Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 19:30

Και πάλι: όποιος αγαπά την ψυχή του θα την χάσει, και όποιος χάσει την ψυχή του θα την βρει. Και πάλι: εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών. Και πάλι, αφού έπιασε ένα παιδί, είπε: εάν δεν γίνετε σαν αυτό το παιδί, δεν μπορείτε να σωθείτε· όποιος γίνει σαν αυτό το παιδί, αυτός είναι ο μεγαλύτερος από εσάς στη βασιλεία των ουρανών. Όποιος από εσάς θέλει να είναι πρώτος, ας γίνει διάκονός σας και δούλος όλων· πολλοί δε πρώτοι θα είναι έσχατοι, και οι έσχατοι πρώτοι. Και πάλι είπε: πολλοί είναι οι κλητοί, αλλά λίγοι οι εκλεκτοί, και λίγοι είναι αυτοί που σώζονται· πολλοί επιχειρούν, και λίγοι ολοκληρώνουν. Και πάλι λέγει: από την εποχή του Προδρόμου και Βαπτιστή έως σήμερα, η βασιλεία των ουρανών κατακτάται με βία, και οι βιαστές την αρπάζουν. Και πάλι έλεγε για τα δικά του βάσανα και μυστήρια: πρέπει να με φτύσουν και να με γρονθοκοπήσουν, να με ραπίσουν και να με χλευάσουν, και την τρίτη ημέρα να αναστηθώ. Και του είπε ο Πέτρος, ο πρώτος των αποστόλων: Κύριε, ο Θεός ας είναι ίλεως σε σένα. Και λέγει ο Κύριος στον Πέτρο: Πήγαινε πίσω μου, Σατανά, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων. Όποιος θέλει να ζει με ευσέβεια εν Χριστώ θα διωχθεί. Όταν δε ο Πέτρος είδε το άκρο της εντολής, λέγει: Κύριε, δεν συμφέρει στον άνθρωπο να παίρνει γυναίκα.

Θα μπορούσες να πεις ότι πολύτιμος λίθος είναι και ο ίδιος ο Χριστός, ως εκλεκτό δηλαδή και αξιοθαύμαστο μαργαριτάρι, το οποίο μας έδωσε ως στεφάνι δόξας ο Θεός και Πατέρας, ευλογώντας μας με ευλογία αγιασμού και αγαθότητας. — (C f. 39 b.) Από τα έργα και τις πράξεις του στεφανώνεται ο καθένας. Ασφαλώς, ο δικαστής που επιδιώκει το δίκαιο, θα λάβει το στεφάνι της δικαιοσύνης. <Ας βρεθεί το χέρι σου σε όλους τους εχθρούς σου.> (C f. 40.) Με διαφορετικό τρόπο βρίσκεται (ο Θεός) σε αυτούς που εμμένουν στην αμαρτία, και με διαφορετικό σε αυτούς που μετανοούν· διότι στους μεν βρίσκεται ως κριτής, ενώ στους δε ως λυτρωτής. Πλην όμως, το γεγονός ότι ο προφήτης λέει πως πρώτα εμείς βρίσκουμε τον Θεό, και έπειτα βρισκόμαστε από αυτόν, φανερώνει σαφώς ότι η σωτηρία βρίσκεται σε εμάς (εξαρτάται από εμάς). <Διότι θα τους τρέψεις σε φυγή (θα τους κάνεις να γυρίσουν τα νώτα τους).> Κάποιοι δε, ερμηνεύοντας τον παρόντα ψαλμό ως αναφερόμενο στον Χριστό, εξέλαβαν ότι οι τιμωρίες αφορούν τους Ιουδαίους, από το εδάφιο, «Ας βρεθεί το χέρι σου σε όλους τους εχθρούς σου.» Διότι αυτά θα τους επιβληθούν, λένε, κατά τον καιρό της παρουσίας του προσώπου σου, εξαιτίας όσων μηχανεύτηκαν εναντίον σου, νομίζοντας μάταια πως μπορούν να περιβάλουν με θάνατο τον Κύριο της δόξης. Γι' αυτό και έχουν τεθεί στα νώτα (έχουν μπει σε δεύτερη μοίρα) σε σχέση με τους εξ εθνών πιστούς. Διότι, ενώ πρώτα ονομάζονταν υιοί του Θεού και λαός, αργότερα παραχώρησαν την υιοθεσία σε άλλους, στους εθνικούς που κλήθηκαν στους έσχατους καιρούς, οι οποίοι και έγιναν πρώτοι, σύμφωνα με το, «Θα είναι οι πρώτοι έσχατοι, και οι έσχατοι πρώτοι.»

