Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 2:18

Αλλά αντί για εκείνα, τι έχουμε; Ας σιωπήσει ο λόγος. Καθαρά σάβανα και μεταξωτά υφάσματα, αφθονία μύρων και αρωμάτων, η φιλοτιμία μιας γυναίκας κοσμίας και ευπρεπούς· διότι θα ειπωθεί, ώστε να γίνει και αυτό μαρτυρία γι' αυτήν, αυτό που έπραξε για τον ιερέα, χύνοντας με γενναιοδωρία το αλάβαστρο του μύρου στο κεφάλι του ιερέα. Αλλά τι είναι αυτό που διασώζεται μέσα σε αυτά; Νεκρά οστά, που και πριν από τον θάνατο είχαν προμελετήσει τη νέκρωση, τα θλιβερά μνημόσυνα των συμφορών μας. Ω, τέτοια φωνή θα ακουστεί πάλι στη Ραμά· η Ραχήλ να κλαίει, όχι για τα παιδιά της, αλλά για τον άνδρα της, και να μη δέχεται παρηγοριά. Αφήστε την, εσείς που την παρηγορείτε, αφήστε την. Μην επιμείνετε να την παρηγορήσετε. Ας πενθήσει βαριά η χήρα. Ας αισθανθεί τη ζημία που υπέστη· καίτοι δεν είναι απροετοίμαστη στον χωρισμό, αφού μέσα από τους αγώνες του αθλητή είχε συνηθίσει από πριν να υπομένει τη μοναξιά. Θυμάστε πάντως πώς ο προηγούμενος από εμάς ομιλητής σας διηγήθηκε τους αγώνες αυτού του ανδρός, ότι, τιμώντας σε όλα την Αγία Τριάδα, διέσωσε την τιμή αυτή και στον αριθμό των αγώνων του, έχοντας αγωνιστεί αντιμετωπίζοντας τρεις επιθέσεις πειρασμών. Ακούσατε την ακολουθία των κόπων του, πώς στάθηκε στους πρώτους, πώς στους μεσαίους, και πώς ήταν στους τελευταίους.

Και δεν το κάνει αυτό απλώς, αλλά με εξαιρετική σύνεση. Επειδή, δηλαδή, όλοι οι Ιουδαίοι έτρεφαν μεγάλο θαυμασμό για τον άνδρα αυτόν (διότι και ο Ιώσηπος θεωρεί τον πόλεμο συνέπεια του θανάτου του, και εξαιτίας του αποδεικνύει ότι ούτε καν πόλη δεν υφίσταται πλέον εκείνη που κάποτε ήταν μητρόπολη, και πλέκει γι' αυτόν μακροσκελή εγκώμια)· θέλοντας, λοιπόν, μέσω αυτού να φέρει σε συναίσθηση τους Ιουδαίους, τους υπενθυμίζει συνεχώς τη μαρτυρία του Προδρόμου. Και οι μεν άλλοι ευαγγελιστές μνημονεύουν τους παλαιότερους προφήτες, και για καθένα από όσα συνέβαιναν σε Αυτόν παραπέμπουν εκεί τον ακροατή, λέγοντας, όταν γεννιέται: «Όλο δε αυτό έγινε, για να εκπληρωθεί εκείνο που ειπώθηκε μέσω του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος λέει: Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό»· και όταν Τον επιβουλεύονται και Τον αναζητούν με τόση επιμονή από παντού, ώστε να σφάζονται από τον Ηρώδη τα νήπια, φέρνουν στο προσκήνιο από τα παλιά τον Ιερεμία που λέει: «Φωνή ακούστηκε στη Ραμά, θρήνος και κλαυθμός και οδυρμός πολύς, η Ραχήλ να κλαίει τα τέκνα της»· και μνημονεύουν τον Ωσηέ, όταν επιστρέφει πάλι από την Αίγυπτο, παρουσιάζοντάς τον να λέει: «Από την Αίγυπτο κάλεσα τον υιό μου»· και παντού αυτό κάνουν.

