αλλά, λαμβάνοντας την απόφαση από τον Διδάσκαλο του Πέτρου, να αποκτήσεις θάρρος. Διότι, όπως ακριβώς κάνουμε και εμείς, που συχνά οικειοποιούμαστε καταστάσεις όταν συζητάμε εκ μέρους άλλων, έτσι ακριβώς έπραξε και ο απόστολος, υποβάλλοντάς Του αυτήν την ερώτηση εκ μέρους ολόκληρης της οικουμένης. Επειδή, το ότι γνώριζε σαφώς την προσωπική του κατάσταση, είναι φανερό από όσα ειπώθηκαν προηγουμένως· διότι αυτός που είχε ήδη λάβει από εδώ τα κλειδιά των ουρανών, είχε πολύ μεγαλύτερη βεβαιότητα για τα εκεί. Πρόσεξε δε και με πόση ακρίβεια απαντά, σύμφωνα με όσα ζήτησε ο Χριστός. Διότι και ο Ίδιος ζήτησε αυτά τα δύο από τον πλούσιο: να δώσει τα υπάρχοντά του στους φτωχούς, και να Τον ακολουθήσει. Γι' αυτό και εκείνος προβάλλει αυτά τα δύο, την εγκατάλειψη και την ακολουθία: «Ιδού, εμείς αφήσαμε τα πάντα», λέει, «και σε ακολουθήσαμε».

Δεν ανεβαίνει απευθείας στα Ιεροσόλυμα ερχόμενος από τη Γαλιλαία· αλλά αφού πρώτα θαυματούργησε και αποστόμωσε τους Φαρισαίους, και αφού μίλησε στους μαθητές περί ακτημοσύνης: «Διότι, αν θέλεις να είσαι τέλειος», λέγει, «πούλησε τα υπάρχοντά σου»· και περί παρθενίας: «Εκείνος που μπορεί να το αποδεχθεί, ας το αποδεχθεί»· και περί ταπεινοφροσύνης: «Διότι αν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών»· και περί της ανταποδόσεως για τα επίγεια αγαθά: «Διότι όποιος άφησε σπίτια, ή αδελφούς, ή αδελφές, θα λάβει εκατονταπλάσια σε αυτόν τον αιώνα»· και περί των επουράνιων αμοιβών: «Διότι», λέγει, «θα κληρονομήσει και ζωή αιώνια»· τότε πλέον πλησιάζει στην πόλη, και ενώ πρόκειται να ανεβεί, συζητά και πάλι περί του πάθους.

Δεν υπολόγισε καμία καταγωγή μπροστά στην αγάπη του Σωτήρος, δεν προέκρινε καμία πόλη έναντι της μαθητείας, δεν προτίμησε κανέναν πλούτο έναντι της ακολουθίας Του. Άκουσε: Μην αποκτήσετε χρυσό ούτε άργυρο, και με τη θέλησή του ενστερνιζόταν πρόθυμα την πτωχεία. Άκουσε: Δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε, και προσέφερε άμισθο το κήρυγμα της σωτηρίας. Άκουσε: Ελάτε οπίσω μου και θα σας κάνω αλιείς ανθρώπων, και με τον πόθο του προέτρεχε της κλήσεως. Άκουσε: Πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα σε πτωχούς, και πουλούσε μαζί με τα υπάρχοντά του και τον ίδιο του τον εαυτό για την κάλυψη των αναγκών των ενδεών. Άκουσε:

Εκτός από αυτά, ο Παύλος δεν συνηθίζει να τα επιβάλλει όλα σε όλους, αλλά συγκαταβαίνει στην αδυναμία των ακροατών, όπως ακριβώς έπραξε και ο Χριστός. Διότι και σε εκείνον τον πλούσιο που τον πλησίασε και συνομιλούσε μαζί του για τη ζωή, δεν του είπε: «Πήγαινε, πούλησε τα υπάρχοντά σου», αλλά, αφήνοντας αυτό κατά μέρος, του μιλούσε για άλλες εντολές. Έπειτα, επειδή εκείνος τον προκάλεσε να πει κάτι παραπάνω ρωτώντας: «Τι μου λείπει ακόμη;», ούτε και τότε του είπε απλώς: «Πούλησε τα υπάρχοντά σου», αλλά: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε και πούλησε τα υπάρχοντά σου»· το αφήνω στη δική σου κρίση, σε καθιστώ κύριο της προαιρέσεώς σου, δεν σε εξαναγκάζω. Για τον λόγο αυτόν και ο Παύλος δεν μιλούσε καθόλου για πενία στους πλουσίους, αλλά για ταπεινοφροσύνη, τόσο εξαιτίας της αδυναμίας των ακροατών του, όσο και επειδή γνώριζε πολύ καλά ότι η μετριοφροσύνη και η απαλλαγή από την αλαζονεία θα τους κάνει γρήγορα να απαλλαγούν και από τη μέριμνα του πλουτισμού. Έπειτα, αφού τους προέτρεψε να μην υψηλοφρονούν, τους δίδαξε και τον τρόπο με τον οποίο θα μπορέσουν να μην υψηλοφρονούν.

