Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 2:10

Διότι οι κομήτες, οι δοκίδες και οι βόθυνοι παρουσιάζουν διάφορα σχήματα, και οι ονομασίες τους είναι αντίστοιχες προς τα σχήματά τους. Η γένεση όμως όλων αυτών είναι η ίδια. Διότι, όταν πλημμυρίσει ο αέρας γύρω από τη γη και υπερχειλίσει στον αιθέριο τόπο, προσφέροντας τρόπον τινά ως ύλη στη φωτιά το παχύ και θολό μέρος της γήινης αναθυμιάσεως, δημιουργεί τη σαφή εικόνα ενός αστέρα. Εκείνος όμως ο αστέρας που φάνηκε στην Ανατολή, αφού παρακίνησε τους μάγους στην αναζήτηση του Τεχθέντος, έγινε πάλι άφαντος, έως ότου φανερώθηκε σε αυτούς για δεύτερη φορά, ενώ βρίσκονταν σε απορία στην Ιουδαία, ώστε να μάθουν σε ποιον ανήκε, ποιον υπηρετεί και για χάρη ποιου έχει δημιουργηθεί. Διότι ήλθε και στάθηκε πάνω από τον τόπο όπου βρισκόταν το Παιδίον. Γι' αυτό και οι μάγοι, βλέποντάς τον, χάρηκαν με χαρά μεγάλη. Ας δεχθούμε, λοιπόν, και εμείς αυτήν τη μεγάλη χαρά στις καρδιές μας. Διότι αυτήν ακριβώς τη χαρά ευαγγελίζονται οι άγγελοι στους ποιμένες.

Ματθ. 2, 7-11 Άραγε οι μάγοι κατέφθασαν ταυτόχρονα με τη γέννηση του Χριστού και τον αντίκρισαν στα σπάργανα, ή να κάθεται μέσα σε οικία μαζί με τη μητέρα του; Θεωρώ πως το αληθέστερο είναι στα σπάργανα. Γι' αυτό, όπως προείπαμε, ο αστέρας εμφανίστηκε πριν από τη γέννηση του Κυρίου. Από αυτό, λοιπόν, καθίσταται φανερό ότι προηγήθηκε και της άφιξης των μάγων.

Αφού, λοιπόν, ανέφεραν τον χρόνο εμφάνισης του νεοφανέντος αστέρα, αναχώρησαν, έχοντας λάβει θεία αποκάλυψη να μην επιστρέψουν σε αυτόν. Σε αυτούς εμφανίστηκε και πάλι ο συνοδοιπόρος αστέρας, και αφού ήλθε εκεί όπου βρισκόταν το παιδίον, στάθηκε, φωνάζοντάς τους με αυτή του τη στάση: Αυτός, λέει, είναι ο βασιλιάς, του οποίου εγώ προπορευόμουν για εσάς σαν λάβαρο. Αυτός με απέστειλε σε εσάς, ανάβοντάς μου τη δάδα της καθοδήγησης.

