Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 19:8

Ομοίως ας απευθυνθούμε και προς τον ανόητο και ατυχέστατο Ιερακά, ο οποίος νομίζει ότι εξυψώνει την παρθενία, ενώ απορρίπτει τον γάμο. Ω Ιερακά, ας αναφέρουμε κάτι από τον Νόμο: Ο Θεός Λόγος του Πατρός μέσα στον Παράδεισο οδήγησε την Εύα προς τον Αδάμ. Αλλά τι λέγεις; Ότι «δεν δέχομαι την Παλαιά Διαθήκη»; Έστω· στο Ευαγγέλιο δεν άκουσας: «Την τρίτη ημέρα παρακάθισε ο Κύριος στην Κανά της Γαλιλαίας στον γάμο, και όταν έλειψε ο οίνος, έκανε το ύδωρ οίνο»; Και πάλι, όταν οι Ιουδαίοι του έλεγαν: «Ο Μωυσής μάς έδωσε βιβλίο αποστασίου», τι τους είπε ο Κύριος; «Ο Μωυσής σάς έδωσε βιβλίο αποστασίου εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας»· διότι έχει γραφτεί: «Εκείνα που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τα χωρίζει». Έπειτα, πώς μπορεί να υπάρξει κλάδος, εάν δεν υπάρχει η ρίζα από κάτω; Πώς είναι δυνατόν να υπάρχει παρθένος, όταν δεν υπάρχουν πατέρας και μητέρα; Και αυτοί μαζί με τους συντρόφους τους ας απολεσθούν.

Νομίζω δε ότι, σύμφωνα με τη φράση «υπόλειμμα του πνεύματός του», σχεδόν έχει αναμειχθεί κατά κάποιον τρόπο ο άνδρας σαρκικά και ψυχικά με εκείνη που του έχει αρμοστεί σύμφωνα με τον νόμο· και όπως έχουν γίνει ένα σώμα, έτσι κατά κάποιο τρόπο έγιναν και μία ψυχή, αφού τους συνδέει η αγάπη και τους συγκεντρώνει σε ομοψυχία ο θείος νόμος. Αποκαλεί λοιπόν τη γυναίκα «υπόλειμμα του πνεύματος» του άνδρα, και σαν μέρος της δικής του ψυχής, εξαιτίας της ενώσεως, εννοώ δηλαδή στην κατά την αγάπη ομοψυχία. Μην προχωράτε λοιπόν πέρα από το πρέπον και κατηγορείτε τον Θεό, ότι δήθεν άδικα επιπλήττει αυτούς που αποδιώχνουν από την εστία τους τη γυναίκα της νεότητάς τους, η οποία είναι κοινωνός της διαθήκης και του πνεύματος και έχει ενωθεί σαρκικά μαζί τους. Νομίζω δε εγώ ότι ο σοφότατος Παύλος, κινούμενος από αυτό, έγραψε σε όσους πίστεψαν στον Χριστό: «Είσαι δεμένος με γυναίκα; Μη ζητάς διαζύγιο». Είπε δε κάπου και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Όποιος απολύσει τη γυναίκα του χωρίς να υπάρχει λόγος πορνείας, την κάνει να μοιχευθεί· και όποιος παντρευτεί απολυμένη, μοιχεύει». Όταν δε οι Σαδδουκαίοι και οι φιλύποπτοι ερευνητές ρωτούσαν: «Γιατί ο Μωυσής έδωσε εντολή να δώσουμε διαζύγιο» και να απαλλαγούμε από τη γυναίκα; Είπε πάλι: «Επειδή ο Μωυσής εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας το πρόσταξε αυτό· από την αρχή όμως δεν έγινε έτσι· διότι αυτός που τους έπλασε, τους εποίησε άρρεν και θήλυ».

