Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 2:13

Γι' αυτόν τον λόγο και ο ίδιος ο Λόγος, αφού έγινε άνθρωπος για εμάς, καταδέχθηκε, όταν τον αναζητούσαν, να κρυφτεί όπως εμείς· και πάλι, όταν τον καταδίωκαν, να τραπεί σε φυγή και να αποφύγει την επιβουλή. Διότι έπρεπε, όπως μέσα από το να πεινά, να διψά και να πάσχει, έτσι και μέσα από αυτό να δείχνει ότι φέρει σάρκα και έχει γίνει άνθρωπος. Εξαρχής, άλλωστε, αμέσως μόλις έγινε άνθρωπος, όταν ήταν ακόμη παιδί, ο ίδιος μέσω του αγγέλου έδωσε εντολή στον Ιωσήφ: «Σήκω, παράλαβε το παιδί και τη μητέρα του και φύγε στην Αίγυπτο· διότι ο Ηρώδης πρόκειται να ζητήσει τη ζωή του παιδιού».

Μακεδ. Μη γένοιτο να το πούμε! Ορθ. Είναι ανάγκη, λοιπόν, να παραδεχθούμε μια ψυχή που ταράσσεται. Μακεδ. Μη γένοιτο! Ορθ. Πώς, λοιπόν, θα ακούσεις τον άγγελο που λέει στον Ιωσήφ: «Παράλαβε τη μητέρα και το παιδί, και φύγε στην Αίγυπτο· διότι ο Ηρώδης πρόκειται να ζητήσει την ψυχή του παιδιού»· και πάλι: «Σήκω και παράλαβε τη Μαρία τη γυναίκα σου, και έλα στη γη του Ισραήλ· διότι έχουν πεθάνει αυτοί που ζητούσαν την ψυχή του παιδιού»· και ο ίδιος ο Κύριος λέει: «Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας· ο καλός ποιμένας θέτει την ψυχή του υπέρ των προβάτων»· και πάλι: «Όταν θέλω, τη θέτω, και όταν θέλω, τη λαμβάνω»; Μακεδ. Επειδή και ο Πατέρας λέει, «Τις νουμηνίες σας και τα Σάββατα τα μισεί η ψυχή μου», άραγε εξαιτίας αυτού θα πούμε ότι και ο Πατέρας έχει ψυχή; Ορθ. Πρώτον, δεν κατανόησες το ρητό που παρέθεσες. Διότι δεν μπορείς να αποδείξεις ότι ο Πατέρας είναι αυτός που ομιλεί. Μακεδ. Αλλά τίνος είναι η φωνή; Ορθ.

Και πώς λοιπόν το Ευαγγέλιο εδώ υποδηλώνει πλήθος; Μήπως τάχα παρευρίσκονταν μαζί του και άγγελοι, και θεϊκές δυνάμεις μαθήτευαν κοντά του; Διότι, πριν από τον Πέτρο, τον Ιωάννη και τους υπολοίπους, μαθητεύει σε αυτόν ο Γαβριήλ. Επειδή αυτός είναι που απεστάλη προς τη μνηστευμένη Παρθένο Μαρία, η οποία προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ. Αυτός είναι που λέει: «Πάρε το παιδί και φύγε στην Αίγυπτο». Αυτός είναι που έχει πει: «Πνεύμα Άγιο θα έρθει επάνω σου και δύναμις Υψίστου θα σε επισκιάσει». Αυτός είναι που αποκύλισε τον λίθο στο μνήμα. Αυτός είναι που έφερε το χαρμόσυνο άγγελμα και στις γυναίκες, λέγοντας: «Δεν είναι εδώ αυτός που ζητάτε· αναστήθηκε από τους νεκρούς, όπως ακριβώς το είχε πει». «Ελάτε», λέει, «δείτε τον τόπο όπου κειτόταν» ο Κύριος. «Ιδού, προπορεύεται από εσάς στη Γαλιλαία, εκεί θα τον δείτε». Γι' αυτό και ο προφήτης από πολύ παλιά αναφωνεί λέγοντας: «Γαλιλαία των εθνών, ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι, δείτε φως μέγα». Και άγγελοι, λοιπόν, μαθητεύοντας κοντά του, τον διακονούν: «Και ιδού», λέει, «προσήλθαν οι άγγελοι και τον διακονούσαν». Και όλοι όσοι μαθητεύουν σε αυτόν χαίρονται· διότι, λέει, «άρχισαν τα πλήθη και όλο το πλήθος των μαθητών να χαίρονται με χαρά μεγάλη». Διερωτώμαι, λοιπόν, για ποιον λόγο χαίρονται οι μαθητές και οι θεϊκές δυνάμεις, και «χαίρονται υμνώντας τον Θεό με φωνή μεγάλη»; Άραγε επειδή ο Κύριος κάθισε πάνω σε ένα απλό γαϊδουράκι;