Γ΄. Και αυτά μεν είναι τα δικά μας λόγια· δεν είναι όμως τα μόνα, αλλά υπάρχουν και άλλα πιο απόκρυφα από αυτά, τα οποία γνωρίζει με ακρίβεια ο Ίδιος που τα οικονόμησε. Αφήνοντας λοιπόν σε Εκείνον την ακριβέστερη κατανόηση αυτού του ζητήματος, ας προχωρήσουμε εμείς στα επόμενα, και μέσα από τις συμφορές των άλλων ας διδασκόμαστε να τα υπομένουμε όλα γενναία. Διότι, βέβαια, δεν ήταν μικρή η τραγωδία που έπληξε τότε τη Βηθλεέμ, με τα βρέφη να αρπάζονται από το στήθος των μητέρων τους και να οδηγούνται σε αυτήν την άδικη σφαγή. Αν, όμως, ακόμη μικροψυχείς και υστερείς στην πνευματική θεώρηση αυτών των γεγονότων, μάθε το τέλος εκείνου που τα τόλμησε, και ανακουφίσου λιγάκι. Διότι ταχύτατα τον πρόλαβε η θεία δίκη για αυτές τις πράξεις του, και του επέβαλε την πρέπουσα τιμωρία για αυτό το ανοσιούργημα, τερματίζοντας τη ζωή του με θάνατο φρικτό και πιο ελεεινό από το έγκλημα που μόλις είχε τολμήσει, υποφέροντας και μύρια άλλα δεινά. Αυτά θα τα μάθετε εάν διαβάσετε την ιστορία του Ιωσήπου γι' αυτά· την οποία, για να μην μακρηγορούμε και διακόπτουμε τη συνέχεια του λόγου, δεν θεωρήσαμε αναγκαίο να την παραθέσουμε εδώ. Τότε εκπληρώθηκε εκείνο που ειπώθηκε μέσω του προφήτη Ιερεμία, που λέει: «Φωνή ακούστηκε στη Ραμά, η Ραχήλ να κλαίει τα παιδιά της, και δεν ήθελε να παρηγορηθεί, επειδή δεν υπάρχουν πια».

Μην ταράζεσαι λοιπόν, μήτε να καταπίπτεις, αποβλέποντας στην άρρητη πρόνοιά Του, την οποία μπορεί κανείς να διακρίνει κατεξοχήν τόσο μέσα από όσα ενεργεί ο Ίδιος, όσο και μέσα από όσα παραχωρεί. Πράγμα που άλλωστε άφησε να εννοηθεί και αλλού, όταν συνομιλούσε με τους μαθητές Του. Επειδή δηλαδή τους προανήγγειλε τα δικαστήρια, τις συλλήψεις, τους πολέμους της οικουμένης και την αμείλικτη μάχη, στηρίζοντας την ψυχή τους και παρηγορώντας τους λέει: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια για ένα ασσάριο; Και όμως, ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Αυτά δε τα έλεγε για να δείξει ότι τίποτε δεν γίνεται χωρίς Εκείνος να το γνωρίζει, αλλά τα γνωρίζει μεν όλα, χωρίς όμως να τα ενεργεί όλα. Μην ταράζεστε λοιπόν, λέει, ούτε να θορυβείστε. Διότι Εκείνος που γνωρίζει όσα υποφέρετε, ενώ έχει τη δύναμη να τα εμποδίσει, είναι ολοφάνερο ότι δεν τα εμποδίζει ακριβώς επειδή προνοεί και φροντίζει για εσάς· πράγμα που πρέπει να αναλογιζόμαστε και για τους δικούς μας πειρασμούς, και από αυτό θα αντλήσουμε ικανή παρηγοριά. Και τι κοινό υπάρχει, θα μπορούσε ίσως να πει κάποιος, ανάμεσα στη Ραχήλ και τη Βηθλεέμ; Διότι η Γραφή αναφέρει: «Η Ραχήλ κλαίει για τα παιδιά της». Και τι σχέση έχει η Ραμά με τη Ραχήλ; Η Ραχήλ ήταν μητέρα του Βενιαμίν, και όταν πέθανε, την έθαψαν στον ιππόδρομο που βρισκόταν κοντά σε αυτήν την περιοχή.

