Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 19:23

Μην πείτε, λοιπόν, «οι περισσότεροι είμαστε φτωχοί, και γιατί μιλάς κατά της φιλαργυρίας σε ανθρώπους που σχεδόν δεν κατέχουν χρήματα;» Διότι έχουμε μέσω της επιθυμίας μέσα στην ψυχή την ασθένεια και χρειαζόμαστε γι' αυτήν θεραπεία. Εάν όμως μου λες ότι δεν κατέχεις αυτή την ασθένεια, απόδειξέ το με το να μην αποζητάς να απαλλαγείς από τη φτώχεια, αλλά θεωρώντας την πιο αγαπητή και πιο πολύτιμη από τον πλούτο, χαιρόμενος γι' αυτήν και ευχαριστώντας τον Θεό, επειδή σου κάνει πιο εύκολη τη σωτηρία. Εάν πάλι κάποιος είναι πλούσιος, ας ακούσει βέβαια ότι δύσκολα ένας πλούσιος θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών, αλλά ας γνωρίζει επίσης ότι και ο Αβραάμ ήταν πλούσιος, όμως σώθηκε (διότι ήταν φιλόξενος και φιλόπτωχος, αλλά όχι φιλάργυρος), και ο Ιώβ, που δοκιμάστηκε και με τον πλούτο και με τη φτώχεια, όταν ήταν πλούσιος έλεγε για τον εαυτό του: «Αν έθεσα το χρυσάφι ως δύναμή μου, ή αν χάρηκα επειδή απέκτησα πολύ πλούτο». Επομένως, ο έρωτας προς τον πλούτο είναι το κακό, από το οποίο αν δεν φυλαχτεί, και ο φτωχός υποφέρει μάταια και ο πλούσιος.

Γ'. Κανείς λοιπόν ας μην νομίζει πλέον ότι η πενία είναι αιτία ατιμίας. Διότι, εάν υπάρχει αρετή, όλος ο πλούτος της οικουμένης δεν λογίζεται μπροστά της ούτε ως πηλός, ούτε ως άχυρο. Αυτήν λοιπόν ας επιδιώκουμε, εάν επιθυμούμε να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών. Διότι λέγει: «Πώλησε τα υπάρχοντά σου, και δώσε τα στους πτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στον ουρανό»· και πάλι: «Δύσκολα θα εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών». Βλέπεις ότι, ακόμη και όταν δεν την έχει κανείς, πρέπει να την επιδιώκει και να την προσελκύει; Τόσο μεγάλο αγαθό είναι η πενία· διότι αποτελεί ένα είδος καθοδήγησης στον δρόμο που οδηγεί προς τον ουρανό, αθλητικό άλειμμα, μία μεγάλη και θαυμαστή γυμνασία, ένα γαλήνιο λιμάνι. «Αλλά έχω ανάγκη από πολλά», λέγει κάποιος, «και δεν θέλω να λαμβάνω χάρη από κανέναν». Όμως και σε αυτό ο πλούσιος υστερεί έναντί σου. Διότι εσύ ίσως ζητάς χάρη για λίγη τροφή· εκείνος όμως ζητάει για αμέτρητα αναίσχυντα πράγματα, χάριν πλεονεξίας. Επομένως, οι πλούσιοι είναι αυτοί που έχουν ανάγκη από πολλά. Και γιατί λέγω από πολλά; Πολλές φορές έχουν ανάγκη και από ανθρώπους κατώτερούς τους· τι εννοώ με αυτό; Συχνά περιέρχονται στην ανάγκη απλών στρατιωτών και δούλων.

