Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 19:24

Τέτοιοι είναι εκείνοι που δέχονται μεν να πράττουν τα άλλα, αλλά αντιστέκονται στην εγκατάλειψη των υπαρχόντων τους. Γνωρίζω πολλούς που νηστεύουν, προσεύχονται, στενάζουν, επιδεικνύουν κάθε ανέξοδη ευλάβεια, αλλά δεν προσφέρουν ούτε έναν οβολό στους θλιβομένους. Τι όφελος έχουν αυτοί από την υπόλοιπη αρετή; Διότι δεν τους δέχεται η βασιλεία των ουρανών· επειδή, λέγει: «Είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας, παρά πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών». Αλλά η μεν απόφαση είναι τόσο σαφής, και εκείνος που την εξέφρασε αψευδής· αυτοί όμως που πείθονται είναι σπάνιοι. «Και πώς θα ζήσουμε αν απαρνηθούμε τα πάντα;» λέγει κάποιος· «και ποια θα είναι η μορφή του βίου, εάν όλοι τα πωλούν και όλοι αποχωρίζονται τα κτήματά τους;» Μη με ρωτάς για το νόημα των δεσποτικών προσταγμάτων.

Ματθαίος 19, 24. Εδώ ως «κάμηλο» δεν εννοεί το αχθοφόρο ζώο, αλλά το χοντρό σχοινί με το οποίο οι ναύτες δένουν τις άγκυρες. Δεν δείχνει ότι αυτό είναι εντελώς ακατόρθωτο, αλλά λόγω της υπερβολικής δυσκολίας του τοποθετεί το ζήτημα πλέον κάπως κοντά και δίπλα στο αδύνατο. Επομένως, αποδεικνύεται ότι δεν το κατορθώνει ο τυχαίος—απαιτείται η θεία χάρη σε εκείνον που πρόκειται να το επιτύχει.

Βλέπετε, αγαπητοί, σε πόσα κατορθώματα έγινε εμπόδιο η πολυκτημοσύνη, και δεν τον άφησε να γίνει ακόλουθος του Κυρίου, αλλά και αυτά που φαινόταν να κατορθώνει, η πολλή περιουσία τα αχρήστευσε. Γι' αυτό πάλι ο Κύριος έλεγε: Ευκολότερο είναι να περάσει καμήλα μέσα από την τρύπα της βελόνας, παρά πλούσιος να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών. Γιατί λοιπόν δεν αφαιρούμε από τον εαυτό μας αυτό το εμπόδιο, και να λάβουμε τον σταυρό μας, και να ακολουθήσουμε τον Σωτήρα, χωρίς να βλέπουμε προς τα πίσω, όπως η γυναίκα του Λωτ, η οποία στέκεται ως υπόδειγμα απιστίας, ως στήλη άλατος μέχρι σήμερα; Και ο Κύριος λέει: Κανείς που έβαλε το χέρι του στο άροτρο και βλέπει προς τα πίσω δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία των ουρανών. Το να βλέπει κανείς προς τα πίσω δεν είναι τίποτε άλλο παρά το να στραφεί στα πράγματα του κόσμου, και αυτά που νομίσαμε ότι γκρεμίσαμε, χάριν της πρόσκαιρης ανάπαυσης τα οικοδομούμε, αποδεικνύοντας από παντού τους εαυτούς μας παραβάτες, όπως λέει ο απόστολος Παύλος: Διότι, εάν αυτά που γκρέμισα τα οικοδομώ πάλι, αποδεικνύω τον εαυτό μου παραβάτη. Τι νομίζουμε λοιπόν, ότι παραβαίνοντας τις εντολές του θα αξιωθούμε τη βασιλεία, και δεν θα καταδικαστούμε μάλλον στη γέεννα του πυρός;

Προηγουμένως, λοιπόν, θα χαρεί για τη δύναμή τους, ύστερα όμως θα δει και τα υπόλοιπα πλήθη εκείνων που είναι πιο ατελείς και πιο άλογοι ως προς τη θεοσέβεια, των οποίων τους τρόπους παρομοίασε με αγέλες καμήλων, λέγοντας: «και θα έρθουν σε σένα αγέλες καμήλων, και θα σε σκεπάσουν καμήλες από τη Μαδιάμ και τη Γεφάρ· όλοι θα έρθουν από τη Βασάν φέρνοντας χρυσάφι και θα προσφέρουν λιβάνι»· νομίζω δε ότι μέσω αυτών αινίσσεται τους εύπορους μέσα στην Εκκλησία και όσους περιβάλλονται από άφθονο πλούτο. Έτσι, εξάλλου, και ο Σωτήρας παρομοιάζοντας τον πλούσιο με καμήλα έλεγε: «Είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα μέσα από την τρύπα της βελόνας, παρά πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών». Αλλά το θαύμα ήταν ακριβώς αυτό, ότι «αυτό που είναι αδύνατο για τους ανθρώπους, γίνεται δυνατό για τον Θεό». Γι' αυτό και εκπλήσσεται η Ιερουσαλήμ γεμίζοντας από χαρά, καθώς βλέπει ψυχές που παρομοιάζονται με καμήλες να μεταστρέφονται και να εισέρχονται σαν «μέσα από την τρύπα της βελόνας», μέσω «της στενής και τεθλιμμένης οδού στην αιώνια ζωή». Και αυτές δεν προσέρχονταν χωρίς φορτίο, αλλά προσφέροντας δώρα στον Θεό, προσφέροντας εύλογα τα λύτρα των ψυχών τους. «Καμήλες» δε «από τη Σαβά θα έρθουν», από τα βαρβαρικά έθνη, υποδηλώνοντας μέσω του ενός έθνους των Σαβαίων και τα υπόλοιπα βαρβαρικά έθνη, γεγονός που φανερώνει ότι αυτού του είδους οι καμήλες ήταν έλλογες.