Επειδή λοιπόν και ο τάφος ήταν κοντά, και το μερίδιο γης αυτού του παιδιού ανήκε στον Βενιαμίν (διότι η Ραμά ανήκε στη φυλή του Βενιαμίν), εύλογα αποκαλεί δικά της τα παιδιά που σφαγιάστηκαν, τόσο εξαιτίας του γενάρχη της φυλής όσο και εξαιτίας του τόπου της ταφής. Έπειτα, για να δείξει ότι η πληγή που προκλήθηκε ήταν αγιάτρευτη και σκληρή, λέει: «Δεν ήθελε να παρηγορηθεί, επειδή δεν υπάρχουν πια». Και από αυτό πάλι διδασκόμαστε εκείνο που έλεγα προηγουμένως, το να μην ταραζόμαστε ποτέ, όταν τα γεγονότα που συμβαίνουν είναι αντίθετα προς την υπόσχεση του Θεού. Ιδού, λοιπόν, ενώ Αυτός ήρθε για τη σωτηρία του λαού, ή μάλλον για τη σωτηρία της οικουμένης, ποια υπήρξαν τα προοίμια. Η μεν μητέρα βρίσκεται σε φυγή, η δε πατρίδα περιπίπτει σε αγιάτρευτες συμφορές, και τολμάται φόνος, ο πιο πικρός από όλους τους φόνους, και υπάρχει πολύς θρήνος και οδυρμός και οιμωγές παντού. Αλλά μην ταραχθείς· διότι συνηθίζει πάντοτε να εκπληρώνει τις οικονομίες Του μέσα από τα αντίθετα, παρέχοντάς μας με αυτόν τον τρόπο τη μέγιστη απόδειξη της δύναμής Του. Έτσι καθοδηγούσε και τους δικούς Του μαθητές, και τους προετοίμαζε να τα κατορθώσουν όλα, οικονομόντας τα αντίθετα μέσα από τα αντίθετα, ώστε να γίνει μεγαλύτερο το θαύμα. Εκείνοι, λοιπόν, αν και μαστιγώνονταν και καταδιώκονταν και υπέφεραν μύρια δεινά, με αυτόν τον τρόπο υπερίσχυσαν εκείνων που τους μαστίγωναν και τους καταδίωκαν. Όταν δε πέθανε ο Ηρώδης, ιδού άγγελος Κυρίου εμφανίζεται σε όνειρο στον Ιωσήφ, λέγοντας: «Σήκω, παράλαβε το παιδί και τη μητέρα του, και πορεύσου στη γη του Ισραήλ».

Ω συνέδριο που συγκεντρώθηκε από τον διάβολο εναντίον του Χριστού! Ω βουλευτήριο γεμάτο από κακία! Ω συνέδριο μάλλον αιμοβόρων λύκων παρά θεοφόρων ανθρώπων! Και τι λέω, ανήμερων λύκων; Είναι χειρότεροι και από τα ανήμερα λιοντάρια. Διότι τα λιοντάρια στην περίπτωση του Δανιήλ, χωρίς να δουν κανένα σημείο, αλλά βλέποντας μόνο τον άνδρα και τιμώντας την ευσέβειά του, χαλιναγώγησαν τα ατίθασα στόματά τους. Οι Ιουδαίοι όμως, αφού έγιναν θεατές τέτοιων και τόσων σημείων, εξαιτίας του φθόνου τους οπλίζονταν για φόνο με ακόμη μεγαλύτερη μανία, και έλεγαν: «Τι να κάνουμε;». Ω επιμελής αναζήτηση της κακίας! Ω στεναγμέ και θρήνε που γεννήθηκες από τον φθόνο! Ω οδυρμέ και κοπετέ που γίνεσαι για το κακό! Ούτε η Ραχήλ, όταν έκλαιγε τα παιδιά της, δεν αναστέναξε έτσι. «Τι να κάνουμε;». Ενώ αυτοί οι ταλαίπωροι θα έπρεπε να χαίρονται, ενώ θα έπρεπε να τελούν πάνδημη ημέρα ευφροσύνης, επειδή νεκροί αναστήθηκαν, επειδή η ζωή φανερώθηκε, επειδή ο θάνατος καταλύθηκε, επειδή ο διάβολος ντροπιάστηκε, επειδή το στίφος των δαιμόνων καταργήθηκε, επειδή η ανθρωπότητα ελευθερώθηκε, επειδή η ανάσταση των νεκρών κηρύχθηκε σε όλους· αντίθετα τώρα, μπροστά σε τέτοια αγαθά δεν χαίρονται, αλλά θρηνούν, και σχεδιάζουν να εξοντώσουν τον αίτιο τόσων αγαθών. Και τι λένε; «Τι να κάνουμε;».

