Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 2:11

Γι' αυτό ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει σημείο: Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει Υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ. Το μεγάλο σημείο, το οποίο ο ίδιος ο Κύριος παρείχε αντί για όλα τα άλλα, ήταν άραγε τούτο: να συλλάβει μια νεαρή γυναίκα [όχι] από άνδρα και να γεννήσει υιό, σαν έναν από τους συνηθισμένους ανθρώπους; Ο Ζακχαίος είπε: Το σημείο ήταν αυτό: ότι πριν μάθει το παιδί να φωνάζει πατέρα ή μητέρα, έλαβε τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας. Ο Αθανάσιος: Ποιο παιδί, πριν μάθει να φωνάζει πατέρα ή μητέρα, απέρριψε τα πονηρά για να επιλέξει το αγαθό, και έλαβε τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας, παρά μόνο ο Χριστός; Διότι, ενώ Αυτός βρισκόταν στη φάτνη, ήλθαν οι μάγοι που είχαν αποσταλεί από τον Ηρώδη, για να Τον αναζητήσουν και να του το αναγγείλουν. Και δεν έπραξαν αυτό που ζήτησε ο Ηρώδης, αλλά αφού Τον προσκύνησαν, Του προσέφεραν χρυσό, λιβάνι και σμύρνα, ώστε να εκπληρωθεί το ρηθέν: πριν μάθει το παιδί να φωνάζει πατέρα ή μητέρα, θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας. Ο Ζακχαίος είπε: Ήταν δηλαδή Δαμασκηνοί οι μάγοι; Ο Αθανάσιος: Στην Αγία Γραφή, εκείνοι που έχουν τα ίδια φρονήματα με τους Αιγυπτίους, καλούνται Αιγύπτιοι· και εκείνοι που έχουν τα ίδια φρονήματα με τους Χαναναίους, καλούνται Χαναναίοι· και εκείνοι που έχουν τα ίδια φρονήματα με τους Αμορραίους, καλούνται Αμορραίοι. Μάλιστα, ο προφήτης βοά εναντίον του έθνους σας: «Ο πατέρας σας είναι Αμορραίος και η γη σας Χετταία».

Γι' αυτόν τον λόγο, αφού βρήκαν το Παιδίον, το προσκύνησαν προσφέροντας δώρα. Οι Μάγοι, το αποξενωμένο από τον Θεό και ξένο προς τις διαθήκες έθνος, αξιώθηκαν πρώτοι την προσκύνηση, διότι οι μαρτυρίες που προέρχονται από τους εχθρούς είναι πιο αξιόπιστες. Διότι, εάν οι Ιουδαίοι είχαν προσκυνήσει πρώτοι, θα εθεωρείτο ότι προβάλλουν με καύχηση τη δική τους συγγένεια· τώρα όμως, εκείνοι που δεν έχουν καμία απολύτως συγγενική σχέση, τον προσκυνούν ως Θεό, προκειμένου να κατακριθούν οι οικείοι, επειδή σταύρωσαν αυτόν τον οποίο οι αλλόφυλοι προσκύνησαν.

Ματθ. 2, 7-11 Άραγε οι μάγοι κατέφθασαν ταυτόχρονα με τη γέννηση του Χριστού και τον αντίκρισαν στα σπάργανα, ή να κάθεται μέσα σε οικία μαζί με τη μητέρα του; Θεωρώ πως το αληθέστερο είναι στα σπάργανα. Γι' αυτό, όπως προείπαμε, ο αστέρας εμφανίστηκε πριν από τη γέννηση του Κυρίου. Από αυτό, λοιπόν, καθίσταται φανερό ότι προηγήθηκε και της άφιξης των μάγων.

Αφού, λοιπόν, ανέφεραν τον χρόνο εμφάνισης του νεοφανέντος αστέρα, αναχώρησαν, έχοντας λάβει θεία αποκάλυψη να μην επιστρέψουν σε αυτόν. Σε αυτούς εμφανίστηκε και πάλι ο συνοδοιπόρος αστέρας, και αφού ήλθε εκεί όπου βρισκόταν το παιδίον, στάθηκε, φωνάζοντάς τους με αυτή του τη στάση: Αυτός, λέει, είναι ο βασιλιάς, του οποίου εγώ προπορευόμουν για εσάς σαν λάβαρο. Αυτός με απέστειλε σε εσάς, ανάβοντάς μου τη δάδα της καθοδήγησης.

Πρόσεξε, άθλιε, εκείνους τους Μάγους που ήρθαν από μακριά για να προσκυνήσουν με φόβο τον Βασιλιά που γεννήθηκε. Δεν βρήκαν βασιλιά ξαπλωμένο σε πορφύρα, ούτε πάλι διάδημα να λάμπει στο κεφάλι του, αλλά αντίκρισαν σε μια ευτελή φάτνη ένα βρέφος κατακείμενο, και αμέσως, ανοίγοντας τους θησαυρούς τους, πρόσφεραν τα δώρα με χαρά καρδιάς. Δες την υπερβολή της πίστεως των Μάγων: σε φάτνη ευτελή βρήκαν τον επουράνιο και άγιο Βασιλιά, ο οποίος γεννήθηκε εν σαρκί για τη σωτηρία όλης της οικουμένης. Σε φάτνη τον βρήκαν, και δεν αμφισβήτησαν. Διότι, τι είναι πιο οικτρό από μια ασήμαντη φάτνη;

Και τούτο διήρκεσε μέχρι τον Χριστό, και για τον λόγο αυτό και ο Ίδιος καταδέχθηκε να περιτμηθεί και έγινε άνθρωπος αληθινά, ερχόμενος άνωθεν από τον Πατέρα ως Θεός Λόγος και χωρίς να αποβάλει τη θεότητα, αλλά λαμβάνοντας σάρκα αληθινά. Έχοντας δε τέλεια ενανθρώπηση περιτέμνεται, οικονομώντας τα πάντα αληθινά, ώστε και οι Ιουδαίοι, όπως προείπα, να καταστούν αναπολόγητοι, και οι Μανιχαίοι και άλλοι να ελεγχθούν, και ώστε με την περιτομή του να καταλύσει ευλόγως την περιτομή και να υποδείξει άλλη ανώτερη, όχι ωσάν να μην είχε και να την καθιερώνει για τον εαυτό του, αλλά, αν και την είχε, να δείξει ότι δεν υπάρχει πλέον ανάγκη γι' αυτήν, αλλά για την ανώτερη. 29. Και το ότι αμέσως μόλις γεννήθηκε ήταν Θεός και όχι ψιλός άνθρωπος, οι μάγοι θα το δείξουν σαφώς. Διότι μετά από διάστημα δύο ετών, όπως υπέδειξαν στον Ηρώδη τον χρόνο εμφάνισης του αστέρα «από δύο ετών και κάτω», αφού ήλθαν στην Ιερουσαλήμ οι ίδιοι οι μάγοι και ρώτησαν και έμαθαν ότι στη Βηθλεέμ γεννάται ο Χριστός, αναχώρησαν πάλι, με τον αστέρα να τους οδηγεί, και ήλθαν από τα Ιεροσόλυμα στη Βηθλεέμ. Και εισερχόμενοι, τον βρήκαν μαζί με τη μητέρα του, τη Μαρία, και πέφτοντας στη γη τον προσκύνησαν και του προσέφεραν τα δώρα. Εάν, λοιπόν, αμέσως προσκυνείται, ο γεννηθείς δεν είναι ψιλός άνθρωπος, αλλά Θεός, και δεν γίνεται Χριστός μετά από τριάντα έτη ούτε μετά το βάπτισμα, αλλά αμέσως γεννήθηκε Χριστός από την παρθένο, Θεός και άνθρωπος.