Μήπως το ότι βαστάχθηκε στην αγκαλιά της Μαρίας; Τα αγγίγματα της πόρνης; Οι τρίχες της γυναίκας που άγγιξαν τα πόδια του; Ή τα δάκρυα; Ή η τοποθέτησή του στο μνήμα; Διότι το σάβανο που τύλιξε το σώμα του δεν υπερίσχυσε εκείνης της αμιγούς και μέγιστης δύναμής του. Επειδή και ο Ιωάννης, ενώ βρισκόταν ακόμη στην κοιλιά, σκίρτησε χαίροντας για την έλευση του Δεσπότη του προς αυτόν μέσω της εγκυμοσύνης της αγίας Παρθένου. Και όταν γεννήθηκε και βρισκόταν στη φάτνη, δεν διέλαθε της προσοχής των αγγελικών χορών. Αντιθέτως, στρατιές αγγέλων αποστέλλονταν για να δορυφορήσουν την έλευση του Βασιλιά των αιώνων, νικητήριοι ύμνοι ψάλλονταν, και ειρήνη κηρυσσόταν στους ποιμένες. Αλλά τι αμαύρωσε τη δύναμή του; Διότι, ενώ ήταν ακόμη βρέφος και τον βαστούσαν στην αγκαλιά, εμφανίστηκε το σημείο του αστέρα από την ανατολή, η παρουσία των μάγων, η προσκύνηση και η προσφορά δώρων, η αναζήτηση των γραμματέων από τον βασιλιά, η απάντηση και η ομολογία γι' αυτόν. Και όλα τα άλλα, όσα περιέχει η συνέχεια της διήγησης, τι πλήγμα επέφεραν στη θεότητά του; Ποια συγκάλυψη προκάλεσε, όπως συμβαίνει σε εμάς, η πρόσληψη της σάρκας; Επιτιμά την τρικυμία, τους ανέμους και τη θάλασσα, και η δύναμη της θεότητάς του δεν εμποδίζεται από τη σάρκα, αλλά επιτελεί αυτά που είναι σύμφωνα με τη φύση της θεότητας. Αλλά, μολονότι η σάρκα έχει όγκο και βάρος, δεν περιορίζεται από το βάρος. Διότι περπατά πάνω στα ύδατα σαν να βρίσκεται σε ξηρά, ως άτρεπτος Θεός, ο οποίος βέβαια υπάρχει εν σαρκί, αλλά δεν αλλοιώνεται από τη σάρκα.

Εκείνοι δε του είπαν: «Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας· διότι έτσι έχει γραφεί διά του προφήτου: “Και εσύ Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, διόλου δεν είσαι η πιο ασήμαντη μεταξύ των ηγεμόνων του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου, τον Ισραήλ”. Τότε ο Ηρώδης, αφού κάλεσε κρυφά τους μάγους, εξακρίβωσε από αυτούς τον χρόνο της εμφάνισης του αστέρα. Και στέλνοντάς τους στη Βηθλεέμ, είπε: “Πηγαίνετε και εξετάστε με ακρίβεια τα σχετικά με το παιδίον· όταν δε το βρείτε, αναγγείλετέ το σε εμένα, ώστε να έλθω και εγώ να το προσκυνήσω”. Εκείνοι δε, αφού άκουσαν τον βασιλιά, αναχώρησαν· και ιδού, ο αστέρας τον οποίο είχαν δει στην ανατολή, προπορευόταν αυτών, έως ότου ήλθε και στάθηκε επάνω από τον τόπο όπου βρισκόταν το παιδίον. Βλέποντας δε τον αστέρα, χάρηκαν με πάρα πολύ μεγάλη χαρά. Και αφού εισήλθαν στην οικία, είδαν το παιδίον μαζί με τη Μαρία τη μητέρα του, και πέφτοντας το προσκύνησαν. Και αφού άνοιξαν τους θησαυρούς τους, του πρόσφεραν δώρα, χρυσό και λιβάνι και σμύρνα. Και αφού έλαβαν θεία καθοδήγηση στο όνειρό τους να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη, αναχώρησαν για τη χώρα τους από άλλη οδό.» Όλα δε αυτά τα εξέθεσα προς παρουσίαση των όσων συνέβησαν κατά τη γέννηση του Σωτήρος μας στη Βηθλεέμ, καθώς παρέχουν σαφή τεκμήρια ότι αυτός είναι εκείνος ο οποίος υποδηλώνεται από την προφητεία.

Για αυτά δίνει μαρτυρία ο ευαγγελιστής Ματθαίος, λέγοντας: «Όταν γεννήθηκε ο Ιησούς στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, στις ημέρες του βασιλιά Ηρώδη, ιδού, έφτασαν στα Ιεροσόλυμα μάγοι από την ανατολή, λέγοντας: πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων; Διότι είδαμε το άστρο του στην ανατολή και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε». Τότε, αφού παραπέμφθηκαν στη Βηθλεέμ, «αναχώρησαν, και ιδού» πάλι το ίδιο «άστρο, το οποίο είδαν στην ανατολή, προπορευόταν από αυτούς, έως ότου ήρθε και στάθηκε πάνω από τον τόπο όπου ήταν το παιδί. Όταν είδαν το άστρο, χάρηκαν με πάρα πολύ μεγάλη χαρά, και μπαίνοντας στην οικία είδαν το παιδί μαζί με τη Μαρία τη μητέρα του, και πέφτοντας κάτω τον προσκύνησαν».

