Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 2:23

Μτ 2, 23 Όμως αξίζει να επισημανθεί ότι η Ναζαρέτ βρισκόταν στα όρια της Ιουδαίας, και κατοικώντας σε αυτήν ο Χριστός φανερώνει ότι, εξαιτίας του μιαιφόνου χαρακτήρα των Ιουδαίων, επρόκειτο να εγκαταλείψει την Ιουδαία και να μεταβεί στα έθνη, προκειμένου να δώσει στους φιλομαθείς αφορμή για την πίστη στον Χριστό.

Ματθ. 2, 23 Αν όμως η λέξη 〈Ναζωραίος〉 ερμηνεύεται ως άγιος ή, σύμφωνα με κάποιους, ως άνθος, το όνομα αυτό απαντάται σε πολλούς· διότι ο Δανιήλ τον ονομάζει «άγιο αγίων». Και ο Ησαΐας λέει: «ράβδο από τη ρίζα του Ιεσσαί και άνθος από αυτήν»· και ο ίδιος ο Κύριος λέει για τον εαυτό του στο Άσμα Ασμάτων: «εγώ είμαι το άνθος της πεδιάδας, το κρίνο των κοιλάδων».

Διότι κατά το τριακοστό τρίτο έτος του Ηρώδη, και το τεσσαρακοστό δεύτερο του βασιλιά Αυγούστου, γεννιέται ο Σωτήρας στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας. Κατεβαίνει δε στην Αίγυπτο κατά το τριακοστό πέμπτο έτος του Ηρώδη, και ανέρχεται από την Αίγυπτο μετά τον θάνατο του Ηρώδη. Γι' αυτό, κατά τα τριάντα επτά έτη της ίδιας εξουσίας του Ηρώδη, το Παιδί ήταν τεσσάρων ετών, όταν ο Ηρώδης, έχοντας συμπληρώσει τριάντα επτά έτη, τελείωσε τον βίο του. Ο Αρχέλαος βασιλεύει για εννέα έτη, και στην αρχή της βασιλείας του ο Ιωσήφ, αναχωρώντας από την Αίγυπτο μαζί με τη Μαρία και το Παιδί, επειδή άκουσε ότι βασιλεύει ο Αρχέλαος, αποσύρθηκε στα μέρη της Γαλιλαίας και εγκαταστάθηκε τότε στη Ναζαρέτ. Ο Αρχέλαος γεννά τον Ηρώδη τον νεότερο, και αυτός ο Ηρώδης αναλαμβάνει τη βασιλεία κατά το ένατο έτος της βασιλείας του πατέρα του, του Αρχελάου, κατά διαδοχή. Και έτσι τα υπολογιζόμενα έτη για την ένσαρκη παρουσία του Χριστού έγιναν δεκατρία. Κατά δε το δέκατο όγδοο έτος του Ηρώδη, ο οποίος επονομάστηκε και Αγρίππας, άρχισε ο Ιησούς το κήρυγμα και λαμβάνει τότε το βάπτισμα από τον Ιωάννη, και κηρύττει ενιαυτόν δεκτόν, χωρίς να αντιλέγεται από κανέναν, ούτε από Ιουδαίους ούτε από Έλληνες ούτε από Σαμαρείτες ούτε από οποιονδήποτε άλλον. Έπειτα, δεχόμενος αμφισβητήσεις, κήρυξε για δεύτερο έτος, και έτσι συμπληρώθηκαν δεκαεννέα έτη (βασιλείας) για τον ίδιο τον Ηρώδη, ενώ για τον Σωτήρα το τριακοστό δεύτερο (έτος της ηλικίας του).