Δεν γνωρίζω πώς μου συμβαίνει αυτό, το να μην απαλλάσσεται ποτέ η πενία μου από το διαρκές χρέος, ενώ εσείς, οι αχόρταγοι δανειστές στα πνευματικά ζητήματα, απαιτείτε το οφειλόμενο μαζί με τον τόκο. Αλλά όμως δεν οδύρομαι, ω φίλοι, μάλλον αγάλλομαι περισσότερο· διότι είμαι ένας γεμάτος ελπίδα δούλος ενός πλούσιου Δεσπότη. Γι' αυτό δεν ζητώ συγγνώμη, αλλά παρακαλώ για αποδοχή. Διότι έχω ως χορηγό του λόγου τον Θεό, ο οποίος λέει: «Άνοιξε το στόμα σου, και εγώ θα το γεμίσω», όχι λόγω της αξίας εκείνου που ομιλεί, αλλά λόγω της ευσεβούς φιληκοΐας εκείνων που ακούν. Άκουσες λοιπόν τον ευαγγελιστή Ματθαίο να λέει: «Βλέποντας δε ο βασιλιάς Ηρώδης ότι εμπαίχθηκε από τους μάγους, οργίστηκε σφόδρα, και απέστειλε και θανάτωσε όλα τα παιδιά που βρίσκονταν στη Βηθλεέμ και σε όλα τα όριά της, από δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με τον χρόνο που είχε εξακριβώσει από τους μάγους». Αυτά συνέβησαν κατά την κατά σάρκα γέννηση του Χριστού. Άκουσε όμως πώς αυτά είχαν προφητευθεί από πολλά χρόνια πριν. Ώστε, λέγει, να εκπληρωθεί το ρηθέν από τον προφήτη Ιερεμία, ο οποίος λέει: «Κραυγή ακούστηκε στη Ραμά, η Ραχήλ να κλαίει τα τέκνα της».

Φθάνοντας δε στη Γαβαά και στη Ραμά και στη Ραχήλ, πόλεις της φυλής Βενιαμίν, φόνευσαν όλα τα παιδιά τους· διότι η φυλή Βενιαμίν έλαβε ως κλήρο γης περιοχή πάρα πολύ κοντά στον κλήρο γης του Ιούδα και οι πόλεις τους ομοίως, τόσο η Βηθλεέμ και η Ιεβούς, η οποία είναι η Ιερουσαλήμ, όσο και οι πόλεις του Βενιαμίν, η Γαβαά και η Ραμά και η Ραχήλ, καθώς οι πόλεις και του Ιούδα και του Βενιαμίν γειτνίαζαν μεταξύ τους. Τότε εκπληρώθηκε αυτό που ειπώθηκε διά του προφήτη Ιερεμία: Φωνή ακούσθηκε στη Ραμά, θρήνος και κλαυθμός και οδυρμός πολύς· η Ραχήλ έκλαιγε τα τέκνα της και δεν ήθελε να παρηγορηθεί, επειδή δεν υπάρχουν πλέον.

Έτσι, οι πειρασμοί και οι θλίψεις έχουν θεωρηθεί άξιοι μεγάλης προσοχής ενώπιον του Θεού και έχουν γίνει από την αρχή συνοδοιπόροι της δικής μας ευσέβειας. Διότι από την ίδια κιόλας τη σπορά του κηρύγματος στη γη, βλάστησαν μαζί και εκείνη και αυτές. Και γιατί μιλώ για το κήρυγμα; Διότι ο ίδιος ο Σωτήρας μας, όταν επέλεξε να ενδυθεί το φύραμα της ανθρώπινης φύσης μας, αμέσως, από την πρώτη στιγμή της εισόδου του στον βίο, συνεπλάκη με τους πειρασμούς. Όταν δηλαδή ο τότε ηγεμόνας της Ιουδαίας εξοπλιζόταν για να τον δολοφονήσει, και Εκείνος δραπέτευσε στην Αίγυπτο με τη μητέρα Του, και από την Αίγυπτο επέστρεψε πάλι στην Ιουδαία, και από εκεί πήγε στη Ναζαρέτ προσπαθώντας να αποφύγει τους δολοφόνους, άραγε, ενώ οι πειρασμοί έπνεαν με τέτοια ορμή εναντίον του, μήπως Εκείνος απέβλεπε καθόλου στην εξωτερική άνεση ή τη δόξα; Κάθε άλλο. Αντιθέτως, από την ίδια τη γέννησή Του μέχρι το τέλος του ανθρώπινου βίου Του, διαπιστώνουμε ότι χαιρόταν απόλυτα μέσα στην πενία και τη λιτότητα.