Γ΄. Το ότι δε ο χρόνος δεν ήταν ο ίδιος και στους δύο ευαγγελιστές, μπορεί κανείς να το συμπεράνει και με άλλον τρόπο. Ο Λουκάς αναφέρει ότι αυτοί δεν μπόρεσαν να βρουν κατάλυμα στη Βηθλεέμ· γι' αυτό, αφού γέννησε, ανέκλινε το παιδίον σε φάτνη, επειδή δεν υπήρχε τόπος στο κατάλυμα, καθώς, όπως ήταν φυσικό, εξαιτίας της απογραφής όλοι όσοι κατάγονταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ συνέρρεαν από παντού στην εν λόγω πόλη, και λόγω του πλήθους των φιλοξενουμένων εκεί δεν έβρισκαν κατάλυμα. Ο δε Ματθαίος λέει: «Αφού οι Μάγοι άκουσαν τον βασιλιά Ηρώδη, πορεύθηκαν στη Βηθλεέμ· και ιδού, το άστρο που είδαν στην Ανατολή προπορευόταν από αυτούς, μέχρι εκεί όπου βρισκόταν το παιδίον με τη Μαρία τη μητέρα του· και πέφτοντας το προσκύνησαν». Αλλά αυτοί δεν βρίσκουν το παιδίον να κείτεται σε φάτνη παρομοίως με τους ποιμένες, αλλά το βλέπουν μέσα σε οικία μαζί με τη μητέρα του· αν και ο Λουκάς ανέφερε ότι δεν υπήρχε τόπος για αυτούς στο κατάλυμα· πώς λοιπόν ο Ματθαίος ορίζει οικία γι' αυτούς;

Ήταν θνητός, αλλά Θεός. Γένος του Δαβίδ, αλλά Πλάστης του Αδάμ. Σαρκοφόρος μεν, αλλά και ασώματος. Προήλθε από μητέρα, αλλά παρθενική· περιγραπτός, αλλά άπειρος. Και φάτνη μεν τον δέχθηκε, αλλά ο αστέρας καθοδηγούσε τους Μάγους, οι οποίοι προσήλθαν φέροντας δώρα και έκαμψαν τα γόνατα.

Αλλά ας αναβλέψουμε προς τα ουράνια θαύματα. Διότι, ιδού, δεν μας ευαγγελίζονται αυτήν τη χαρά μόνο προφήτες και άγγελοι, αλλά και οι ουρανοί, διά των δικών τους θαυμάτων, διακηρύσσουν τη δόξα του Ευαγγελίου. Από τον Ιούδα ανατέλλει για εμάς ο Χριστός, όπως λέει ο απόστολος, αλλά ο Ιουδαίος δεν καταυγάζεται από Εκείνον που ανέτειλε. Οι μάγοι ήταν ξένοι προς τις διαθήκες της επαγγελίας και αλλότριοι προς την ευλογία των πατέρων, αλλά προλαβαίνουν στη γνώση τον ισραηλιτικό λαό, αφού αναγνώρισαν τον ουράνιο φωστήρα και δεν αγνόησαν τον Βασιλέα μέσα στο σπήλαιο. Εκείνοι προσφέρουν δώρα, τούτοι επιβουλεύονται. Εκείνοι προσκυνούν, τούτοι διώκουν. Εκείνοι, βρίσκοντας Αυτόν που αναζητούσαν, χαίρονται, ενώ τούτοι ταράσσονται με τη γέννηση Εκείνου που προαναγγέλθηκε. Διότι, αναφέρει, όταν οι μάγοι είδαν τον αστέρα πάνω από τον τόπο όπου βρισκόταν το Παιδίον, χάρηκαν με πάρα πολύ μεγάλη χαρά.