Διότι δεν βρήκαν τη Μαρία στο σπήλαιο, όπου εγέννησε· αλλά, όπως αναφέρει το Ευαγγέλιο, ο αστέρας, λέγει, τους οδηγούσε μέχρι τον τόπο όπου βρισκόταν το παιδίον. Και αφού εισήλθαν στην οικία, βρήκαν το βρέφος μαζί με τη Μαρία, όχι πλέον σε φάτνη, ούτε πλέον σε σπήλαιο, αλλά σε οικία· ώστε να γίνει γνωστή η ακρίβεια της αλήθειας και το χρονικό διάστημα των δύο ετών, δηλαδή από τότε που γεννήθηκε μέχρι τη στιγμή που έφθασαν οι μάγοι. Και εκείνη τη νύκτα, δύο έτη μετά τη γέννηση, εμφανίστηκε ο άγγελος και του είπε να παραλάβει τη μητέρα και το παιδίον και να μεταβούν στη γη της Αιγύπτου. Γι' αυτό ο Ιωσήφ δεν επιστρέφει πλέον στη Ναζαρέτ, αλλά αναχωρεί κρυφά μαζί με το παιδίον και τη μητέρα του στην Αίγυπτο και παραμένει εκεί άλλα δύο έτη· και έτσι πάλι, [κατόπιν υποδείξεως] του αγγέλου μετά τον θάνατο του Ηρώδη, επιστρέφει στην Ιουδαία. 10. Διότι κατά το τριακοστό τρίτο έτος της βασιλείας του Ηρώδη γεννάται ο Κύριος, κατά το τριακοστό πέμπτο ήλθαν οι μάγοι, το τριακοστό έβδομο έτος πεθαίνει ο Ηρώδης και τον διαδέχεται στο βασίλειο ο Αρχέλαος ο υιός του, ο οποίος βασίλευσε για εννέα έτη, όπως ήδη έχω αναφέρει σε άλλα σημεία. Αναχώρησε, λοιπόν, όταν άκουσε για τον Αρχέλαο, και αφού ήλθε κατοίκησε στη Ναζαρέτ και από εκεί πάλι κάθε έτος ανέβαινε στην Ιερουσαλήμ. Βλέπεις πόση ακρίβεια υπάρχει στα θεία Ευαγγέλια περί κάθε ζητήματος.

Διότι, αφού αναλογίστηκε το γεγονός και απόρησε για το ότι πολλοί βασιλείς γεννήθηκαν στην Ιερουσαλήμ, πρώτος ο Σαούλ από τη φυλή Βενιαμίν, δεύτερος ο Δαβίδ από τη φυλή Ιούδα και γιος αυτού ο Σολομών, και γιος του Σολομώντα ο Ροβοάμ και οι γιοι αυτού κατά διαδοχή, και ποτέ, για κανέναν από αυτούς που γεννήθηκαν, δεν φάνηκε αστέρας, ούτε συνέβη έλευση μάγων με σκοπό να έλθουν και να προσκυνήσουν τον γεννηθέντα βασιλιά, παρά μόνο τότε, —επομένως, έχοντας σκεφτεί αυτό, κατηύθυνε τη διάνοιά του προς τη γνώση της αλήθειας, κατανοώντας ότι το σημείο αυτό δεν προέρχεται από άνθρωπο, αλλά μόνο από τον Κύριο. Γι' αυτό δεν ρωτούσε πλέον για επίγειο βασιλιά ή άνθρωπο, αλλά για τον Χριστό, λέγοντας στους γραμματείς και τους ιερείς: «πού γεννιέται ο Χριστός;» Και άκουσε από αυτούς: «Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας»· και ρωτώντας αυτούς μεν έμαθε τον τόπο, από τους μάγους δε τον χρόνο. Διότι και οι ίδιοι οι μάγοι, μετά από διετία, την ίδια ακριβώς ημέρα των Επιφανείων έφτασαν στη Βηθλεέμ και προσέφεραν τα δώρα, τη σμύρνα, τον χρυσό και τον λίβανο. Επειδή ακριβώς εκείνη την ημέρα των Επιφανείων έγιναν οι αρχές πολλών σημείων της θείας επιφάνειας.

Μήπως το ότι βαστάχθηκε στην αγκαλιά της Μαρίας; Τα αγγίγματα της πόρνης; Οι τρίχες της γυναίκας που άγγιξαν τα πόδια του; Ή τα δάκρυα; Ή η τοποθέτησή του στο μνήμα; Διότι το σάβανο που τύλιξε το σώμα του δεν υπερίσχυσε εκείνης της αμιγούς και μέγιστης δύναμής του. Επειδή και ο Ιωάννης, ενώ βρισκόταν ακόμη στην κοιλιά, σκίρτησε χαίροντας για την έλευση του Δεσπότη του προς αυτόν μέσω της εγκυμοσύνης της αγίας Παρθένου. Και όταν γεννήθηκε και βρισκόταν στη φάτνη, δεν διέλαθε της προσοχής των αγγελικών χορών. Αντιθέτως, στρατιές αγγέλων αποστέλλονταν για να δορυφορήσουν την έλευση του Βασιλιά των αιώνων, νικητήριοι ύμνοι ψάλλονταν, και ειρήνη κηρυσσόταν στους ποιμένες. Αλλά τι αμαύρωσε τη δύναμή του; Διότι, ενώ ήταν ακόμη βρέφος και τον βαστούσαν στην αγκαλιά, εμφανίστηκε το σημείο του αστέρα από την ανατολή, η παρουσία των μάγων, η προσκύνηση και η προσφορά δώρων, η αναζήτηση των γραμματέων από τον βασιλιά, η απάντηση και η ομολογία γι' αυτόν. Και όλα τα άλλα, όσα περιέχει η συνέχεια της διήγησης, τι πλήγμα επέφεραν στη θεότητά του; Ποια συγκάλυψη προκάλεσε, όπως συμβαίνει σε εμάς, η πρόσληψη της σάρκας; Επιτιμά την τρικυμία, τους ανέμους και τη θάλασσα, και η δύναμη της θεότητάς του δεν εμποδίζεται από τη σάρκα, αλλά επιτελεί αυτά που είναι σύμφωνα με τη φύση της θεότητας. Αλλά, μολονότι η σάρκα έχει όγκο και βάρος, δεν περιορίζεται από το βάρος. Διότι περπατά πάνω στα ύδατα σαν να βρίσκεται σε ξηρά, ως άτρεπτος Θεός, ο οποίος βέβαια υπάρχει εν σαρκί, αλλά δεν αλλοιώνεται από τη σάρκα.

Στους δε γιους της Χεττούρας τα δώρα ήταν χρηματική περιουσία, χρυσός, άργυρος και ιματισμός, καθώς και όσα ο Αβραάμ εν μυστηρίω έκλεισε μέσα στους σάκους, «λίβανο και σμύρνα και χρυσό», από αυτά που ανήκαν στους βασιλείς των Σοδόμων και της Γομόρρας, τα οποία 〈είχαν λαφυραγωγηθεί από〉 τους ανθρώπους του Χοδολλογόμορ [και του Βαρσά και των λοιπών], οι οποίοι συνέλαβαν τους αιχμαλώτους από τα Σόδομα, τα Γόμορρα και τις άλλες περιοχές, λαφυραγώγησαν τους ίππους, αιχμαλώτισαν το πλήθος των ανθρώπων και άρπαξαν τις περιουσίες του καθενός, καθώς και το πλήθος των χρημάτων και των λοιπών αγαθών· τα οποία ο ίδιος ανέκτησε τότε «από την κατακοπή των βασιλέων», χωρίς να τολμήσει να επιστρέψει όσα είχαν ήδη αφιερωθεί στον Κύριο Θεό, αλλά δίνοντάς τα ως δώρα, μαζί με τα άλλα, στους γιους του από τη Χεττούρα, όπως βρίσκουμε στις παραδόσεις των Εβραίων. 8.