Αλλά πολλές φορές θέλεις να πεις ότι η αταξία μου και η αμέλειά μου έγιναν γνωστές σε όλους τους αδελφούς· γι' αυτό δεν μπορώ πλέον να κατοικώ σε αυτόν τον τόπο· διότι, ακόμη κι αν εγώ ποθήσω την αρετή, οι άνθρωποι με τους οποίους συγκατοικώ είναι οι ίδιοι. Άκουσε λοιπόν, αγαπητέ: εσύ πράττε το αγαθό, και θα δεις ότι ο Κύριος θα θεραπεύσει τη συνείδησή σου, καθώς και των αδελφών σου σχετικά με εσένα. Αν τυχόν ανέχεσαι να εγκαταλείψεις τον τόπο, ενώ οι αδελφοί έχουν σκανδαλιστεί με τη συμπεριφορά σου, αποφεύγεις μεν τον ονειδισμό των ανθρώπων και πηγαίνεις σε άλλον τόπο, όπου θα επιτύχεις δόξα, και δεν θα θυμάσαι πια το προηγούμενο ελάττωμα· ενώ ο Προφήτης λέει: ονειδισμό και ταλαιπωρία περίμενε η ψυχή μου. Διότι πάρα πολύ συμβάλλει ο ονειδισμός και η εξουθένωση από τους ανθρώπους, για χάρη του Κυρίου, στην κάθαρση των αμαρτιών. Και ας σε πείσει ο Προφήτης, που λέει: ότι στην ταπείνωσή μας μας θυμήθηκε ο Κύριος, και μας λύτρωσε από τους εχθρούς μας. Αλλά εκεί όπου σε κατέβαλε ο αντίπαλος, αφού εγερθείς, πάλεψε νικηφόρα κατά του Εχθρού· ώστε σε αυτούς που έγιναν γνωστά τα ελαττώματά σου, να φανερωθεί επίσης το κατόρθωμά σου. Και με αυτόν τον τρόπο θα λάβεις μεγάλη δόξα από τον Κύριο· διότι ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός είπε: και θα είναι οι πρώτοι έσχατοι, και οι έσχατοι πρώτοι. Διότι, από τη στιγμή που θα πλυθεί το λερωμένο ένδυμα, δεν πρόκειται πλέον να συγκαταλεχθεί μαζί με τα ρυπαρά.

Αυτό συμβαίνει και σε εμάς τώρα. Διότι λέγει ότι πολλοί πρώτοι θα είναι έσχατοι, και οι έσχατοι πρώτοι. Και το λέγει αυτό, ώστε ούτε εκείνοι να πέφτουν σε ραθυμία, θεωρώντας ότι δεν μπορούν να επανέλθουν, ούτε τούτοι να εφησυχάζουν, νομίζοντας ότι στέκονται σταθερά. Αυτό και ο Ιωάννης εξαρχής το προανήγγειλε λέγοντας: «Μπορεί ο Θεός από τις πέτρες αυτές να αναστήσει τέκνα στον Αβραάμ». Επειδή δηλαδή αυτό επρόκειτο να συμβεί, προκηρύσσεται από πολύ νωρίς, ώστε κανείς να μην ταραχθεί από το παράδοξο του γεγονότος. Αλλά εκείνος μεν το λέγει ως κάτι το ενδεχόμενο, διότι ήταν ο πρώτος· ο δε Χριστός το λέγει ως κάτι που οπωσδήποτε θα συμβεί, παρέχοντας την απόδειξη μέσα από τα ίδια τα έργα.

