Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 2:16

Και τούτο διήρκεσε μέχρι τον Χριστό, και για τον λόγο αυτό και ο Ίδιος καταδέχθηκε να περιτμηθεί και έγινε άνθρωπος αληθινά, ερχόμενος άνωθεν από τον Πατέρα ως Θεός Λόγος και χωρίς να αποβάλει τη θεότητα, αλλά λαμβάνοντας σάρκα αληθινά. Έχοντας δε τέλεια ενανθρώπηση περιτέμνεται, οικονομώντας τα πάντα αληθινά, ώστε και οι Ιουδαίοι, όπως προείπα, να καταστούν αναπολόγητοι, και οι Μανιχαίοι και άλλοι να ελεγχθούν, και ώστε με την περιτομή του να καταλύσει ευλόγως την περιτομή και να υποδείξει άλλη ανώτερη, όχι ωσάν να μην είχε και να την καθιερώνει για τον εαυτό του, αλλά, αν και την είχε, να δείξει ότι δεν υπάρχει πλέον ανάγκη γι' αυτήν, αλλά για την ανώτερη. 29. Και το ότι αμέσως μόλις γεννήθηκε ήταν Θεός και όχι ψιλός άνθρωπος, οι μάγοι θα το δείξουν σαφώς. Διότι μετά από διάστημα δύο ετών, όπως υπέδειξαν στον Ηρώδη τον χρόνο εμφάνισης του αστέρα «από δύο ετών και κάτω», αφού ήλθαν στην Ιερουσαλήμ οι ίδιοι οι μάγοι και ρώτησαν και έμαθαν ότι στη Βηθλεέμ γεννάται ο Χριστός, αναχώρησαν πάλι, με τον αστέρα να τους οδηγεί, και ήλθαν από τα Ιεροσόλυμα στη Βηθλεέμ. Και εισερχόμενοι, τον βρήκαν μαζί με τη μητέρα του, τη Μαρία, και πέφτοντας στη γη τον προσκύνησαν και του προσέφεραν τα δώρα. Εάν, λοιπόν, αμέσως προσκυνείται, ο γεννηθείς δεν είναι ψιλός άνθρωπος, αλλά Θεός, και δεν γίνεται Χριστός μετά από τριάντα έτη ούτε μετά το βάπτισμα, αλλά αμέσως γεννήθηκε Χριστός από την παρθένο, Θεός και άνθρωπος.

Και όσοι κατέχονται από άγνοια δεν γνωρίζουν τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος· διότι παραχώρησε στον καθένα από τους ευαγγελιστές να διηγηθεί όσα αληθινά εκπληρώθηκαν στον κάθε χρόνο και καιρό. Και ο μεν Ματθαίος, αφού διηγήθηκε μόνο ότι γεννήθηκε εκ Πνεύματος Αγίου και ότι συνελήφθη χωρίς σπέρμα ανδρός, δεν ανέφερε τίποτα περί της περιτομής ούτε κάτι από όσα συνέβησαν σε αυτόν κατά τη διάρκεια των δύο ετών μετά τη γέννηση, αλλά διηγείται τον ερχομό των μάγων, όπως μας μαρτυρεί ο αληθινός λόγος του Θεού, όταν ο Ηρώδης ρωτούσε τους μάγους για τον χρόνο και εξακρίβωνε σχετικά με το άστρο που φαινόταν, καθώς και την απάντηση των μάγων, ότι αφορούσε παιδιά ηλικίας από δύο ετών και κάτω· ώστε να μην είναι αυτός ο χρόνος τον οποίο πραγματεύθηκε ο Λουκάς. Αλλά ο μεν Λουκάς διηγείται τα γεγονότα πριν από τα δύο έτη, ενώ ο Ματθαίος, αφού ανέφερε τη γέννηση, μεταπήδησε στον διετή χρόνο και φανέρωσε τα όσα έγιναν μετά τα δύο έτη. Γι' αυτό και ο Ηρώδης, έχοντας σκεφτεί αυτό, μετά την αναχώρηση των μάγων από άλλη οδό, θεώρησε ότι ανάμεσα στο πλήθος των νηπίων θα βρισκόταν και ο ίδιος ο νεογέννητος και θα θανατωνόταν μαζί τους. Διότι διέταξε να θανατωθούν τα νήπια που βρίσκονταν στα όρια της Βηθλεέμ, από δύο ετών και κάτω, έως και την ίδια την ημέρα που οι μάγοι είχαν βρεθεί ενώπιόν του. Επομένως, σε ποιον δεν γίνεται φανερό από αυτό ότι, όταν ήρθαν οι μάγοι, το Παιδί είχε ήδη γεννηθεί πριν από δύο έτη; Διότι και η ίδια η εξιστόρηση διασαφηνίζει την πλήρη ακρίβεια.

Αυτό δε συμβαίνει και στην πόλη της Ελούσας εκείνη τη νύχτα, όπως ακριβώς στην Πέτρα και στην Αλεξάνδρεια. Με βάση δε πολλά στοιχεία αναγκαστήκαμε να αποδείξουμε, εξαιτίας αυτών που δυσπιστούν, ότι ορθώς ονομάζεται «Επιφάνεια» η ένσαρκη γέννηση του Σωτήρος που έλαβε χώρα στη Βηθλεέμ, εφόσον γεννήθηκε την όγδοη ώρα και φανερώθηκε στους ποιμένες και στον κόσμο μέσω της μαρτυρίας των αγγέλων· φανερώθηκε δε επίσης στη Μαρία και στον Ιωσήφ. Κατά την ίδια δε ώρα φάνηκε και ο αστέρας στην ανατολή στους μάγους, δύο χρόνια πριν από την άφιξή τους στην Ιερουσαλήμ και τη Βηθλεέμ, όταν ακριβώς και ο Ηρώδης πληροφορούνταν λεπτομερώς από αυτούς τους ίδιους τους μάγους τον χρόνο κατά τον οποίο φάνηκε ο αστέρας, και άκουσε από αυτούς ότι επρόκειτο για ηλικία από δύο ετών και κάτω. Από αυτό το γεγονός έλαβε την ονομασία της και η ίδια η λέξη των Επιφανείων, από το ότι ο Ηρώδης έκανε λόγο για «τον αστέρα που φάνηκε». Γι' αυτό, όταν εκείνοι έλεγαν: «Πού είναι ο τεχθείς βασιλεύς των Ιουδαίων; Διότι είδαμε τον αστέρα του στην ανατολή και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε», ο Ηρώδης δεν εξέτασε το ζήτημα ως να αφορούσε τον απλό τίτλο ενός ανθρώπου βασιλιά.