Επειδή, λοιπόν, οι μεν εντολές είναι κοπιαστικές και υψηλές, τα δε έπαθλα και τα βραβεία είναι αντικείμενα της πίστεως, δες τι κάνει· πώς καθιστά εύκολο τον αγώνα· πώς κάνει εύκολους τους στίβους. Πώς και με ποιον τρόπο; Με αυτούς τους δύο τρόπους: αφενός, με το να τις εφαρμόσει ο ίδιος· αφετέρου, με το να δείξει ο ίδιος τα βραβεία και να τα φέρει μπροστά στα μάτια μας. Διότι από όσα έλεγε ο ίδιος, άλλα αποτελούσαν εντολή και άλλα έπαθλο. Εντολή μεν ήταν το: «Να προσεύχεσθε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται και σας καταδιώκουν»· έπαθλο δε το: «Για να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς». Και πάλι: «Μακάριοι είστε, όταν σας χλευάσουν και σας καταδιώξουν, και πουν κάθε κακό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι. Να χαίρεσθε και να αγαλλιάζεσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Είδες ότι το ένα είναι εντολή και το άλλο έπαθλο; Και πάλι: «Εάν θέλεις να γίνεις τέλειος, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα ακολούθησέ με, και θα αποκτήσεις θησαυρό στον ουρανό». Είδες άλλη εντολή και έπαθλο; Διότι το ένα διέταξε να το κάνουν εκείνοι, ενώ το άλλο το ετοίμασε ο ίδιος, το οποίο αποτελούσε τον μισθό και την ανταπόδοση. Και πάλι: «Όποιος άφησε σπίτια και αδελφούς και αδελφές»· αυτό είναι εντολή· «θα λάβει εκατονταπλάσια και θα κληρονομήσει ζωή αιώνια»· αυτό είναι βραβείο και στεφάνι.

Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους πτωχούς. Όταν ζητούσες από τον Κύριο την ευτεκνία, όταν παρακαλούσες να γίνεις πατέρας τέκνων, μήπως άραγε πρόσθεσες και τούτο: Δώσε μου τέκνα, ώστε, αφού γίνω πλεονέκτης με την πρόφαση των παιδιών, να παραδοθώ στη γέεννα· δώσε μου παιδιά, για να καταφρονήσω το Ευαγγέλιο;

Πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, για να έχεις εφόδιο για την αιώνια απόλαυση. Φεύγεις λυπημένος; Εάν όμως ακούσεις: «Δώσε χρήματα σε γυναίκες που ζουν μέσα στη χλιδή, δώσε σε λιθοξόους, σε τεχνίτες, σε ψηφοθέτες, σε ζωγράφους», χαίρεσαι, νομίζοντας πως αποκτάς κάτι πολυτιμότερο από τα χρήματα.