Διότι λέει ενώπιον του δικαστηρίου: «Ούτε μέσα στον ναό με βρήκαν να συζητώ με κανέναν ή να προκαλώ συγκέντρωση του πλήθους, ούτε έπραξα τίποτε από όσα με κατηγορούν. Σου ομολογώ όμως τούτο, ότι σύμφωνα με την Οδό την οποία αυτοί ονομάζουν αίρεση, έτσι λατρεύω τον Θεό, πιστεύοντας σε όλα όσα αναφέρονται στον νόμο και στους προφήτες». Και δεν προκαλεί έκπληξη το ότι ο απόστολος ομολογούσε τον εαυτό του Ναζωραίο, αφού όλοι τότε αποκαλούσαν τους Χριστιανούς με αυτό το όνομα εξαιτίας της πόλης της Ναζαρέτ, και επειδή δεν υπήρχε άλλη χρήση του ονόματος εκείνον τον καιρό, ώστε οι άνθρωποι να αποκαλούν Ναζωραίους όσους είχαν πιστέψει στον Χριστό, για τον οποίο μάλιστα είναι γραμμένο: «ότι θα ονομαστεί Ναζωραίος». Διότι και τώρα, κατ' ομωνυμίαν, οι άνθρωποι αποκαλούν Χριστιανούς όλες τις αιρέσεις, εννοώ τους Μανιχαίους και τους Μαρκιωνιστές, τους Γνωστικούς και άλλους, παρόλο που δεν είναι Χριστιανοί· και όμως η κάθε αίρεση, αν και φέρει άλλη ονομασία, το αποδέχεται αυτό με χαρά, επειδή κοσμείται από το όνομα· διότι νομίζουν ότι καυχώνται για το όνομα του Χριστού, όχι όμως για την πίστη και για τα έργα.

Διότι δεν βρήκαν τη Μαρία στο σπήλαιο, όπου εγέννησε· αλλά, όπως αναφέρει το Ευαγγέλιο, ο αστέρας, λέγει, τους οδηγούσε μέχρι τον τόπο όπου βρισκόταν το παιδίον. Και αφού εισήλθαν στην οικία, βρήκαν το βρέφος μαζί με τη Μαρία, όχι πλέον σε φάτνη, ούτε πλέον σε σπήλαιο, αλλά σε οικία· ώστε να γίνει γνωστή η ακρίβεια της αλήθειας και το χρονικό διάστημα των δύο ετών, δηλαδή από τότε που γεννήθηκε μέχρι τη στιγμή που έφθασαν οι μάγοι. Και εκείνη τη νύκτα, δύο έτη μετά τη γέννηση, εμφανίστηκε ο άγγελος και του είπε να παραλάβει τη μητέρα και το παιδίον και να μεταβούν στη γη της Αιγύπτου. Γι' αυτό ο Ιωσήφ δεν επιστρέφει πλέον στη Ναζαρέτ, αλλά αναχωρεί κρυφά μαζί με το παιδίον και τη μητέρα του στην Αίγυπτο και παραμένει εκεί άλλα δύο έτη· και έτσι πάλι, [κατόπιν υποδείξεως] του αγγέλου μετά τον θάνατο του Ηρώδη, επιστρέφει στην Ιουδαία. 10. Διότι κατά το τριακοστό τρίτο έτος της βασιλείας του Ηρώδη γεννάται ο Κύριος, κατά το τριακοστό πέμπτο ήλθαν οι μάγοι, το τριακοστό έβδομο έτος πεθαίνει ο Ηρώδης και τον διαδέχεται στο βασίλειο ο Αρχέλαος ο υιός του, ο οποίος βασίλευσε για εννέα έτη, όπως ήδη έχω αναφέρει σε άλλα σημεία. Αναχώρησε, λοιπόν, όταν άκουσε για τον Αρχέλαο, και αφού ήλθε κατοίκησε στη Ναζαρέτ και από εκεί πάλι κάθε έτος ανέβαινε στην Ιερουσαλήμ. Βλέπεις πόση ακρίβεια υπάρχει στα θεία Ευαγγέλια περί κάθε ζητήματος.