Ήδη, λοιπόν, πάρα πολλοί και από αυτά τα μέρη, έχοντας αντιληφθεί την πανουργία εκείνων που γράφουν, είναι έτοιμοι να αντισταθούν μέχρι αίματος στις μεθοδείες τους, ακούγοντας μάλιστα για τη δική σας σταθερότητα· επειδή από εσάς αντήχησε ο έλεγχος κατά της αιρέσεως, και η αίρεση αποκαλύφθηκε σαν φίδι μέσα από τις φωλιές του· κοντά σας έχει διαφυλαχθεί το παιδίον το οποίο ο Ηρώδης ζητούσε να θανατώσει, και ανάμεσά σας ζει η αλήθεια, και σε εσάς διατηρείται υγιής η πίστη.

Μακάρι δε ούτε αυτοί που τα έγραψαν αυτά να φρονούσαν τα δόγματα του Αρείου —ναι, αδελφοί, τέτοια παρρησία χρειάζεται τώρα· «διότι δεν λάβαμε πνεύμα δουλείας, ώστε να περιέλθουμε πάλι σε φόβο», αλλά ο Θεός μας έχει καλέσει «προς ελευθερίαν». Και είναι αληθινά αισχρό, και πάρα πολύ αισχρό, εάν την πίστη που λάβαμε από τον Σωτήρα μέσω των αποστόλων, αυτήν να τη χάσουμε εξαιτίας του Αρείου ή εκείνων που φρονούν και πρεσβεύουν τα του Αρείου. Ήδη λοιπόν, πάρα πολλοί και από τα μέρη αυτά, έχοντας αντιληφθεί την πανουργία εκείνων που τα γράφουν, είναι έτοιμοι μέχρις αίματος να αντισταθούν στις μεθοδείες τους, ακούγοντας μάλιστα για τη δική σας σταθερότητα. Επειδή δε από εσάς αντήχησε ο έλεγχος κατά της αιρέσεως και αποκαλύφθηκε η αίρεση σαν φίδι μέσα από τις φωλιές της, σε εσάς έχει διαφυλαχθεί το Παιδίον, το οποίο ο Ηρώδης ζητούσε να θανατώσει, και ζει ανάμεσά σας η αλήθεια, και παραμένει υγιής σε εσάς η πίστη.

Ερώτηση ζʹ. «Σήκω, παράλαβε το παιδί και τη μητέρα του.» Γιατί δεν είπε, Τη γυναίκα σου, αλλά «Τη μητέρα του;» Απόκριση. Επειδή, αφού ολοκληρώθηκε ο τοκετός, λύθηκε η υποψία και ο Ιωσήφ βεβαιώθηκε. Γι' αυτό τον λόγο λοιπόν, ο άγγελος του μιλάει με παρρησία και δεν την αποκαλεί πλέον γυναίκα του.

Ερώτ. η΄. «Και φύγε στην Αίγυπτο». Γιατί, όταν άκουσε: «Φύγε στην Αίγυπτο», δεν ταράχθηκε; Απόκ. Επειδή ο άνδρας ήταν πιστός, γι' αυτό υπακούει και πείθεται. Ερώτ. θ΄. Γιατί δεν αποστέλλεται σε άλλη χώρα, αλλά στην Αίγυπτο;