Αφού, λοιπόν, ανύψωσε τα φρονήματα όλων και τους έπεισε να έχουν θάρρος και για τους εαυτούς τους και για ολόκληρη την οικουμένη, πρόσθεσε ότι: «Πολλοί πρώτοι θα είναι έσχατοι, και έσχατοι πρώτοι». Αυτό, αν και έχει λεχθεί αόριστα και για πολλούς άλλους, ειπώθηκε και για τούτους, καθώς και για τους απειθείς Φαρισαίους· πράγμα που είχε πει και προηγουμένως, ότι: «Πολλοί θα έλθουν από ανατολών και δυσμών και θα παρακαθίσουν μαζί με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, ενώ οι υιοί της βασιλείας θα ριχθούν έξω». Έπειτα, παραθέτει και μία παραβολή, παρακινώντας σε μεγάλη προθυμία όσους είχαν υστερήσει. «Διότι η βασιλεία των ουρανών», λέγει, «είναι όμοια με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος βγήκε πολύ πρωί για να μισθώσει εργάτες για τον αμπελώνα του. Και αφού συμφώνησε μαζί τους προς ένα δηνάριο την ημέρα, τους έστειλε στον αμπελώνα του. Κατά την τρίτη ώρα είδε άλλους να στέκονται άπραγοι, και είπε και σε εκείνους: “Πηγαίνετε και εσείς στον αμπελώνα, και ό,τι είναι δίκαιο θα σας το δώσω”. Και γύρω στην έκτη και την ενάτη ώρα έπραξε παρομοίως. Γύρω δε στην ενδέκατη ώρα, είδε άλλους να στέκονται άπραγοι, και τους λέγει: “Γιατί στέκεστε εδώ όλη την ημέρα άπραγοι;”. Εκείνοι του απαντούν: “Διότι κανείς δεν μας μίσθωσε”. Τους λέγει: “Πηγαίνετε και εσείς στον αμπελώνα μου, και ό,τι είναι δίκαιο θα το λάβετε”».

Ποια όμως ήταν αυτή; Ήλθε, λέγει, ο Ιωάννης προς εσάς, όχι προς εκείνους· και όχι μόνο αυτό, αλλά και «σε οδό δικαιοσύνης». Διότι ούτε αυτό έχετε να του προσάψετε, ότι δηλαδή ήταν κάποιος αμελής που δεν ωφελούσε σε τίποτα· αντίθετα, και ο βίος του ήταν ανεπίληπτος, και η φροντίδα του πολλή, και όμως δεν του δώσατε προσοχή. Και εκτός αυτού υπάρχει και άλλη κατηγορία, ότι δηλαδή οι τελώνες τον πρόσεξαν· και ύστερα από αυτό πάλι άλλη, ότι ούτε εσείς τον πιστέψατε μετά από εκείνους. Διότι έπρεπε μεν να είχατε πιστέψει πριν από αυτούς· το να μην το κάνετε όμως ούτε μετά από αυτούς, στερούνταν κάθε συγγνώμης· και αυτό αποτελεί ανείπωτο έπαινο για εκείνους, και κατηγορία για τούτους. Προς εσάς ήλθε, και δεν τον αποδεχθήκατε· δεν ήλθε προς εκείνους, και τον δέχθηκαν· και ούτε εκείνους δεν πήρατε ως δασκάλους σας. Πρόσεξε μέσα από πόσα αποδεικνύεται το εγκώμιο εκείνων, και η κατηγορία τούτων. Προς εσάς ήλθε, όχι προς εκείνους. Εσείς δεν πιστέψατε· αυτό δεν σκανδάλισε εκείνους. Αυτοί πίστεψαν· αυτό δεν ωφέλησε εσάς. Η λέξη δε «προπορεύονται», δεν αναφέρεται με την έννοια ότι τούτοι τους ακολουθούν, αλλά ότι έχουν την ελπίδα, εάν το θελήσουν. Διότι τίποτα δεν διεγείρει τόσο τους πιο νωθρούς όσο η ζηλοτυπία. Γι' αυτό πάντοτε λέγει: Οι πρώτοι έσχατοι, και οι έσχατοι πρώτοι.