Τον ομολογείς Αγαθό, και αυτά που σου προσφέρει τα απορρίπτεις. Δες, τι το δύσκολο, ή βαρύ, ή υπέρογκο σου πρότεινε ο διδάσκαλος: «Πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς»; Αν σου είχε προβάλει γεωργικούς κόπους, ή τους κινδύνους του εμπορίου, και όσα επίπονα συνοδεύουν όσους κλυδωνίζονται στη θάλασσα, θα έπρεπε να λυπηθείς. Αν όμως μέσα από έναν τόσο εύκολο δρόμο, που δεν απαιτεί κανέναν κόπο ούτε ιδρώτα, σου υπόσχεται να σε αναδείξει κληρονόμο της αιώνιας ζωής, δεν χαίρεσαι για την ευκολία της σωτηρίας, αλλά φεύγεις με οδύνη στην ψυχή και πενθώντας, και καθιστάς άχρηστα για τον εαυτό σου όλα όσα έχεις κατορθώσει με τους προηγούμενους κόπους σου. Διότι, αν δεν φόνευσας, όπως εσύ ο ίδιος είπες, ούτε μοίχευσας, ούτε έκλεψας, ούτε κατέθεσες ψευδή μαρτυρία εναντίον κάποιου, καθιστάς ανώφελη για τον εαυτό σου την επιμέλεια για όλα αυτά, εφόσον δεν προσθέτεις αυτό που λείπει, μέσω του οποίου και μόνο θα μπορέσεις να εισέλθεις στη βασιλεία των ουρανών.

Πούλησε τα υπάρχοντά σου. Γιατί κάποιοι δεν δέχονται πρόθυμα να απορρίψουν την υπάρχουσα περιουσία, την προσκόλληση προς αυτά, την υπερβολική επιθυμία, την αγρυπνία γι' αυτήν, την ασθένεια, τις μέριμνες, τα αγκάθια της ζωής, τα οποία συμπνίγουν τον σπόρο της ζωής;

Πρόσεξε πώς ανάγει προς την τελειότητα όσους τηρούν αυτά τα θεία προστάγματα. Με το να αγαπάτε, λέει, τους εχθρούς και να ευλογείτε όσους σας καταριούνται και να ευεργετείτε όσους σας μισούν, θα γίνετε τέλειοι και υιοί του επουράνιου Πατέρα. Δεν είναι γι' αυτόν τον λόγο τέλειος ο Πατέρας, επειδή δηλαδή «ανατέλλει τον ήλιό του επί πονηρών και αγαθών και βρέχει επί δικαίων και αδίκων»· διότι και ήταν τέλειος και υπέρτελειος, και είναι, και θα είναι, ακόμη και χωρίς αυτό. Αλλά εσείς θα γίνετε τέλειοι με το να έχετε αγάπη προς όλους και να προσεύχεστε υπέρ των εχθρών σας. Όπως ακριβώς αναφέρει και αλλού: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, λέει, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα ακολούθησέ με, και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς».

Ματθ. 19, 16-24 Ο νεανίσκος θεωρούσε αγαθά και τον πλούτο και τα χρήματα, ή μάλλον αυτά περισσότερο από τα άλλα· διότι είναι συνήθεια στους ανθρώπους να θεωρούν εκείνα ως αγαθά, προς τα οποία οι ίδιοι διάκεινται με ισχυρή επιθυμία και πάθος. Γι' αυτό και ο πλούσιος εκείνος έλεγε: «έχεις πολλά αγαθά· φάγε» και «πίε», μετρώντας την ευδαιμονία με φαγητά και ποτά και λαιμαργία, και θεωρώντας αυτά ως αγαθά. Έτσι λοιπόν και αυτός ο πλούσιος νεανίσκος, θεωρώντας αγαθά τα υπάρχοντα και τον πλούτο του, ονομάζει «αγαθό» και τον Δεσπότη, θεωρώντας τον μεν ως έναν άνθρωπο από τους δασκάλους, τιμώντας τον δε, όπως νόμιζε, με την προσωνυμία του αγαθού. Ο δε Δεσπότης των όλων, που γνωρίζει τα πάντα, θέλοντας να τον αποσπάσει από την προσκόλληση στον πλούτο και να τον διδάξει ότι ο πλούτος, τον οποίο εκείνος αγαπούσε, δεν είναι αγαθό (διότι από τη φύση του δεν ανήκει ούτε στα αγαθά ούτε στα κακά), όχι μόνο αποκλείει τον πλούτο από την ονομασία του αγαθού με τρόπο ανεπαίσθητο και συνάμα σοφό, αλλά και όλα τα άλλα, καθιστώντας την απόρριψη του πλούτου ανύποπτη και ευπρόσδεκτη μέσω της καθολικής άρνησης· διότι λέει: «κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνο ένας, ο Θεός». Και επιτιμώντας εκ των προτέρων και την προσωνυμία του αγαθού που του αποδόθηκε ανάρμοστα και παρέκκλινε πολύ από το ορθό, λέει: «γιατί με αποκαλείς αγαθό;» αντί του: γιατί, θεωρώντας με απλό άνθρωπο, με αποκαλείς αγαθό;