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΔΙΑΛΕΞΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΝΕΣΤΟΡΙΟ ΟΤΙ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΘΕΝΟΣ ΕΙΝΑΙ ΘΕΟΤΟΚΟΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΧΡΙΣΤΟΤΟΚΟΣ. ΝΕΣΤΟΡΙΟΣ. Όταν η θεία Γραφή πραγματεύεται τη γέννηση του Χριστού από την Παρθένο Μαρία [ή] τον θάνατο, πουθενά δεν φαίνεται να έχει χρησιμοποιήσει το όνομα του Θεού, αλλά του Χριστού ή του Κυρίου ή του Ιησού, επειδή αυτά τα τρία ονόματα είναι δηλωτικά των δύο φύσεων, άλλοτε της μίας, και άλλοτε της άλλης. Δηλαδή τι εννοώ: Όταν ο Απόστολος μας αναγγέλλει τη γέννηση του Χριστού από την Παρθένο, λέει: «Εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα». Και δεν είπε: Εξαπέστειλε τον Θεό Λόγο. Λαμβάνει δε το όνομα που δηλώνει τις δύο γεννήσεις, δηλαδή Θεό και άνθρωπο, επειδή ο Χριστός είναι διττός. Διότι η Παρθένος γέννησε Υιό του Θεού, σύμφωνα με αυτό που έχει λεχθεί: «Εσείς δε είστε θεοί και υιοί του Υψίστου όλοι». Επομένως, μάθαμε από τη Γραφή να την λέμε Χριστοτόκο, Κυριοτόκο, ανθρωποτόκο, αλλά πουθενά δεν διδαχθήκαμε να αποκαλούμε την αγία Παρθένο Θεοτόκο. ΚΥΡΙΛΛΟΣ. Ο Ησαΐας βοά εν Πνεύματι λέγοντας: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεθερμηνευόμενο σημαίνει, Ο Θεός είναι μαζί μας». Αυτός, λοιπόν, που γεννήθηκε είναι Θεός, είτε το θέλεις είτε όχι. ΝΕΣΤΟΡΙΟΣ. Ο άγγελος είπε στον Ιωσήφ: «Σήκω, παράλαβε το παιδίον και τη μητέρα του, και φύγε στην Αίγυπτο, και μείνε εκεί έως ότου σου πω». Και δεν είπε: Παράλαβε τον Θεό και τη μητέρα του.

Διότι καθένας 〈από αυτούς〉, προσκόπτοντας στα λόγια της αλήθειας εξαιτίας της τύφλωσης της άγνοιας που υπήρχε μέσα του, περιπίπτοντας σε αυτή την πλάνη έλεγαν: πώς είναι δυνατόν η ίδια ημέρα [να είναι] αυτή της γέννησης στη Βηθλεέμ και ταυτόχρονα να έχει περιτομή την όγδοη ημέρα και μετά από σαράντα ημέρες την άνοδο στα Ιεροσόλυμα και τα όσα τελέστηκαν σε αυτόν από τον Συμεών και την Άννα, από τη στιγμή που τη νύχτα κατά την οποία γεννήθηκε του φανερώθηκε, όπως αναφέρεται, άγγελος, μετά την έλευση των μάγων που ήρθαν να τον προσκυνήσουν και αφού άνοιξαν τους σάκους τους και πρόσφεραν δώρα, όπως λέει: «του εμφανίστηκε άγγελος λέγοντας: σήκω, πάρε τη γυναίκα σου και το παιδί, και πορεύσου στην Αίγυπτο, διότι ο Ηρώδης ζητά την ψυχή του παιδιού»; Εάν, λοιπόν, την ίδια νύχτα που γεννήθηκε, παραλήφθηκε στην Αίγυπτο και βρισκόταν εκεί έως ότου πέθανε ο Ηρώδης, πώς είναι δυνατόν να παραμείνει [και] επί οκτώ ημέρες και να περιτμηθεί; Ή πώς μετά από σαράντα * βρίσκεται ο Λουκάς να ψεύδεται, όπως ισχυρίζονται βλασφημώντας εις βάρος της ίδιας τους της κεφαλής, επειδή αναφέρει: «κατά την τεσσαρακοστή ημέρα τον ανέβασαν στην Ιερουσαλήμ και από εκεί 〈επέστρεψαν〉 στη Ναζαρέτ»;

Διότι εμείς υποστηρίζουμε ότι αυτά δεν πραγματοποιούνται με άλλον τρόπο, παρά μόνο μέσω της επιφανείας στους ανθρώπους του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού. Επειδή Αυτός, όντας Λόγος του Θεού και δύναμις του Θεού, αφού επιδήμησε κατά διάνοια και κατά γράμμα στη χώρα των Αιγυπτίων μέσω «ελαφράς νεφέλης», εκπλήρωνε τα προφητευμένα. Και ονομάζει αλληγορικά ελαφρά νεφέλη την έλευσή Του μέσω του σώματος που ανέλαβε εκ Παρθένου και Αγίου Πνεύματος, όπως ακριβώς το υπαινίχθηκε με μεγαλύτερη σαφήνεια η εβραϊκή Γραφή και ο Ακύλας λέγοντας: «Ιδού, ο Κύριος επιβαίνει επί ελαφρού πάχους και έρχεται στην Αίγυπτο», ονομάζοντας «ελαφρύ πάχος» το εκ Πνεύματος Αγίου σώμα. Και λοιπόν αυτό το μέρος της προφητείας εκπληρωνόταν κατά λέξη, όταν άγγελος Κυρίου, αφού εμφανίστηκε σε όνειρο, είπε στον Ιωσήφ: «Σήκω, παράλαβε το Παιδίον και τη μητέρα Του, και φύγε στην Αίγυπτο, και μείνε εκεί έως ότου σου πω». Τότε, λοιπόν, ο ίδιος ο Κύριος, ο Θεός Λόγος, συμπορευόμενος με την παιδική ηλικία, και με τη σάρκα Του που συστάθηκε από την Αγία Παρθένο (η οποία ήταν αφενός «παχιά» λόγω της στερεότητας της σωματικής ύλης, αφετέρου «ελαφρά» διότι ήταν ανώτερη από τη δική μας, και ονομάζεται «ελαφρά νεφέλη» διότι δεν συστάθηκε από ηδυπαθή φθορά, αλλά εκ Πνεύματος Αγίου), επιδημεί στη χώρα των Αιγυπτίων.