Κατά δε την παρουσία του Χριστού, από τα ίδια εκείνα τέκνα του Αβραάμ που γεννήθηκαν από τη Χεττούρα, τα οποία εκδιώχθηκαν από τον Αβραάμ και αναχώρησαν και κατοίκησαν στα αραβικά μέρη της χώρας της Μαγωδίας, προσφέρθηκαν στον Χριστό στη Βηθλεέμ τα ίδια δώρα μέσω των μάγων. Αυτοί προέρχονταν από τη γενεαλογική διαδοχή εκείνων των απογόνων και πρόσφεραν δόματα και δώρα προκειμένου να συμμετάσχουν στην ίδια ελπίδα, όταν ήλθαν έχοντας δει τον αστέρα. Τη σαφή παράσταση αυτών των δώρων την παρουσιάζει ο προφήτης λέγοντας ότι: «προτού μάθει το παιδί να καλεί πατέρα ή μητέρα, θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας ενώπιον του βασιλιά των Ασσυρίων». Διότι αυτά κατά τους χρόνους του Αβραάμ, όπως προείπα, είχαν παρθεί από τη Δαμασκό και από τη Σαμάρεια από τους βασιλείς που επιτέθηκαν. Πότε λοιπόν τα έλαβε αυτά «προτού μάθει να καλεί πατέρα ή μητέρα», παρά μόνο όταν ήλθαν οι μάγοι και «άνοιξαν τα δισάκιά τους» (ή τους θησαυρούς, όπως αναφέρουν ορισμένα αντίγραφα) και «πρόσφεραν σμύρνα και λίβανο και χρυσό»; Και βλέπεις πώς διατυπώνονται οι φράσεις και οι αλληλουχίες της αλήθειας;

Εκείνοι δε του είπαν: «Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας· διότι έτσι έχει γραφεί διά του προφήτου: “Και εσύ Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, διόλου δεν είσαι η πιο ασήμαντη μεταξύ των ηγεμόνων του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου, τον Ισραήλ”. Τότε ο Ηρώδης, αφού κάλεσε κρυφά τους μάγους, εξακρίβωσε από αυτούς τον χρόνο της εμφάνισης του αστέρα. Και στέλνοντάς τους στη Βηθλεέμ, είπε: “Πηγαίνετε και εξετάστε με ακρίβεια τα σχετικά με το παιδίον· όταν δε το βρείτε, αναγγείλετέ το σε εμένα, ώστε να έλθω και εγώ να το προσκυνήσω”. Εκείνοι δε, αφού άκουσαν τον βασιλιά, αναχώρησαν· και ιδού, ο αστέρας τον οποίο είχαν δει στην ανατολή, προπορευόταν αυτών, έως ότου ήλθε και στάθηκε επάνω από τον τόπο όπου βρισκόταν το παιδίον. Βλέποντας δε τον αστέρα, χάρηκαν με πάρα πολύ μεγάλη χαρά. Και αφού εισήλθαν στην οικία, είδαν το παιδίον μαζί με τη Μαρία τη μητέρα του, και πέφτοντας το προσκύνησαν. Και αφού άνοιξαν τους θησαυρούς τους, του πρόσφεραν δώρα, χρυσό και λιβάνι και σμύρνα. Και αφού έλαβαν θεία καθοδήγηση στο όνειρό τους να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη, αναχώρησαν για τη χώρα τους από άλλη οδό.» Όλα δε αυτά τα εξέθεσα προς παρουσίαση των όσων συνέβησαν κατά τη γέννηση του Σωτήρος μας στη Βηθλεέμ, καθώς παρέχουν σαφή τεκμήρια ότι αυτός είναι εκείνος ο οποίος υποδηλώνεται από την προφητεία.

Για αυτά δίνει μαρτυρία ο ευαγγελιστής Ματθαίος, λέγοντας: «Όταν γεννήθηκε ο Ιησούς στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, στις ημέρες του βασιλιά Ηρώδη, ιδού, έφτασαν στα Ιεροσόλυμα μάγοι από την ανατολή, λέγοντας: πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων; Διότι είδαμε το άστρο του στην ανατολή και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε». Τότε, αφού παραπέμφθηκαν στη Βηθλεέμ, «αναχώρησαν, και ιδού» πάλι το ίδιο «άστρο, το οποίο είδαν στην ανατολή, προπορευόταν από αυτούς, έως ότου ήρθε και στάθηκε πάνω από τον τόπο όπου ήταν το παιδί. Όταν είδαν το άστρο, χάρηκαν με πάρα πολύ μεγάλη χαρά, και μπαίνοντας στην οικία είδαν το παιδί μαζί με τη Μαρία τη μητέρα του, και πέφτοντας κάτω τον προσκύνησαν».

Γ΄. Το ότι δε ο χρόνος δεν ήταν ο ίδιος και στους δύο ευαγγελιστές, μπορεί κανείς να το συμπεράνει και με άλλον τρόπο. Ο Λουκάς αναφέρει ότι αυτοί δεν μπόρεσαν να βρουν κατάλυμα στη Βηθλεέμ· γι' αυτό, αφού γέννησε, ανέκλινε το παιδίον σε φάτνη, επειδή δεν υπήρχε τόπος στο κατάλυμα, καθώς, όπως ήταν φυσικό, εξαιτίας της απογραφής όλοι όσοι κατάγονταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ συνέρρεαν από παντού στην εν λόγω πόλη, και λόγω του πλήθους των φιλοξενουμένων εκεί δεν έβρισκαν κατάλυμα. Ο δε Ματθαίος λέει: «Αφού οι Μάγοι άκουσαν τον βασιλιά Ηρώδη, πορεύθηκαν στη Βηθλεέμ· και ιδού, το άστρο που είδαν στην Ανατολή προπορευόταν από αυτούς, μέχρι εκεί όπου βρισκόταν το παιδίον με τη Μαρία τη μητέρα του· και πέφτοντας το προσκύνησαν». Αλλά αυτοί δεν βρίσκουν το παιδίον να κείτεται σε φάτνη παρομοίως με τους ποιμένες, αλλά το βλέπουν μέσα σε οικία μαζί με τη μητέρα του· αν και ο Λουκάς ανέφερε ότι δεν υπήρχε τόπος για αυτούς στο κατάλυμα· πώς λοιπόν ο Ματθαίος ορίζει οικία γι' αυτούς;

Αλλ' επειδή ο Λουκάς εξιστορεί τον καιρό της γεννήσεως, ο οποίος ήταν η εποχή της απογραφής, κατά την οποία όλοι όσοι ανήκαν στο ίδιο γένος συνέρρεαν μαζικά στην πόλη του Δαβίδ, ενώ ο Ματθαίος εξιστορεί τα γεγονότα μετά την πάροδο δύο ετών (διότι τόσος ήταν ο χρόνος που εξακρίβωσε ο Ηρώδης από τους Μάγους)· επομένως, εφόσον υπήρχε πλέον άνεση χώρου στη Βηθλεέμ, σύμφωνα με τον Ματθαίο είχαν στη διάθεσή τους κατάλυμα· γι' αυτό, όταν οι Μάγοι εισήλθαν στην οικία, είδαν το παιδίον μαζί με τη Μαρία, τη μητέρα του, και πέφτοντας το προσκύνησαν. Και αυτή μεν είναι η λύση του ζητήματος.