Όλα αυτά, όσα γεννιούνται από την προσκόλληση στην ύλη, είναι πάθη μιας ψυχής που δεν έχει ζέση για αγαθοεργία. Διότι, σε σύγκριση με τα πάθη που έχουν την αρχή τους στη φύση, εκείνα που προέρχονται από την ελεύθερη προαίρεση είναι ευκολότερο να αποβληθούν. Τα πάθη, όμως, που προέρχονται από τη φιλαργυρία, τα καθιστά δυσκολοαποβάλλλητα η απιστία προς την πρόνοια του Θεού· διότι όποιος δεν πιστεύει σε αυτήν, στηρίζει την πεποίθησή του στα χρήματα. Και ενώ ακούει τον Κύριο να λέει ότι «είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα από την τρύπα βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών», αυτός, θεωρώντας ως μηδέν τη βασιλεία, και μάλιστα βασιλεία ουράνια και αιώνια, ποθεί πλούτο γήινο και φθαρτό· πλούτο ο οποίος, ακόμη κι αν απουσιάζει από αυτούς που τον ποθούν, μόνο με το να αποτελεί αντικείμενο πόθου προκαλεί τεράστια ζημιά (διότι, όπως λέει ο Παύλος, όσοι επιθυμούν να πλουτίσουν πέφτουν σε πειρασμούς και σε παγίδες του διαβόλου), αλλά και όταν αποκτηθεί, αποδεικνύει από την ίδια του τη φύση ότι δεν είναι τίποτα, καθώς εξακολουθεί να τον διψά, σαν να μην τον έχει, εκείνος που δεν συνετίστηκε ούτε από την πείρα. Διότι αυτός ο αρρωστημένος έρωτας δεν προέρχεται από την έλλειψη, αλλά μάλλον η έλλειψη προέρχεται από αυτόν· και αυτός πηγάζει από την αφροσύνη, με βάση την οποία και εκείνος που γκρέμιζε τις αποθήκες του και έχτιζε μεγαλύτερες αποκαλείται δικαιότατα έτσι (άφρων) από τον κοινό Δεσπότη Χριστό.

Και δεν υπάρχει, δεν υπάρχει κανένα άλλο τόσο μεγάλο εμπόδιο για τη μετάβαση στους ουρανούς όσο ο πλούτος και τα κακά που προέρχονται από τον πλούτο. Και ο λόγος αυτός δεν είναι δικός μου, αλλά η απόφαση έχει δοθεί από τον ίδιο τον Χριστό: «Διότι είναι ευκολότερο», λέει, «να περάσει καμήλα μέσα από την τρύπα της βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών». Αλλά ιδού, αυτό το δύσκολο, ή μάλλον αδύνατο, έγινε δυνατό· και εκείνο για το οποίο παλαιότερα απορούσε ο Πέτρος ενώπιον του Διδασκάλου και ζητούσε να μάθει, αυτό όλοι εμείς το γνωρίσαμε μέσα από την ίδια την εμπειρία, ή μάλλον και κάτι περισσότερο από αυτό. Διότι όχι μόνο ανέβηκε ο ίδιος στον ουρανό, αλλά εισάγει μαζί του και τόσο μεγάλο πλήθος, παρότι είχε μαζί με τον πλούτο και άλλα εμπόδια, όχι μικρότερα από τον πλούτο, δηλαδή τη νεότητα και την πρόωρη ορφάνια, τα οποία είναι ικανά περισσότερο από καθετί άλλο να γοητεύσουν κάθε ανθρώπινη ψυχή· τέτοιες επωδούς διαθέτουν, τέτοια φάρμακα παρασκευάζουν.

Αναλογίσου πόσα κακά έχουν προέλθει πολλές φορές από τα χρήματα· μάλλον δε, άκουσε τι λέει ο Χριστός: «Διότι είναι ευκολότερο», λέει, «να περάσει καμήλα μέσα από την τρύπα της βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών». Βλέπεις για πόσα αγαθά γίνεται εμπόδιο ο πλούτος, και εσύ επιδιώκεις να πλουτίσεις; Και δεν χαίρεσαι που βρίσκεσαι σε πενία, επειδή το εμπόδιο αυτό έχει ανατραπεί;