Διότι αυτό αποτελεί κατεξοχήν γνώρισμα της πίστεως, το να μη ζητά κανείς εξηγήσεις για όσα έχουν προσταχθεί, αλλά να υπακούει μόνο στις εντολές. Όταν δε αυτοί αναχώρησαν, ιδού, άγγελος Κυρίου εμφανίζεται στον Ιωσήφ σε όνειρο, λέγοντας: «Σήκω, πάρε το παιδί και τη μητέρα του, και φύγε στην Αίγυπτο».

Διότι βέβαια δεν υπήρχαν προτυπώσεις μόνο στην περίπτωση των παιδιών του πατριάρχη, αλλά και στον ίδιο τον Δεσπότη. Πολλά λοιπόν από όσα επρόκειτο να συμβούν αργότερα, προαναγγέλλονταν τότε μέσα από τα όσα γίνονταν από τον ίδιο· πράγμα το οποίο συνέβη και με την όνο και με τον πώλο. Αφού, λοιπόν, εμφανίστηκε ο άγγελος, δεν απευθύνεται στη Μαρία, αλλά στον Ιωσήφ· και τι λέει; «Σήκω και παράλαβε το παιδί και τη μητέρα του».

Εδώ δεν λέει πλέον, «Τη γυναίκα σου», αλλά, «Τη μητέρα του». Διότι, επειδή ο τοκετός πραγματοποιήθηκε, και η υποψία διαλύθηκε, και ο σύζυγος βεβαιώθηκε, ο άγγελος του μιλά πλέον με παρρησία, χωρίς να ονομάζει δικό του ούτε το παιδί ούτε τη γυναίκα· αλλά του λέει: «Παράλαβε το παιδί και τη μητέρα του, και φύγε στην Αίγυπτο»· και του αναφέρει την αιτία της φυγής: «Διότι ο Ηρώδης», λέει, «πρόκειται να ζητήσει τη ζωή του παιδιού».

Αλλά δεν λέει τίποτα από αυτά· διότι ο άνδρας ήταν πιστός. Ούτε ερευνά με περιέργεια τον χρόνο της επιστροφής, και μάλιστα ενώ ο άγγελος τον είχε αφήσει εντελώς αόριστο λέγοντας: «Μείνε εκεί, μέχρις ότου σου πω». Παρόλα αυτά όμως, ούτε γι' αυτό αδράνησε, αλλά υπακούει και πείθεται, υπομένοντας όλες τις δοκιμασίες με χαρά. Διότι ο φιλάνθρωπος Θεός ανέμειξε σε αυτούς τους κόπους και ευχάριστα γεγονότα· πράγμα το οποίο κάνει σε όλους τους αγίους, μην επιτρέποντας να είναι συνεχείς ούτε οι κίνδυνοι ούτε οι ανέσεις, αλλά υφαίνοντας τον βίο των δικαίων και με τα μεν και με τα δε. Αυτό ακριβώς έκανε και εδώ· διότι πρόσεξε: Είδε την Παρθένο να εγκυμονεί. Αυτό τον έριξε σε ταραχή και σε ακραία σύγχυση, διότι υποπτευόταν την κόρη για μοιχεία. Αλλά αμέσως παρουσιάστηκε ο άγγελος, διαλύοντας την υποψία και εξαλείφοντας τον φόβο αυτόν· και, βλέποντας το παιδίον να γεννιέται, αποκόμισε μεγίστη χαρά. Πάλι, αυτή τη χαρά τη διαδέχεται όχι μικρός κίνδυνος, καθώς η πόλη ταρασσόταν, ο βασιλιάς μαινόταν και αναζητούσε το νεογέννητο. Αλλά αυτήν την ταραχή τη διαδέχθηκε πάλι μια άλλη χαρά: ο αστέρας και η προσκύνηση των μάγων. Πάλι, μετά από αυτήν την ευφροσύνη, έρχεται φόβος και κίνδυνος· διότι, λέει, ο Ηρώδης ζητεί την ψυχή του παιδίου, και πρέπει να φύγει και να μετοικήσει με ανθρώπινο τρόπο. Επειδή μέχρι τότε δεν έπρεπε να θαυματουργήσει. Διότι, εάν από την πρώτη του ηλικία επιδείκνυε θαύματα, δεν θα νομιζόταν καν ότι είναι άνθρωπος.

