Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 2:22

Διότι κατά το τριακοστό τρίτο έτος του Ηρώδη, και το τεσσαρακοστό δεύτερο του βασιλιά Αυγούστου, γεννιέται ο Σωτήρας στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας. Κατεβαίνει δε στην Αίγυπτο κατά το τριακοστό πέμπτο έτος του Ηρώδη, και ανέρχεται από την Αίγυπτο μετά τον θάνατο του Ηρώδη. Γι' αυτό, κατά τα τριάντα επτά έτη της ίδιας εξουσίας του Ηρώδη, το Παιδί ήταν τεσσάρων ετών, όταν ο Ηρώδης, έχοντας συμπληρώσει τριάντα επτά έτη, τελείωσε τον βίο του. Ο Αρχέλαος βασιλεύει για εννέα έτη, και στην αρχή της βασιλείας του ο Ιωσήφ, αναχωρώντας από την Αίγυπτο μαζί με τη Μαρία και το Παιδί, επειδή άκουσε ότι βασιλεύει ο Αρχέλαος, αποσύρθηκε στα μέρη της Γαλιλαίας και εγκαταστάθηκε τότε στη Ναζαρέτ. Ο Αρχέλαος γεννά τον Ηρώδη τον νεότερο, και αυτός ο Ηρώδης αναλαμβάνει τη βασιλεία κατά το ένατο έτος της βασιλείας του πατέρα του, του Αρχελάου, κατά διαδοχή. Και έτσι τα υπολογιζόμενα έτη για την ένσαρκη παρουσία του Χριστού έγιναν δεκατρία. Κατά δε το δέκατο όγδοο έτος του Ηρώδη, ο οποίος επονομάστηκε και Αγρίππας, άρχισε ο Ιησούς το κήρυγμα και λαμβάνει τότε το βάπτισμα από τον Ιωάννη, και κηρύττει ενιαυτόν δεκτόν, χωρίς να αντιλέγεται από κανέναν, ούτε από Ιουδαίους ούτε από Έλληνες ούτε από Σαμαρείτες ούτε από οποιονδήποτε άλλον. Έπειτα, δεχόμενος αμφισβητήσεις, κήρυξε για δεύτερο έτος, και έτσι συμπληρώθηκαν δεκαεννέα έτη (βασιλείας) για τον ίδιο τον Ηρώδη, ενώ για τον Σωτήρα το τριακοστό δεύτερο (έτος της ηλικίας του).

Διότι δεν βρήκαν τη Μαρία στο σπήλαιο, όπου εγέννησε· αλλά, όπως αναφέρει το Ευαγγέλιο, ο αστέρας, λέγει, τους οδηγούσε μέχρι τον τόπο όπου βρισκόταν το παιδίον. Και αφού εισήλθαν στην οικία, βρήκαν το βρέφος μαζί με τη Μαρία, όχι πλέον σε φάτνη, ούτε πλέον σε σπήλαιο, αλλά σε οικία· ώστε να γίνει γνωστή η ακρίβεια της αλήθειας και το χρονικό διάστημα των δύο ετών, δηλαδή από τότε που γεννήθηκε μέχρι τη στιγμή που έφθασαν οι μάγοι. Και εκείνη τη νύκτα, δύο έτη μετά τη γέννηση, εμφανίστηκε ο άγγελος και του είπε να παραλάβει τη μητέρα και το παιδίον και να μεταβούν στη γη της Αιγύπτου. Γι' αυτό ο Ιωσήφ δεν επιστρέφει πλέον στη Ναζαρέτ, αλλά αναχωρεί κρυφά μαζί με το παιδίον και τη μητέρα του στην Αίγυπτο και παραμένει εκεί άλλα δύο έτη· και έτσι πάλι, [κατόπιν υποδείξεως] του αγγέλου μετά τον θάνατο του Ηρώδη, επιστρέφει στην Ιουδαία. 10. Διότι κατά το τριακοστό τρίτο έτος της βασιλείας του Ηρώδη γεννάται ο Κύριος, κατά το τριακοστό πέμπτο ήλθαν οι μάγοι, το τριακοστό έβδομο έτος πεθαίνει ο Ηρώδης και τον διαδέχεται στο βασίλειο ο Αρχέλαος ο υιός του, ο οποίος βασίλευσε για εννέα έτη, όπως ήδη έχω αναφέρει σε άλλα σημεία. Αναχώρησε, λοιπόν, όταν άκουσε για τον Αρχέλαο, και αφού ήλθε κατοίκησε στη Ναζαρέτ και από εκεί πάλι κάθε έτος ανέβαινε στην Ιερουσαλήμ. Βλέπεις πόση ακρίβεια υπάρχει στα θεία Ευαγγέλια περί κάθε ζητήματος.