Προς τον Λέοντα, που διετέλεσε λογοθέτης του Μαδιάμ. «Πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς.» Θεωρείς ότι η προσταγή αυτή είναι βαριά και δυσβάσταχτη· εγώ όμως, μέσα από αυτό, σε καλώ μάλλον να δεις τον ζυγό του Κυρίου ως αληθινά αγαθό και το φορτίο ελαφρύ. Διότι παραγγέλλει να αποθέσει κανείς το βάρος και να αποτινάξει την ύλη των μεριμνών και των πειρασμών, όχι να τα επωμιστεί, και έδωσε τη χάρη να τα μοιράζει κανείς σε όσους έχουν ανάγκη και, αντί γι' αυτά, να αποκτά ως πλούτο τον ουράνιο θησαυρό, τα οποία (υπάρχοντα), ακόμη και αν δεν τα μοιράσουμε, παραμένουν αδρανή και άχρηστα στην παρούσα ζωή, και όταν μεταβαίνουμε στην άλλη ζωή, εγκαταλείπονται εδώ. Γι' αυτό, αναλογίσου καλύτερα τη φιλανθρωπία του Δεσπότη και το ποικίλο και πολύτροπο της άφατης πρόνοιάς Του, ότι δηλαδή αυτά που εξ ανάγκης και παρά τη θέλησή μας συνηθίζουν να συμβαίνουν, Αυτός, αρκεί μόνο να επιδειχθεί η καλή διάθεση, τα αποδέχεται ως δικούς μας κόπους και καρπούς, και αυτούς που συνεισέφεραν μόνο την προαίρεσή τους τους υποδέχεται ως κληρονόμους της βασιλείας Του σαν να έχουν κατορθώσει τα πάντα· διότι λέει, «ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε την ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία».

Διότι είναι βεβαίως φανερό ότι και η διανομή των χρημάτων στους φτωχούς και η φυγή από τον κόσμο είναι καλή και ωφέλιμη πράξη, αλλά δεν μπορεί από μόνη της να καταστήσει τέλειο τον κατά Θεόν άνθρωπο χωρίς την υπομονή στους πειρασμούς. Και ότι αυτό έχει έτσι και έτσι είναι αρεστό στον Θεό, άκουσε τον ίδιο να λέει προς τον πλούσιο: «Εάν θέλεις, λέει, να είσαι τέλειος, πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και σήκωσε τον σταυρό σου και έλα να με ακολουθήσεις» —υπονοώντας με τον σταυρό, όπως έχει ειπωθεί, τις θλίψεις και τους πειρασμούς.

Πράγματι, μάταια εγκατέλειψες τον πλούτο, εφόσον δεν θέλησας να σηκώσεις τον σταυρό, όπως Εκείνος πρόσταξε, σύμφωνα με τον λόγο της αλήθειας· «Πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς», έδωσε εντολή ο Χριστός στον νεανίσκο και σε εμάς μαζί του, «και σήκωσε τον σταυρό σου και έλα, ακολούθησέ με!». Εσύ όμως σκόρπισας τον πλούτο, αλλά επειδή δεν καταδέχθηκες να σηκώσεις τον σταυρό, όπως έχει λεχθεί, το οποίο σημαίνει να υπομείνεις πρόθυμα την επιδρομή όλων των πειρασμών, έμεινες πίσω στον δρόμο του βίου και χωρίστηκες δυστυχώς από τον γλυκύτατο Δεσπότη και Θεό σου!