βʹ. Εσύ, όμως, δες και από αυτό το σημείο τη μεγαλοδωρία. «Όσους βρείτε», λέει, «καλέστε τους στους γάμους». Διότι πριν από αυτό, όπως είπα, δίδασκαν και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες, παραμένοντας για περισσότερο χρόνο στην Ιουδαία· επειδή όμως εκείνοι επέμεναν να τους επιβουλεύονται, άκουσε τον Παύλο να ερμηνεύει αυτήν την παραβολή και να λέει τα εξής: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού. Επειδή όμως κρίνατε τους εαυτούς σας ανάξιους, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη». Γι' αυτό λέει και ο ίδιος: «Ο μεν γάμος είναι έτοιμος, αλλά οι καλεσμένοι δεν ήταν άξιοι». Το γνώριζε, βέβαια, αυτό και πριν από τούτο· αλλά, για να μην τους αφήσει καμία πρόφαση για αναίσχυντη αντιλογία, αν και το γνώριζε, και ήρθε και έστειλε πρώτα σε αυτούς, αφενός αποστομώνοντάς τους, και αφετέρου διδάσκοντας εμάς να εκπληρώνουμε στο ακέραιο όλα όσα εξαρτώνται από εμάς, έστω και αν κανείς δεν πρόκειται να ωφεληθεί. Επειδή, λοιπόν, δεν ήταν άξιοι, «Πηγαίνετε», λέει, «στα σταυροδρόμια, και όσους βρείτε, καλέστε τους»· ακόμη και τους τυχαίους και τους περιφρονημένους. Διότι, επειδή επανειλημμένα έλεγε ότι «οι πόρνες και οι τελώνες θα κληρονομήσουν τον ουρανό», και «οι πρώτοι θα είναι έσχατοι, και οι έσχατοι πρώτοι», αποδεικνύει ότι αυτά γίνονται δικαίως. Αυτό, άλλωστε, πλήγωνε τους Ιουδαίους περισσότερο από όλα και τους ενοχλούσε πιο οδυνηρά και από την ίδια την καταστροφή (της πόλης τους), το να βλέπουν δηλαδή να εισάγονται εκείνοι που προέρχονταν από τα έθνη στα δικά τους αγαθά, και μάλιστα σε πολύ μεγαλύτερα από εκείνα.

Σε παρακαλώ, άγιε του Θεού Θαδδαίε, πρέσβευε υπέρ εμού του αναξίου δούλου σου· διότι δεν τολμώ να σε αποκαλέσω τέκνο. Βλέπετε, αδελφοί μου, τι έχει συμβεί, ποιον θησαυρό και μέλος είχαμε αποκτήσει; Αρκεί προς δόξαν Θεού και δικό μας καύχημα, καθώς και για τη χαρά ολόκληρης της Εκκλησίας, ο μάρτυρας του Χριστού Θαδδαίος. Τι να πει κανείς για τα υπόλοιπα; Θα είναι, λέει, οι πρώτοι έσχατοι και οι έσχατοι πρώτοι· αυτό το λέω για τον Ιάκωβο και τον Λουκιανό, όπου ο μεν πρώτος αγωνίστηκε (και είθε να αγωνιστεί μέχρι τέλους) μαζί με τον Δωρόθεο και τον Βησσαρίωνα, ενώ ο δεύτερος ναυάγησε, εξαιτίας των αμαρτιών μου, μαζί με τους ομοϊδεάτες του. Ω, πώς έπεσαν οι αξιοθρήνητοι ανάμεσα σε τέτοιους φωστήρες· ξέχασαν άραγε τα λόγια Εκείνου που είπε, μην φοβηθείτε από εκείνους που αποκτείνουν το σώμα. Διότι, μήπως δεν καταμέτρησε τις δυνάμεις ο μόνος Δυνάστης που ενδυναμώνει τους ασθενείς; Και οι μάρτυρες είναι η απόδειξη· μήπως δεν απαλλάσσει από την ανάγκη εκείνους που δεν έχουν ακόμη τη δύναμη λόγω της φύσης τους και όχι της προαίρεσής τους; Και ο μάρτυρας Θαδδαίος παραμένει πιστός στον ουρανό.