ΙΖ΄. Τώρα όμως, αποδέξου την κύηση και σκίρτησε από χαρά· αν όχι όπως ο Ιωάννης μέσα από την κοιλιά, τουλάχιστον όπως ο Δαβίδ κατά την ανάπαυση της κιβωτού. Και δείξε σεβασμό στην απογραφή, χάρη στην οποία εγγράφηκες στους ουρανούς· και ευλαβήσου τη γέννηση, διά της οποίας λύθηκες από τα δεσμά της γεννήσεως· και τίμησε τη μικρή Βηθλεέμ, η οποία σε επανέφερε στον παράδεισο· και προσκύνησε τη φάτνη, χάρη στην οποία, ενώ ήσουν άλογος, τράφηκες από τον Λόγο. Αναγνώρισε, σαν το βόδι, αυτόν που σε απέκτησε, όπως σε προστάζει ο Ησαΐας, και, σαν το υποζύγιο, τη φάτνη του κυρίου του· είτε είσαι κάποιος από τους καθαρούς, και υπό τον νόμο, και από αυτούς που αναμασούν τον λόγο, και είναι κατάλληλοι για θυσία· είτε από τους μέχρι πρότινος ακάθαρτους, και ακατάλληλους για βρώση και για θυσία, και από τη μερίδα των εθνικών. Τρέξε μαζί με τον αστέρα, και πρόσφερε δώρα μαζί με τους Μάγους, χρυσό, και λιβάνι, και σμύρνα, ως σε βασιλιά, και ως σε Θεό, και ως σε νεκρό για χάρη σου. Δόξασε μαζί με τους ποιμένες, ύμνησε μαζί με τους αγγέλους, χόρεψε μαζί με τους αρχαγγέλους.

Μʹ. Εάν, λοιπόν, πείθεστε κάπως σε εμένα, δούλοι του Χριστού, και αδελφοί, και συγκληρονόμοι, όσο υπάρχει καιρός, ας επισκεφθούμε τον Χριστό, ας υπηρετήσουμε τον Χριστό, ας θρέψουμε τον Χριστό, ας ντύσουμε τον Χριστό, ας φιλοξενήσουμε τον Χριστό, ας τιμήσουμε τον Χριστό· όχι μόνο με τραπέζι, όπως μερικοί· ούτε με μύρα, όπως η Μαρία· ούτε μόνο με τάφο, όπως ο Ιωσήφ ο Αριμαθαίος· ούτε με τα αναγκαία της ταφής, όπως ο Νικόδημος, ο κατά το ήμισυ φιλόχριστος· ούτε με χρυσό και λιβάνι και σμύρνα, όπως οι μάγοι πριν από τους προαναφερθέντες. Αλλά επειδή ο Δεσπότης των πάντων θέλει έλεος και όχι θυσία, και η ευσπλαχνία υπερτερεί από μυριάδες παχιά αρνιά, αυτήν ας του προσφέρουμε μέσω όσων έχουν ανάγκη και είναι σήμερα ριγμένοι κατάχαμα, ώστε, όταν αναχωρήσουμε από τη ζωή αυτή, να μας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές, εν αυτώ τω Χριστώ τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Ήταν θνητός, αλλά Θεός. Γένος του Δαβίδ, αλλά Πλάστης του Αδάμ. Σαρκοφόρος μεν, αλλά και ασώματος. Προήλθε από μητέρα, αλλά παρθενική· περιγραπτός, αλλά άπειρος. Και φάτνη μεν τον δέχθηκε, αλλά ο αστέρας καθοδηγούσε τους Μάγους, οι οποίοι προσήλθαν φέροντας δώρα και έκαμψαν τα γόνατα.

Ας αισθανθούμε ιερό δέος για το μυστήριο· ας σεβαστούμε τη θεία οικονομία, και ας συνεισφέρουμε κι εμείς κάτι στην παρούσα εορτή. Τώρα οι άγγελοι χαίρονται, τώρα οι ποιμένες περιλούζονται από φως, τώρα το άστρο από την Ανατολή τρέχει προς το μέγιστο και απρόσιτο φως· τώρα οι μάγοι προσπίπτουν, και προσφέρουν δώρα, και αναγνωρίζουν τον Βασιλέα των πάντων, και ορθά συμπεραίνουν την παρουσία του επουράνιου από το άστρο· τώρα δε ο Ηρώδης μαίνεται, και παιδοκτονεί, και εξαιτίας του ελευθερωτή αναιρεί εκείνους που όφειλαν να τύχουν της ελευθερίας. Αλλά εμείς ας συμπεριληφθούμε μεταξύ εκείνων που Τον προσκυνούν, και ας προσφέρουμε σε Αυτόν που για χάρη μας πτώχευσε λαμβάνοντας μέχρι και ανθρώπινο σώμα, όχι λιβάνι, ούτε χρυσό, ούτε σμύρνα· το πρώτο ως σε Θεό, το δεύτερο ως σε βασιλέα, και την τρίτη ως σε Εκείνον που γεύθηκε για εμάς τον θάνατο· αλλά δώρα μυστικά και ανώτερα από τα ορατά· δηλαδή το να μην πάρουμε τίποτα για τον εαυτό μας, ούτε να επιτρέψουμε στον πλούτο να επικρατήσει κατά της πενίας, ούτε να αδικήσουμε το πλάσμα μέσω του ίδιου του πλάσματος.

Και αυτά μεν τα προανήγγειλε με σαφήνεια ο Ησαΐας· ενώ οι ίδιοι οι μάγοι προσκυνούσαν προσφέροντας χρυσό και λιβάνι και σμύρνα σε Εκείνον που, δια του θανάτου, του οποίου σύμβολο αποτελούσε η σμύρνα, μας χάρισε την ένθεη ζωή, της οποίας εικόνα ήταν το λιβάνι, και τη θεία λαμπρότητα και βασιλεία, την οποία απεικόνιζε ο χρυσός που προσφέρθηκε στον χορηγό της αιώνιας δόξας. Για χάρη Αυτού που γεννήθηκε σήμερα, και οι ποιμένες στήνουν κοινό χορό με τους αγγέλους, και ψάλλουν την ίδια ωδή και ανακρούουν κοινό μέλος, όχι επειδή οι άγγελοι πήραν στα χέρια τους ποιμενικούς αυλούς, αλλά επειδή οι ποιμένες περιλάμπονταν από αγγελικό φως και βρέθηκαν εν μέσω της ουράνιας στρατιάς και διδάσκονταν τον ουράνιο ύμνο από τους αγγέλους, ή μάλλον τον ίδιο, που είναι συνάμα ουράνιος και επίγειος. Διότι, λένε, «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης». Επειδή τώρα έχει τη γη ως θρόνο Αυτός που κατοικεί στα ύψιστα και δεσπόζει στα ουράνια ύψη, και δοξάζεται σε αυτήν εξίσου, όπως και εκεί, τόσο από τους αγίους όσο και από τους αγγέλους Του.

Και ιδού, το άστρο, το οποίο είδαν στην ανατολή, προπορευόταν αυτών, έως ότου ήλθε και στάθηκε επάνω από το σημείο όπου βρισκόταν το παιδί· και αφού το προσκύνησαν, του προσέφεραν δώρα, χρυσό και λιβάνι και σμύρνα. Και αφού έλαβαν θεία αποκάλυψη να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη, αναχώρησαν για τη χώρα τους ακολουθώντας άλλη οδό. Τον δε γεννηθέντα Χριστό, τον Θεό μας, ας υμνούμε και ας δοξάζουμε, μαζί με τον Πατέρα Του και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, εις τους αιώνας. Αμήν.