Είναι δυνατόν, ακόμη και όταν κάποιος βρίσκεται σε φτώχεια και προσφέρει λίγα, να αποκομίσει τα πάντα. Διότι ο Θεός ζητά ανάλογα με τη δύναμη του καθενός· ούτε ο πλούτος εξασφαλίζει τον ουρανό, ούτε η φτώχεια προξενεί τη γέεννα, αλλά και τα δύο εξαρτώνται από την αγαθή ή την κακή προαίρεση. Αυτήν, λοιπόν, ας διορθώσουμε, αυτήν ας ανακτήσουμε, αυτήν ας ρυθμίσουμε, και όλα θα μας είναι εύκολα. Διότι, όπως ακριβώς ο τεχνίτης, είτε σιδερένιο είτε χρυσό σκεπάρνι έχει, κατεργάζεται εξίσου τα ξύλα, ή μάλλον με το σιδερένιο περισσότερο, έτσι και εδώ, η αρετή κατορθώνεται μάλλον ευκολότερα μέσω της φτώχειας. Διότι, σχετικά μεν με τον πλούτο, λέει ο Χριστός: «Είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα μέσα από την τρύπα βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών». Σχετικά με τη φτώχεια, όμως, δεν διακήρυξε τίποτε τέτοιο, αλλά απεναντίας: «Πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε σε πτωχούς, και έλα ακολούθει με», εφόσον το να τον ακολουθήσει κανείς προέρχεται από την προαίρεση.

Διότι δεν θα δώσει πλέον, θεωρώντας ότι ο άλλος έχει ήδη λάβει και δεν έχει τόση ανάγκη, αλλά και πολλές φορές θα τον κατακρίνει, εάν τον πλησιάσει και ζητήσει πάλι αφού έχει λάβει, και θα τον θεωρήσει αναίσχυντο. Δ΄. Τι είδους ελεημοσύνη είναι λοιπόν αυτή, όταν ντροπιάζεις και τον εαυτό σου, και εκείνον που λαμβάνει, και διπλά Εκείνον που έδωσε την εντολή; Διότι, αφενός, ενώ έχεις τον Ίδιο θεατή της ελεημοσύνης, εσύ αναζητάς τα βλέμματα των συνδούλων σου αντί για Εκείνον, και αφετέρου παραβαίνεις τον νόμο που τα απαγορεύει αυτά, ο οποίος έχει τεθεί από τον Ίδιο. Ήθελα να επεκταθώ και στα υπόλοιπα, και στη νηστεία και στην προσευχή, και να δείξω πόση ζημιά προκαλεί και εκεί η κενοδοξία· όμως θυμήθηκα ότι δεν ολοκλήρωσα ένα αναγκαίο θέμα στην προηγούμενη ομιλία μου. Ποιο ήταν δε αυτό το θέμα; Έλεγα ότι οι φτωχοί πλεονεκτούν έναντι των πλουσίων στα βιοτικά ζητήματα, όταν μιλούσα περί υγείας και απολαύσεων· και αυτό αποδείχθηκε ξεκάθαρα. Εμπρός λοιπόν, σήμερα ας αποδείξουμε τούτο: ότι όχι μόνο στα βιοτικά, αλλά και στα ανώτερα το πλεονέκτημα βρίσκεται σε αυτούς. Διότι τι από τα δύο εισάγει στη Βασιλεία, ο πλούτος ή η πενία; Ας ακούσουμε τον ίδιο τον Δεσπότη των ουρανών να λέει, για μεν τους πρώτους, ότι «είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη Βασιλεία των Ουρανών»· για δε τους φτωχούς το αντίθετο: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα, ακολούθησέ με, και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς».

Διότι η καθέδρα τους και η συγκέντρωσή τους αποτελεί σχεδόν μια παραίνεση, η οποία εκπέμπει λαμπρή φωνή προς τη φύση όλων των ανθρώπων και διακηρύττει ότι τα ανθρώπινα πράγματα δεν είναι τίποτα, ότι είναι σκιά και καπνός. Αν ο πλούτος ήταν κάτι το καλό, ο Θεός δεν θα έβαζε τους φτωχούς να κάθονται μπροστά στα δικά του πρόθυρα. Αν πάλι δέχεται και τους πλουσίους, μην απορείς· διότι δεν τους δέχεται γι' αυτόν τον λόγο, για να παραμείνουν πλούσιοι, αλλά για να απαλλαγούν από το βάρος του πλούτου. Άκουσε δηλαδή τι τους λέει ο Χριστός: «Δεν μπορείτε να δουλεύετε και στον Θεό και στον μαμωνά»· και πάλι: «Δύσκολα πλούσιος θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών»· και πάλι: «Ευκολότερο είναι να περάσει καμήλα μέσα από την τρύπα της βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών». Γι' αυτόν τον λόγο δέχεται τους πλουσίους, για να ακούσουν αυτά τα λόγια, για να ποθήσουν τον αιώνιο πλούτο, για να επιθυμήσουν τα επουράνια. Και γιατί απορείς αν δεν απαξιώνει να αφήνει τέτοιους ανθρώπους να κάθονται στα πρόθυρά του; Διότι δεν απαξιώνει να τους καλέσει και στην πνευματική του τράπεζα και να τους μεταδώσει από εκείνη την ευωχία· αλλά ο χωλός και ο ανάπηρος, ο γέροντας που είναι ντυμένος με ράκη και είναι γεμάτος ακαθαρσίες και καταρροή, μαζί με τον όμορφο νέο, ακόμη και με αυτόν που περιβάλλεται την πορφύρα και έχει το διάδημα στο κεφάλι του, έρχεται για να συμμετάσχει στην τράπεζα και αξιώνεται την πνευματική ευωχία, και αμφότεροι απολαμβάνουν τα ίδια ακριβώς αγαθά, και δεν υπάρχει καμία απολύτως διαφορά.