Όπως ακριβώς ανέφερα, κανείς δεν τα εξετάζει αυτά, κανείς δεν τα ερευνά, κανείς δεν λέει στον εαυτό του τίποτα από αυτά. Θέλετε να προσθέσω και άλλα; «Εάν κάποιος δεν απαρνηθεί», λέει ο Χριστός, «όλα του τα υπάρχοντα, δεν είναι άξιός μου». Τι συμβαίνει όταν λέει: «Δύσκολα θα εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών»; Και τι όταν λέει: «Αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους, διότι έχετε ήδη λάβει την παρηγοριά σας»; Κανείς δεν το εξετάζει αυτό, κανείς δεν το συλλογίζεται, κανείς δεν συζητά με τον εαυτό του, αλλά για τα ζητήματα των άλλων όλοι κάθονται ως αυστηροί εξεταστές. Αλλά τούτο σημαίνει το να τους καθιστά κανείς κοινωνούς των εγκλημάτων. Προκειμένου όμως, χάριν εσάς, να τους απαλλάξω και από εκείνα για τα οποία λέτε ότι οι ιερείς είναι υπόλογοι, ακούστε: διότι το να είστε πεπεισμένοι για αυτούς ότι παραβαίνουν τον νόμο του Θεού, συνιστά μεγάλη ροπή προς το κακό. Εμπρός, λοιπόν, ας εξετάσουμε και εκείνα: Είπε ο Χριστός: «Μην αποκτήσετε χρυσό, μήτε άργυρο, μήτε δύο χιτώνες, μήτε υποδήματα, μήτε ζώνη, μήτε ραβδί». Τι λοιπόν, πες μου; Ο Πέτρος ενεργούσε αντίθετα προς την εντολή; Πώς όχι, αφού είχε και ζώνη και ιμάτιο και υποδήματα; Διότι, το ότι τα είχε, άκου τον άγγελο που του λέει: «Ζώσου και υπόδησαι τα σανδάλιά σου». Καίτοι δεν υπήρχε τόσο μεγάλη ανάγκη γι' αυτά τα υποδήματα· επειδή ήταν δυνατό εκείνον τον καιρό να κυκλοφορεί κανείς και ανυπόδητος, ενώ η μεγάλη ανάγκη είναι τον χειμώνα· αλλά παρ' όλα αυτά είχε. Τι ισχύει δε για τον Παύλο;

Διότι η καθέδρα τους και η συγκέντρωσή τους αποτελεί σχεδόν μια παραίνεση, η οποία εκπέμπει λαμπρή φωνή προς τη φύση όλων των ανθρώπων και διακηρύττει ότι τα ανθρώπινα πράγματα δεν είναι τίποτα, ότι είναι σκιά και καπνός. Αν ο πλούτος ήταν κάτι το καλό, ο Θεός δεν θα έβαζε τους φτωχούς να κάθονται μπροστά στα δικά του πρόθυρα. Αν πάλι δέχεται και τους πλουσίους, μην απορείς· διότι δεν τους δέχεται γι' αυτόν τον λόγο, για να παραμείνουν πλούσιοι, αλλά για να απαλλαγούν από το βάρος του πλούτου. Άκουσε δηλαδή τι τους λέει ο Χριστός: «Δεν μπορείτε να δουλεύετε και στον Θεό και στον μαμωνά»· και πάλι: «Δύσκολα πλούσιος θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών»· και πάλι: «Ευκολότερο είναι να περάσει καμήλα μέσα από την τρύπα της βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών». Γι' αυτόν τον λόγο δέχεται τους πλουσίους, για να ακούσουν αυτά τα λόγια, για να ποθήσουν τον αιώνιο πλούτο, για να επιθυμήσουν τα επουράνια. Και γιατί απορείς αν δεν απαξιώνει να αφήνει τέτοιους ανθρώπους να κάθονται στα πρόθυρά του; Διότι δεν απαξιώνει να τους καλέσει και στην πνευματική του τράπεζα και να τους μεταδώσει από εκείνη την ευωχία· αλλά ο χωλός και ο ανάπηρος, ο γέροντας που είναι ντυμένος με ράκη και είναι γεμάτος ακαθαρσίες και καταρροή, μαζί με τον όμορφο νέο, ακόμη και με αυτόν που περιβάλλεται την πορφύρα και έχει το διάδημα στο κεφάλι του, έρχεται για να συμμετάσχει στην τράπεζα και αξιώνεται την πνευματική ευωχία, και αμφότεροι απολαμβάνουν τα ίδια ακριβώς αγαθά, και δεν υπάρχει καμία απολύτως διαφορά.