Και πώς αυτοί περιεργάζονται τα του Θεού, επινοώντας κάποιες αισχρές υπόνοιες, για τις οποίες καμία ανάγκη δεν υπήρξε ποτέ για συζήτηση, ούτε σε προφήτη, ούτε σε ευαγγελιστή, ούτε σε απόστολο, ούτε σε συγγραφέα; Διότι όσα τέτοια ισχυρίζονται αυτοί, ακόμη και αν υποθέσουν κακόβουλα μύρια άλλα πέρα από αυτά, δεν πρόκειται να ανατρέψουν την πατρώα μας πίστη, η οποία κηρύττει αληθινά τον Χριστό [ως άνθρωπο]. Διότι ο Χριστός γεννήθηκε εν σαρκί πραγματικά από την αειπάρθενο Μαρία διά του Αγίου Πνεύματος και ευθύς από την κύηση ονομάζεται Εμμανουήλ, που σημαίνει ο Θεός είναι μαζί μας, και [δεν] γεννάται πλέον δεύτερη φορά. Και το Παιδίον διέφυγε στην Αίγυπτο μαζί με τον Ιωσήφ και τη Μαρία, επειδή ζητούσαν τη ζωή του Παιδίου, δεδομένου ότι μπορούσε να θανατωθεί κατά σάρκα· αλλά προσκυνήθηκε από τους μάγους ως αληθινός Θεός, ο οποίος γεννήθηκε εν σαρκί [αληθινά] και όχι φαινομενικά. Και όταν επέστρεψε από την Αίγυπτο, λόγω του φόβου του Ιωσήφ δεν εισήλθε στην Ιερουσαλήμ εξαιτίας του Αρχελάου, επειδή το Παιδίον μπορούσε να συλληφθεί και προ του καιρού * να πάθει εν σαρκί αυτό που έμελλε να πάθει. * Αλλά εμποδίστηκε από τον Ιωάννη, καθώς αναγνωρίστηκε από τον δούλο ως Δεσπότης, διότι ήταν Θεός που ενανθρώπησε αληθινά. Δεν αποδέχθηκε όμως την τιμή του ίδιου του δούλου του σε αυτήν την περίσταση, ώστε να «εκπληρώσει πάσαν δικαιοσύνην» εν σαρκί, με αληθινή και τέλεια ενανθρώπηση, «αφήνοντας σε εμάς υπογραμμό» σωτηρίας.

Και μετά από λίγο λέει: «Και πάλι, επειδή εξαντλείτο από την έλλειψη τροφής και από σπασμωδικό βήχα, καταπονημένος από τους πόνους επιχείρησε να προλάβει το πεπρωμένο· αφού πήρε ένα μήλο, ζήτησε και μαχαίρι· διότι συνήθιζε να το κόβει για να το φάει· έπειτα, αφού κοίταξε γύρω του μήπως υπάρχει κάποιος που θα τον εμπόδιζε, σήκωσε το δεξί του χέρι με σκοπό να πλήξει τον εαυτό του». Επιπλέον τούτων, ο ίδιος συγγραφέας εξιστορεί ότι, αφού θανάτωσε με διαταγή του ένα άλλο γνήσιο παιδί του λίγο πριν από το τέλος της ζωής του, το τρίτο κατά σειρά μετά από δύο που είχαν ήδη θανατωθεί, αμέσως μετά εξέπνευσε μέσα σε όχι μικρούς πόνους. Και τέτοιο υπήρξε το τέλος του Ηρώδη, ο οποίος εξέτισε δίκαιη ποινή για τα παιδιά γύρω από τη Βηθλεέμ που θανάτωσε εξαιτίας της επιβουλής του εναντίον του Σωτήρος ημών· μετά την οποία, ένας άγγελος εμφανίστηκε σε όνειρο στον Ιωσήφ, που διέμενε στην Αίγυπτο, και τον πρόσταξε να αναχωρήσει μαζί με το παιδί και τη μητέρα του για την Ιουδαία, δηλώνοντάς του ότι έχουν πεθάνει εκείνοι που ζητούσαν τη ζωή του παιδιού. Σε αυτά δε ο ευαγγελιστής προσθέτει λέγοντας: «Όταν άκουσε ότι ο Αρχέλαος βασιλεύει αντί του πατρός του, Ηρώδου, φοβήθηκε να μεταβεί εκεί· και αφού έλαβε θεία αποκάλυψη στο όνειρό του, αναχώρησε για τα μέρη της Γαλιλαίας».