Αυτός, λοιπόν, ο Πέτρος, που τα άφησε όλα, που είχε θάρρος για τη βασιλεία των ουρανών, όταν κάποτε πλησίασε κάποιος πλούσιος και είπε στον Χριστό: «Τι να κάνω για να κληρονομήσω ζωή αιώνια;», και όταν ο Χριστός του αποκρίθηκε: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα ακολούθει με»· έπειτα, αφού εκείνος λυπήθηκε γι' αυτό, και ο Χριστός είπε στους μαθητές: «Βλέπετε πόσο δύσκολα εισέρχονται οι πλούσιοι στη βασιλεία των ουρανών· αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα μέσα από τρύπα βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία του Θεού»· ο Πέτρος, ο ακτήμονας, που είχε θάρρος για τη βασιλεία, που δεν φοβόταν για τη δική του σωτηρία, που ήταν απολύτως πεπεισμένος για την τιμή που του επιφυλασσόταν εκεί, ακούγοντας αυτά έλεγε: «Ποιος μπορεί να σωθεί;». Τι φοβάσαι, μακάριε Πέτρε; Γιατί αγωνιάς; Γιατί τρέμεις; Όλα τα απέρριψας, όλα τα εγκατέλειψας· για όσους πλουτίζουν γίνεται ο λόγος, εναντίον εκείνων στρέφεται η κατηγορία. Εσύ όμως ζεις διαρκώς μέσα σε πενία και ακτημοσύνη. Αλλά «δεν αποσκοπώ στο δικό μου συμφέρον», λέει, «αλλά επιζητώ και το συμφέρον των άλλων». Γι' αυτόν τον λόγο, ενώ είχε θάρρος για τον εαυτό του, υπέβαλε το ερώτημα για χάρη των άλλων λέγοντας: «Ποιος μπορεί να σωθεί;».

Αν αναλογιστείς πώς αυτά επιδρούν στην ψυχή σου· πώς την καθιστούν σκοτεινή και έρημη και αισχρή και δυσειδή· αν σκεφτείς με πόσα κακά αποκτήθηκαν αυτά, με πόσους κόπους φυλάσσονται, με πόσους κινδύνους· μάλλον δε ούτε καν φυλάσσονται μέχρι τέλους, αλλά όταν γλιτώσουν από τις αρπακτικές διαθέσεις όλων, έρχεται ο θάνατος και αυτά μεν πολλές φορές τα παραδίδει στα χέρια των εχθρών σου, εσένα δε σε παίρνει έρημο και απέρχεται, χωρίς να παρασύρεις μαζί σου τίποτα από αυτά, παρά μόνο τα τραύματα και τις πληγές με τα οποία φεύγει η ψυχή, έχοντάς τα υποστεί εξαιτίας τους. Όταν, λοιπόν, δεις κάποιον να λάμπει εξωτερικά από τα ενδύματα και την πολυπληθή συνοδεία, ξεδίπλωσε τη συνείδησή του, και θα βρεις μέσα της πολλή αράχνη, και πολλή σκόνη θα αντικρίσεις. Σκέψου τον Παύλο, τον Πέτρο· σκέψου τον Ιωάννη, τον Ηλία· μάλλον δε τον ίδιο τον Υιό του Θεού, που δεν είχε πού να γείρει το κεφάλι Του. Γίνε μιμητής Εκείνου, και των δούλων Εκείνου, και φαντάσου τον άφατο πλούτο τους. Αν όμως, αφού για λίγο δεις καθαρά, σκοτιστείς και πάλι από αυτά, σαν να ενέσκηψε καταιγίδα πάνω σε κάποιο ναυάγιο, άκουσε την απόφαση του Χριστού που λέει ότι είναι αδύνατο να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών. Και απέναντι στην απόφαση αυτή βάλε τα βουνά, και τη γη, και τη θάλασσα· και κάνε τα πάντα, αν θέλεις, νοερά να γίνουν χρυσάφι· διότι δεν πρόκειται να βρεις τίποτα ίσο με τη ζημία που πρόκειται να υποστείς εκεί.