Διότι το μέλι δεν είναι αξιοκατάκριτο ούτε καθόλου πικρό, ούτε οι εκλεκτές τροφές που έχουν πλαστεί από τον Θεό, αλλά όταν δίνονται σε κάποιον που έχει πυρετό, φαίνονται πικρές στο στόμα του, όχι επειδή τα γλυκά έγιναν πικρά, αλλά επειδή η αίσθηση της γεύσης εκείνου που πυρέσσει έκανε πικρά όσα του δόθηκαν. Έτσι και καθένας που έπεσε από την αλήθεια δεν εξαπατήθηκε από την αλήθεια, αλλά γεύτηκε την αλήθεια με πικρούς λογισμούς, και αυτή μεταβλήθηκε γι' αυτόν σε πικρία. Ας δούμε όμως, τι να πούμε για τα παιδιά, για εκείνα που θανατώθηκαν ευθύς στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας για τον Χριστό; Άραγε είναι αμέτοχοι της βασιλείας των ουρανών οι τέτοιοι ή μετέχουν; Βεβαίως και μετέχουν, εφόσον είναι άμεμπτοι. Διότι, αν δεν είναι μέτοχοι, τότε ο Κύριος έγινε υπαίτιος γι' αυτούς· επειδή εξαιτίας του θανατώθηκαν. Εάν δε θανατώθηκαν εξαιτίας του, χωρίς να προλάβουν να αγωνιστούν ούτε να λάβουν το βραβείο, τότε η παρουσία Του, που έγινε 〈για τη σωτηρία〉, απέβη μάλλον προς βλάβη του κόσμου, επειδή έγινε αιτία να εγκαταλείψουν τα βρέφη πρόωρα τη ζωή, τιμωρούμενα και υποκύπτοντας στη βασιλική απειλή, χωρίς να προφθάσουν να εισέλθουν στον αγώνα, ώστε να αποκομίσουν τα βραβεία.

Και πώς θα υποτάσσονταν σε αυτόν οι Αιθίοπες και οι βασιλείς της Θαρσείς και τα νησιά, και θα τον προσκυνούσαν όλοι οι βασιλείς της γης, και όλα τα έθνη θα τον υπηρετούσαν; Διότι, εξαιτίας όλων αυτών, είχε ανάγκη από διαρκή ζωή. Γι' αυτό, μετά από όλα αυτά, ορθά και αναγκαία έχει προστεθεί το «και θα ζήσει»· δηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο την αθάνατη και αιώνια ζωή του προφητευόμενου προσώπου. Στη συνέχεια δε έχει ειπωθεί: «Και θα του δοθεί από το χρυσάφι της Αραβίας». Αντί δε του «της Αραβίας», πάλι το εβραϊκό κείμενο περιέχει το «Σαβά»· και οι υπόλοιποι μεταφραστές έχουν χρησιμοποιήσει την ίδια λέξη. Αλληγορικά, λοιπόν, θα μπορούσε να πει κάποιος ότι αυτό το χρυσάφι σημαίνει τον πιο καθαρό νου στους ανθρώπους. Αλλά και ιστορικά εκπληρώθηκε ο λόγος αυτός, όταν οι μάγοι από την Ανατολή, ερχόμενοι, προσκύνησαν τον Σωτήρα ενώ ήταν παιδί, και του πρόσφεραν χρυσό, λίβανο και σμύρνα. Μήπως όμως και το «θα ζήσει» αναφέρεται σε εκείνον τον χρόνο, κατά τον οποίο ο Ηρώδης, επιβουλευόμενος τον νήπιο Ιησού, «έστειλε και σκότωσε όλα τα παιδιά στη Βηθλεέμ από δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με τον χρόνο που εξακρίβωσε από τους μάγους»; Διότι τότε ο Ιωσήφ, αφού έλαβε θεία αποκάλυψη, παρέλαβε τη Μαρία τη γυναίκα του και το παιδί, και αναχώρησε για την Αίγυπτο.

Ας παραμείνουν, λοιπόν, αυτά ως έχουν. Όταν, όμως, γεννήθηκε ο Χριστός, σύμφωνα με τις προφητείες, στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας κατά τους καθορισμένους χρόνους, ο Ηρώδης, εξαιτίας της έρευνας των μάγων από την Ανατολή, οι οποίοι ρωτούσαν πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων (επειδή είχαν δει το άστρο του και αυτό υπήρξε η αιτία της τόσο μεγάλης πορείας τους, καθώς είχαν την επιθυμία να προσκυνήσουν ως Θεό τον νεογέννητο), ταράχθηκε όχι λίγο από το γεγονός, καθώς θεωρούσε ότι κινδύνευε η εξουσία του. Αφού ρώτησε τους νομοδιδασκάλους του έθνους πού περίμεναν να γεννηθεί ο Χριστός, και έμαθε την προφητεία του Μιχαία που προανήγγελλε τη Βηθλεέμ, διέταξε με ένα πρόσταγμα να θανατωθούν τα βρέφη στη Βηθλεέμ και σε όλα τα περίχωρά της, από ηλικία δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με τον χρόνο που είχε εξακριβώσει από τους μάγους, πιστεύοντας ότι οπωσδήποτε και ο Ιησούς, όπως ήταν φυσικό, θα υφίστατο την ίδια συμφορά με τους συνομηλίκους του. Το Παιδί, ωστόσο, διέφυγε την επιβουλή με το να μεταφερθεί στην Αίγυπτο, καθώς οι γονείς του είχαν πληροφορηθεί εκ των προτέρων το μέλλον μέσω της εμφάνισης ενός αγγέλου.