Ο δε Σωτήρας και Κύριός μας, έχοντας εκ φύσεως το άγιο και το άθικτο και το ξεχωρισμένο, και μη έχοντας ανάγκη από ανθρώπινο χρίσμα, έλαβε ωστόσο την προσωνυμία του Ναζιραίου από τους ανθρώπους, όχι επειδή έγινε Ναζιραίος από το λεγόμενο έλαιο «ναζέρ», αλλά, αν και ήταν τέτοιος εκ φύσεως, ονομάστηκε από τους ανθρώπους Ναζιραίος εξαιτίας της Ναζαρέτ, όπου ανατράφηκε στα παιδικά του χρόνια κοντά στους κατά σάρκα γονείς του. Γι' αυτό αναφέρεται στον Ματθαίο: «επειδή δε έλαβε θεία εντολή στον ύπνο του» (είναι φανερό ότι πρόκειται για τον Ιωσήφ), «αναχώρησε για τα μέρη της Γαλιλαίας, και όταν ήλθε, κατοίκησε σε μια πόλη που λεγόταν Ναζαρά· για να εκπληρωθεί εκείνο που ειπώθηκε μέσω των προφητών, ότι θα ονομαστεί Ναζωραίος». Διότι έπρεπε, βέβαια, αυτός, ο οποίος ήταν εξ ολοκλήρου εκ φύσεως και κατ' αλήθειαν Ναζιραίος, δηλαδή άγιος και άθικτος και ξεχωρισμένος από τους ανθρώπους, να κληθεί με αυτήν την προσωνυμία· αλλά, επειδή δεν έλαβε αυτήν την προσωνυμία από το έλαιο «ναζέρ», μη έχοντας ανάγκη από ανθρώπινο χρίσμα, απέκτησε την επωνυμία από τον τόπο της Ναζαρέτ.

Αυτά, λοιπόν, ας ειπωθούν σχετικά με τους χρόνους, για ποιον λόγο δηλαδή τώρα και όχι στο μακρινό παρελθόν ο Χριστός του Θεού ανέτειλε σε όλους τους ανθρώπους. Εμπρός, όμως, ας επανέλθουμε και ας εξετάσουμε λεπτομερώς τα σημεία των χρόνων της ελεύσεώς του, επισημαίνοντας κατά πρώτον τις ευαγγελικές μαρτυρίες περί της γεννήσεώς του. Ο μεν Ματθαίος ιστορεί τον χρόνο της ένσαρκης επιφανείας του κάπως έτσι, λέγοντας: «Όταν γεννήθηκε ο Ιησούς στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, κατά τις ημέρες του βασιλέως Ηρώδη», και λίγο μετά λέει: «ακούγοντας ότι ο Αρχέλαος βασιλεύει στην Ιουδαία αντί του πατρός του, του Ηρώδη». Ο δε Λουκάς παρουσιάζει τον χρόνο της διδασκαλίας και της «αναδείξεώς» του λέγοντας: «Κατά το δέκατο πέμπτο έτος της ηγεμονίας του Τιβερίου Καίσαρα, όταν ηγεμόνας της Ιουδαίας ήταν ο Πόντιος Πιλάτος, και τετράρχης της Γαλιλαίας ο Ηρώδης, ο δε αδελφός του Φίλιππος τετράρχης της Ιτουραίας και της περιοχής της Τραχωνίτιδας, και ο Λυσανίας τετράρχης της Αβιληνής, επί αρχιερέως Άννα και Καϊάφα». Σε αυτά λοιπόν είναι καλό να παραθέσουμε την προφητεία του Ιακώβ που παραδίδεται από τον Μωυσή, η οποία έχει ως εξής: 〈Από τη Γένεση〉. «Και κάλεσε ο Ιακώβ τους υιούς του και είπε: Συγκεντρωθείτε για να σας αναγγείλω τι πρόκειται να σας συμβεί κατά τις έσχατες ημέρες. Συγκεντρωθείτε και ακούστε, υιοί του Ιακώβ, ακούστε τον Ισραήλ, τον πατέρα σας».