Δ΄. Πρόσεξε λοιπόν πώς το υπονοεί αυτό και ο Ευαγγελιστής λέγοντας: «Για να εκπληρωθεί», δείχνοντας ότι δεν θα είχε εκπληρωθεί, εάν δεν είχε έλθει. Και διόλου τυχαία, αυτό το γεγονός καθιστά την Παρθένο λαμπρή και περίδοξη. Διότι, ό,τι είχε ολόκληρος ο λαός ως καύχημα, αυτό πλέον μπορούσε να το έχει και εκείνη. Επειδή, δηλαδή, υπερηφανεύονταν πολύ για την άνοδό τους από την Αίγυπτο και κομπάζανε. Αυτό ακριβώς υπονοούσε και ο Προφήτης όταν έλεγε: «Δεν ανέβασα τους αλλοφύλους από την Καππαδοκία, και τους Ασσυρίους από τον βόθρο;». Καθιστά, λοιπόν, αυτό το γεγονός και προτέρημα της Παρθένου. Μάλλον δε, και ο λαός και ο πατριάρχης, αφού κατέβηκαν εκεί και ανέβηκαν από εκεί, εκπλήρωναν τον τύπο αυτής της ανόδου. Διότι και εκείνοι μεν, αποφεύγοντας τον θάνατο από την πείνα, κατέβαιναν· Αυτός δε, τον θάνατο από επιβουλή. Αλλά εκείνοι μεν, όταν κατέβηκαν, απαλλάχθηκαν τότε από την πείνα· Αυτός όμως, όταν κατέβηκε, αγίασε ολόκληρη τη χώρα με την έλευσή Του. Πρόσεξε λοιπόν πώς, ανάμεσα στα ταπεινά, αποκαλύπτονται και τα γνωρίσματα της θεότητας. Διότι και ο άγγελος, όταν είπε, «Φύγε στην Αίγυπτο», δεν τους υποσχέθηκε ότι θα συνοδοιπορήσει μαζί τους, ούτε κατά την κάθοδο ούτε κατά την άνοδο, υπονοώντας ότι έχουν ως μέγα συνοδοιπόρο το γεννηθέν Παιδίον· το οποίο, αμέσως μόλις εμφανίστηκε, μετέβαλε τα πάντα και έκανε τους εχθρούς να διακονήσουν πολλαπλώς αυτήν την οικονομία.

Μετά την αναχώρηση των μάγων, εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου στον Ιωσήφ λέγοντας: «Σήκω, παράλαβε το παιδί και τη μητέρα του και φύγε στην Αίγυπτο, και μείνε εκεί μέχρι να σου πω· διότι ο Ηρώδης πρόκειται να αναζητήσει το παιδί για να το εξοντώσει». Ο Ιωσήφ, λοιπόν, σηκώθηκε και κατέβηκε εκείνη την ώρα στην Αίγυπτο πανοικί, σύμφωνα με τον λόγο του αγγέλου, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε μέσω του προφήτη: «Από την Αίγυπτο κάλεσα τον Υιό μου». Τότε ο Ηρώδης, βλέποντας ότι εμπαίχθηκε από τους μάγους, έστειλε σατράπες και θανάτωσε όλα τα παιδιά που βρίσκονταν στη Βηθλεέμ και σε όλα τα περίχωρά της, από δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με τον χρόνο που είχε εξακριβώσει από τους μάγους.

Έτσι, οι πειρασμοί και οι θλίψεις έχουν θεωρηθεί άξιοι μεγάλης προσοχής ενώπιον του Θεού και έχουν γίνει από την αρχή συνοδοιπόροι της δικής μας ευσέβειας. Διότι από την ίδια κιόλας τη σπορά του κηρύγματος στη γη, βλάστησαν μαζί και εκείνη και αυτές. Και γιατί μιλώ για το κήρυγμα; Διότι ο ίδιος ο Σωτήρας μας, όταν επέλεξε να ενδυθεί το φύραμα της ανθρώπινης φύσης μας, αμέσως, από την πρώτη στιγμή της εισόδου του στον βίο, συνεπλάκη με τους πειρασμούς. Όταν δηλαδή ο τότε ηγεμόνας της Ιουδαίας εξοπλιζόταν για να τον δολοφονήσει, και Εκείνος δραπέτευσε στην Αίγυπτο με τη μητέρα Του, και από την Αίγυπτο επέστρεψε πάλι στην Ιουδαία, και από εκεί πήγε στη Ναζαρέτ προσπαθώντας να αποφύγει τους δολοφόνους, άραγε, ενώ οι πειρασμοί έπνεαν με τέτοια ορμή εναντίον του, μήπως Εκείνος απέβλεπε καθόλου στην εξωτερική άνεση ή τη δόξα; Κάθε άλλο. Αντιθέτως, από την ίδια τη γέννησή Του μέχρι το τέλος του ανθρώπινου βίου Του, διαπιστώνουμε ότι χαιρόταν απόλυτα μέσα στην πενία και τη λιτότητα.