Αυτοί λοιπόν οι μάγοι, καταγόμενοι από το γένος του προφήτη Βαλαάμ, ακολουθώντας τα βιβλία και τις προφητείες του, και έχοντας κατανοήσει ότι, όταν θα ανατείλει άστρο, τότε θα εγερθεί και ο άνθρωπος, δηλαδή ο Βασιλεύς των Ιουδαίων, ο οποίος όχι μόνο θα συντρίψει τους αρχηγούς του Μωάβ, αλλά και θα καταθρυμματίσει και θα λικμήσει όλες τις βασιλείες του διαβόλου σύμφωνα με τον Δανιήλ, παρατηρούσαν τον καιρό· και βλέποντας το άστρο να ανατέλλει, ξένο και παράδοξο σε σχέση με τα υπόλοιπα, κατάλαβαν ότι αυτό ήταν το προφητευμένο από παλιά, και αφού το ακολούθησαν και βρήκαν τον τεχθέντα, χάρηκαν, διαπιστώνοντας την εκπλήρωση όσων είχαν προφητευθεί. Εσύ δε, ακροατή, να κατανοήσεις ότι οι μάγοι αποτελούν τύπους των εθνών που επέστρεψαν από την ασέβεια της πλάνης, τα οποία δεν οδηγούνταν από το τέλειο φως, αλλά από ένα απαύγασμα φωτός μέσω του Ιωάννη, ως άλλου αστέρα, οδηγούμενα προς τον τεχθέντα εν σαρκί Χριστό. Διότι, πρόσεξέ μου και το άστρο, που έφτασε μέχρι το παιδίο και σταμάτησε την πορεία του. Επειδή και ο Ιωάννης, δίκην αστέρος, αφού εξέπεμψε φως με το κήρυγμά του και υπέδειξε τον Χριστό λέγοντας: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου», σταμάτησε την πορεία του· διότι είπε: «Εκείνος πρέπει να αυξάνεται, εγώ δε να ελαττώνομαι». Και ερχόμενοι οι μάγοι, λέει, βρήκαν το παιδίον και τη μητέρα· και αφού έπεσαν στο έδαφος, τον προσκύνησαν.

Διότι πρέπει εκείνοι που προσέρχονται στον Χριστό από τον εθνικό βίο, πρώτα να πέσουν από το ύψος της ασέβειας, και έτσι, σαν να εγείρονται από τη γη, να ομολογήσουν την κατά σάρκα γέννηση του Χριστού, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο βαθμιαία να ανατείνουν τον νου τους προς την ουράνια θεότητά Του. Και αφού άνοιξαν τους θησαυρούς τους, Του πρόσφεραν δώρα, χρυσό και λιβάνι και σμύρνα· χρυσό ως σε βασιλιά, λιβάνι ως σε Θεό, σμύρνα ως σε εκείνον που θα έπασχε για χάρη μας. Και δεχόταν ο Χριστός τα δώρα, όχι επειδή ο Ίδιος τα είχε ανάγκη, αλλά για να ωφελήσει αυτούς που τα προσέφεραν. Διότι, δεχόμενος τον χρυσό, τους απέτρεπε από τη φιλαργυρία· δεχόμενος το λιβάνι, τους απάλλασσε από την ειδωλολατρία· και λαμβάνοντας τη σμύρνα, απέπλενε τη νέκρωση της ψυχής τους. Εάν όμως πρέπει να εξετάσουμε και ένα άλλο μυστήριο, ας το κατανοήσουμε με ακρίβεια. Προσφέρουν χρυσό και σμύρνα στον Τεχθέντα. Επειδή είχε γραφτεί για Αυτόν ότι, «Σε αυτόν θα κάμψει κάθε γόνυ επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων», με τις προσφορές τους προτύπωναν το μέλλον, φανερώνοντας με τον χρυσό τη δοξολογία των ουράνιων αγγέλων, με το λιβάνι τη γονυκλισία των επίγειων ανθρώπων, και με τη σμύρνα την ικεσία των ψυχών που κρατούνταν στον Άδη.

Επειδή τρεις αρετές πρέπει να κατέχει εκείνος που προσέρχεται στον Χριστό, τις οποίες αναφέρει ο Απόστολος, πίστη, ελπίδα, αγάπη, ανοίγοντας τους θησαυρούς της καρδιάς τους, προσέφεραν την πίστη, που εξαστράπτει ως χρυσός· την ελπίδα, που ευωδιάζει ως λιβάνι· την αγάπη, που συσφίγγει τα μέλη της Εκκλησίας ως σμύρνα. Και αφού έλαβαν θεία αποκάλυψη στο όνειρό τους να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη, αναχώρησαν για τη χώρα τους από άλλη οδό.

Ας μη φανούμε κατώτεροι των βαρβάρων, εμείς που έχουμε ανατραφεί με ευσέβεια. Εκείνοι προσέφεραν χρυσό, τιμώντας τον ως βασιλιά· ας προσφέρουμε εμείς, αντί για χρυσό, ανόθευτη πίστη και την αλήθεια των δογμάτων. Εκείνοι προσέφεραν λιβάνι για την ευωδία, υποδηλώνοντας τη θεία φύση του· ας προσφέρουμε εμείς, αντί για λιβάνι, βίο ευωδιάζοντα και ευάρεστο στον Θεό. Προσέφεραν επίσης και σμύρνα, συμβολίζοντας τον θάνατο του Δεσπότη υπέρ πάντων· ας προσφέρουμε εμείς τη νέκρωση των μελών, αρνούμενοι την αμαρτία. Εκείνοι, αφού ειδοποιήθηκαν από άγγελο, πορεύτηκαν από άλλον δρόμο, διαφεύγοντας την προσοχή του Ηρώδη· εμείς δε, καθοδηγούμενοι από τον Δεσπότη των αγγέλων, αφού αποφύγουμε την ανάμειξη με τις αμαρτίες, ας βαδίσουμε την επουράνια οδό που οδηγεί προς τον Θεό, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και η εξουσία μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Σήμερα ο Χριστός γεννήθηκε και ο κόσμος φωτίστηκε· σήμερα ο Χριστός βρίσκεται στη φάτνη και ο διάβολος εμπαίχθηκε· σήμερα οι Πέρσες και όλα τα έθνη ευαγγελίζονται μέσω του αστέρα, ενώ ο Ηρώδης και η συναγωγή θορυβούνται εξαιτίας των μάγων· σήμερα ο Ιωσήφ, η Μαρία και ο Χριστός βρίσκονται στο σπήλαιο, όπως ο Αβραάμ, η Σάρρα και ο Ισαάκ στη σκηνή, ενώ ο Ηρώδης και η συναγωγή είναι όπως η Άγαρ και ο Ισμαήλ στην έρημο. Σήμερα ο Ηρώδης μαίνεται και οι μάγοι αγάλλονται· εκείνοι κρατούν τα δώρα και αυτός το ξίφος· για τους μάγους ο αστέρας είναι οδός προς τη σωτηρία, για τον Ηρώδη οι αρχιερείς είναι οδός προς τον φόνο· τα βάρβαρα έθνη προσφέρουν χρυσό, λίβανο και σμύρνα, και οι νομομαθείς Ιουδαίοι ξύλο, ήλους και λόγχη· άνδρες ιππείς και τοξότες, αφού καταφρόνησαν αυτά, έλαβαν τα δώρα και ακολούθησαν τον αστέρα· και αυτοί που αναγινώσκουν τον νόμο και τους προφήτες, αφού τους καταφρόνησαν, σταύρωσαν τον Δεσπότη αυτών· εκείνοι τιμούν Αυτόν που είναι σφιγμένος στα σπάργανα, ενώ αυτοί αθετούν Αυτόν που φανερώνεται με σημεία και τέρατα. Εκείνοι, βλέποντας τον αστέρα, πέρασαν από την απιστία στην πίστη· ενώ αυτοί, βλέποντας τον Σωτήρα, στράφηκαν από τη θεοσέβεια στην ασέβεια. Εκείνοι, αφού εγκατέλειψαν τους θεούς τους, περιέρχονται αναζητώντας τον ίδιο τον Χριστό· ενώ αυτοί, αφού εγκατέλειψαν τον Χριστό, ζητούν οι άθλιοι να τους δοθεί ο Βαραββάς.