Αυτός, λοιπόν, ο Πέτρος, που τα άφησε όλα, που είχε θάρρος για τη βασιλεία των ουρανών, όταν κάποτε πλησίασε κάποιος πλούσιος και είπε στον Χριστό: «Τι να κάνω για να κληρονομήσω ζωή αιώνια;», και όταν ο Χριστός του αποκρίθηκε: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα ακολούθει με»· έπειτα, αφού εκείνος λυπήθηκε γι' αυτό, και ο Χριστός είπε στους μαθητές: «Βλέπετε πόσο δύσκολα εισέρχονται οι πλούσιοι στη βασιλεία των ουρανών· αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα μέσα από τρύπα βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία του Θεού»· ο Πέτρος, ο ακτήμονας, που είχε θάρρος για τη βασιλεία, που δεν φοβόταν για τη δική του σωτηρία, που ήταν απολύτως πεπεισμένος για την τιμή που του επιφυλασσόταν εκεί, ακούγοντας αυτά έλεγε: «Ποιος μπορεί να σωθεί;». Τι φοβάσαι, μακάριε Πέτρε; Γιατί αγωνιάς; Γιατί τρέμεις; Όλα τα απέρριψας, όλα τα εγκατέλειψας· για όσους πλουτίζουν γίνεται ο λόγος, εναντίον εκείνων στρέφεται η κατηγορία. Εσύ όμως ζεις διαρκώς μέσα σε πενία και ακτημοσύνη. Αλλά «δεν αποσκοπώ στο δικό μου συμφέρον», λέει, «αλλά επιζητώ και το συμφέρον των άλλων». Γι' αυτόν τον λόγο, ενώ είχε θάρρος για τον εαυτό του, υπέβαλε το ερώτημα για χάρη των άλλων λέγοντας: «Ποιος μπορεί να σωθεί;».

Διότι δεν κυριεύονται με τον ίδιο τρόπο όσοι έχουν λίγα και εκείνοι που έχουν βυθιστεί σε μεγάλη περιουσία· επειδή τότε το πάθος της προσκόλλησης γίνεται πιο τυραννικό. Αυτό ακριβώς που δεν παύω να λέω πάντοτε είναι ότι η προσθήκη νέων αγαθών ανάβει μεγαλύτερη τη φλόγα, και καθιστά φτωχότερους όσους τα αποκτούν, εφόσον τους οδηγεί σε μεγαλύτερη επιθυμία, και τους κάνει να αισθάνονται εντονότερα τη στέρηση. Πρόσεξε, λοιπόν, και εδώ πόση δύναμη επέδειξε το πάθος. Διότι αυτόν που προσήλθε με χαρά και προθυμία, όταν ο Χριστός τον πρόσταξε να αποχωριστεί τα χρήματα, τον καταπλάκωσε και τον βάρυνε τόσο πολύ, ώστε δεν του επέτρεψε ούτε να αποκριθεί για αυτά, αλλά έφυγε σιωπηλός, κατηφής και σκυθρωπός. Τι λέει, λοιπόν, ο Χριστός; «Πόσο δύσκολα θα εισέλθουν οι πλούσιοι στη βασιλεία των ουρανών!» Με τον λόγο αυτόν δεν κατηγορεί τα χρήματα, αλλά εκείνους που κυριεύονται από αυτά. Αν, όμως, ο πλούσιος σώζεται δύσκολα, πολύ περισσότερο ο πλεονέκτης.