Λέει, λοιπόν, η Γραφή μυστικά: «φωνή ακούστηκε στη Ραμά, κλάμα και οδυρμός πολύς· η Ραχήλ έκλαιγε τα παιδιά της και δεν ήθελε να παρηγορηθεί, επειδή δεν υπήρχαν πια». Και αυτό, βέβαια, φανερά συνέβη στα χρόνια του Κυρίου, όταν θανατώθηκαν τα νήπια από τον Ηρώδη, ενώ στα κρυφά νοείται ως εξής. «Φωνή στη Ραμά» σε βουνό (δηλαδή στα επουράνια) «ακούστηκε, κλάμα και οδυρμός πολύς·» η Ραχήλ, η αληθινή μητέρα, η επουράνια χάρη, το Άγιο Πνεύμα, έκλαιγε για την αιχμαλωσία των ανθρώπων, εκείνους που βρίσκονταν υπό την εξουσία του πονηρού άρχοντα και ήταν δεμένοι φοβερά στο σκοτάδι· και έκλαιγε, επειδή δεν βρίσκονταν μέσα στη ζωή του Πνεύματος, στο φως της αγαθότητας. Όταν, όμως, ευδόκησε ο Κύριος με την πολλή του χρηστότητα και εξέχεε το Πνεύμα του στους πιστούς και τους γέννησε από το δικό του Πνεύμα, τότε αγαλλίαση και χαρά και ευφροσύνη έγινε στα ύψη των ουρανών ενώπιον των αγγέλων του Θεού, σύμφωνα με αυτό που έχει γραφτεί: «έτσι θα υπάρχει χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Διότι η επουράνια μητέρα Ιερουσαλήμ, η οποία πριν ήταν στείρα, γέννησε από τους ανθρώπους τέκνα, τα οποία δεν υπήρχαν σε αυτήν προηγουμένως, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «ενώ η άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα όλων μας».

Στο τέκνο Ναυκράτιο. Η μεν ιερή γραφή λέει: «φωνή ακούστηκε στη Ραμά, θρήνος και οδυρμός πολύς, η Ραχήλ να κλαίει τα τέκνα της, και δεν ήθελε να παρηγορηθεί»· εγώ όμως ο ταλαίπωρος, προσαρμόζοντας αυτή τη φωνή, ευλόγως θα έλεγα: χαρμόσυνα νέα ακούσαμε από την τιμιότητά σου, για τα οποία πρέπει να σκιρτά όχι αυτή ή εκείνη η πόλη, αλλά, για να το πω έτσι, σχεδόν ολόκληρη η υφήλιος, διότι ο Κύριος καθαίρεσε όχι τον Σηών, τον βασιλιά των Αμορραίων, ούτε τον Ωγ, τον βασιλιά της Βασάν, μικρούς βασιλείς που καταπίεζαν ένα μικρό μέρος της οικουμένης, αλλά τον νεοφανή και μεγάλο δράκοντα που λυμαινόταν μεγάλο μέρος της οικουμένης, το σκολιό φίδι που σφύριζε βλάσφημα, το βδέλυγμα της ερημώσεως, το σκεύος της οργής, τον υιό του Ταβεήλ, για να μην πω του Καβαλλίνου, τον απόγονο του Αχαάβ, το ομοίωμα του Ιουλιανού, το πλήρωμα του πονηρού, τον υβριστή του Χριστού, τον εχθρό της Θεοτόκου, τον αντίπαλο όλων των αγίων. Διότι, αφού καταδίωξε και εξαφάνισε τις σεπτές τους μορφές (εικόνες), είναι φανερό ότι υπήρξε ολοκληρωτικά εχθρός και διώκτης τους. Ας ευφραίνονται οι ουρανοί και ας αγαλλιάται η γη, ας ραντίσουν τα όρη γλυκασμό και οι λόφοι δικαιοσύνη. Έπεσε ο εχθρός, συνετρίβη αυτός που μας κατέκοπτε. Φράχτηκε το στόμα που μιλούσε άδικα, ανακόπηκε το χέρι του Αβεσσαλώμ, χάθηκε ο σκληρόκαρδος Φαραώ. Και δεν έχω ακόμη ούτε τον καιρό ούτε τον τόπο για να περιγράψω όσα αξίζει να ακουστούν για τον πάγκακο δράκοντα.