Ο δε Σωτήρας και Κύριός μας, έχοντας εκ φύσεως το άγιο και το άθικτο και το ξεχωρισμένο, και μη έχοντας ανάγκη από ανθρώπινο χρίσμα, έλαβε ωστόσο την προσωνυμία του Ναζιραίου από τους ανθρώπους, όχι επειδή έγινε Ναζιραίος από το λεγόμενο έλαιο «ναζέρ», αλλά, αν και ήταν τέτοιος εκ φύσεως, ονομάστηκε από τους ανθρώπους Ναζιραίος εξαιτίας της Ναζαρέτ, όπου ανατράφηκε στα παιδικά του χρόνια κοντά στους κατά σάρκα γονείς του. Γι' αυτό αναφέρεται στον Ματθαίο: «επειδή δε έλαβε θεία εντολή στον ύπνο του» (είναι φανερό ότι πρόκειται για τον Ιωσήφ), «αναχώρησε για τα μέρη της Γαλιλαίας, και όταν ήλθε, κατοίκησε σε μια πόλη που λεγόταν Ναζαρά· για να εκπληρωθεί εκείνο που ειπώθηκε μέσω των προφητών, ότι θα ονομαστεί Ναζωραίος». Διότι έπρεπε, βέβαια, αυτός, ο οποίος ήταν εξ ολοκλήρου εκ φύσεως και κατ' αλήθειαν Ναζιραίος, δηλαδή άγιος και άθικτος και ξεχωρισμένος από τους ανθρώπους, να κληθεί με αυτήν την προσωνυμία· αλλά, επειδή δεν έλαβε αυτήν την προσωνυμία από το έλαιο «ναζέρ», μη έχοντας ανάγκη από ανθρώπινο χρίσμα, απέκτησε την επωνυμία από τον τόπο της Ναζαρέτ.

Όταν δε ο Ναθαναήλ δέχθηκε επισταμένως το ευαγγέλιο, επειδή είχε κατηχηθεί με κάθε ακρίβεια από την προφητεία σχετικά με το μυστήριο του Κυρίου και γνώριζε αφενός ότι η πρώτη εν σαρκί θεοφάνεια θα γίνει από τη Βηθλεέμ, αφετέρου ότι θα ονομαστεί Ναζωραίος λόγω της διαμονής του στη Ναζαρέτ, αποβλέποντας λοιπόν και στα δύο και αναλογιζόμενος ότι στη μεν Βηθλεέμ του Δαβίδ, λόγω της οικονομίας της κατά σάρκα γεννήσεως, ήταν αναγκαίο να τελεστεί το μυστήριο του σπηλαίου, των σπαργάνων και της φάτνης, η δε Γαλιλαία (που είναι τόπος των εθνών) θα λάμβανε κάποτε την επωνυμία από τον Λόγο που εισχώρησε στα έθνη, και επειδή για τον λόγο αυτόν συμφώνησε με εκείνον που του φανέρωσε το φως της γνώσεως λέγοντας «Από τη Ναζαρέτ μπορεί να προέλθει κάτι αγαθό;», τότε ο Φίλιππος γίνεται οδηγός προς τη χάρη λέγοντας: «Έρχου και ίδε». Γι' αυτό, εγκαταλείποντας ο Ναθαναήλ τη συκιά του Νόμου, της οποίας η σκιά εμπόδιζε τη μετουσία του φωτός, προστρέχει σε Εκείνον που ξηραίνει τα φύλλα της συκιάς εξαιτίας της ακαρπίας των αγαθών. Γι' αυτό και μαρτυρείται από τον Λόγο ότι είναι γνήσιος και όχι νόθος Ισραηλίτης, καθώς φανερώνει στον εαυτό του, μέσω της άδολης προαιρέσεώς του, καθαρό τον χαρακτήρα του πατριάρχη: «Ίδε», λέει, «αληθινός Ισραηλίτης, στον οποίο δεν υπάρχει δόλος».