Σήμερα οι άγγελοι δοξολογούν και οι άνθρωποι προσκυνούν και οι νεκροί ικετεύουν. Σήμερα τρεις τάξεις τού προσφέρουν δώρα: τον χρυσό οι άνθρωποι ως σε βασιλιά, το λιβάνι οι άγγελοι ως σε Θεό, τη σμύρνα οι νεκροί ως †διά των νεκρών†. Προσφέρουν διάφορα είδη, επειδή διαφορετικά γένη τού αποδίδουν σήμερα την προσκύνηση.

ΟΜΙΛΙΑ Η'. Και αφού εισήλθαν στην οικία, είδαν το παιδί μαζί με τη Μαρία, τη μητέρα του· και αφού έπεσαν, το προσκύνησαν· και ανοίγοντας τους θησαυρούς τους, του πρόσφεραν δώρα, χρυσό, και λιβάνι, και σμύρνα.

Ζ΄. Αν πάλι οι μάγοι λένε, «Είδαμε τον αστέρα του», μιλώντας αρχικά σύμφωνα με τη δική τους τέχνη, ωστόσο αργότερα, αφού καθοδηγήθηκαν, απαλλάχθηκαν από αυτήν. Διότι, το ότι είδαν τον αστέρα και ταυτόχρονα απαλλάχθηκαν από την πλάνη, είναι φανερό από το ότι τον προσκυνούν· γιατί, αν τον θεωρούσαν ως έναν από τους πολλούς, δεν θα τον προσκυνούσαν. Τι περίμεναν, άλλωστε, από ένα παιδί, άνθρωποι ξένοι, περαστικοί και βάρβαροι; Και από πού γνώριζαν ότι θα ζήσει και ότι θα τους ανταποδώσει τις αμοιβές, ενώ βρίσκονταν σε τόσο μεγάλη απόσταση; Πώς δεν προέβλεψαν τον άμεσο κίνδυνο; Πώς δεν αναλογίστηκαν ότι ήταν πιθανό να χάσουν βίαια την παρούσα ζωή τους, αφού ο τότε βασιλιάς θα τους σκότωνε; Και ποιο σύμβολο βασιλείας είδαν; Ποια προπύλαια; Ποιους σωματοφύλακες; Ποιους υπασπιστές; Ποια ακολουθία υπηρετών; Ποιες χρυσές ασπίδες; Ποια οχήματα; Ποια λαμπρή στέγη; Ποιες αυλές; Ποιο πλήθος ευνούχων; Τίποτα από όλα αυτά, αλλά τα εντελώς αντίθετα: μια φάτνη, μια καλύβα, ένα κατάλυμα, μια φτωχή μητέρα, έσχατη πενία και σπάργανα. Σε ποιον, λοιπόν, πρόσφεραν τον χρυσό, τον λίβανο και τη σμύρνα; Δεν είναι ολοφάνερο ότι είχαν ήδη πτερωθεί από την πίστη; Και η μεγάλη ποικιλία των δώρων επέχει θέση κηρύγματος.

Και είδαν εκείνην που γέννησε και εκείνον που γεννήθηκε· και αφού άνοιξαν τους θησαυρούς τους, έσκυψαν στη γη και του προσέφεραν δώρα, χρυσό και λιβάνι και σμύρνα, χρυσό ως σε βασιλιά, λιβάνι ως σε Θεό, σμύρνα ως σε θνητό. Τότε εκπληρώθηκε αυτό που ειπώθηκε μέσω του προφήτη: Βασιλείς των Αράβων και της Σαβά θα προσφέρουν δώρα· βασιλείς της Θαρσείς και νησιά θα φέρουν δώρα· και θα του δοθεί από τον χρυσό της Αραβίας.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΑ΄. — Περί του βασιλέως· ότι πρέπει να προσευχόμαστε υπέρ αυτού. «Τον Θεό δεν θα κακολογήσεις, και δεν θα μιλήσεις άσχημα για τον άρχοντα του λαού σου.» «Ασεβής είναι εκείνος που λέει στον βασιλιά: Παρανομείς.» «Ούτε στη σκέψη σου μην καταραστείς τον βασιλιά, διότι τα πουλιά του ουρανού θα μεταφέρουν τη φωνή σου.» «Να φοβάσαι τον Θεό, γιε μου, και τον βασιλιά, και σε κανέναν από τους δύο να μην απειθήσεις.» «Όταν είδαν το άστρο οι μάγοι, χάρηκαν, και πρόσφεραν δώρα.» «Σας παρακαλώ, λοιπόν, πριν από όλα να κάνετε δεήσεις, προσευχές, παρακλήσεις υπέρ όλων των ανθρώπων· υπέρ των βασιλέων, και όλων εκείνων που βρίσκονται σε ανώτερα αξιώματα.»

Διότι και αυτός ο βασιλιάς Ηρώδης, όταν έμαθε από τους πρεσβυτέρους του λαού σας, τότε που ήρθαν σε αυτόν οι μάγοι από την Αραβία και είπαν ότι από το άστρο που φάνηκε στον ουρανό κατάλαβαν ότι γεννήθηκε βασιλιάς στη χώρα σας και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε, και επειδή οι πρεσβύτεροι είπαν ότι αυτό θα γίνει στη Βηθλεέμ, διότι έτσι είναι γραμμένο από τον προφήτη: «Και εσύ Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η πιο ασήμαντη μεταξύ των ηγεμόνων του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου». Όταν λοιπόν οι μάγοι από την Αραβία ήρθαν στη Βηθλεέμ και προσκύνησαν το παιδί και του πρόσφεραν δώρα, χρυσό και λιβάνι και σμύρνα, έπειτα, κατόπιν αποκαλύψεως, μετά την προσκύνηση του παιδιού στη Βηθλεέμ, έλαβαν θεϊκή εντολή να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη. Και ο Ιωσήφ, που είχε μνηστευθεί τη Μαρία, ενώ αρχικά θέλησε να διώξει τη μνηστή του Μαριάμ, νομίζοντας ότι κυοφορεί από συνεύρεση με άνδρα, δηλαδή από πορνεία, έλαβε εντολή μέσω οράματος να μην διώξει τη γυναίκα του, καθώς ο άγγελος που του εμφανίστηκε του είπε ότι αυτό που κυοφορεί προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα. Επειδή λοιπόν φοβήθηκε, δεν την έδιωξε, αλλά, καθώς γινόταν τότε η πρώτη απογραφή στην Ιουδαία επί Κυρηνίου, ανέβηκε από τη Ναζαρέτ, όπου κατοικούσε, στη Βηθλεέμ, από όπου καταγόταν, για να απογραφεί· διότι η καταγωγή του ήταν από τη φυλή του Ιούδα που κατοικούσε σε εκείνη τη γη.