Αν αναλογιστείς πώς αυτά επιδρούν στην ψυχή σου· πώς την καθιστούν σκοτεινή και έρημη και αισχρή και δυσειδή· αν σκεφτείς με πόσα κακά αποκτήθηκαν αυτά, με πόσους κόπους φυλάσσονται, με πόσους κινδύνους· μάλλον δε ούτε καν φυλάσσονται μέχρι τέλους, αλλά όταν γλιτώσουν από τις αρπακτικές διαθέσεις όλων, έρχεται ο θάνατος και αυτά μεν πολλές φορές τα παραδίδει στα χέρια των εχθρών σου, εσένα δε σε παίρνει έρημο και απέρχεται, χωρίς να παρασύρεις μαζί σου τίποτα από αυτά, παρά μόνο τα τραύματα και τις πληγές με τα οποία φεύγει η ψυχή, έχοντάς τα υποστεί εξαιτίας τους. Όταν, λοιπόν, δεις κάποιον να λάμπει εξωτερικά από τα ενδύματα και την πολυπληθή συνοδεία, ξεδίπλωσε τη συνείδησή του, και θα βρεις μέσα της πολλή αράχνη, και πολλή σκόνη θα αντικρίσεις. Σκέψου τον Παύλο, τον Πέτρο· σκέψου τον Ιωάννη, τον Ηλία· μάλλον δε τον ίδιο τον Υιό του Θεού, που δεν είχε πού να γείρει το κεφάλι Του. Γίνε μιμητής Εκείνου, και των δούλων Εκείνου, και φαντάσου τον άφατο πλούτο τους. Αν όμως, αφού για λίγο δεις καθαρά, σκοτιστείς και πάλι από αυτά, σαν να ενέσκηψε καταιγίδα πάνω σε κάποιο ναυάγιο, άκουσε την απόφαση του Χριστού που λέει ότι είναι αδύνατο να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών. Και απέναντι στην απόφαση αυτή βάλε τα βουνά, και τη γη, και τη θάλασσα· και κάνε τα πάντα, αν θέλεις, νοερά να γίνουν χρυσάφι· διότι δεν πρόκειται να βρεις τίποτα ίσο με τη ζημία που πρόκειται να υποστείς εκεί.

«Αν μπορεί ο Αιθίοπας να αλλάξει το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και εσείς θα μπορέσετε να πράξετε το καλό, έχοντας μάθει να κάνετε το κακό.» «Την άμμο των θαλασσών, και τις σταγόνες της βροχής, και τις ημέρες του αιώνα, ποιος θα τις απαριθμήσει; Το ύψος του ουρανού, και το πλάτος της γης, και την άβυσσο, και τη σοφία, ποιος θα τα εξιχνιάσει;» «Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι κτισμένη πάνω σε βουνό.» «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους. Διότι ή θα μισήσει τον έναν και θα αγαπήσει τον άλλον· ή θα προσκολληθεί στον έναν και θα καταφρονήσει τον άλλον. Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον Μαμμωνά. Ποιος από εσάς, με το να μεριμνά, μπορεί να προσθέσει στο ανάστημά του έναν πήχη;» «Μήπως μαζεύουν από τα αγκάθια σταφύλια ή από τα τριβόλια σύκα; Έτσι δεν μπορεί το αγαθό δέντρο να παράγει κακούς καρπούς, ούτε το σάπιο δέντρο να παράγει καλούς καρπούς.» «Δεν είναι ο μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλό του, ούτε ο δούλος ανώτερος από τον Κύριό του.» «Δεν υπάρχει τίποτε συγκαλυμμένο, το οποίο δεν θα αποκαλυφθεί, και κρυφό, το οποίο δεν θα γίνει γνωστό και δεν θα έλθει στο φως.» «Γεννήματα οχιών, πώς μπορείτε να λέτε αγαθά, ενώ είστε πονηροί;» «Δεν υπάρχει προφήτης δίχως τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του και στο σπίτι του.» «Πόσο δύσκολα θα εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών! Και πάλι σας λέω: Είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας, παρά πλούσιος να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού.»