Επειδή, λοιπόν, δεν ανέβηκαν για κανέναν άλλον λόγο παρά μόνο για την απογραφή, και δεν είχαν καν πού να μείνουν, αφού εξεπλήρωσαν τον σκοπό για τον οποίο ανέβηκαν, κατέβηκαν στη Ναζαρέτ. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο άγγελος, αναπαύοντάς τους πλέον, τους επαναφέρει στην οικία τους· και μάλιστα ούτε αυτό γίνεται απλώς, αλλά και τούτο συνοδεύεται από προφητεία: Για να εκπληρωθεί, λέγει, εκείνο που ειπώθηκε από τους Προφήτες, ότι θα ονομαστεί Ναζωραίος.

Έτσι, οι πειρασμοί και οι θλίψεις έχουν θεωρηθεί άξιοι μεγάλης προσοχής ενώπιον του Θεού και έχουν γίνει από την αρχή συνοδοιπόροι της δικής μας ευσέβειας. Διότι από την ίδια κιόλας τη σπορά του κηρύγματος στη γη, βλάστησαν μαζί και εκείνη και αυτές. Και γιατί μιλώ για το κήρυγμα; Διότι ο ίδιος ο Σωτήρας μας, όταν επέλεξε να ενδυθεί το φύραμα της ανθρώπινης φύσης μας, αμέσως, από την πρώτη στιγμή της εισόδου του στον βίο, συνεπλάκη με τους πειρασμούς. Όταν δηλαδή ο τότε ηγεμόνας της Ιουδαίας εξοπλιζόταν για να τον δολοφονήσει, και Εκείνος δραπέτευσε στην Αίγυπτο με τη μητέρα Του, και από την Αίγυπτο επέστρεψε πάλι στην Ιουδαία, και από εκεί πήγε στη Ναζαρέτ προσπαθώντας να αποφύγει τους δολοφόνους, άραγε, ενώ οι πειρασμοί έπνεαν με τέτοια ορμή εναντίον του, μήπως Εκείνος απέβλεπε καθόλου στην εξωτερική άνεση ή τη δόξα; Κάθε άλλο. Αντιθέτως, από την ίδια τη γέννησή Του μέχρι το τέλος του ανθρώπινου βίου Του, διαπιστώνουμε ότι χαιρόταν απόλυτα μέσα στην πενία και τη λιτότητα.

Διότι τον Μάρτιο η Παρθένος επισκέφθηκε την Ελισάβετ και την βρήκε έγκυο στον έκτο μήνα, όπως της είχε πει ο άγγελος. Και αφού έμεινε μαζί της για τρεις μήνες, έως τον καιρό του τοκετού της, και έτσι γεμάτη από πολλή χαρά και ευφροσύνη η Παρθένος «επέστρεψε» στη Ναζαρέτ «στον οίκο της». Διότι από εκεί ανέβηκε και ο Ιωσήφ στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, όταν έλαβε χώρα εκεί ο τίμιος τόκος, ώστε να εκπληρωθούν τα κηρύγματα των προφητών: «Και συ Βηθλεέμ, γη του Ιούδα», λέει, «ουδαμώς είσαι η ελάχιστη· διότι από εσένα θα εξέλθει ηγούμενος, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ». Στη Ναζαρέτ δε ανατρέφεται μετά την επιστροφή από την Αίγυπτο, «για να ονομαστεί Ναζωραίος». «Και επέστρεψε» η Παρθένος, όπως ελέχθη, «στον οίκο της», ευφραινόμενη και αγαλλόμενη στο πνεύμα.