Τον Γωγ τον μνημονεύει και ο προφήτης Ιεζεκιήλ, ονομάζοντάς τον «άρχοντα Ρως, Μοσόχ και Θοβέλ»· με τη λέξη Ρως αινίσσεται, όπως φαίνεται, την πόλη των Ρωμαίων, επειδή και η αρχή και η κεφαλή στην εβραϊκή γλώσσα δηλώνονται με τη λέξη Ρως, με τη λέξη Μοσόχ αινίσσεται τη Μυσία και τα γύρω από αυτήν έθνη, όσα είναι τώρα οικεία στους Ρωμαίους, και με τη λέξη Θοβέλ την Ιβηρία, όπως δηλώνει ο Ιώσηπος, ο οποίος ισχυρίζεται ότι από τον Θοβέλ προήλθαν οι Θοβεήλοι, δηλαδή οι Ίβηρες. Άρχοντας όλων αυτών λέει ότι θα υψωθεί ο Γωγ κατά την παρουσία του προφητευόμενου Χριστού, τον οποίο «ο Θεός οδήγησε από την Αίγυπτο», όταν, σύμφωνα με τον Ματθαίο, καθώς ο Ηρώδης τον επιβουλευόταν όταν ήταν παιδί, ο Ιωσήφ «αφού έλαβε θεία ειδοποίηση, παρέλαβε το παιδί και τη μητέρα του, και επέστρεψε στη γη του Ισραήλ». Και «δόξα μονοκέρωτος» υπήρχε στον ίδιο τον Χριστό, επειδή «μέσα σε αυτόν» ευδόκησε να κατοικήσει «όλο το πλήρωμα της θεότητος», σύμφωνα με τον ιερό απόστολο. Γι' αυτόν τον λόγο, προβάλλοντας ως κέρας τον Θεό των όλων και Πατέρα του, ονομάστηκε «μονόκερως» και σε άλλες Γραφές.

Πώς όμως ονομάζεται Μαρτύριο κατά την αναχώρησή του από τη γη της Αιγύπτου; Επειδή ο Ιωσήφ αποτελούσε εικόνα του Χριστού, λόγω του φθόνου των αδελφών του, λόγω της πώλησής του, λόγω της υποδούλωσής του ενώ ήταν ελεύθερος, λόγω της προσκύνησης των αστέρων και άλλων παρόμοιων γεγονότων, όσα είναι δυνατόν να σταχυολογήσει κανείς από την ιστορία του. Θέλοντας, λοιπόν, να δηλώσει έμπρακτα ότι ο Ιωσήφ υπήρξε μαρτυρία και μνημείο του, και ότι όπως εκείνον, έτσι και αυτόν τον ακολουθούσαν διαδοχικές επιβουλές. Μετά τον θάνατο του Ηρώδη, ο οποίος επιχείρησε να τον εξοντώσει, επιστρέφοντας από την Αίγυπτο κρύβεται στη Γαλιλαία από φόβο για τον Αρχέλαο, διότι και αυτός, μετά τον Ηρώδη, επρόκειτο να τον επιβουλευτεί.

Έτσι, οι πειρασμοί και οι θλίψεις έχουν θεωρηθεί άξιοι μεγάλης προσοχής ενώπιον του Θεού και έχουν γίνει από την αρχή συνοδοιπόροι της δικής μας ευσέβειας. Διότι από την ίδια κιόλας τη σπορά του κηρύγματος στη γη, βλάστησαν μαζί και εκείνη και αυτές. Και γιατί μιλώ για το κήρυγμα; Διότι ο ίδιος ο Σωτήρας μας, όταν επέλεξε να ενδυθεί το φύραμα της ανθρώπινης φύσης μας, αμέσως, από την πρώτη στιγμή της εισόδου του στον βίο, συνεπλάκη με τους πειρασμούς. Όταν δηλαδή ο τότε ηγεμόνας της Ιουδαίας εξοπλιζόταν για να τον δολοφονήσει, και Εκείνος δραπέτευσε στην Αίγυπτο με τη μητέρα Του, και από την Αίγυπτο επέστρεψε πάλι στην Ιουδαία, και από εκεί πήγε στη Ναζαρέτ προσπαθώντας να αποφύγει τους δολοφόνους, άραγε, ενώ οι πειρασμοί έπνεαν με τέτοια ορμή εναντίον του, μήπως Εκείνος απέβλεπε καθόλου στην εξωτερική άνεση ή τη δόξα; Κάθε άλλο. Αντιθέτως, από την ίδια τη γέννησή Του μέχρι το τέλος του ανθρώπινου βίου Του, διαπιστώνουμε ότι χαιρόταν απόλυτα μέσα στην πενία και τη λιτότητα.