Και ανάμεσά μας μπορεί να δει κανείς και γυναίκες και άνδρες που έχουν χαρίσματα από το Πνεύμα του Θεού. Επομένως, δεν προφητεύθηκε ότι θα έλθουν πάνω του οι δυνάμεις που απαρίθμησε ο Ησαΐας επειδή αυτός είχε έλλειψη δυνάμεως, αλλά επειδή στο εξής δεν επρόκειτο να υπάρξουν πλέον. Ας είναι σε σας απόδειξη και αυτό, το οποίο σας ανέφερα ότι έγινε από τους μάγους της Αραβίας, οι οποίοι, αμέσως μόλις γεννήθηκε το παιδί, ήλθαν και το προσκύνησαν. Διότι, ευθύς μετά τη γέννησή του, κατείχε τη δική του δύναμη. Και μεγαλώνοντας σύμφωνα με την κοινή φύση όλων των άλλων ανθρώπων, κάνοντας χρήση των καταλλήλων μέσων, απένειμε σε κάθε στάδιο της ανάπτυξής του ό,τι ήταν οικείο, τρεφόμενος με κάθε είδους τροφή, και έχοντας ζήσει τριάντα έτη, περισσότερα ή και λιγότερα, μέχρις ότου εμφανίστηκε ο Ιωάννης, ως κήρυκας της παρουσίας του, προπορευόμενος στην οδό του βαπτίσματος, όπως άλλωστε απέδειξα προηγουμένως. Και τότε, όταν ο Ιησούς ήλθε στον Ιορδάνη ποταμό, όπου βάπτιζε ο Ιωάννης, καθώς κατήλθε ο Ιησούς στο νερό, άναψε πυρ στον Ιορδάνη, και όταν αυτός αναδύθηκε από το νερό, το Άγιο Πνεύμα πέταξε πάνω του σαν περιστέρι, όπως έγραψαν οι απόστολοι αυτού τούτου του Χριστού μας.

Εμείς, αποκρινόμενοι, είπαμε προς αυτήν: Ω, ανώτερη όλων των βασιλισσών και των μητέρων, απείρανδρε μητέρα, όλοι οι θεοί των Περσών σε μακάρισαν· μεγάλο είναι το καύχημά σου, καθώς γέννησες τον βασιλιά του ουρανού και της γης, αμόλυντη κόρη. Το παιδί ήταν τυλιγμένο στα σπάργανα, «ακουμπισμένο στη φάτνη», φέροντας εν μέρει τα χαρακτηριστικά της μορφής εκείνης που το γέννησε. Αφού το προσκυνήσαμε, το ασπαστήκαμε και το κρατήσαμε στις αγκαλιές μας ο καθένας από εμάς, του προσφέραμε τα «δώρα, χρυσό και λίβανο και σμύρνα» που είχαμε, λέγοντας: Τα δικά σου προσφέρουμε σε εσένα, παντοδύναμε Ιησού· διότι δεν ήταν δυνατό να κυβερνηθούν διαφορετικά τα ακυβέρνητα, εάν εσύ ο ίδιος δεν ευδοκούσες να κατέλθεις. Διότι έπρεπε, Δέσποτα, με τη σοφή σου πρόνοια να ενεργήσεις κατ' αυτόν τον τρόπο και να σώσεις το πλάσμα σου. Το παιδί χαμογελούσε και σκιρτούσε ακούγοντας τα όσα λέγαμε. Αφού, λοιπόν, εμείς δοξάσαμε αυτό και τη μητέρα του, ιστορήσαμε με χρώματα τις άγιες μορφές τους και αποχαιρετήσαμε τη μητέρα και παρθένο, και αφού εκείνη μας τίμησε όπως έπρεπε, επιστρέψαμε στον τόπο όπου είχαμε καταλύσει.

Και όπως τους λυπούσε πάρα πολύ η απόκρυψη του αστέρα, επειδή χωρίς αυτόν δεν ήταν δυνατόν να βρουν τον τεχθέντα, αλλά και επειδή κοπίασαν μάταια κάνοντας μια τόσο μεγάλη οδοιπορία και θα γίνονταν περίγελος σε εκείνους που αρέσκονται να λοιδορούν, έτσι, βλέποντάς τον να προπορεύεται από αυτούς «μέχρι που ήλθε και στάθηκε επάνω από τον τόπο όπου βρισκόταν το παιδίον» ξαπλωμένο, «χάρηκαν πάρα πολύ, και αφού εισήλθαν στην οικία είδαν το παιδίον μαζί με τη Μαρία, τη μητέρα του, και πέφτοντας κάτω το προσκύνησαν, και αφού άνοιξαν», λέγει, «τους θησαυρούς τους, του πρόσφεραν δώρα, χρυσό και λιβάνι και σμύρνα». Διότι αυτός που γεννήθηκε ήταν τριπλός κατά την αξία: αληθινά Θεός και βασιλεύς και άνθρωπος· διπλός κατά τη φύση, Θεός και άνθρωπος, και ένας της Τριάδος και ομοφυής Θεός. Γι' αυτό και οι μάγοι του προσφέρουν τρία δώρα, τον χρυσό ως σε βασιλέα, και λιβάνι ως σε Θεό, και σμύρνα επειδή επρόκειτο να πεθάνει κατά σάρκα. «Σμύρνα και στακτή και κασσία» προείπε για αυτόν και ο θείος Δαβίδ, τη σμύρνα δηλαδή που προσέφερε ο Νικόδημος μαζί με τον Ιωσήφ, μαζί με αλόη ωσεί εκατό λίτρες, για την κηδεία του Δεσπότου. «Και αφού έλαβαν θεία αποκάλυψη», λέγει, «να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη, αναχώρησαν για τη χώρα τους από άλλη οδό». Και αυτοί μεν αναχώρησαν από άλλη οδό, ο δε Ηρώδης παραδόθηκε στα βάθη της λήθης μέχρι τη συμπλήρωση δύο ετών. Γι' αυτό και, όταν το θυμήθηκε, πρόσταξε να αναιρεθούν τα βρέφη «από ηλικίας δύο ετών και κάτω». «

Διότι ήταν δυνατόν και σε αυτούς, βλέποντας αυτό που συνέβαινε, να διαφύγουν, όπως και σε όλα τα παιδιά στη Βηθλεέμ και σε όλα τα περίχωρά της, εάν οι γονείς τους γνώριζαν αυτό που επρόκειτο να συμβεί, τα οποία παιδιά δολοφονήθηκαν από τον μιαιφόνο Ηρώδη εξαιτίας του ενός παιδιού που εκείνος ζητούσε να εξοντώσει, το οποίο και το ίδιο, σύμφωνα με την εντολή του Αγγέλου Κυρίου, διέφυγε, έχοντας ήδη αρχίσει να λαφυραγωγεί γρήγορα και να λεηλατεί ταχέως σύμφωνα με την επίκληση του ονόματός του, όπως είναι γραμμένο: «Κάλεσε το όνομά του: Ταχέως σκύλευσον, οξέως προνόμευσον. Διότι, προτού το Παιδίον να μάθει να καλεί πατέρα ή μητέρα, θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας ενώπιον του βασιλιά των Ασσυρίων». Οι Μάγοι, λοιπόν, έχοντας ήδη λαφυραγωγηθεί και λεηλατηθεί πνευματικά, προσκυνούν με υποταγή και σεβασμό το Παιδίον, ανοίγοντας τους θησαυρούς τους και προσφέροντάς του τα πλέον κατάλληλα και ταιριαστά δώρα, χρυσό και λιβάνι και σμύρνα, ως σε Βασιλέα και Θεό και Άνθρωπο. Επομένως, δεν θέλησαν πλέον να επιστρέψουν προς τον Ασσύριο βασιλιά, καθοδηγούμενοι από τη θεία πρόνοια· «Διότι, αφού έλαβαν θεία αποκάλυψη», λέει, «στο όνειρό τους να μην επιστρέψουν προς τον Ηρώδη, αναχώρησαν για τη χώρα τους από άλλο δρόμο».