Ποιος δοκιμάστηκε σε αυτόν και αναδείχθηκε τέλειος; Και ας του γίνει καύχημα. Ποιος μπορούσε να παρανομήσει, και δεν παρανόμησε, να κάνει κακό, και δεν το έκανε; Τα αγαθά του θα στερεωθούν, και τις ελεημοσύνες του θα τις διηγείται η Εκκλησία.» «Υπάρχει εκείνος που πλουτίζει από την περίσκεψη και τη φιλαργυρία του, και θα τα εγκαταλείψει σε άλλους και θα πεθάνει.» «Εκείνος που συσσωρεύει [πλούτη] στερούμενος από την ίδια του την ψυχή, συσσωρεύει για άλλους, και με τα δικά του αγαθά θα απολαύσουν άλλοι. Αυτός που είναι κακός για τον ίδιο του τον εαυτό, σε ποιον είναι καλός; Τέκνο μου, ανάλογα με όσα έχεις, ευεργέτησε τον εαυτό σου.» «Είπε ο Ιησούς στους μαθητές του: Αλήθεια σας λέω, ότι δύσκολα θα εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών. Και πάλι σας λέω: Είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία του Θεού.

Ματθ. 19, 16-24 Ο νεανίσκος θεωρούσε αγαθά και τον πλούτο και τα χρήματα, ή μάλλον αυτά περισσότερο από τα άλλα· διότι είναι συνήθεια στους ανθρώπους να θεωρούν εκείνα ως αγαθά, προς τα οποία οι ίδιοι διάκεινται με ισχυρή επιθυμία και πάθος. Γι' αυτό και ο πλούσιος εκείνος έλεγε: «έχεις πολλά αγαθά· φάγε» και «πίε», μετρώντας την ευδαιμονία με φαγητά και ποτά και λαιμαργία, και θεωρώντας αυτά ως αγαθά. Έτσι λοιπόν και αυτός ο πλούσιος νεανίσκος, θεωρώντας αγαθά τα υπάρχοντα και τον πλούτο του, ονομάζει «αγαθό» και τον Δεσπότη, θεωρώντας τον μεν ως έναν άνθρωπο από τους δασκάλους, τιμώντας τον δε, όπως νόμιζε, με την προσωνυμία του αγαθού. Ο δε Δεσπότης των όλων, που γνωρίζει τα πάντα, θέλοντας να τον αποσπάσει από την προσκόλληση στον πλούτο και να τον διδάξει ότι ο πλούτος, τον οποίο εκείνος αγαπούσε, δεν είναι αγαθό (διότι από τη φύση του δεν ανήκει ούτε στα αγαθά ούτε στα κακά), όχι μόνο αποκλείει τον πλούτο από την ονομασία του αγαθού με τρόπο ανεπαίσθητο και συνάμα σοφό, αλλά και όλα τα άλλα, καθιστώντας την απόρριψη του πλούτου ανύποπτη και ευπρόσδεκτη μέσω της καθολικής άρνησης· διότι λέει: «κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνο ένας, ο Θεός». Και επιτιμώντας εκ των προτέρων και την προσωνυμία του αγαθού που του αποδόθηκε ανάρμοστα και παρέκκλινε πολύ από το ορθό, λέει: «γιατί με αποκαλείς αγαθό;» αντί του: γιατί, θεωρώντας με απλό άνθρωπο, με αποκαλείς αγαθό;