βʹ. Το πόσος δε ήταν αυτός ο ενδιάμεσος χρόνος, μεταξύ της εμφάνισης του αστέρα στους Μάγους κατά τη γέννηση του Σωτήρα μας και της δικής τους άφιξης στα Ιεροσόλυμα, θα σε διδάξει ο ίδιος ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Τότε ο Ηρώδης, αφού κάλεσε κρυφά τους Μάγους, εξακρίβωσε από αυτούς τον χρόνο του αστέρα που φαινόταν.» Και καθώς εξακρίβωσε από αυτούς και έμαθε ποιος ήταν αυτός ο χρόνος, μετά την κρυφή αναχώρηση των Μάγων, βλέποντας ότι εμπαίχθηκε από αυτούς, «οργίστηκε πάρα πολύ, και στέλνοντας στρατιώτες θανάτωσε όλα τα παιδιά στη Βηθλεέμ και σε όλα τα περίχωρά της, από δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με τον χρόνο που είχε εξακριβώσει από τους Μάγους.» Επομένως, είχε ήδη παρέλθει χρονικό διάστημα δύο ετών από τη γέννηση του Ιησού μέχρι την άφιξη των προαναφερθέντων· άρα δεν υπάρχει διαφωνία στα όσα αναφέρονται από τους ιερούς ευαγγελιστές, εάν ο μεν Λουκάς την όγδοη ημέρα από τη γέννηση τον ανεβάζει μαζί με τους γονείς του στα Ιεροσόλυμα για την εκπλήρωση των νομίμων, και από εκεί τον οδηγεί στη Ναζαρέτ, ενώ ο Ματθαίος αναγράφει ότι βρέθηκαν πάλι στη Βηθλεέμ μετά από δύο χρόνια, και από εκεί αναφέρει ότι αναχώρησαν για την Αίγυπτο εξαιτίας της επιβουλής του βασιλιά. Και ήταν αναμενόμενο όχι μόνο για δεύτερη φορά, αλλά και πολλές φορές να επισκέπτονται τον τόπο, προς ανάμνηση του παράδοξου γεγονότος. Αποδεικνύεται, λοιπόν, αναμφίβολα ότι δεν είναι ο ίδιος ο καιρός κατά τον οποίο γεννήθηκε ο Σωτήρας μας σύμφωνα με τον Λουκά, με εκείνον κατά τον οποίο, σύμφωνα με τον Ματθαίο, ήλθαν να τον συναντήσουν οι Μάγοι από την Ανατολή.

Αλλ' επειδή ο Λουκάς εξιστορεί τον καιρό της γεννήσεως, ο οποίος ήταν η εποχή της απογραφής, κατά την οποία όλοι όσοι ανήκαν στο ίδιο γένος συνέρρεαν μαζικά στην πόλη του Δαβίδ, ενώ ο Ματθαίος εξιστορεί τα γεγονότα μετά την πάροδο δύο ετών (διότι τόσος ήταν ο χρόνος που εξακρίβωσε ο Ηρώδης από τους Μάγους)· επομένως, εφόσον υπήρχε πλέον άνεση χώρου στη Βηθλεέμ, σύμφωνα με τον Ματθαίο είχαν στη διάθεσή τους κατάλυμα· γι' αυτό, όταν οι Μάγοι εισήλθαν στην οικία, είδαν το παιδίον μαζί με τη Μαρία, τη μητέρα του, και πέφτοντας το προσκύνησαν. Και αυτή μεν είναι η λύση του ζητήματος.

Ας αισθανθούμε ιερό δέος για το μυστήριο· ας σεβαστούμε τη θεία οικονομία, και ας συνεισφέρουμε κι εμείς κάτι στην παρούσα εορτή. Τώρα οι άγγελοι χαίρονται, τώρα οι ποιμένες περιλούζονται από φως, τώρα το άστρο από την Ανατολή τρέχει προς το μέγιστο και απρόσιτο φως· τώρα οι μάγοι προσπίπτουν, και προσφέρουν δώρα, και αναγνωρίζουν τον Βασιλέα των πάντων, και ορθά συμπεραίνουν την παρουσία του επουράνιου από το άστρο· τώρα δε ο Ηρώδης μαίνεται, και παιδοκτονεί, και εξαιτίας του ελευθερωτή αναιρεί εκείνους που όφειλαν να τύχουν της ελευθερίας. Αλλά εμείς ας συμπεριληφθούμε μεταξύ εκείνων που Τον προσκυνούν, και ας προσφέρουμε σε Αυτόν που για χάρη μας πτώχευσε λαμβάνοντας μέχρι και ανθρώπινο σώμα, όχι λιβάνι, ούτε χρυσό, ούτε σμύρνα· το πρώτο ως σε Θεό, το δεύτερο ως σε βασιλέα, και την τρίτη ως σε Εκείνον που γεύθηκε για εμάς τον θάνατο· αλλά δώρα μυστικά και ανώτερα από τα ορατά· δηλαδή το να μην πάρουμε τίποτα για τον εαυτό μας, ούτε να επιτρέψουμε στον πλούτο να επικρατήσει κατά της πενίας, ούτε να αδικήσουμε το πλάσμα μέσω του ίδιου του πλάσματος.

Και πολλές φορές, βέβαια, ο δήμιος με την ορμή του χεριού του και με ένα μόνο χτύπημα του ξίφους διαπερνούσε το παιδί μαζί με τη μητέρα, και γινόταν ένα το ρεύμα του αίματος που αναμειγνυόταν από την πληγή της μητέρας και από το καίριο χτύπημα του τέκνου. Επειδή δε προστίθεται και τούτο στη μιαρή προσταγή του Ηρώδη, το να μην εκδοθεί δηλαδή η θανατηφόρα απόφαση μόνο εναντίον των νεογέννητων, αλλά ακόμη κι αν κάποιο παιδί είχε φτάσει στο δεύτερο έτος της ηλικίας του, να αρπαχθεί και αυτό —διότι είναι γραμμένο: «από ηλικίας δύο ετών και κάτω»— ένα άλλο τραγικό πάθος, όπως είναι φυσικό, διαβλέπει εδώ ο λόγος: ότι πολλές φορές ο χρόνος που είχε μεσολαβήσει, είχε καταστήσει την ίδια γυναίκα μητέρα δύο παιδιών. Τι είδους, λοιπόν, ήταν το θέαμα σε τέτοιες περιπτώσεις, όταν δύο δήμιοι ασχολούνταν με μία μητέρα, και ο ένας τραβούσε προς το μέρος του το νήπιο που έτρεχε δίπλα της, ενώ ο άλλος της αποσπούσε από τον κόρφο το βρέφος που θήλαζε; Τι ήταν φυσικό να υφίσταται μπροστά σε αυτά η άθλια μητέρα, καθώς η μητρική της φύση σχιζόταν ανάμεσα στα δύο τέκνα και το καθένα άναβε εξίσου τη φωτιά του πόνου στα μητρικά της σπλάχνα; Χωρίς να γνωρίζει ποιον από τους δύο κακούργους δήμιους να ακολουθήσει, καθώς ο ένας από τη μία πλευρά και ο άλλος από την άλλη έσερναν τα νήπια προς τη σφαγή; Να προστρέξει στο νεογέννητο, που έβγαζε ακόμη έναν ακατανόητο και αδιάρθρωτο οδυρμό; Αλλά ακούει το άλλο παιδί, που ήδη αρθρώνει λόγο και με ψελλίσματα φωνάζει με δάκρυα τη μητέρα του. Τι να κάνει; Τι να απογίνει; Σε τίνος τη φωνή να αντιβοήσει; Σε τίνος τον θρήνο να ανταποκριθεί με τον δικό της οδυρμό;