Από τον ίδιο λόγο, στο χωρίο: Αν φεύγει στην Αίγυπτο, φυγαδεύσου πρόθυμα μαζί του· είναι καλό να φεύγεις μαζί με τον διωκόμενο Χριστό. Αν καθυστερήσει στην Αίγυπτο, κάλεσέ τον από την Αίγυπτο, καθώς εκεί προσκυνείται όπως πρέπει. Πρέπει, όπως νομίζω, εκτός από το να γνωρίζουμε ότι ο Κύριος διέφυγε στην Αίγυπτο, να ξέρουμε στη συνέχεια και από ποιον καταδιωκόταν. Φεύγει, λοιπόν, ο Κύριος όχι απλώς στην Αίγυπτο, αλλά επειδή καταδιώκεται από τον Ηρώδη, ο οποίος βασίλευε τότε στη γη της Ιουδαίας. Ο Ηρώδης, όπως λέγεται, ερμηνεύεται ως «πάθος», «δερμάτινος» και «φύση», ενώ η Αίγυπτος λαμβάνει και αυτή πολλαπλές σημασίες, σύμφωνα με τις πνευματικές έννοιες των θεωρητικών προσεγγίσεων: άλλοτε σημαίνει τον παρόντα κόσμο, άλλοτε τη σάρκα, άλλοτε την αμαρτία, άλλοτε την άγνοια και άλλοτε την κάκωση, κατά την οποία σημασία μάλιστα είναι πρέπον τώρα να εκλάβουμε τη φυγή του Κυρίου στην Αίγυπτο.

«Όταν δε αναχώρησαν οι μάγοι», δηλαδή μετά την περιτομή της όγδοης ημέρας και την είσοδο του παιδίου στον ναό σύμφωνα με τον νόμο κατά την τεσσαρακοστή ημέρα, εμφανίζεται «άγγελος Κυρίου στο όνειρό του και λέει στον Ιωσήφ: σήκω, πάρε το παιδίον και τη μητέρα του και φύγε στην Αίγυπτο, και μείνε εκεί μέχρι να σου πω· διότι ο Ηρώδης πρόκειται να αναζητήσει το παιδίον για να το εξοντώσει». Διότι, όπου υπάρχει μεγάλη σήψη και πλήθος ασθενειών, εκεί εξάπαντος υπάρχει ανάγκη από πολλά φάρμακα και τεράστια φροντίδα για θεραπεία. Επειδή οι Αιγύπτιοι, έχοντας φανταστεί την αθεΐα, παρόμοια με τους Πέρσες λάτρευαν μια πολυθεΐα ειδώλων και μάλλον περισσότερο οι Αιγύπτιοι, όπως λένε· διότι δεν λάτρευαν απλώς κτήνη, ερπετά και θηρία, αλλά και κάποια εντελώς ακίνητα και ευτελέστερα πράγματα. Και καθώς ο Θεός ήθελε να απαλλάξει και αυτούς, όπως ακριβώς τους Πέρσες, από την άθεσμη λατρεία και να συντρίψει και τα δικά τους αγάλματα, δες την πρόνοιά του· δεν λέει ο θείος άγγελος στον δίκαιο ότι αφού πάρεις το παιδίον κατέβα στην Αίγυπτο, ώστε να συντρίψει και εκεί τα είδωλα και να απαλλάξει από την πλάνη αυτούς που τα λατρεύουν, αλλά δήθεν εξαιτίας του Ηρώδη λέει «φύγε στην Αίγυπτο». Διότι θα μπορούσε και να μην φύγει στην Αίγυπτο και να διαφύγει της προσοχής του Ηρώδη, όπως ακριβώς συνέβη και με τον Πρόδρομο. Αλλά λέει «φύγε στην Αίγυπτο», ώστε ο δίκαιος, ακούγοντας για φυγή, φόβο και δόλο, να φτάσει το συντομότερο στην Αίγυπτο· πράγμα το οποίο και έγινε. «