Και ιδού, το άστρο, το οποίο είδαν στην ανατολή, προπορευόταν αυτών, έως ότου ήλθε και στάθηκε επάνω από το σημείο όπου βρισκόταν το παιδί· και αφού το προσκύνησαν, του προσέφεραν δώρα, χρυσό και λιβάνι και σμύρνα. Και αφού έλαβαν θεία αποκάλυψη να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη, αναχώρησαν για τη χώρα τους ακολουθώντας άλλη οδό. Τον δε γεννηθέντα Χριστό, τον Θεό μας, ας υμνούμε και ας δοξάζουμε, μαζί με τον Πατέρα Του και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, εις τους αιώνας. Αμήν.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΑ΄. — Περί του βασιλέως· ότι πρέπει να προσευχόμαστε υπέρ αυτού. «Τον Θεό δεν θα κακολογήσεις, και δεν θα μιλήσεις άσχημα για τον άρχοντα του λαού σου.» «Ασεβής είναι εκείνος που λέει στον βασιλιά: Παρανομείς.» «Ούτε στη σκέψη σου μην καταραστείς τον βασιλιά, διότι τα πουλιά του ουρανού θα μεταφέρουν τη φωνή σου.» «Να φοβάσαι τον Θεό, γιε μου, και τον βασιλιά, και σε κανέναν από τους δύο να μην απειθήσεις.» «Όταν είδαν το άστρο οι μάγοι, χάρηκαν, και πρόσφεραν δώρα.» «Σας παρακαλώ, λοιπόν, πριν από όλα να κάνετε δεήσεις, προσευχές, παρακλήσεις υπέρ όλων των ανθρώπων· υπέρ των βασιλέων, και όλων εκείνων που βρίσκονται σε ανώτερα αξιώματα.»

Αφού ρώτησε τους γραμματείς και έμαθε ότι στη Βηθλεέμ γεννιέται ο Χριστός, και βεβαιώθηκε γι' αυτό από τον προφήτη που το είχε προείπει από παλιά (λέγοντας: «και συ Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από σένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ»), αυτά αφού άκουσε ο παράφρων, προσπαθεί να ακυρώσει τον λόγο του προφήτη και την απόφαση του Θεού. Και δες τη σκευωρία: «Πηγαίνετε», λέει στους μάγους, «και εξετάστε με ακρίβεια περί του παιδίου»· εξετάστε με ακρίβεια, λέει, μήπως σας ξεγελάσει κανένα άλλο αρτιγέννητο παιδί, αλλά σπεύστε να βρείτε εκείνο που λέτε ότι γεννήθηκε βασιλιάς· «και όταν το βρείτε, ειδοποιήστε με, για να έρθω κι εγώ να το προσκυνήσω». Δεν αποκαλύπτει τον δόλο του, το ότι δηλαδή θα πήγαινε για να το εξοντώσει, αλλά λέει «να το προσκυνήσω»· διότι δεν άκουσε αυτόν που είπε: «Ποιος είναι αυτός που κρύβει τα σχέδιά του, και κρατώντας τα λόγια στην καρδιά του νομίζει ότι μπορεί να κρυφτεί από μένα;» «Εκείνοι, αφού άκουσαν τον βασιλιά, αναχώρησαν, και ιδού το άστρο, το οποίο είχαν δει στην ανατολή, προπορευόταν αυτών. Όταν είδαν το άστρο, δοκίμασαν πάρα πολύ μεγάλη χαρά». Διότι, όταν έφτασαν στην Ιουδαία, το άστρο κρύφτηκε από αυτούς κατά θεία οικονομία, ώστε να κηρυχθεί ο γεννηθείς βασιλιάς. Γι' αυτό και άρχισαν να ρωτούν: «Πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων;»