Και αν οι άνθρωποι δεν πλέκουν εγκώμια σε όσους τελειώνονται με αυτόν τον τρόπο, δεν ελαττώνεται εξαιτίας αυτού η δόξα τους, διότι ο Θεός δεν βλέπει όπως βλέπει ο άνθρωπος· αλλά άλλη είναι η κρίση του Θεού, και άλλη των ανθρώπων. Και πολλές φορές ο αφανής θα φανεί πιο ένδοξος, κατά την ημέρα της ανταποδόσεως, από εκείνους που θεωρούνται επιφανείς· επειδή είναι και γεγραμμένο: «Θα είναι οι πρώτοι έσχατοι, και οι έσχατοι πρώτοι». Επομένως, να χαίρεστε και να τρέμετε· το μεν για τη δωρεά του Θεού, το δε για το ευμετάβλητο του νου· επειδή δεν παραμένουμε πάντοτε στην ίδια κατάσταση. «Και ας φροντίζουμε», για να μιλήσω αποστολικά, «ο ένας τον άλλον, παρακινώντας σε αγάπη και καλά έργα», χωρίς να αποκάμνουμε με την αποκοπή του ιδίου θελήματος, για την οποία γίνεται όλος ο λόγος· ούτε να ατονούμε στα διακονήματα, αλλά μάλλον να ενδυναμωνόμαστε με προθυμία, «ανεχόμενοι ο ένας τον άλλον», βαστάζοντας τα βάρη ο ένας του άλλου, ως αδελφοί, ως σύμψυχοι, ως ομόσωμοι. Και αγωνιζόμενοι με αυτόν τον τρόπο μέρα με τη μέρα και τελειώνοντας τον δρόμο σας, «θα λάβετε τον αμαράντινο στέφανο της δόξης», το γνωρίζω καλά, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών· στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Υπάρχοντα είναι, για τον οργίλο ο θυμός, για τον μοιχό η μοιχική διάθεση, για τον μνησίκακο η μνησικακία. Πούλησε, λοιπόν, αυτά και δώσε τα στους φτωχούς δαίμονες, οι οποίοι έχουν στερηθεί κάθε αγαθό. Επίστρεψε τα πάθη στους δημιουργούς των παθών, και τότε θα έχεις τον θησαυρό, δηλαδή τον Χριστό, στον ουρανό σου, δηλαδή στον υψηλό σου νου. Διότι ουρανό έχει μέσα του εκείνος που έγινε όμοιος με τον Επουράνιο. «Πολλοί δε που είναι πρώτοι θα γίνουν έσχατοι, και οι έσχατοι πρώτοι.» Εδώ υπονοεί τους Ιουδαίους και τους εθνικούς. Διότι οι μεν, αν και ήταν πρώτοι, έγιναν έσχατοι, ενώ εμείς οι εθνικοί, αν και ήμασταν έσχατοι, γίναμε πρώτοι. Και για να μάθεις με σαφήνεια τα λεγόμενα, επισυνάπτει και την ακόλουθη παραβολή.