Ο δε άγιος Λογγίνος είπε προς τον Ηρώδη: «Εγώ μετετάγην στη στρατιά του αιώνιου βασιλιά και δεν μπορώ να το πράξω αυτό. Αν όμως θέλεις, πίστεψε και εσύ, και θα γίνεις κληρονόμος της αιώνιας ζωής και βασιλείας. Διότι για αυτόν τον λόγο αναχωρώντας είπα: πηγαίνοντας προς αυτόν θα του αναγγείλω τη χαρμόσυνη είδηση, ώστε να γίνει κληρονόμος της αιώνιας ζωής και βασιλείας, και να αξιωθώ πολλής τιμής, διότι σου προσέφερα χαρμόσυνη είδηση.» Οργισμένος δε εναντίον του ο Ηρώδης είπε στους αξιωματούχους του: «Επειδή του απέδωσα πάρα πολύ μεγάλη τιμή και τον έκανα εκατόνταρχο, γι' αυτό νομίζει ότι είναι κάτι, ενώ δεν είναι τίποτα. Βγάλτε του λοιπόν τη χλαμύδα, και αφαιρέστε του το περιδέραιο, και πάρτε το σπαθί από τη μέση του, διότι έδειξε τον εαυτό του ανυπότακτο, και ρίξτε τον στην εσωτερική φυλακή, βάζοντάς του βαριά δεσμά στον λαιμό και στη μέση, μέχρις ότου επινοήσω για αυτόν πολλά βασανιστήρια. Και μετά από αυτό θα διατάξω να αποκοπεί το κεφάλι του.» Και αμέσως εκείνη την ώρα εξέδωσε τέτοιο διάταγμα, λέγοντας στους στρατιώτες του: «Τα νήπια στη Βηθλεέμ "από δύο ετών και κάτω" μέχρι και τα σημερινά να τα θανατώσετε.» Και βγήκαν οι στρατιώτες σύμφωνα με το διάταγμα του βασιλιά και θανάτωσαν όλα τα νήπια.

Ο δε Ηρώδης, οργισμένος για τον Σωτήρα επειδή εξαπατήθηκε από τους Μάγους, αφού κάλεσε τον άγιο Λογγίνο, κάθισε στο βήμα και διέταξε να τον φέρουν μπροστά του. Καθώς τον έφερναν, είδε ο βασιλιάς χρυσό περιδέραιο γύρω από τον λαιμό του και βασιλική χλαμύδα να περιβάλλει τον άγιο, και σπαθί στη μέση του. Τότε βρυχήθηκε σαν λιοντάρι και μαινόταν σαν θηρίο εναντίον των αξιωματούχων του, λέγοντας: «Δεν σας είπα, κάκιστοι στρατιώτες, να του αφαιρέσετε το περιδέραιο, το σπαθί και το ένδυμα;» Και οι αξιωματούχοι είπαν στον βασιλιά: «Μα την υγεία σου, βασιλιά, πράξαμε σύμφωνα με την προσταγή σου, και αφού τον γδύσαμε, έτσι τον ρίξαμε στη φυλακή. Από πού βρήκε αυτή τη στολή ή ποιος τον έντυσε, εμείς δεν γνωρίζουμε.» Ο δε Ηρώδης είπε στον άγιο Λογγίνο: «Άθλιε, που γκρέμισες τον εαυτό σου από τη δόξα, ομολόγησέ μου πριν από τα βασανιστήρια, ποιος είναι αυτός που σε έντυσε με αυτή τη στολή.» Ο δε άγιος Λογγίνος είπε: «Σου λέω την αλήθεια και δεν ψεύδομαι, δεν την έλαβα από κανέναν άλλον παρά από τον αιώνιο βασιλιά Ιησού Χριστό.» Είπε ο Ηρώδης: «Αυτός είναι που σε έντυσε με αυτή τη στολή;» Ο δε άγιος Λογγίνος είπε: «Αυτός απέστειλε τον άγγελόν Του και μου φόρεσε αυτό το ένδυμα και με σφράγισε με τη σφραγίδα του αιώνιου βασιλιά Ιησού Χριστού.»

«Διότι αφού έστειλε στρατιώτες», λέγει, «θανάτωσε όλα τα παιδιά που βρίσκονταν στη Βηθλεέμ και σε όλα τα περίχωρά της, από ηλικίας δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με τον χρόνο που εξακρίβωσε από τους μάγους». Εδώ προσέξτε με με ακρίβεια. Διότι πολλοί φλυαρούν πολύ σχετικά με αυτά τα παιδιά, καταλογίζοντας αδικία σε όσα συνέβησαν· και άλλοι μεν εκφράζουν την απορία τους γι' αυτά με πιο ήπιο τρόπο, άλλοι δε πιο θρασύτατα και πιο μανιωδώς.

Διότι, αν μεν έβλεπε κατεδαφισμένο τοίχο ή πόρτες παραβιασμένες, ίσως θα είχε το δικαίωμα να κατηγορήσει για αμέλεια τους στρατιώτες που φύλαγαν τον Απόστολο. Τώρα όμως που όλα παρέμεναν ανέπαφα στη θέση τους, και οι πόρτες ήταν κλειδωμένες, και οι αλυσίδες ήταν περασμένες στα χέρια των φρουρών (διότι ήταν δεμένοι μαζί του), μπορούσε να συμπεράνει από αυτά, αν βέβαια έκρινε ορθά τα όσα συνέβαιναν, ότι το γεγονός δεν ήταν αποτέλεσμα ανθρώπινης δύναμης ούτε κακουργίας, αλλά κάποιας θείας και θαυματουργικής δύναμης, και να προσκυνήσει αυτόν που τα έπραξε αυτά, και όχι να πολεμήσει τους φρουρούς. Διότι ο Θεός έπραξε όλα όσα έπραξε με τέτοιον τρόπο, ώστε όχι μόνο να μην εκθέσει σε κίνδυνο τους φρουρούς, αλλά και να οδηγήσει μέσω αυτών τον βασιλιά προς την αλήθεια. Αν όμως εκείνος φάνηκε αχάριστος, τι ευθύνη φέρει ο σοφός ιατρός των ψυχών, που τα πάντα τα εργάζεται προς ευεργεσία, για την ανυπακοή του ασθενούς; Αυτό ακριβώς μπορεί να πει κανείς και εδώ. Διότι για ποιον λόγο οργίστηκες, Ηρώδη, επειδή εμπαίχθηκες από τους μάγους; Δεν κατάλαβες ότι η γέννηση ήταν θεία; Δεν κάλεσες εσύ τους αρχιερείς; Δεν συγκέντρωσες εσύ τους γραμματείς; Δεν έφεραν εκείνοι, όταν κλήθηκαν, μαζί τους στο δικό σου δικαστήριο και τον Προφήτη, ο οποίος τα προανήγγειλε αυτά από παλιά; Δεν είδες τα παλαιά να συμφωνούν με τα νέα; Δεν άκουσες ότι και ένα αστέρι τους υπηρέτησε; Δεν σεβάστηκες τον ζήλο των βαρβάρων; Δεν θαύμασες την παρρησία τους;

Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος, διότι λιγόστεψαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων. Ο Κάιν έλεγε στον Άβελ: Έλα να βγούμε στην πεδιάδα, και ενώ του μιλούσε αδελφικά, σκεπτόταν φονικά. Οι αδελφοί του Ιωσήφ έλεγαν: Να που έρχεται ο ονειρευτής, και ο φθόνος υπαγόρευε την πώλησή του. Ο Σαούλ έλεγε στον Δαβίδ: Έλα από εδώ, τέκνο μου, και εναντίον του ωρυόταν σαν λέοντας. Ο Ηρώδης έλεγε στους μάγους: Εξετάστε με ακρίβεια τα περί του παιδίου· και όταν το βρείτε αναγγείλετέ μου, ώστε να έλθω κι εγώ να το προσκυνήσω, και ανηλεώς θανάτωσε τα βρέφη στη Βηθλεέμ.

Δεν γνωρίζω πώς μου συμβαίνει αυτό, το να μην απαλλάσσεται ποτέ η πενία μου από το διαρκές χρέος, ενώ εσείς, οι αχόρταγοι δανειστές στα πνευματικά ζητήματα, απαιτείτε το οφειλόμενο μαζί με τον τόκο. Αλλά όμως δεν οδύρομαι, ω φίλοι, μάλλον αγάλλομαι περισσότερο· διότι είμαι ένας γεμάτος ελπίδα δούλος ενός πλούσιου Δεσπότη. Γι' αυτό δεν ζητώ συγγνώμη, αλλά παρακαλώ για αποδοχή. Διότι έχω ως χορηγό του λόγου τον Θεό, ο οποίος λέει: «Άνοιξε το στόμα σου, και εγώ θα το γεμίσω», όχι λόγω της αξίας εκείνου που ομιλεί, αλλά λόγω της ευσεβούς φιληκοΐας εκείνων που ακούν. Άκουσες λοιπόν τον ευαγγελιστή Ματθαίο να λέει: «Βλέποντας δε ο βασιλιάς Ηρώδης ότι εμπαίχθηκε από τους μάγους, οργίστηκε σφόδρα, και απέστειλε και θανάτωσε όλα τα παιδιά που βρίσκονταν στη Βηθλεέμ και σε όλα τα όριά της, από δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με τον χρόνο που είχε εξακριβώσει από τους μάγους». Αυτά συνέβησαν κατά την κατά σάρκα γέννηση του Χριστού. Άκουσε όμως πώς αυτά είχαν προφητευθεί από πολλά χρόνια πριν. Ώστε, λέγει, να εκπληρωθεί το ρηθέν από τον προφήτη Ιερεμία, ο οποίος λέει: «Κραυγή ακούστηκε στη Ραμά, η Ραχήλ να κλαίει τα τέκνα της».

Βλέπεις πριν από πόσες γενεές προαναγγελλόταν η μανία του Ηρώδη κατά τις έσχατες ημέρες; Διότι, όπως λέγει η Γραφή: «Αφού έστειλε στρατιώτες, εξόντωσε όλα τα παιδιά που βρίσκονταν στη Βηθλεέμ και σε όλα τα περίχωρά της». Ω, τι μανία του Ηρώδη, ή μάλλον τι κακία του διαβόλου! Διότι δικό του ήταν και αυτό το έργο· αυτός όπλισε τον Ηρώδη εναντίον των νηπίων. Αλλά, παρ' όλα αυτά, εναντίον του εαυτού του σήκωσε το ξίφος της βρεφοκτονίας· διότι ο Ηρώδης, αν και μηχανεύτηκε πολλά, δεν κατάφερε να θανατώσει τον Ιησού, τον οποίο αναζητούσε· και η αποτυχία του Ηρώδη έγινε ταλαιπωρία του διαβόλου. «Βλέποντας», λέγει, «ότι εμπαίχτηκε από τους μάγους, οργίστηκε σφοδρά, και αφού έστειλε ανθρώπους του, θανάτωσε όλα τα παιδιά στη Βηθλεέμ και σε όλα τα περίχωρά της». Ω Ηρώδη, γιατί εξοργίζεσαι τόσο απερίσκεπτα; Γιατί οπλίζεσαι εναντίον των νηπίων; Από τους μάγους εμπαίχτηκες και δολοφονείς τα βρέφη; Μήπως τα βρέφη οδήγησαν τους μάγους; Ένα άστρο τους φανέρωσε τον τεχθέντα Δεσπότη. Επειδή, λοιπόν, δεν μπορείς να χτυπήσεις με τα βέλη σου το άστρο, σφαγιάζεις τα βρέφη; Ή μήπως γι' αυτόν τον λόγο ανέλαβες τη βασιλεία, για να επιδείξεις τη δύναμή σου εναντίον βρεφών που θηλάζουν; Με νήπια πολεμάς, Ηρώδη; Μητέρες αφήνεις άτεκνες; Μαστούς ξηραίνεις; Αγκαλιές αδειάζεις; Σπλάχνα πληγώνεις; Στις γυναίκες που γέννησαν με ωδίνες αυξάνεις τους θρήνους; Από δύο ετών και κάτω εξοντώνεις τα βρέφη; Διότι, πού αλήθεια βρίσκεις χώρο πάνω τους για να μπήξεις το ξίφος; Αυτό δεν είναι απλώς δολοφονία, αλλά πρόωρη και άκαιρη σφαγή.