Διότι και όταν προσήλθε ο πλούσιος και ρωτούσε τον Χριστό περί της αιωνίου ζωής, και αφού έμαθε τις προϋποθέσεις της τελειότητας, έφυγε λυπημένος εξαιτίας των χρημάτων του. Και όταν ο Χριστός είπε ότι είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα μέσα από την τρύπα της βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών, ο Πέτρος, καίτοι είχε απογυμνώσει τον εαυτό του από τα πάντα, και δεν κρατούσε πλέον ούτε το αγκίστρι, αλλά είχε περιφρονήσει και την τέχνη και το πλοιάριό του, προσήλθε και έλεγε στον Χριστό: «Και ποιος μπορεί να σωθεί;». Παρατήρησε δε και την επιείκεια του μαθητή και τη θέρμη του· διότι ούτε είπε: «Αδύνατα πράγματα προστάζεις, δύσκολη είναι η εντολή, σκληρός ο νόμος», ούτε όμως και σιώπησε, αλλά και τη μέριμνά του για τους υπολοίπους απέδειξε, και την τιμή που οφείλει ο μαθητής στον δάσκαλο του απένειμε, λέγοντας τα εξής: «Και ποιος μπορεί να σωθεί;». Και παρότι δεν είχε γίνει ακόμη ποιμένας, διέθετε ψυχή ποιμένα, και παρότι δεν του είχε ανατεθεί ακόμη η ηγεσία, τηρούσε τη μέριμνα που αρμόζει σε ηγέτη, φροντίζοντας για ολόκληρη την οικουμένη. Διότι, αν μεν ήταν πλούσιος και περιβαλλόταν από πολλά χρήματα, ίσως κάποιος να έλεγε ότι υπέβαλε αυτή την ερώτηση όχι επειδή νοιαζόταν για τους άλλους, αλλά για τον εαυτό του, φροντίζοντας για τα δικά του συμφέροντα. Τώρα όμως η πενία τον απαλλάσσει από αυτήν την υποψία, και αποδεικνύει ότι, επειδή νοιαζόταν για τη σωτηρία των άλλων, αγωνιούσε και ερευνούσε με ενδιαφέρον, και επιθυμούσε να μάθει από τον δάσκαλο την οδό της σωτηρίας.

Ω της κακής ρίζας όλων των κακών, της φιλαργυρίας! Μέσω του πλούτου θέλετε να σωθείτε; Αλλά ευκολότερο είναι να περάσει καμήλα από την τρύπα μιας βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία του Θεού. Τρυφώντας, μεθώντας και ζώντας με έπαρση θέλετε να νικήσετε τις αιρέσεις; Αλλά αλίμονο σε εσάς, που ζείτε με τρυφή και έπαρση, και στολίζεστε με χρυσό και ποικίλα ενδύματα· πώς θα δείξετε στους άλλους την καλή πτωχεία του Χριστού, ο οποίος για χάρη μας έγινε πτωχός, και ο οποίος παρήγγειλε στους μαθητές του να μην έχουν χάλκινα νομίσματα στις ζώνες τους; Όντως πλανάστε, μη κατανοώντας τις Γραφές. Δεν ακούτε τον Κύριο που λέει, «Μακάριοι οι πτωχοί»· και πάλι, «Αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους»· και, «Μη θησαυρίζετε πάνω στη γη»; Ο πλούτος σας αυξήθηκε και ο λόγος σας εξέλιπε· τα ενδύματά σας έχουν φαγωθεί από τον σκόρο· για όλα αυτά θα δώσετε λόγο στον αρχιποίμενα Χριστό. Διότι δεν αγνοείτε ότι καθένας από εμάς θα δώσει λόγο για τον εαυτό του στον Θεό· εσείς όμως, αρχιερείς και ιερείς και διάκονοι, θα δώσετε λόγο και για τους εαυτούς σας και για τα πρόβατα, ο καθένας σύμφωνα με το έργο που του εμπιστεύθηκαν.

«Αν μπορεί ο Αιθίοπας να αλλάξει το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και εσείς θα μπορέσετε να πράξετε το καλό, έχοντας μάθει να κάνετε το κακό.» «Την άμμο των θαλασσών, και τις σταγόνες της βροχής, και τις ημέρες του αιώνα, ποιος θα τις απαριθμήσει; Το ύψος του ουρανού, και το πλάτος της γης, και την άβυσσο, και τη σοφία, ποιος θα τα εξιχνιάσει;» «Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι κτισμένη πάνω σε βουνό.» «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους. Διότι ή θα μισήσει τον έναν και θα αγαπήσει τον άλλον· ή θα προσκολληθεί στον έναν και θα καταφρονήσει τον άλλον. Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον Μαμμωνά. Ποιος από εσάς, με το να μεριμνά, μπορεί να προσθέσει στο ανάστημά του έναν πήχη;» «Μήπως μαζεύουν από τα αγκάθια σταφύλια ή από τα τριβόλια σύκα; Έτσι δεν μπορεί το αγαθό δέντρο να παράγει κακούς καρπούς, ούτε το σάπιο δέντρο να παράγει καλούς καρπούς.» «Δεν είναι ο μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλό του, ούτε ο δούλος ανώτερος από τον Κύριό του.» «Δεν υπάρχει τίποτε συγκαλυμμένο, το οποίο δεν θα αποκαλυφθεί, και κρυφό, το οποίο δεν θα γίνει γνωστό και δεν θα έλθει στο φως.» «Γεννήματα οχιών, πώς μπορείτε να λέτε αγαθά, ενώ είστε πονηροί;» «Δεν υπάρχει προφήτης δίχως τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του και στο σπίτι του.» «Πόσο δύσκολα θα εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών! Και πάλι σας λέω: Είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας, παρά πλούσιος να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού.»