Και όπως τους λυπούσε πάρα πολύ η απόκρυψη του αστέρα, επειδή χωρίς αυτόν δεν ήταν δυνατόν να βρουν τον τεχθέντα, αλλά και επειδή κοπίασαν μάταια κάνοντας μια τόσο μεγάλη οδοιπορία και θα γίνονταν περίγελος σε εκείνους που αρέσκονται να λοιδορούν, έτσι, βλέποντάς τον να προπορεύεται από αυτούς «μέχρι που ήλθε και στάθηκε επάνω από τον τόπο όπου βρισκόταν το παιδίον» ξαπλωμένο, «χάρηκαν πάρα πολύ, και αφού εισήλθαν στην οικία είδαν το παιδίον μαζί με τη Μαρία, τη μητέρα του, και πέφτοντας κάτω το προσκύνησαν, και αφού άνοιξαν», λέγει, «τους θησαυρούς τους, του πρόσφεραν δώρα, χρυσό και λιβάνι και σμύρνα». Διότι αυτός που γεννήθηκε ήταν τριπλός κατά την αξία: αληθινά Θεός και βασιλεύς και άνθρωπος· διπλός κατά τη φύση, Θεός και άνθρωπος, και ένας της Τριάδος και ομοφυής Θεός. Γι' αυτό και οι μάγοι του προσφέρουν τρία δώρα, τον χρυσό ως σε βασιλέα, και λιβάνι ως σε Θεό, και σμύρνα επειδή επρόκειτο να πεθάνει κατά σάρκα. «Σμύρνα και στακτή και κασσία» προείπε για αυτόν και ο θείος Δαβίδ, τη σμύρνα δηλαδή που προσέφερε ο Νικόδημος μαζί με τον Ιωσήφ, μαζί με αλόη ωσεί εκατό λίτρες, για την κηδεία του Δεσπότου. «Και αφού έλαβαν θεία αποκάλυψη», λέγει, «να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη, αναχώρησαν για τη χώρα τους από άλλη οδό». Και αυτοί μεν αναχώρησαν από άλλη οδό, ο δε Ηρώδης παραδόθηκε στα βάθη της λήθης μέχρι τη συμπλήρωση δύο ετών. Γι' αυτό και, όταν το θυμήθηκε, πρόσταξε να αναιρεθούν τα βρέφη «από ηλικίας δύο ετών και κάτω». «

Αλλά και τους θεόφρονες μάγους ζηλεύω, και τις θεοφιλείς πορείες τους θαυμάζω, τις οποίες ακολουθώντας οι πιστότατοι έφτασαν στη θεογόνο Βηθλεέμ χωρίς να τρομάξουν από τον θυμό του Ηρώδη ούτε να φοβηθούν την παιδοκτόνο μάχαιρα, έχοντας αποκτήσει αστέρα ως λαμπαδηφόρο και βρίσκοντας υψηλό και ουράνιο οδηγό για την υψηλή τους πορεία· και με αυτούς θέλω να γίνω συνοδοιπόρος και επιθυμώ να προσφέρω δώρα στον Τεχθέντα, και αν δεν επιθυμεί να του προσφέρουν χρυσό και σμύρνα και λιβάνι οι σημερινοί δωροφόροι του, καθώς ο ίδιος αναγνωρίζεται ως ποιητής των όλων και μάλλον χορηγεί σε εμάς τους στερημένους αυτά που μας λείπουν, και αντί για χρυσό ποθεί τη λαμπρότητα της πίστεως, αντί για σμύρνα θέλει την αφθαρσία και της ψυχής και του σώματος, καθώς βέβαια και του δόγματος και του κηρύγματος και του ορθόδοξου φρονήματος γύρω από την πίστη, και αντί για λιβάνι επιθυμεί να λαμβάνει από εμάς την ευωδία των πράξεών μας, όχι για να πλουτίσει σε κάτι δεχόμενος αυτά, αλλά για να κάνει εμάς πλουσιότερους μέσω αυτών. Διότι τι υπάρχει από τα υψηλά και ουράνια αγαθά και τα λαμπρά κατορθώματα, του οποίου ο Θεός δεν είναι θησαυρός και πηγή και αμέτρητο πέλαγος, και όχι μόνο αυτά, αλλά και πλουσιόδωρος δωρητής σε εμάς που έχουμε ανάγκη από όλα;