Διότι κάποιοι, δεν γνωρίζω πώς, ξεχνώντας τον Κύριο που λέει «Όποιος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου» και αλλού προστάζει «Πούλησε όλα σου τα υπάρχοντα και δώσε τα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς, και έλα ακολούθει με», ανεγείρουν για τον εαυτό τους ναούς και μοναστήρια. Έπειτα, αφού ασπάστηκαν τη μοναχική επαγγελία, κυβερνούν και εξουσιάζουν τα δικά τους υπάρχοντα, συμπαρασύροντας δούλους και διάφορα υλικά αγαθά. Χθες ήταν αμύητοι στην επαγγελία, και σήμερα παρουσιάζονται ως παλαιοί ηγούμενοι· χθες δεν γνώριζαν να καθοδηγούνται με σύνεση, και σήμερα προαιρούνται να καθοδηγούν άλλους χωρίς να έχουν εκπαιδευτεί. Σε αυτούς δεν εμπιστεύτηκε την ηγεσία η αρετή, αλλά η κατοχή των υπαρχόντων τους. Αυτοί, ενώ όφειλαν για πολλά χρόνια να μάθουν καλά να άρχονται και έπειτα να ανέλθουν στην εξουσία, πριν αποκτήσουν την εμπειρία του πρώτου, αναλαμβάνουν επικίνδυνα το δεύτερο, διαμορφώνοντας όσους βρίσκονται υπό την εξουσία τους να γίνουν τέτοιοι, όπως ακριβώς είναι και οι ίδιοι. Αντιθέτως, εκείνος, επειδή έκανε αληθινή την αποταγή, δείχνει και ανόθευτη την υποταγή· διότι το πρώτο προηγείται του δεύτερου, όπως η αστραπή της βροντής και ο εωσφόρος της ανατολής του ήλιου. Γιατί εκείνος που αποτάχθηκε με τον καλύτερο τρόπο, είναι φανερό ότι θα υποταχθεί και με τον καλύτερο τρόπο, ενώ εκείνος που παρέκκλινε σε ένα από τα δύο, ολοφάνερα θα χωλαίνει και στο άλλο.

Συστήστε, λοιπόν, τον εαυτό σας, τέκνα μου, με την ευταξία σας, και ωφελήστε με με την καλή σας πνευματική κατάσταση· και δώστε μου τη δυνατότητα και να χαίρομαι και να έχω καλή φήμη και να σώζομαι, πράττοντας το καλό μέσα στη μακαριστή σας υποταγή. Διότι πράγματι, τέκνα μου, ήλθατε σε άγια κλήση, και φθάσατε σε όσια πολιτεία, και συγκαταλεχθήκατε στην αγγελική τάξη, έχοντας γίνει εκπληρωτές εκείνης της θείας φωνής: Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πούλησε όλα τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους πτωχούς· και σήκωσε τον σταυρό σου, και έλα να με ακολουθήσεις. Σταυρωθήκατε, λοιπόν, για τον κόσμο και από εδώ και στο εξής δεν ανήκετε στον κόσμο.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΚΘ' ΠΕΡΙ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΑΔΕΛΦΟΥ ΜΑΣ ΘΑΔΔΑΙΟΥ. Αδελφοί και πατέρες, πολλούς τρόπους μας έδωσε ο Θεός για να κατεργαστούμε τη σωτηρία μας. Ένας τρόπος και πρώτος είναι η ευχαριστία· διότι λέει ο Απόστολος: «Πρώτα μεν ευχαριστώ τον Θεό μου δια του Ιησού Χριστού για όλους σας, διότι η πίστη σας εξαγγέλλεται σε όλο τον κόσμο.» Και παντού φαίνεται να ευχαριστεί. Λέει επίσης και στην Κλίμακα, ότι η ευχαριστία οφείλει να προηγείται της προσευχής. Ας ευχαριστούμε λοιπόν τον Θεό, πρώτα επειδή από την ανυπαρξία μάς έφερε στην ύπαρξη, πλάθοντάς μας για καλά έργα, τα οποία προετοίμασε, για να πορευθούμε σε αυτά· ας τον ευχαριστούμε επειδή μας οδήγησε στην υιοθεσία δια του αγίου βαπτίσματος. «Διότι σε όσους τον δέχθηκαν», λέει, «τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα ούτε από θέλημα σαρκός ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό»· ας τον ευχαριστούμε επειδή μας οδήγησε στη μοναχική τελειότητα, διότι λέει: «Αν θέλεις να γίνεις τέλειος, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και σήκωσε τον σταυρό σου, και έλα ακολούθα με»· ας τον ευχαριστούμε επειδή μας οδήγησε στην προκείμενη ομολογία μετά την προηγούμενη.

Κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνον ένας, ο Θεός. Δηλαδή, εάν με αποκαλείς αγαθό ως έναν από τους διδασκάλους, κακώς μιλάς. Διότι κανείς άνθρωπος δεν είναι στην κυριολεξία αγαθός. Αφενός μεν, επειδή είμαστε ευμετάβολοι και εκτρεπόμαστε από το αγαθό, αφετέρου δε, επειδή αν συγκριθεί η ανθρώπινη αγαθότητα με αυτήν του Θεού, θεωρείται πονηρία. «Εάν όμως θέλεις να εισέλθεις στη ζωή, τήρησε τις εντολές. Του λέγει: Ποιες; Ο δε Ιησούς είπε: Ου φονεύσεις, ου μοιχεύσεις, ου κλέψεις, ου ψευδομαρτυρήσεις. Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, και αγάπα τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου». Ο Κύριος παραπέμπει αυτόν που τον ρώτησε στις εντολές του Νόμου, ώστε να μην μπορούν να πουν οι Ιουδαίοι ότι περιφρονεί τον Νόμο. Τι γίνεται λοιπόν; «Λέγει προς αυτόν ο νεανίσκος: Όλα αυτά τα τήρησα από τη νεότητά μου. Τι μου λείπει ακόμη;» Μερικοί τον κατηγορούν ως κομπαστή και αλαζόνα. Διότι πώς κατόρθωσε να αγαπά τον πλησίον του, εφόσον ήταν πλούσιος; Αφού κανείς που αγαπά τον πλησίον του όπως τον εαυτό του δεν είναι πλουσιότερος από τον πλησίον του. Και κάθε άνθρωπος είναι πλησίον. Κάποιοι άλλοι όμως το ερμηνεύουν ως εξής: Υπόθεσε, λέγει, ότι τα τήρησα όλα αυτά. Τι μου λείπει ακόμη; «Του είπε ο Ιησούς: Εάν θέλεις να γίνεις τέλειος, πήγαινε, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και θα αποκτήσεις θησαυρό στον ουρανό, και έλα ακολούθησέ με. Μόλις όμως ο νεανίσκος άκουσε τον λόγο αυτό, έφυγε λυπημένος, διότι είχε πολλά κτήματα».

Όσα μεν, λέει, είπες ότι κατόρθωσες, αυτά τα κατόρθωσες με τον ιουδαϊκό τρόπο· εάν όμως θέλεις να είσαι τέλειος, δηλαδή δικός μου μαθητής και Χριστιανός, πήγαινε, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα όλα αμέσως, χωρίς να παρακρατήσεις τίποτα, ώστε να ασκείς αδιάλειπτη την ελεημοσύνη.

Διότι δεν είπε, δίνε στους φτωχούς, αλλά, δώσε τα άπαξ και απογυμνώσου. Έπειτα, επειδή υπάρχουν μερικοί που ελεούν μεν, έχουν όμως βίο γεμάτο από κάθε ακαθαρσία, λέει: «Και έλα να με ακολουθήσεις», δηλαδή, να έχεις και κάθε άλλη αρετή. Ο νεαρός ωστόσο λυπήθηκε· διότι το επιθυμούσε μεν, και βαθιά και εύφορη ήταν η γη της καρδιάς του, αλλά τα αγκάθια του πλούτου την έπνιγαν· επειδή, όπως αναφέρει, είχε πολλά κτήματα.

Η κλοπή είναι ελαφρύτερη, και στη ψευδομαρτυρία σπάνια υποπίπτει κανείς. Γι' αυτό εκείνα τα αμαρτήματα τα διορθώνει πρώτα, καθώς εύκολα ολισθαίνουμε προς αυτά και άλλωστε είναι βαρύτερα. Αυτά δε, εννοώ την κλοπή και την ψευδομαρτυρία, τα τοποθετεί δεύτερα, επειδή σπάνια απατούν και είναι ελαφρύτερα. Επειδή δε το να αμαρτάνει κανείς εις βάρος των γονέων του, αν και είναι μεγάλο αμάρτημα, εντούτοις δεν συμβαίνει συχνά –διότι δεν βρίσκονται εύκολα στους πολλούς τόσο θηριώδεις άνθρωποι που να υβρίζουν τους γονείς τους, αλλά σπάνια και είναι λίγοι– το τοποθέτησε ύστερα από αυτά. Όταν δε ο νεανίσκος είπε ότι όλα αυτά τα φύλαξε από τη νεότητά του, ο Κύριος του υπέδειξε την ακτημοσύνη ως το κεφάλαιο όλων.