Ποιος δοκιμάστηκε σε αυτόν και αναδείχθηκε τέλειος; Και ας του γίνει καύχημα. Ποιος μπορούσε να παρανομήσει, και δεν παρανόμησε, να κάνει κακό, και δεν το έκανε; Τα αγαθά του θα στερεωθούν, και τις ελεημοσύνες του θα τις διηγείται η Εκκλησία.» «Υπάρχει εκείνος που πλουτίζει από την περίσκεψη και τη φιλαργυρία του, και θα τα εγκαταλείψει σε άλλους και θα πεθάνει.» «Εκείνος που συσσωρεύει [πλούτη] στερούμενος από την ίδια του την ψυχή, συσσωρεύει για άλλους, και με τα δικά του αγαθά θα απολαύσουν άλλοι. Αυτός που είναι κακός για τον ίδιο του τον εαυτό, σε ποιον είναι καλός; Τέκνο μου, ανάλογα με όσα έχεις, ευεργέτησε τον εαυτό σου.» «Είπε ο Ιησούς στους μαθητές του: Αλήθεια σας λέω, ότι δύσκολα θα εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών. Και πάλι σας λέω: Είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία του Θεού.

Τι σημαίνει: «Είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα μέσα από την τρύπα μιας βελόνας παρά να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών;» Είναι ευκολότερο, λέγει, το διεστραμμένο γένος των εθνικών —διότι αυτό συμβολίζει η καμήλα— να εισέλθει διά της στενής και τεθλιμμένης οδού, η οποία είναι η τρύπα της βελόνας, στη βασιλεία των ουρανών, παρά ο λαός των Ιουδαίων που κατέχει τον Νόμο και τους Προφήτες. Και όπως ακριβώς η βελόνα εισέρχεται σε δύο σχισμένα μέρη και τα καθιστά ένα, έτσι και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος είναι η βελόνα, συνένωσε τους δύο λαούς, κάνοντας και τους δύο ένα, σύμφωνα με τον Απόστολο. Αλλά και εκείνος που διά της εγκράτειας λέπτυνε τον εαυτό του και τον έγνεσε σαν κλωστή, εισέρχεται ευκολότερα διά της στενής πύλης στη βασιλεία των ουρανών, παρά ο πλούσιος ο οποίος διαρκώς πλαταίνει τον εαυτό του με το πλούσιο τραπέζι και την ανθρώπινη δόξα.

Διότι, όπως ακριβώς σε μία ολόφωτη ημέρα και σταθερή μεσημβρία, όταν ο ήλιος εκχέει πλούσιες τις ακτίνες του, δεν υπάρχει ανάγκη από φως λυχναριού ή κάποιας λαμπάδας, έτσι ούτε και τότε θα υπάρχει ανάγκη από τον ήλιο, τη σελήνη και τα άστρα. Διότι αυτά έγιναν για σημεία και για καιρούς και για ημέρες και για χρόνια. Και όταν πλέον θα έχουν παρέλθει οι χρόνοι και οι ημέρες, και η νύχτα δεν θα υπάρχει, και δεν θα υπάρχει ανάγκη για σημεία, αλλά θα έχει εμφανιστεί ο Ήλιος της δικαιοσύνης και οι φωτεινοί και αστραποβόλοι άγγελοί του, και οι δίκαιοι θα έχουν λάμψει περισσότερο από τον ήλιο, ποια ανάγκη θα υπάρχει τότε για το φως του ήλιου και τη λάμψη της σελήνης ή για κάτι άλλο; «Τότε θα θρηνήσουν όλες οι φυλές της γης», δηλαδή εκείνοι που φέρουν φορτία αμαρτημάτων στους τραχήλους τους. Θα θρηνήσουν, διότι ο καιρός της μετάνοιάς τους θα έχει πλέον κλείσει. Θα θρηνήσουν, διότι θα αναζητούν και δεν θα βρίσκουν τον χρόνο που σπατάλησαν κακώς. Διότι κοιμήθηκαν τον ύπνο τους στον θάνατο και, όταν αναστήθηκαν, δεν βρήκαν τίποτα στα χέρια τους όλοι οι άνθρωποι του πλούτου. Θα θρηνήσουν, διότι θησαύριζαν και δεν γνώριζαν για ποιον τα συγκεντρώνουν. Θα θρηνήσει ο πλούσιος, που έλεγε: «Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου, διότι η γη μου έδωσε πλούσια σοδειά, και θα χτίσω μεγαλύτερες, και θα συγκεντρώσω εκεί τα γεννήματά μου και τα αγαθά μου, και θα απολαμβάνω για πολλά χρόνια». Θα θρηνήσουν, διότι είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας παρά πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών.