Ελάτε όλοι· βαρύς επίκειται ο χειμώνας της αμαρτίας· έχω το λιμάνι της κολυμβήθρας, το οποίο σώζει τους ανθρώπους, ενώ πνίγει τον διάβολο. Ω, τι κλήση που απογυμνώνει την αμαρτία! ω, τι φωνή που αρπάζει όλη την ουσία του δαίμονα! ω, τι φάρμακο που προχωρεί προς τον καθένα από τους ασθενείς! ω, τι δωρεά που ρέει ανεμπόδιστα προς όσους την επιθυμούν! ω, τι πηγή που επείγεται να ποτίσει όλους όσους διψούν για ζωή! Διότι λέγει: «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει προς εμένα και ας πιει»· εάν κάποιος διψά τα νάματα της σωτηρίας, εάν κάποιος επιθυμεί το ζων ύδωρ, εάν κάποιος επιδιώκει την αληθινή γνώση, εάν κάποιος διψά τη δίψα της ευσέβειας. Διότι δίψασε και ο Ιούδας τη δίψα της προδοσίας· δίψασε και ο Ηρώδης τον όλεθρο των νηπίων, δίψασε η Συναγωγή τους φόνους των προφητών, δίψασε η Ιεζάβελ τον αμπελώνα του Ναβουθαί, δίψασε η Δαλιδά την αδυναμία του Σαμψών, δίψασε η Ηρωδιάδα το αίμα του Προδρόμου, δίψασαν τον Σωτήρα οι Ιουδαίοι· αλλά δίψασαν δίψα πρόξενο απώλειας, δίψασαν δίψα που προκαλεί πυρετό, δίψασαν δίψα που αποτελεί αιτία της κολάσεως.

Μετά την αναχώρηση των μάγων, εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου στον Ιωσήφ λέγοντας: «Σήκω, παράλαβε το παιδί και τη μητέρα του και φύγε στην Αίγυπτο, και μείνε εκεί μέχρι να σου πω· διότι ο Ηρώδης πρόκειται να αναζητήσει το παιδί για να το εξοντώσει». Ο Ιωσήφ, λοιπόν, σηκώθηκε και κατέβηκε εκείνη την ώρα στην Αίγυπτο πανοικί, σύμφωνα με τον λόγο του αγγέλου, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε μέσω του προφήτη: «Από την Αίγυπτο κάλεσα τον Υιό μου». Τότε ο Ηρώδης, βλέποντας ότι εμπαίχθηκε από τους μάγους, έστειλε σατράπες και θανάτωσε όλα τα παιδιά που βρίσκονταν στη Βηθλεέμ και σε όλα τα περίχωρά της, από δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με τον χρόνο που είχε εξακριβώσει από τους μάγους.

Έτσι, οι πειρασμοί και οι θλίψεις έχουν θεωρηθεί άξιοι μεγάλης προσοχής ενώπιον του Θεού και έχουν γίνει από την αρχή συνοδοιπόροι της δικής μας ευσέβειας. Διότι από την ίδια κιόλας τη σπορά του κηρύγματος στη γη, βλάστησαν μαζί και εκείνη και αυτές. Και γιατί μιλώ για το κήρυγμα; Διότι ο ίδιος ο Σωτήρας μας, όταν επέλεξε να ενδυθεί το φύραμα της ανθρώπινης φύσης μας, αμέσως, από την πρώτη στιγμή της εισόδου του στον βίο, συνεπλάκη με τους πειρασμούς. Όταν δηλαδή ο τότε ηγεμόνας της Ιουδαίας εξοπλιζόταν για να τον δολοφονήσει, και Εκείνος δραπέτευσε στην Αίγυπτο με τη μητέρα Του, και από την Αίγυπτο επέστρεψε πάλι στην Ιουδαία, και από εκεί πήγε στη Ναζαρέτ προσπαθώντας να αποφύγει τους δολοφόνους, άραγε, ενώ οι πειρασμοί έπνεαν με τέτοια ορμή εναντίον του, μήπως Εκείνος απέβλεπε καθόλου στην εξωτερική άνεση ή τη δόξα; Κάθε άλλο. Αντιθέτως, από την ίδια τη γέννησή Του μέχρι το τέλος του ανθρώπινου βίου Του, διαπιστώνουμε ότι χαιρόταν απόλυτα μέσα στην πενία και τη λιτότητα.

Και όπως τους λυπούσε πάρα πολύ η απόκρυψη του αστέρα, επειδή χωρίς αυτόν δεν ήταν δυνατόν να βρουν τον τεχθέντα, αλλά και επειδή κοπίασαν μάταια κάνοντας μια τόσο μεγάλη οδοιπορία και θα γίνονταν περίγελος σε εκείνους που αρέσκονται να λοιδορούν, έτσι, βλέποντάς τον να προπορεύεται από αυτούς «μέχρι που ήλθε και στάθηκε επάνω από τον τόπο όπου βρισκόταν το παιδίον» ξαπλωμένο, «χάρηκαν πάρα πολύ, και αφού εισήλθαν στην οικία είδαν το παιδίον μαζί με τη Μαρία, τη μητέρα του, και πέφτοντας κάτω το προσκύνησαν, και αφού άνοιξαν», λέγει, «τους θησαυρούς τους, του πρόσφεραν δώρα, χρυσό και λιβάνι και σμύρνα». Διότι αυτός που γεννήθηκε ήταν τριπλός κατά την αξία: αληθινά Θεός και βασιλεύς και άνθρωπος· διπλός κατά τη φύση, Θεός και άνθρωπος, και ένας της Τριάδος και ομοφυής Θεός. Γι' αυτό και οι μάγοι του προσφέρουν τρία δώρα, τον χρυσό ως σε βασιλέα, και λιβάνι ως σε Θεό, και σμύρνα επειδή επρόκειτο να πεθάνει κατά σάρκα. «Σμύρνα και στακτή και κασσία» προείπε για αυτόν και ο θείος Δαβίδ, τη σμύρνα δηλαδή που προσέφερε ο Νικόδημος μαζί με τον Ιωσήφ, μαζί με αλόη ωσεί εκατό λίτρες, για την κηδεία του Δεσπότου. «Και αφού έλαβαν θεία αποκάλυψη», λέγει, «να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη, αναχώρησαν για τη χώρα τους από άλλη οδό». Και αυτοί μεν αναχώρησαν από άλλη οδό, ο δε Ηρώδης παραδόθηκε στα βάθη της λήθης μέχρι τη συμπλήρωση δύο ετών. Γι' αυτό και, όταν το θυμήθηκε, πρόσταξε να αναιρεθούν τα βρέφη «από ηλικίας δύο ετών και κάτω». «