Αλλά όσοι πιστεύετε αυτά και επιθυμείτε διακαώς να σωθείτε, ακούστε αυτά που λέει το Άγιο Πνεύμα: «Ας αποστραφεί ο καθένας σας από την πονηρή του οδό, μάθετε να κάνετε το καλό και γλυτώστε τον αδικούμενο, αναζητήστε τον Κύριο και θα ζήσει η ψυχή σας, απομακρυνθείτε από το κακό και κάντε το αγαθό.» Οι βασιλείς, ποθήστε να φορέσετε τη σωφροσύνη, τη δικαιοσύνη, την ελεημοσύνη, την αλήθεια και την ευσεβή πίστη, περισσότερο από το διάδημα και την αλουργίδα. Οι πατριάρχες, αν δεν είστε φίλοι του Θεού, αν δεν είστε υιοί Του, αν δεν είστε κατά χάριν θεοί, όντας δηλαδή όμοιοι με τον κατά φύση Θεό σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε άνωθεν, απομακρυνθείτε από τους θρόνους και πηγαίνετε πρώτα να νουθετήσετε τους εαυτούς σας από τις θείες Γραφές. Και αφού γίνετε απεικόνισμα του Θεού, τότε με δέος να αγγίξετε τα θεία. Ειδάλλως, όταν αυτό αποκαλυφθεί, τότε θα γνωρίσετε ότι ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον, όχι για τους φίλους Του ούτε για όσους Τον αγάπησαν, αλλά για εκείνους που δεν Τον δέχθηκαν όταν ήλθε ως φως. Οι άρχοντες και οι πλούσιοι, γίνετε καλύτερα αρχόμενοι και φτωχοί, επειδή δύσκολα πλούσιος θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών. Και αν δύσκολα εισέρχεται ο πλούσιος, τότε πώς θα εισέλθει ο άρχοντας;

Διότι εκείνος που έχει λίγα, δεν κυριεύεται από αυτά με τον ίδιο τρόπο· επειδή στα πολλά τα δεσμά είναι πιο τυραννικά. Επειδή δε ο Κύριος συνομιλούσε με πλούσιο, του λέει: «Θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς», επειδή είσαι φιλοχρήματος. «Ο δε Ιησούς είπε στους μαθητές του: Αλήθεια σας λέω ότι ένας πλούσιος δύσκολα θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών. Και πάλι σας λέω, είναι ευκολότερο να περάσει μια καμήλα από την τρύπα μιας βελόνας, παρά να εισέλθει ένας πλούσιος στη βασιλεία του Θεού.» Εφόσον παραμένει πλούσιος και αυτός μεν έχει τα περιττά, ενώ άλλοι δεν έχουν ούτε τα αναγκαία, δεν πρόκειται να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών. Όταν όμως αποτινάξει από πάνω του τα πάντα, τότε δεν είναι πλέον πλούσιος, και επομένως θα εισέλθει. Διότι είναι αδύνατον να εισέλθει κάποιος που έχει πολλά, όπως ακριβώς είναι αδύνατον και η καμήλα να περάσει μέσα από την τρύπα της βελόνας. Δες λοιπόν πώς πιο πάνω είπε ότι είναι δύσκολο να εισέλθει, ενώ εδώ ότι είναι εντελώς αδύνατο. Ορισμένοι δε υποστηρίζουν ότι η λέξη «κάμηλος» δεν δηλώνει το ζώο, αλλά το χοντρό σχοινί που χρησιμοποιούν οι ναύτες για να ρίχνουν τις άγκυρες. «Ακούγοντάς το αυτό οι μαθητές του, εκπλήσσονταν πάρα πολύ, λέγοντας: Ποιος άραγε μπορεί να σωθεί; Ο δε Ιησούς, κοιτάζοντάς τους, τους είπε: Για τους ανθρώπους αυτό είναι αδύνατο, για τον Θεό όμως τα πάντα είναι δυνατά.» Οι μαθητές, όντας φιλάνθρωποι, ρωτούν όχι για τους εαυτούς τους (διότι ήταν φτωχοί), αλλά για λογαριασμό όλων των ανθρώπων.