Ματθ. 19, 16-24 Ο νεανίσκος θεωρούσε αγαθά και τον πλούτο και τα χρήματα, ή μάλλον αυτά περισσότερο από τα άλλα· διότι είναι συνήθεια στους ανθρώπους να θεωρούν εκείνα ως αγαθά, προς τα οποία οι ίδιοι διάκεινται με ισχυρή επιθυμία και πάθος. Γι' αυτό και ο πλούσιος εκείνος έλεγε: «έχεις πολλά αγαθά· φάγε» και «πίε», μετρώντας την ευδαιμονία με φαγητά και ποτά και λαιμαργία, και θεωρώντας αυτά ως αγαθά. Έτσι λοιπόν και αυτός ο πλούσιος νεανίσκος, θεωρώντας αγαθά τα υπάρχοντα και τον πλούτο του, ονομάζει «αγαθό» και τον Δεσπότη, θεωρώντας τον μεν ως έναν άνθρωπο από τους δασκάλους, τιμώντας τον δε, όπως νόμιζε, με την προσωνυμία του αγαθού. Ο δε Δεσπότης των όλων, που γνωρίζει τα πάντα, θέλοντας να τον αποσπάσει από την προσκόλληση στον πλούτο και να τον διδάξει ότι ο πλούτος, τον οποίο εκείνος αγαπούσε, δεν είναι αγαθό (διότι από τη φύση του δεν ανήκει ούτε στα αγαθά ούτε στα κακά), όχι μόνο αποκλείει τον πλούτο από την ονομασία του αγαθού με τρόπο ανεπαίσθητο και συνάμα σοφό, αλλά και όλα τα άλλα, καθιστώντας την απόρριψη του πλούτου ανύποπτη και ευπρόσδεκτη μέσω της καθολικής άρνησης· διότι λέει: «κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνο ένας, ο Θεός». Και επιτιμώντας εκ των προτέρων και την προσωνυμία του αγαθού που του αποδόθηκε ανάρμοστα και παρέκκλινε πολύ από το ορθό, λέει: «γιατί με αποκαλείς αγαθό;» αντί του: γιατί, θεωρώντας με απλό άνθρωπο, με αποκαλείς αγαθό;

Τόσο δύσκολη και ακαταμάχητη είναι η επιθυμία για τα χρήματα, τόσο σχεδόν ανίατη είναι η ασθένεια της φιλαργυρίας. Ας αποφύγουμε το πάθος πριν μας κυριεύσει, ας αποτινάξουμε αυτήν την τυραννία πριν μας καταβάλει ολοκληρωτικά και μας εξουσιάσει. Διότι, αν κυριευθούμε και υποδουλωθούμε από αυτήν, ευκολότερα θα περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας παρά εμείς στη βασιλεία των ουρανών.

Ματθ. 19, 24 Άλλοι μεν αναφέρουν «κάμηλον» και άλλοι «κάρμηλον». Και οι δύο όμως δεν εννοούν το ζώο, αλλά το χοντρό σχοινί που δένει τις άγκυρες. Ματθ. 19, 27 Δεν λέει ο Πέτρος: «Ιδού, εμείς αφήσαμε τον πλούτο και σε ακολουθήσαμε» (διότι δεν είχε πλούτο, αφού ήταν φτωχός και ψαράς), αλλά «ιδού, εμείς αφήσαμε τα πάντα», ώστε και εσύ, αν είσαι φτωχός, να μην δυσανασχετείς νομίζοντας ότι, επειδή αποχωρίζεσαι λιγότερα υπάρχοντα, μειονεκτείς έναντι του πλουσίου. Διότι, όπως εκείνος απαλλάσσεται από το βάρος του πλούτου, γίνεται τέλειος και λαμβάνει ως αντάλλαγμα ουράνιους θησαυρούς, έτσι και εσύ, εάν αφήσεις όλα τα δικά σου, έστω κι αν αυτά είναι ευτελή και ταπεινά, και πρόκειται μόνο για δίχτυα και λίγα ψαράκια. Αν λοιπόν τα αφήσεις αυτά και ακολουθήσεις τον Χριστό, θα αναδειχθείς συγκληρονόμος και συμμέτοχος της δικής του δόξας, ακριβώς όπως και οι απόστολοι. Όμως, όχι απλώς εάν τα αφήσεις, αλλά με σκοπό να ακολουθήσεις τον Χριστό, επειδή ούτε ο πλούσιος θα αξιωνόταν εκείνων των επάθλων απλώς και μόνο με την εγκατάλειψη του πλούτου, αλλά επειδή πρόσθεσε και το να ακολουθήσει τον Χριστό. Διότι λέει: «και έλα, ακολούθει με». Τι σημαίνει λοιπόν το να τον ακολουθήσει κανείς; Σημαίνει να τηρήσει τις δικές του εντολές και τις υπόλοιπες, να είναι έτοιμος για τον θάνατο υπέρ αυτού, εάν χρειαστεί, και να τον αποδεχθεί με χαρά και προθυμία.

Τι λοιπόν; Έχουν στερηθεί οι πλούσιοι αυτής της αναγωγής και υψώσεως; Δεν εννοώ αυτό, επειδή ούτε και ο κοινός Δεσπότης αποκλείει τους πλουσίους από τη βασιλεία, αλλά εκείνους που έχουν προσκολληθεί στον πλούτο και στρέφουν με τις φροντίδες τους απόλυτα προς αυτόν και διακατέχονται από πάθος, οι οποίοι, έχοντας δέσει κάθε τους μέριμνα στους θησαυρούς, έχουν τις ψυχές τους καταχωσμένες και αλυσοδεμένες στη γη και στον χρυσό, σαν σε δεσμωτήριο. Στηλιτεύοντας μάλιστα την ανοησία τους, ο Σωτήρας έλεγε: «όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας». Σε αυτούς τους πλουσίους η ουράνια πολιτεία είναι άβατη, και «ευκολότερο είναι να περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας, παρά να εισέλθουν αυτοί στη βασιλεία των ουρανών». Πώς λοιπόν θα εισέλθουν οι πλούσιοι, και πώς θα γίνει κλήρος τους η ουράνια πολιτεία; Αν μιμηθούν τον Αβραάμ, αν μιμηθούν τον Ιώβ, αν καταστούν καλοί οικονόμοι του πλούτου και δεν γίνουν σκληροί τύραννοι εις βάρος τόσο των συνανθρώπων τους όσο και της δικής τους σωτηρίας, αποκλείοντας με πολλές κλειδαριές και αμπάρες την παρηγοριά των φτωχών. Αλλά από πού θα φτάσει ο πλούσιος σε αυτή την πράξη, και ποια είναι η αιτία αυτού του κατορθώματος;