«Διότι μέσα στη νύχτα», λέει, «παρέλαβε το παιδίον και τη μητέρα του και αναχώρησε στην Αίγυπτο». Και ενώ πολλά αγάλματα στέκονταν πάνω στα τείχη δήθεν ως φρουροί, δεν άντεξαν καθόλου την είσοδο του παιδιού, αλλά πέφτοντας μπρούμυτα στο έδαφος συνετρίβησαν σε μικρά κομμάτια. «Και παρέμεινε εκεί έως την τελευτή του Ηρώδη, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο μέσω του προφήτη, ο οποίος λέει: Από την Αίγυπτο κάλεσα τον Υιό μου». Τι θα λέγαμε λοιπόν; Ότι και ο Πατέρας φοβάται τον Ηρώδη και φυγαδεύει τον Υιό του από εκεί στην Αίγυπτο και έπειτα, μετά τον θάνατο του τυράννου, τον ανακαλεί από εκεί; Μακριά αυτή η βλάσφημη σκέψη από κάθε φιλόθεη ψυχή. Αλλά αυτό έγινε για να φωτίσει την Αίγυπτο και να γεμίσει τα πάντα με την αίνεσή Του, και να διδάξει και εμάς να αποφεύγουμε τις επιβουλές των ορατών και των αοράτων εχθρών. «Όταν λοιπόν είδε ο Ηρώδης ότι εξαπατήθηκε από τους μάγους, θύμωσε πάρα πολύ, και στέλνοντας στρατιώτες, σκότωσε όλα τα παιδιά που ήταν στη Βηθλεέμ και σε όλα τα περίχωρά της, από δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με τον χρόνο που είχε εξακριβώσει από τους μάγους». Εγώ, λέει, ήθελα να θανατώσω μόνο εκείνο το παιδί που πρόκειται να βασιλεύσει. Επειδή όμως με εξαπάτησαν οι μάγοι και με περιέπαιξαν και δεν επέστρεψαν σε μένα, και εγώ ξεχάστηκα μέχρι τώρα απασχολημένος με άλλες φροντίδες, και τώρα πια πέρασαν δύο χρόνια και γεννήθηκε πλήθος παιδιών στη Βηθλεέμ, είναι αδύνατον σε εμάς να αναγνωριστεί εύκολα εκείνο το παιδί.

«Θα εξαλείψω, λοιπόν, ολοκληρωτικά τα παιδιά που γεννήθηκαν, όχι μόνο αυτά στη Βηθλεέμ, αλλά και όσα βρίσκονται σε όλα τα περίχωρά της, από δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με τον χρόνο που εξακρίβωσα από τους μάγους. Και μαζί με αυτά, οπωσδήποτε θα θανατωθεί και εκείνο το παιδί, ο γεννηθείς βασιλιάς, και με κανέναν τρόπο δεν θα φανεί ότι οι μάγοι με περιφρονούν». Και γιατί, ω παράνομε βασιλιά, δεν θανατώνεις τα παιδιά μόνο της Βηθλεέμ, αλλά και όλα εκείνα που βρίσκονται στα περίχωρά της; Άκουσες, βεβαίως, ότι στη Βηθλεέμ γεννήθηκε αυτός που υποπτεύεσαι ως διάδοχο. Και γιατί αφήνεις άτεκνες τις μητέρες των γύρω περιοχών; «Φοβάμαι», λέει, «μήπως, αντιλαμβανόμενη τη σφαγή των παιδιών, η μητέρα του ξεφύγει από την προσοχή αυτών που τα θανατώνουν και φύγει με το παιδί προς τα γύρω χωριά, διαφεύγοντας το ξίφος». Ω, της ανοησίας του θεομάχου! Πώς επιχειρεί ακατόρθωτα πράγματα, εξοπλιζόμενος εναντίον του Πλάστη του; Διότι, αφού έστειλε ανθρώπους του, λέει, θανάτωσε τα παιδιά στην ορεινή περιοχή και στη Βηθλεέμ από δύο ετών και κάτω, περίπου δεκατέσσερις χιλιάδες. Μπορεί κανείς να κατανοήσει ότι πολλές γυναίκες στερήθηκαν από δύο παιδιά η καθεμία, όσες δηλαδή έτυχε να έχουν κυοφορήσει δίδυμα και όσες έτυχε να γεννήσουν πάλι την επόμενη χρονιά, και μάλιστα αν τα νεογέννητα ήταν άρρενα. Πολλές δε νεαρές γυναίκες είχαν αποκτήσει όχι περισσότερα από δύο και μόνο πρωτότοκα παιδιά· και αυτά θανατώθηκαν μαζί· γι' αυτό και το πένθος ήταν απαρηγόρητο.

Αλλά ας δούμε τι λέει ο Θεός προς τον Μωυσή και τον Ααρών: «Απομακρυνθείτε από το μέσο αυτής της συναγωγής, και θα τους εξολοθρεύσω αμέσως». Και εκείνοι έπεσαν με το πρόσωπο στη γη. Και είπε ο Μωυσής προς τον Ααρών: «Λάβε το θυμιατήριο, βάλε σε αυτό φωτιά από το θυσιαστήριο, ρίξε θυμίαμα, πήγαινέ το γρήγορα στο στρατόπεδο και κάνε εξιλασμό για αυτούς· διότι εξήλθε οργή από το πρόσωπο του Κυρίου και άρχισε να εξολοθρεύει τον λαό». Και πήρε ο Ααρών το θυμιατήριο, όπως του είπε ο Μωυσής, και έτρεξε και στάθηκε στο μέσο της συναγωγής· και ήδη είχε αρχίσει η εξολόθρευση ανάμεσα στον λαό· και έβαλε το θυμίαμα και έκανε εξιλασμό για τον λαό, στεκόμενος ανάμεσα στους νεκρούς και ανάμεσα στους ζωντανούς, και η μάστιγα κόπασε. Πώς λοιπόν, άνθρωπέ μου, εάν πράγματι υπήρχε προκαθορισμένο όριο στην ανθρώπινη ζωή, είπε ο Κύριος να καταστρέψει διαμιάς τόσο πολύ λαό; Μήπως επειδή είχαν συμπληρωθεί οι ημέρες τους; Και πώς ο Ααρών, αφού στάθηκε ενώπιον του Κυρίου και έκανε εξιλασμό για αυτούς, τους λύτρωσε όλους από την ήδη προαναγγελθείσα από τον Θεό οργή, απώλεια και καταστροφή; Δεν υπάρχει, λοιπόν, προκαθορισμένο όριο για τις ημέρες της ζωής του καθενός. Διότι, εάν είχε οριστεί η ζωή του καθενός, γιατί σε άλλους μεν ανθρώπους ο χρόνος της ζωής είναι πολύς, ενώ σε άλλους ελάχιστος, και πώς δεν θα ήταν άδικος αυτός που τα νομοθετεί αυτά; Και πώς, σε όσους δεν είχαν σφάλει σε τίποτα, δηλαδή στα νήπια που σφαγιάστηκαν από τον Ηρώδη για τον Χριστό, η θεία απόφαση περιόρισε σε τόσο μικρό διάστημα τον βίο τους;

Όθεν, βλέποντας ο αιμοβόρος Ηρώδης ότι εμπαίχθηκε από τους Μάγους, οργίστηκε σφοδρά και αποστέλλοντας ανθρώπους του, λέει η Γραφή: «θανάτωσε όλα τα παιδιά που βρίσκονταν στη Βηθλεέμ και σε όλα τα περίχωρά της, από ηλικία δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με τον χρόνο που είχε εξακριβώσει από τους Μάγους». Μαζί με αυτά, αναζητώντας να σκοτώσει και το άλλο παιδί που είχε γεννηθεί πριν από Αυτόν, και μη βρίσκοντάς το, φόνευσε τον πατέρα του Ζαχαρία μεταξύ του ναού και του θυσιαστηρίου, καθώς το παιδί είχε διαφύγει μαζί με τη μητέρα του Ελισάβετ· για τα οποία γεγονότα δεν φέρουν καμία μομφή.