Διότι (ο νόμος) διαιρείται τόσο στον ίδιο τον Θεό και στη δική Του νομοθεσία, όσο διαιρείται και στον Μωυσή (όχι καθόσον νομοθετεί μέσω αυτού ο Θεός, αλλά καθόσον και ο Μωυσής, ορμώμενος από δική του σκέψη, θέσπισε κάποιους νόμους), και διαιρείται επίσης στους πρεσβυτέρους του λαού, οι οποίοι διαπιστώνεται ότι και οι ίδιοι έχουν προσθέσει κάποιες δικές τους εντολές. Το πώς λοιπόν, ενώ έχουν έτσι τα πράγματα, αυτό αποδεικνύεται από τα λόγια του Σωτήρα, μπορείς να το μάθεις ευθύς αμέσως. Συζητώντας κάπου ο Σωτήρας με εκείνους που του έθεταν ερωτήματα περί του διαζυγίου (αποστασίου), το οποίο είχε νομοθετηθεί ότι επιτρέπεται, τους είπε ότι: «Ο Μωυσής, εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας, σας επέτρεψε να χωρίζει κανείς τη γυναίκα του. Από την αρχή όμως δεν είχε γίνει έτσι. Διότι ο Θεός», λέει, «συνέζευξε αυτή τη συζυγία, και αυτό που συνέζευξε ο Κύριος», είπε, «άνθρωπος ας μην το χωρίζει». Εδώ καταδεικνύει ως διαφορετικό τον νόμο του Θεού, ο οποίος εμποδίζει τη γυναίκα να χωρίζεται από τον άνδρα της, και ως διαφορετικό τον νόμο του Μωυσή, ο οποίος εξαιτίας της σκληροκαρδίας επιτρέπει να χωρίζεται αυτό το ζεύγος. Και βεβαίως ως προς αυτό ο Μωυσής νομοθετεί αντίθετα προς τον Θεό· διότι είναι αντίθετο στο να μη διαζευγνύονται. Εάν όμως εξετάσουμε και τη γνώμη του Μωυσή, σύμφωνα με την οποία νομοθέτησε αυτό το πράγμα, θα διαπιστωθεί ότι δεν το έπραξε από δική του προαίρεση, αλλά κατ' ανάγκην εξαιτίας της αδυναμίας αυτών προς τους οποίους απευθυνόταν ο νόμος.

Τον ελέγχει δε ο άγιος απόστολος λέγοντας, όπως και ο ίδιος ο Κύριος στο Ευαγγέλιο, όταν οι Φαρισαίοι του είπαν ότι δεν είναι καλό να είναι ο άνθρωπος ολομόναχος και ότι ο Μωυσής είπε να δίνεται βιβλίο αποστασίου (διαζύγιο) και να διώχνεται η γυναίκα, και ο Κύριος, απευθύνοντας έλεγχο στους Φαρισαίους, έλεγε: «Ο Μωυσής εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας έγραψε· εξαρχής όμως δεν έγινε έτσι, αλλά ο δημιουργός τούς έπλασε άρρεν και θήλυ» και είπε: «Για τον λόγο αυτόν θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Και αμέσως προσθέτει λέγοντας: «Εφόσον λοιπόν ο Θεός τούς συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τους χωρίζει», ομολογώντας ότι ο Θεός, δηλαδή ο δικός Του Πατέρας, είναι αυτός που έπλασε τον Αδάμ και την Εύα, και ότι ο σεμνός γάμος έχει θεσπιστεί από Αυτόν. Με το ίδιο σκεπτικό και ο άγιος απόστολος, όντας κήρυκας της αλήθειας, λέει: «Το μυστήριο τούτο είναι μέγα. Εγώ δε το λέω αναφορικά με τον Χριστό και την Εκκλησία», ώστε από την ομοιότητα του Αδάμ και της Εύας που δημιουργήθηκαν από τον Θεό [να δείξει] ότι ο Θεός τούς έπλασε και ο Αδάμ είπε: «Αυτό είναι οστούν εκ των οστών μου, και σάρκα εκ των σαρκών μου, και για τον λόγο αυτόν θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος» <και τα εξής> και ότι του οικοδόμησε την πλευρά σε γυναίκα. Και δεν προσθέτει πλέον τίποτε άλλο γι' αυτό, παρά μόνο ότι πρόκειται για «μυστήριο μέγα».

Όλα αυτά και ακόμη περισσότερα συγκέντρωνε ο Μάρκελλος με σκοπό να αρνηθεί τον Υιό του Θεού, επειδή από άγνοια δεν αναλογίστηκε ότι τέτοιου είδους διδασκαλία τους δόθηκε εξαιτίας της σκληροκαρδίας του ιουδαϊκού λαού. Διότι δεν ήταν δυνατόν το Άγιο Πνεύμα, μέσω των προφητών του Θεού, να παραδώσει τον τέλειο λόγο της θεοσέβειας σε ανθρώπους με ατελή διάνοια. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, τους νομοθέτησε να τελούν θυσίες, καθώς και την περιτομή του σώματος, την τήρηση του Σαββάτου, την αποχή από συγκεκριμένες τροφές, τους σωματικούς καθαρμούς και τις σωματικές ευλογίες, αλλά και τις επαγγελίες για μια γη που ρέει «γάλα και μέλι», και όχι για τη βασιλεία των ουρανών. Ο δε Σωτήρας και Κύριός μας, όταν ρωτήθηκε πώς είναι δυνατόν, ενώ ο Μωυσής είχε προστάξει να δίνεται βιβλίο αποστασίου και να αποπέμπει τη γυναίκα του όποιος το επιθυμεί, ο ίδιος να διατάσσει τα αντίθετα, έδωσε τον καθολικό λόγο λέγοντας: «Ο Μωυσής προς τη σκληροκαρδία σας, σας έγραψε αυτά· από την αρχή όμως δεν είχε γίνει έτσι». Το ίδιο, επομένως, θα απαντούσε και αν κάποιος ρωτούσε, για ποιον λόγο ο Μωυσής και οι μετέπειτα προφήτες, ενώ τους προέτρεπαν να λατρεύουν έναν Θεό, δεν τους δίδασκαν τη γνώση περί του Υιού· διότι όσοι παρασύρονταν διαρκώς στην πολυθεϊστική πλάνη δεν ήταν ικανοί να αποδεχθούν την ευαγγελική χάρη.