Διότι δεν γνώριζαν εκείνες οι γυναίκες ότι τα βρέφη τους θανατώθηκαν για τον Χριστό και ως Χριστός, και ότι περιθάλπονται στους κόλπους του Αβραάμ και ότι τα νήπιά τους βασιλεύουν μαζί με τον Χριστό, γι' αυτό και το πένθος τους ήταν απαρηγόρητο. «Όταν δε πέθανε ο Ηρώδης» λαμβάνει και πάλι θεία εντολή μέσω αγγέλου στην Αίγυπτο ο δίκαιος Ιωσήφ, ώστε να πάρει το παιδί και τη μητέρα του και να επιστρέψει στη γη του Ισραήλ. Όταν δε επέστρεψε και «άκουσε ότι ο Αρχέλαος βασιλεύει στην Ιουδαία αντί του πατέρα του, του Ηρώδη, φοβήθηκε να μεταβεί εκεί. Αφού δε έλαβε και πάλι θεία εντολή στο όνειρό του, αναχώρησε για τα μέρη της Γαλιλαίας, και όταν έφτασε κατοίκησε σε μια πόλη που ονομάζεται Ναζαρέτ, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε μέσω των προφητών, ότι θα ονομαστεί Ναζωραίος». Ο μεν δίκαιος, λοιπόν, ακούγοντας ότι βασιλεύει ο Αρχέλαος, φοβήθηκε ως άνθρωπος να μεταβεί εκεί.

Ο δε Αντίπας, αυτός είναι ο νέος Ηρώδης, ο οποίος θανάτωσε τον Πρόδρομο. «Επειδή δε έλαβε θεία ειδοποίηση στο όνειρό του, αναχώρησε για τα μέρη της Γαλιλαίας». Η Γαλιλαία δεν ήταν γη του Ισραήλ, αλλά ανήκε στους εθνικούς· γι' αυτό και οι Ιουδαίοι τους θεωρούσαν βδέλυγμα. «Και όταν έφτασε, κατοίκησε σε μια πόλη που λεγόταν Ναζαρέτ». Και πώς ο Λουκάς λέει ότι, αφού συμπληρώθηκαν σαράντα ημέρες από τη γέννησή του και τον πήρε στην αγκαλιά του ο Συμεών, ο Κύριος κατέβηκε στη Ναζαρέτ· ενώ εδώ ο Ματθαίος λέει ότι ήρθε στη Ναζαρέτ μετά την επιστροφή από την Αίγυπτο;

Μάθε, λοιπόν, ότι αυτά που αποσιώπησε ο Ματθαίος, τα είπε ο Λουκάς. Τι εννοώ: Μετά τη γέννηση, συμπλήρωσε τις σαράντα ημέρες· έπειτα κατέβηκε στη Ναζαρέτ· αυτά τα λέει ο Λουκάς. Ο Ματθαίος, όμως, διηγείται τα μεταγενέστερα, ότι έφυγε στην Αίγυπτο, και έπειτα ανέβηκε από την Αίγυπτο στη Ναζαρέτ. Δεν αντιφάσκουν, επομένως, μεταξύ τους· αλλά ο μεν Λουκάς αναφέρει την κάθοδο από τη Βηθλεέμ στη Ναζαρέτ, ενώ ο Ματθαίος τη μετέπειτα άνοδο από την Αίγυπτο στη Ναζαρέτ. «Για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε μέσω των προφητών, ότι θα ονομαστεί Ναζωραίος». Και ποιος προφήτης το είπε αυτό; Δεν ανευρίσκεται πλέον. Διότι, εξαιτίας της αμέλειας των Εβραίων και των συνεχών αιχμαλωσιών, πολλά βιβλία χάθηκαν· ενδεχομένως δε να λεγόταν προφορικά μεταξύ των Ιουδαίων. Η λέξη «Ναζωραίος» σημαίνει αγιασμένος. Επειδή λοιπόν ο Χριστός είναι άγιος, δικαιολογημένα θα ονομαζόταν Ναζωραίος. Διότι από πολλούς προφήτες ο Κύριος ονομάζεται Άγιος του Ισραήλ.