Αλλά και όταν γεννήθηκε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, του οποίου το όνομα ήταν σύμφωνα με την προφητεία «Γρήγορα λεηλάτησε» αυτούς που είχαν λεηλατηθεί από τον διάβολο, δηλαδή και οι Μάγοι, ως λεηλατηθέντες νοητώς από αυτόν, τον προσκύνησαν, προσφέροντας δώρα, και χρυσό ως σε Βασιλέα, και λιβάνι ως σε Θεό, και σμύρνα ως σε νεκρό Άνθρωπο, και μην επιστρέφοντας στον Ασσύριο βασιλιά, δηλαδή τον Ηρώδη, αλλά αναχώρησαν για τη χώρα τους από άλλη οδό. Όταν, λέγω, ακολούθησαν όλα αυτά, και ο Κύριος μέσω του μηνύματος του Αγγέλου έφυγε στην Αίγυπτο, τότε ο αιμοβόρος Ηρώδης, οργισμένος επειδή εξαπατήθηκε από τους Μάγους, θανάτωσε όλα τα βρέφη στη Βηθλεέμ, από δύο ετών και κάτω, αλλά για αυτό δεν κατηγορείται ο Κύριος. Αναζητώντας δε και τον Πρόδρομο Ιωάννη ο ίδιος ο Ηρώδης και μη βρίσκοντάς τον, επειδή η μητέρα του Ελισάβετ τον πήρε και έφυγε, θανάτωσε τον πατέρα του Ζαχαρία· ωστόσο, ούτε ο Ιωάννης ούτε η Ελισάβετ είναι άξιοι κατηγορίας για αυτό.

Μεγάλο θάμβος καταλαμβάνει την καρδιά μου, επειδή ο Χριστός διέφυγε την οργή του τυράννου. Ως άλλος κάκιστος Φαραώ αποδείχθηκε εκείνος ο βασιλιάς, οργισμένος με τους θείους μάγους οι οποίοι επέστρεψαν στην πατρίδα τους. Και αφού έστειλε στρατιώτες, κατέσφαξε με σκληρό ξίφος όλα τα βρέφη που γεννήθηκαν στη Βηθλεέμ αφότου εμφανίστηκε το άστρο.

«Από την Αίγυπτο κάλεσα τον Υιό μου.» Λένε οι Ιουδαίοι ότι αυτό ειπώθηκε για τον λαό που επέστρεψε από την Αίγυπτο μέσω του Μωυσή. Λέμε, λοιπόν, ότι αυτό ειπώθηκε για τον λαό τυπικά, εκπληρώθηκε όμως στον Χριστό αληθινά. Έπειτα, ποιος είναι ο Υιός του Θεού; Ο λαός που προσκυνά το είδωλο του Βεελφεγώρ και τα γλυπτά, ή ο όντως Υιός του Θεού; «Τότε ο Ηρώδης, βλέποντας ότι εμπαίχθηκε από τους Μάγους.» Όπως ακριβώς ενέπαιξε ο Θεός τον Φαραώ μέσω του Μωυσή, έτσι και τον Ηρώδη μέσω των Μάγων· επειδή και οι δύο, και ο Ηρώδης και ο Φαραώ, υπήρξαν παιδοκτόνοι. Ο μεν Φαραώ φονεύοντας τα αρσενικά παιδιά των Εβραίων στην Αίγυπτο, ο δε Ηρώδης τα παιδιά στη Βηθλεέμ. «Οργίστηκε σφόδρα και, αφού έστειλε στρατιώτες, θανάτωσε όλα τα παιδιά στη Βηθλεέμ.» Την οργή του εναντίον των Μάγων, την επιδεικνύει εναντίον εκείνων που δεν τον αδίκησαν σε τίποτα. Για ποιον λόγο όμως παραχωρήθηκε να σφαγιαστούν τα παιδιά; Για να φανερωθεί η κακία του Ηρώδη· αλλά ίσως μου πεις:

Και τι σημαίνει αυτό; Για να αποδειχθεί η δική του κακία, γι' αυτό αδικήθηκαν τα παιδιά; Άκουσε λοιπόν ότι δεν αδικήθηκαν, αλλά αξιώθηκαν στεφάνων. Διότι καθένας που υποφέρει κάποιο κακό εδώ, είτε το υποφέρει για την εξάλειψη αμαρτημάτων, είτε για την προσθήκη στεφάνων· όπως ακριβώς και αυτά τα παιδιά, θα στεφανωθούν σε μεγαλύτερο βαθμό. «Και σε όλα τα περίχωρά της, από δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με τον χρόνο που εξακρίβωσε από τους Μάγους.» «Τότε εκπληρώθηκε εκείνο που ειπώθηκε από τον προφήτη Ιερεμία, ο οποίος λέει.» Για να μην νομίσει κανείς ότι η σφαγή των νηπίων έγινε χωρίς τη θέληση του Θεού, δείχνει ότι και το γνώριζε εκ των προτέρων και το προείπε. «Φωνή ακούστηκε στη Ραμά.» Η Ραμά ήταν ένας υψηλός τόπος της Παλαιστίνης. Διότι αυτό σημαίνει το όνομα, υψηλή· και έπεσε ως κλήρος στη φυλή του Βενιαμίν, ο οποίος ήταν γιος της Ραχήλ· η δε Ραχήλ ενταφιάστηκε στη Βηθλεέμ. Ονομάζει, λοιπόν, ο προφήτης τη Βηθλεέμ, Ραχήλ, διότι εκείνη ενταφιάστηκε σε αυτήν· και (λέει) ότι το κλάμα και ο θρήνος ακούστηκε στην υψηλή περιοχή.