Οι άνθρωποι, όμως, αφού καταχωνιάσουν χρυσό, και άργυρο, και πολυτελή ενδύματα περισσότερα από όσα έχουν ανάγκη, και λαμπερούς πολύτιμους λίθους ή οτιδήποτε άλλο παρόμοιο, τα οποία αποτελούν γνωρίσματα του πολέμου, της στάσης και της αρχέγονης τυραννίας, έπειτα επαίρονται από την ανοησία τους, και αποκλείουν το έλεος προς τους δυστυχείς συνανθρώπους τους, μη θέλοντας ούτε με τα περισσεύματά τους να βοηθήσουν στα αναγκαία (ω της απαιδευσίας! ω της σκληρότητας!), χωρίς καν να αναλογίζονται, αν μη τι άλλο, έστω εκείνο: ότι η πενία και ο πλούτος, η ελευθερία, όπως την αποκαλούμε, και η δουλεία, και τα παρόμοια ονόματα, εισήλθαν αργότερα στο ανθρώπινο γένος, σαν κάποιες κοινές αρρώστιες που ενέσκηψαν μαζί με την κακία, όντας δικά της επινοήματα. Από την αρχή όμως, λέγει, δεν ήταν έτσι· αλλά Εκείνος που έπλασε εξ αρχής τον άνθρωπο, τον άφησε ελεύθερο και αυτεξούσιο, να συγκρατείται μόνο από τον νόμο της εντολής, και πλούσιο μέσα στην τρυφή του παραδείσου· πράγμα που το θέλησε και το χάρισε και στο υπόλοιπο ανθρώπινο γένος μέσω εκείνου του ενός, του πρώτου σπέρματος. Ελευθερία και πλούτος ήταν μόνο η τήρηση της εντολής· ενώ αληθινή πενία και δουλεία, η παράβασή της.

Διότι ο Χριστός, όταν ήρθε στη γη και του τέθηκε αυτό το ερώτημα, όχι μόνο δεν κατέκρινε τον Μωυσή, αλλά και τον υπερασπίστηκε ένθερμα, στρέφοντας την κατηγορία προς εκείνους εξαιτίας των οποίων αναγκάστηκε και εκείνος να παραβλέψει το φυσικό πρέπον, και να επιτρέψει το διαζύγιο με τη σύζυγο. Διότι είπε: «Ο Μωυσής εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας, σας επέτρεψε να απολύετε τις γυναίκες σας», δηλαδή, εξαιτίας της απείθειας και της αδιαπαιδαγώγητης συμπεριφοράς σας· «από την αρχή όμως», λέει, «δεν έγινε έτσι». Εκείνες που παρανομούν ως προς τον θεσμό του γάμου, και ο ίδιος διέταξε να τις αποπέμπουν· αν όμως δεν συμβαίνει αυτό, πρόσταξε να ανέχονται όλα τα άλλα ελαττώματα των γυναικών τους, μάλλον δε αποφάνθηκε ότι αυτό είναι αναγκαίο. Και αυτό δεν το έκανε απλώς, ούτε τυχαία. Διότι τα μεν άλλα αμαρτήματα δεν προσβάλλουν τον καθένα από αυτούς που ενώνονται με τον νόμο του γάμου· η μοιχεία όμως προσβάλλει τις συνθήκες του γάμου, και υβρίζει την ευγένεια των παιδιών, και διασπά τις συγγένειες, και ανατρέπει όλο τον ανθρώπινο βίο.