Αλλά και όταν γεννήθηκε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, του οποίου το όνομα ήταν σύμφωνα με την προφητεία «Γρήγορα λεηλάτησε» αυτούς που είχαν λεηλατηθεί από τον διάβολο, δηλαδή και οι Μάγοι, ως λεηλατηθέντες νοητώς από αυτόν, τον προσκύνησαν, προσφέροντας δώρα, και χρυσό ως σε Βασιλέα, και λιβάνι ως σε Θεό, και σμύρνα ως σε νεκρό Άνθρωπο, και μην επιστρέφοντας στον Ασσύριο βασιλιά, δηλαδή τον Ηρώδη, αλλά αναχώρησαν για τη χώρα τους από άλλη οδό. Όταν, λέγω, ακολούθησαν όλα αυτά, και ο Κύριος μέσω του μηνύματος του Αγγέλου έφυγε στην Αίγυπτο, τότε ο αιμοβόρος Ηρώδης, οργισμένος επειδή εξαπατήθηκε από τους Μάγους, θανάτωσε όλα τα βρέφη στη Βηθλεέμ, από δύο ετών και κάτω, αλλά για αυτό δεν κατηγορείται ο Κύριος. Αναζητώντας δε και τον Πρόδρομο Ιωάννη ο ίδιος ο Ηρώδης και μη βρίσκοντάς τον, επειδή η μητέρα του Ελισάβετ τον πήρε και έφυγε, θανάτωσε τον πατέρα του Ζαχαρία· ωστόσο, ούτε ο Ιωάννης ούτε η Ελισάβετ είναι άξιοι κατηγορίας για αυτό.

Γιατί έφτασαν πρώτοι στη δεσποτική γέννηση μάγοι από την Ανατολή και τους Πέρσες και όχι από άλλη χώρα ή έθνος; Για πολλές αιτίες, νομίζω. Πρώτον, διότι εκπλήρωναν μια προφητεία που λέει: «βασιλείς των Αράβων και της Σαβά θα προσφέρουν δώρα»· επειδή οι Πέρσες είχαν τότε την εξουσία εκείνων των χωρών, και η γη τους παράγει εκλεκτό χρυσό, σμύρνα και λιβάνι. Εξάλλου, καθώς το βασίλειο των Αιγυπτίων είχε διαλυθεί και περιέλθει στους Ασσυρίους, και των Ασσυρίων είχε μεταβιβαστεί στους Πέρσες, και οι Πέρσες βασιλείς κατείχαν τότε τα πρωτεία μεταξύ των βασιλέων της γης, έπρεπε εκείνοι που κατείχαν τα πρωτεία στους καιρούς εκείνους να παρουσιαστούν, να προσκυνήσουν και να προσφέρουν δώρα στον πρώτο και μοναδικό βασιλέα των αιώνων που εμφανίστηκε στη γη, τον Χριστό τον Θεό μας. Με αυτές τις πράξεις τους ομολογούσαν ότι ο τεχθείς βασιλεύς χρηματίζει δεσπότης, κύριος και βασιλεύς ακόμη και δικός τους, παρότι οι ίδιοι εξουσίαζαν σχεδόν ολόκληρη τη γη και κατείχαν τα πρωτεία έναντι πάντων, καθώς τον προσκυνούσαν και τον δορυφορούσαν.

Θαυμαστή βέβαια ήταν και η φάτνη της Βηθλεέμ, η οποία υποδέχθηκε σπαργανωμένο, όπως αρμόζει σε βρέφος, τον Δεσπότη μου, που μόλις είχε προβάλει από τα παρθενικά σπλάχνα και είχε έρθει στον ανθρώπινο βίο· αλλά πολύ μεγαλύτερο θαύμα και από αυτήν προβάλλει ο τάφος. Διότι εκεί λάμβανε την αρχή του το μυστήριο της κατά Χριστόν οικονομίας, καθώς η θεότητα καλυπτόταν ήδη από τη σάρκα, ενώ εδώ συντελείται το πέρας της θεϊκής παρουσίας στον κόσμο, ολοκληρώνεται δηλαδή ο σκοπός της, που είναι η δική μου τελείωση και ανάπλαση, καθώς η θεότητα αστράφτει λαμπρά και καταυγάζει τα πάντα με την αστραπή της εγέρσεως. Και εκεί μεν έφεραν δώρα στον τεχθέντα Μάγοι από την Ανατολή, ενώ εδώ, στον εγερθέντα εκ νεκρών, λαοί, φυλές και γλώσσες και κάθε ηλικία από την Ανατολή και τη Δύση και τα άλλα πέρατα της οικουμένης, δεν προσκομίζουν σμύρνα και λιβάνι και χρυσό, που είναι γεννήματα της άψυχης γης, αλλά παραδίδουν σε Αυτόν, ως Παμβασιλέα και Ποιητή των όλων, τα ίδια τους τα σώματα και τις ψυχές, που αποπνέουν ως μύρο την πίστη και φέρουν ως χρυσό την ευσέβεια.

Διότι παράδοξα είναι όσα ειπώθηκαν, και μάλλον φρικτά όσα ακούστηκαν· γι' αυτό ας πούμε: «Ευλογημένος ο τεχθείς Θεός ημών, δόξα σοι.» Όταν ο χορός των ποιμένων που διανυκτέρευε στο ύπαιθρο είδε τον μόνο ευεργέτη των πάντων και Κύριο να αναπαύεται ως βρέφος στην πενιχρή φάτνη, αναφωνούσε με χαρά μαζί με τους αγγέλους: «Δόξα τω Θεώ εν τοις υψίστοις· γι' αυτό ας πούμε: Ευλογημένος ο τεχθείς Θεός ημών, δόξα σοι.» Καθοδηγούμενοι σαφώς από τον Θεό, οι μάγοι από την Ανατολή έφτασαν με σπουδή, αναζητώντας τον τεχθέντα Βασιλέα της κτίσεως· διότι είδαν το άστρο του να λάμπει χαρμόσυνα, και φωτισμένοι με σοφία έλεγαν λαμπρώς: «Ευλογημένος ο τεχθείς Θεός ημών, δόξα σοι.» Φέρνοντας λίβανο, χρυσό και σμύρνα, και έκθαμβοι από την ακτινοβολία του λαμπρού άστρου, οι μάγοι τα προσέφεραν στον τεχθέντα, ομολογώντας έτσι ως Θεό αυτόν που εμφανίστηκε από την Αγνή· γι' αυτό αναφωνούσαν: «Ευλογημένος ο τεχθείς Θεός ημών, δόξα σοι.» Ιδού, η αγνή Παρθένος αναφώνησε: «Γεννώ τώρα υιό που ξεπερνά κάθε νου και λόγο, Θεό τον οποίο ο Ησαΐας...» καταυγάζοντας τα σύμπαντα, διαφυλάσσοντάς την άφθορη, αφού έλυσε την αμαρτία του Αδάμ· γι' αυτό ας πούμε: «Ευλογημένος ο τεχθείς Θεός ημών, δόξα σοι.»