Διότι αυτά και άλλα πάρα πολλά σαφώς τα προανήγγειλε η Παλαιά Διαθήκη. Ποιος δε είναι ικανός να εξηγήσει όσα και η Καινή Διαθήκη με αγάπη προς την αλήθεια διηγείται πάλι, δηλαδή με ποιες και με πόσες ευεργεσίες μάς ευεργέτησε ο Θεός μέσω των αγίων του αγγέλων; Και άλλοτε μεν λέει: «μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου, και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη, και θα νιώσεις χαρά και αγαλλίαση» και τα εξής, άλλοτε δε, «χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου», έκραζε περιχαρής αυτός ο θείος αρχάγγελος Γαβριήλ κατά την άρρητη σύλληψη της πανάγνου παρθένου Μαρίας. Και πάλι, χορός αγγέλων υμνώντας τον θείο τόκο ανακραύγαζε: «δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Και τη μία στιγμή παρουσιάζεται άγγελος και προτρέπει τους μάγους να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη, αλλά να αναχωρήσουν από άλλον δρόμο για τη χώρα τους, την άλλη δε, λέει στον δίκαιο Ιωσήφ: «σήκω, παράλαβε το παιδίον και τη μητέρα του και φύγε στην Αίγυπτο και μείνε εκεί, μέχρι να σου πω».

Ματθ. 2, 13 〈Στην Αίγυπτο φεύγει〉 ο Χριστός, για να αγιάσει και αυτήν, όπως ακριβώς αγίασε τη Βαβυλώνα δια των μάγων που ήλθαν για να τον προσκυνήσουν. Ματθ. 2, 15 Λέει ο Βαλαάμ στους Αριθμούς: ο «Θεός τον οδήγησε έξω από την Αίγυπτο, ως δόξα μονοκέρωτος σε αυτόν».

Ερώτηση. Υπάρχει άραγε στον ύπνο αγαθή φαντασία, με τον ίδιο τρόπο που υπάρχει και η φαντασία του πονηρού; Απόκριση. Σε εκείνους που έχουν βαθιά μέσα τους τη χάρη, η προσευχή υπάρχει πάντοτε. Διότι, εάν ο σατανάς δεν μένει αδρανής πολεμώντας ούτε την ημέρα ούτε τη νύχτα, πολύ περισσότερο η χάρη σε βοηθά και την ημέρα και τη νύχτα, ακόμη και όταν κοιμάσαι. Διότι υπάρχουν φορές που το σώμα βρίσκεται σε ύπνο, ενώ ο νους αγρυπνεί και ζει στραμμένος προς τον Θεό και κλαίει και βλέπει γλυκύτατα πρόσωπα. Ο Ιακώβ μέσα στη νύχτα είδε την κλίμακα και τους αγγέλους να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν, και μέσα στη νύχτα πάλεψε με τον Θεό. Γράφτηκε άλλωστε ότι «οι γιοι σας θα δουν οράματα και θα ονειρευτούν ενύπνια». Και στον Ιωσήφ σε όραμα της νύχτας εμφανίστηκε άγγελος, λέγοντας: «Μη φοβάσαι, Ιωσήφ, αλλά σήκω, παράλαβε το παιδί και φύγε στην Αίγυπτο. Διότι ο Ηρώδης ζητά να το εξοντώσει». Εάν ο σατανάς μεταβάλλεται «σε άγγελο φωτός», σε νερά, σε σύννεφα, παρόλο που είναι δούλος και κτίσμα, πολύ περισσότερο ο Θεός, όντας πλούσιος, επειδή ως προς τη δική Του φύση είναι ακατάληπτος -«διότι είναι φως απρόσιτο, το οποίο δεν είδε κανείς από τους ανθρώπους ούτε μπορεί να το δει»-, μεταβάλλει τον Εαυτό Του μεταμορφούμενος «από δόξα σε δόξα», σε φωτεινά σύννεφα, σε «ήλιο δικαιοσύνης», σε καθαρό αέρα. Αλλά εδώ χρειάζεται πολλή διάκριση, ώστε να κατανοεί κανείς το καθένα από αυτά που συμβαίνουν. Διότι κάθε υπόσταση, ενεργώντας, ελκύει προς τη δική της αγάπη και φύση.

Ενώ ο Χριστός ήταν ακόμη μικρός, έλαβε τη δύναμη της Δαμασκού μαζί με τα πλούτη της Σαμάρειας. Και αφού οι μάγοι πληροφορήθηκαν σε όνειρο να αποφύγουν τον βασιλιά, αναχώρησαν γρήγορα για την πατρίδα τους βαδίζοντας σε άλλη οδό. Ο αρχηγός της στρατιάς του Θεού είπε στον Ιωσήφ κατά τη διάρκεια του ύπνου του: Παίρνοντας μαζί σου το παιδί και τη μητέρα του, φύγε για τη γη του Νείλου.