Αν και ο Μωυσής διέταξε πολλά άλλα, όπως αυτά που αφορούν τις τροφές και το Σάββατο, για ποιον λόγο λοιπόν δεν τον επικαλούνται πουθενά αλλού, όπως κάνουν εδώ; Επειδή ήθελαν να στρέψουν εναντίον του το πλήθος των ανδρών. Διότι αυτό επιτρεπόταν ελεύθερα στους Ιουδαίους, και μάλιστα όλοι το έπρατταν. Γι' αυτό ακριβώς, μολονότι τόσα πολλά ειπώθηκαν στο όρος, μόνο αυτήν την εντολή θυμήθηκαν τώρα. Αλλά όμως, η ανείπωτη Σοφία απαντά και σε αυτά, και λέει: «Ο Μωυσής, εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας, νομοθέτησε έτσι». Και δεν αφήνει ούτε εκείνον να παραμένει υπό κατηγορία, επειδή ο Ίδιος του είχε δώσει τον νόμο, αλλά τον απαλλάσσει από την κατηγορία και στρέφει την ευθύνη εξ ολοκλήρου στο δικό τους κεφάλι· πράγμα που κάνει παντού. Διότι, και όταν κατηγορούσαν τους μαθητές που έκοβαν τα στάχυα, αποδεικνύει ότι αυτοί είναι οι υπόλογοι· και όταν τους κατηγορούσαν για παράβαση επειδή δεν έπλεναν τα χέρια τους, αποδεικνύει ότι αυτοί είναι οι παραβάτες· το ίδιο και για το Σάββατο, και παντού, έτσι ομοίως και εδώ. Έπειτα, επειδή αυτό που ειπώθηκε ήταν βαρύ και τους εξέθετε πάρα πολύ, γρήγορα πάλι επαναφέρει τον λόγο στον αρχέγονο νόμο, λέγοντας αυτό που είπε και προηγουμένως: «Από την αρχή όμως δεν έγινε έτσι»· δηλαδή ότι ο Θεός εξ αρχής, μέσα από τα ίδια τα γεγονότα, μας νομοθέτησε τα αντίθετα. Διότι, για να μην πουν: «Από πού είναι φανερό ότι ο Μωυσής το είπε αυτό εξαιτίας της δικής μας σκληρότητας;», τους αποστομώνει πάλι με αυτό το επιχείρημα.

Του λένε: Γιατί, λοιπόν, ο Μωυσής έδωσε εντολή να δώσει κανείς διαζευκτήριο και να την απολύσει; Τους λέει: Εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας, σας επέτρεψε να απολύετε τις γυναίκες σας. Εξ αρχής, όμως, δεν έγινε έτσι. Σας λέω, λοιπόν, ότι όποιος απολύσει τη γυναίκα του, εκτός από την περίπτωση πορνείας, και νυμφευθεί άλλη, διαπράττει μοιχεία· και όποιος νυμφευθεί απολυμένη, διαπράττει μοιχεία.

Διότι δεν είναι μόνο αγία, αλλά, τολμώ να πω, και αγία αγίων. Ο Κύριος, όταν οι Φαρισαίοι τον ρώτησαν: «Γιατί λοιπόν ο Μωυσής έδωσε εντολή να δώσει κανείς διαζύγιο και να απολύσει τη γυναίκα του;», αποκρίθηκε: «Επειδή ο Μωυσής, εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας, σας επέτρεψε να απολύετε τις γυναίκες σας, από την αρχή όμως δεν έγινε έτσι». Και εγώ σας λέω, ότι ο Μωυσής εξαιτίας της σκληροκαρδίας των υιών του Ισραήλ, επειδή γνώριζε την επιρρέπειά τους προς την ειδωλολατρία, τους επέτρεψε να μην κατασκευάζουν εικόνες. Τώρα όμως δεν συμβαίνει το ίδιο· διότι στεκόμαστε σταθερά στην πέτρα της πίστεως, έχοντας πλουτίσει από το φως της θεογνωσίας.

Τους λέει: «Ο Μωυσής, εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας, σας επέτρεψε να χωρίζετε τις γυναίκες σας· από την αρχή όμως δεν έγινε έτσι. Σας λέω δε ότι όποιος χωρίσει τη γυναίκα του, εκτός αν πρόκειται για πορνεία, και παντρευτεί άλλη, διαπράττει μοιχεία. Και όποιος παντρευτεί χωρισμένη, διαπράττει μοιχεία.» Οι Φαρισαίοι, βλέποντας ότι ο Κύριος τους αποστόμωσε, αναγκάστηκαν λοιπόν και φέρνουν στη μέση τον Μωυσή να νομοθετεί αντίθετα προς τον Χριστό, και λένε: «Πώς λοιπόν ο Μωυσής έδωσε εντολή να δώσουμε διαζύγιο (βιβλίον αποστασίου) και να την απολύσουμε;» Ο Κύριος, λοιπόν, επιστρέφοντας όλο το βάρος της κατηγορίας στο δικό τους κεφάλι, υπερασπίζεται τον Μωυσή και λέει: Δεν νομοθετεί αντίθετα προς τον Θεό ο Μωυσής λέγοντας αυτό, αλλά το νομοθέτησε εξαιτίας της δικής σας μοχθηρίας· ώστε, θέλοντας από ακολασία να συνευρεθείτε με άλλες, να μην εξοντώσετε τις προηγούμενες γυναίκες σας.