Για να μην μακρηγορώ με τέτοιες λεπτομέρειες, ω πανάγαθη δέσποινα, όλοι χειροκρότησαν και χάρηκαν με πάρα πολύ μεγάλη χαρά, λέγοντας τα εξής: θα σε ευλογήσω, Κύριε, διότι με ελέησες και έγινες η σωτηρία μου· γι' αυτό θα έχω εμπιστοσύνη στη θεόσδοτη βασιλεία μου. Όλα αυτά είναι πλήρη αίνεσης και εξύμνησης, Ειρήνη, φίλη του Χριστού, γλυκιά και ως πράγμα και ως όνομα. Αυτά δεν θα διαδοθούν μόνο στην επικράτεια της βασιλείας σου, αλλά και μέχρι τα πέρατα της οικουμένης, και θα τα ακούσουν οι αλλοεθνείς και θα θαυμάσουν και θα καταπλαγούν από την επιτυχία των σοφών σου ενεργειών· διότι, λέει, την αρετή των ανδρών την σέβονται ακόμη και οι εχθροί, όπως αναφέρει ο διαπρύσιος των θεολόγων. Έτσι διαφυλάσσεται αρραγές το βασίλειό σου, έτσι υποχωρεί και σε υπακούει μετά χαράς ο λαός· με αυτόν τον τρόπο υπηρετείς το θείο, με αυτόν τον τρόπο ευφραίνεις τους εκλεκτούς αγγέλους του Θεού, αλλά και όσους πολιτεύονται όσια και δίκαια, θεονόμαστη Ειρήνη. Σε αυτά διαλάμπει η ευσέβειά σου, εξαιτίας αυτών κάθε στόμα και κάθε γλώσσα ανοίγει για να σε αινέσει· αυτή είναι αληθινά η δόξα της Εκκλησίας, αυτή είναι η σφραγίδα της πατρικής και θεόπνευστης ορθοδοξίας των Χριστιανών που διαφυλάχθηκε από εσένα, υπερασπίστρια του Θεού και υπέρμαχε της αλήθειας, τόσο μεγάλες είναι οι πρόοδοι των αρετών σου.

Γι' αυτό και συ ίσως βλέπεις τη σελήνη πάνω από το σπίτι σου, κι εγώ νομίζω ότι αυτή βρίσκεται ψηλότερα μόνο από το δικό μου σπίτι. Και απλώς όλοι, νομίζει ο καθένας ότι η σελήνη ή κάποιο άλλο άστρο στέκεται μόνο πάνω από αυτόν. Και εκείνος λοιπόν ο αστέρας δεν θα μπορούσε να δείξει τον Χριστό, εάν δεν κατέβαινε χαμηλά, και σχεδόν δεν στεκόταν πάνω από το κεφάλι του παιδιού. «Βλέποντας δε τον αστέρα, χάρηκαν με πάρα πολύ μεγάλη χαρά». Επειδή δεν πλανήθηκαν, αλλά βρήκαν το ζητούμενο, χάρηκαν. «Και ερχόμενοι στο σπίτι, είδαν το παιδί μαζί με τη Μαρία τη μητέρα του». Αμέσως μόλις γεννήθηκε, η Παρθένος ξάπλωσε το παιδί στη φάτνη, γιατί τότε δεν έβρισκαν σπίτι· μετά από αυτά όμως είναι φυσικό να βρήκαν σπίτι, όπου και τους βρήκαν οι Μάγοι. Διότι ανέβηκαν στη Βηθλεέμ, για να απογραφούν εκεί, καθώς λέει και ο Λουκάς. Και επειδή συνέρρεε πολύ πλήθος λόγω της απογραφής, δεν είχαν προσωρινά σπίτι, αλλά γεννήθηκε στο σπήλαιο· έπειτα βρέθηκε το σπίτι, όπου ο Κύριος φανερώθηκε στους Μάγους. «Και πέφτοντας τον προσκύνησαν». Δες έλλαμψη ψυχής. Έβλεπαν φτωχό, και τον προσκυνούσαν.