Επειδή διδάχθηκαν και από την προφητεία του Βαλαάμ ότι ο Κύριος είναι και Θεός και βασιλιάς, και ότι πρόκειται να πεθάνει για εμάς. Άκουσε λοιπόν την προφητεία: «Αφού ξάπλωσε», λέει, «αναπαύθηκε σαν λιοντάρι και σαν σκύμνος». Ιδού το βασιλικό αξίωμα μέσω του λιονταριού, και μέσω του «αφού ξάπλωσε», ο θάνατος. «Εκείνοι που σε ευλογούν, είναι ευλογημένοι»· ιδού η θεότητα. Διότι τη δύναμη της ευλογίας την έχει μόνο η θεία φύση. «Και αφού έλαβαν θεία αποκάλυψη στο όνειρό τους να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη, αναχώρησαν για τη χώρα τους από άλλο δρόμο.» Δες την ακολουθία: πρώτα ο Θεός τους οδήγησε στην πίστη μέσω του αστέρα· έπειτα, όταν ήλθαν στα Ιεροσόλυμα, τους δίδαξε μέσω του προφήτη ότι γεννιέται στη Βηθλεέμ· και τελευταία, μέσω του αγγέλου. Αυτοί λοιπόν υπακούουν στον χρηματισμό, δηλαδή στη θεία ομιλία. Αφού λοιπόν έλαβαν τον χρηματισμό, δηλαδή δέχθηκαν αποκάλυψη από τον Θεό, ξεγέλασαν τον Ηρώδη· και δεν φοβήθηκαν μήπως καταδιωχθούν, αλλά πήραν θάρρος από τη δύναμη αυτού που γεννήθηκε, έτσι έγιναν αληθινοί μάρτυρες. «Όταν δε αυτοί αναχώρησαν, ιδού άγγελος Κυρίου εμφανίζεται στο όνειρο του Ιωσήφ, λέγοντας: Σήκω, πάρε το παιδί και τη μητέρα του.» Είδες για ποια αιτία επέτρεψε ο Θεός να μνηστευθεί την Παρθένο; Διότι εδώ σου φανερώνεται ξεκάθαρα, ήταν για να τη φροντίζει και να την προστατεύει. Και δεν είπε: «πάρε τη γυναίκα σου», αλλά «τη μητέρα του παιδιού».

Επειδή δηλαδή διαλύθηκε η υποψία, και ο δίκαιος βεβαιώθηκε από τα θαύματα κατά τη γέννηση ότι τα πάντα προέρχονται από το Άγιο Πνεύμα, δεν την αποκαλεί πλέον γυναίκα του. «Και φύγε στην Αίγυπτο.» Φεύγει και ο Κύριος, για να επιβεβαιώσει ότι ήταν πράγματι και άνθρωπος. Διότι, εάν βρισκόταν στα χέρια του Ηρώδη και δεν κατακοπτόταν, θα φαινόταν ότι σαρκώθηκε κατά φαντασίαν.

Φεύγει δε στην Αίγυπτο, για να αγιάσει και αυτήν. Διότι δύο ήταν οι χώρες, εργαστήρια κάθε κακίας, η Βαβυλώνα και η Αίγυπτος. Τη μεν Βαβυλώνα, λοιπόν, την έκανε δεκτή να τον προσκυνήσει μέσω των Μάγων· την δε Αίγυπτο, την αγίασε με την προσωπική του παρουσία. «Και μείνε εκεί, μέχρι να σου πω.» Το «μείνε» (ἴσθι) σημαίνει να είσαι εκεί, μέχρι να λάβεις προσταγή από τον Θεό. Διότι οφείλουμε να μην πράττουμε τίποτα εκτός του θείου θελήματος. «Διότι ο Ηρώδης πρόκειται να αναζητήσει το παιδίον, για να το εξοντώσει.» Δες την ανοησία του ανθρώπου, που πασχίζει να νικήσει τη βουλή του Θεού. Διότι, αν μεν δεν είναι εκ Θεού, τι φοβάσαι; Αν όμως είναι εκ Θεού, πώς θα εξοντώσεις το παιδίον; «Εκείνος δε, αφού σηκώθηκε, παρέλαβε το παιδίον και τη μητέρα του μέσα στη νύχτα, και αναχώρησε για την Αίγυπτο, και έμεινε εκεί μέχρι τον θάνατο του Ηρώδη· για να εκπληρωθεί το ρηθέν υπό του Κυρίου διά του προφήτου, ο οποίος λέει:»