Διότι εκείνος που έχει λίγα, δεν κυριεύεται από αυτά με τον ίδιο τρόπο· επειδή στα πολλά τα δεσμά είναι πιο τυραννικά. Επειδή δε ο Κύριος συνομιλούσε με πλούσιο, του λέει: «Θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς», επειδή είσαι φιλοχρήματος. «Ο δε Ιησούς είπε στους μαθητές του: Αλήθεια σας λέω ότι ένας πλούσιος δύσκολα θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών. Και πάλι σας λέω, είναι ευκολότερο να περάσει μια καμήλα από την τρύπα μιας βελόνας, παρά να εισέλθει ένας πλούσιος στη βασιλεία του Θεού.» Εφόσον παραμένει πλούσιος και αυτός μεν έχει τα περιττά, ενώ άλλοι δεν έχουν ούτε τα αναγκαία, δεν πρόκειται να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών. Όταν όμως αποτινάξει από πάνω του τα πάντα, τότε δεν είναι πλέον πλούσιος, και επομένως θα εισέλθει. Διότι είναι αδύνατον να εισέλθει κάποιος που έχει πολλά, όπως ακριβώς είναι αδύνατον και η καμήλα να περάσει μέσα από την τρύπα της βελόνας. Δες λοιπόν πώς πιο πάνω είπε ότι είναι δύσκολο να εισέλθει, ενώ εδώ ότι είναι εντελώς αδύνατο. Ορισμένοι δε υποστηρίζουν ότι η λέξη «κάμηλος» δεν δηλώνει το ζώο, αλλά το χοντρό σχοινί που χρησιμοποιούν οι ναύτες για να ρίχνουν τις άγκυρες. «Ακούγοντάς το αυτό οι μαθητές του, εκπλήσσονταν πάρα πολύ, λέγοντας: Ποιος άραγε μπορεί να σωθεί; Ο δε Ιησούς, κοιτάζοντάς τους, τους είπε: Για τους ανθρώπους αυτό είναι αδύνατο, για τον Θεό όμως τα πάντα είναι δυνατά.» Οι μαθητές, όντας φιλάνθρωποι, ρωτούν όχι για τους εαυτούς τους (διότι ήταν φτωχοί), αλλά για λογαριασμό όλων των ανθρώπων.

Προχωρώντας πιο κάτω, το θέτει και ως αδύνατο, διότι λέει: Είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα μέσα από την τρύπα μιας βελόνας, παρά να σωθεί πλούσιος. Διότι είναι εντελώς αδύνατο να χωρέσει καμήλα μέσα από την τρύπα μιας βελόνας, είτε εννοήσεις ως καμήλα το ίδιο το ζώο, είτε κάποιο χοντρό ναυτικό σκοινί. Αν λοιπόν είναι ευκολότερο να χωρέσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας παρά να σωθεί ο πλούσιος, και αυτό είναι αδύνατο, τότε είναι ακόμη πιο αδύνατο να σωθεί ο πλούσιος. Τι μπορούμε λοιπόν να πούμε; Πρώτον μεν, ότι τα πράγματα είναι αληθώς έτσι· διότι είναι αδύνατο να σωθεί κάποιος όντας πλούσιος. Μη μου πεις, βέβαια, ότι ο τάδε, αν και πλούσιος, έδινε τα υπάρχοντά του και σώθηκε· διότι δεν σώθηκε ως πλούσιος, αλλά σώθηκε είτε έχοντας γίνει ακτήμονας, είτε ενεργώντας εν τω μεταξύ ως οικονόμος, και όχι ως πλούσιος. Διότι άλλο πράγμα είναι ο οικονόμος και άλλο ο πλούσιος· πλούσιος είναι αυτός που κρατά τον πλούτο για τον εαυτό του, ενώ οικονόμος αυτός στον οποίο τον εμπιστεύθηκαν για χάρη άλλων. Επομένως, και αν αυτός σώθηκε, δεν σώθηκε ως πλούσιος, αλλά, όπως είπαμε, είτε έχοντας αποποιηθεί όλα όσα είχε, είτε διαθέτοντάς τα σωστά ως οικονόμος. Έπειτα πρόσεξε και τούτο, ότι είναι αδύνατο να σωθεί ο πλούσιος, ενώ είναι δύσκολο να σωθεί εκείνος που απλώς έχει χρήματα, σαν να έλεγε: Εκείνος που κατέχεται από τα χρήματα, είναι δούλος τους και κυριαρχείται από αυτά, δεν πρόκειται να σωθεί, ενώ εκείνος που έχει τα χρήματα, δηλαδή είναι κύριός τους και τα κατέχει αυτός χωρίς να κατέχεται από αυτά, θα σωθεί δύσκολα εξαιτίας της ανθρώπινης αδυναμίας.