Διότι δεν γνώριζαν εκείνες οι γυναίκες ότι τα βρέφη τους θανατώθηκαν για τον Χριστό και ως Χριστός, και ότι περιθάλπονται στους κόλπους του Αβραάμ και ότι τα νήπιά τους βασιλεύουν μαζί με τον Χριστό, γι' αυτό και το πένθος τους ήταν απαρηγόρητο. «Όταν δε πέθανε ο Ηρώδης» λαμβάνει και πάλι θεία εντολή μέσω αγγέλου στην Αίγυπτο ο δίκαιος Ιωσήφ, ώστε να πάρει το παιδί και τη μητέρα του και να επιστρέψει στη γη του Ισραήλ. Όταν δε επέστρεψε και «άκουσε ότι ο Αρχέλαος βασιλεύει στην Ιουδαία αντί του πατέρα του, του Ηρώδη, φοβήθηκε να μεταβεί εκεί. Αφού δε έλαβε και πάλι θεία εντολή στο όνειρό του, αναχώρησε για τα μέρη της Γαλιλαίας, και όταν έφτασε κατοίκησε σε μια πόλη που ονομάζεται Ναζαρέτ, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε μέσω των προφητών, ότι θα ονομαστεί Ναζωραίος». Ο μεν δίκαιος, λοιπόν, ακούγοντας ότι βασιλεύει ο Αρχέλαος, φοβήθηκε ως άνθρωπος να μεταβεί εκεί.

Άκουσε, λοιπόν, τον προφήτη: «Θρήνος και κλαυθμός και οδυρμός πολύς· η Ραχήλ κλαίει τα τέκνα της», δηλαδή η Βηθλεέμ, «και δεν ήθελε να παρηγορηθεί, διότι δεν υπάρχουν πλέον». Σε αυτόν τον βίο δεν υπάρχουν, επειδή οι ψυχές είναι αθάνατες. «Όταν δε πέθανε ο Ηρώδης». Πικρό τέλος είχε ο Ηρώδης, με πυρετό και δυσεντερία, με κνησμό και οίδημα των ποδιών, και με σήψη των γεννητικών οργάνων που γεννούσε σκουλήκια, και με δύσπνοια, και με τρόμο, και με σπασμό των μελών, αποβάλλοντας την πονηρή του ψυχή. «Ιδού, άγγελος Κυρίου φαίνεται στον ύπνο του Ιωσήφ στην Αίγυπτο, λέγοντας: Σήκω, παράλαβε το παιδί και τη μητέρα του και πήγαινε στη γη του Ισραήλ». Δεν λέει, Φύγε, αλλά Πήγαινε. Διότι δεν υπήρχε πλέον φόβος. «Διότι έχουν πεθάνει αυτοί που ζητούσαν την ψυχή του παιδιού». Πού είναι ο Απολινάριος, ο οποίος έλεγε ότι ο Κύριος δεν έλαβε ανθρώπινη ψυχή; Διότι από αυτό εδώ ελέγχεται. «Και αυτός, αφού σηκώθηκε, παρέλαβε το παιδί και τη μητέρα του, και ήρθε στη γη του Ισραήλ. Ακούγοντας όμως ότι ο Αρχέλαος βασιλεύει στην Ιουδαία αντί του πατέρα του, του Ηρώδη, φοβήθηκε να πάει εκεί». Τρεις γιους άφησε ο Ηρώδης, τον Φίλιππο, τον Αντίπα και τον Αρχέλαο· τον μεν Αρχέλαο διέταξε να είναι βασιλιάς, τους δε υπόλοιπους τετράρχες. Φοβήθηκε δε ο Ιωσήφ να πάει στη γη του Ισραήλ, δηλαδή στην Ιουδαία, διότι και ο Αρχέλαος ήταν όμοιος με τον πατέρα του.

Ο δε Αντίπας, αυτός είναι ο νέος Ηρώδης, ο οποίος θανάτωσε τον Πρόδρομο. «Επειδή δε έλαβε θεία ειδοποίηση στο όνειρό του, αναχώρησε για τα μέρη της Γαλιλαίας». Η Γαλιλαία δεν ήταν γη του Ισραήλ, αλλά ανήκε στους εθνικούς· γι' αυτό και οι Ιουδαίοι τους θεωρούσαν βδέλυγμα. «Και όταν έφτασε, κατοίκησε σε μια πόλη που λεγόταν Ναζαρέτ». Και πώς ο Λουκάς λέει ότι, αφού συμπληρώθηκαν σαράντα ημέρες από τη γέννησή του και τον πήρε στην αγκαλιά του ο Συμεών, ο Κύριος κατέβηκε στη Ναζαρέτ· ενώ εδώ ο Ματθαίος λέει ότι ήρθε στη Ναζαρέτ μετά την επιστροφή από την Αίγυπτο;