Και τι σημαίνει αυτό; Για να αποδειχθεί η δική του κακία, γι' αυτό αδικήθηκαν τα παιδιά; Άκουσε λοιπόν ότι δεν αδικήθηκαν, αλλά αξιώθηκαν στεφάνων. Διότι καθένας που υποφέρει κάποιο κακό εδώ, είτε το υποφέρει για την εξάλειψη αμαρτημάτων, είτε για την προσθήκη στεφάνων· όπως ακριβώς και αυτά τα παιδιά, θα στεφανωθούν σε μεγαλύτερο βαθμό. «Και σε όλα τα περίχωρά της, από δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με τον χρόνο που εξακρίβωσε από τους Μάγους.» «Τότε εκπληρώθηκε εκείνο που ειπώθηκε από τον προφήτη Ιερεμία, ο οποίος λέει.» Για να μην νομίσει κανείς ότι η σφαγή των νηπίων έγινε χωρίς τη θέληση του Θεού, δείχνει ότι και το γνώριζε εκ των προτέρων και το προείπε. «Φωνή ακούστηκε στη Ραμά.» Η Ραμά ήταν ένας υψηλός τόπος της Παλαιστίνης. Διότι αυτό σημαίνει το όνομα, υψηλή· και έπεσε ως κλήρος στη φυλή του Βενιαμίν, ο οποίος ήταν γιος της Ραχήλ· η δε Ραχήλ ενταφιάστηκε στη Βηθλεέμ. Ονομάζει, λοιπόν, ο προφήτης τη Βηθλεέμ, Ραχήλ, διότι εκείνη ενταφιάστηκε σε αυτήν· και (λέει) ότι το κλάμα και ο θρήνος ακούστηκε στην υψηλή περιοχή.

Άκουσε, λοιπόν, τον προφήτη: «Θρήνος και κλαυθμός και οδυρμός πολύς· η Ραχήλ κλαίει τα τέκνα της», δηλαδή η Βηθλεέμ, «και δεν ήθελε να παρηγορηθεί, διότι δεν υπάρχουν πλέον». Σε αυτόν τον βίο δεν υπάρχουν, επειδή οι ψυχές είναι αθάνατες. «Όταν δε πέθανε ο Ηρώδης». Πικρό τέλος είχε ο Ηρώδης, με πυρετό και δυσεντερία, με κνησμό και οίδημα των ποδιών, και με σήψη των γεννητικών οργάνων που γεννούσε σκουλήκια, και με δύσπνοια, και με τρόμο, και με σπασμό των μελών, αποβάλλοντας την πονηρή του ψυχή. «Ιδού, άγγελος Κυρίου φαίνεται στον ύπνο του Ιωσήφ στην Αίγυπτο, λέγοντας: Σήκω, παράλαβε το παιδί και τη μητέρα του και πήγαινε στη γη του Ισραήλ». Δεν λέει, Φύγε, αλλά Πήγαινε. Διότι δεν υπήρχε πλέον φόβος. «Διότι έχουν πεθάνει αυτοί που ζητούσαν την ψυχή του παιδιού». Πού είναι ο Απολινάριος, ο οποίος έλεγε ότι ο Κύριος δεν έλαβε ανθρώπινη ψυχή; Διότι από αυτό εδώ ελέγχεται. «Και αυτός, αφού σηκώθηκε, παρέλαβε το παιδί και τη μητέρα του, και ήρθε στη γη του Ισραήλ. Ακούγοντας όμως ότι ο Αρχέλαος βασιλεύει στην Ιουδαία αντί του πατέρα του, του Ηρώδη, φοβήθηκε να πάει εκεί». Τρεις γιους άφησε ο Ηρώδης, τον Φίλιππο, τον Αντίπα και τον Αρχέλαο· τον μεν Αρχέλαο διέταξε να είναι βασιλιάς, τους δε υπόλοιπους τετράρχες. Φοβήθηκε δε ο Ιωσήφ να πάει στη γη του Ισραήλ, δηλαδή στην Ιουδαία, διότι και ο Αρχέλαος ήταν όμοιος με τον πατέρα του.