Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 2:5

Ωστόσο, μαζί με όλα όσα έχουν ήδη λεχθεί, σας προβάλλουμε ως μάρτυρες όχι μόνο τους προφήτες, αλλά και εκείνους που παρακολούθησαν από κοντά την ένσαρκη παρουσία του Χριστού. Διότι και όσα πρόκειται τώρα να πούμε, τα έχετε καταγεγραμμένα στα υπομνήματά σας· αφού οι πατέρες σας εκείνης της εποχής, που είχαν ηττηθεί ολοκληρωτικά και επιχείρησαν να μεταστρέψουν την ήττα τους σε ακατανίκητη νίκη, διέταξαν να μη διατηρεί κανείς από τους Ιουδαίους γραπτώς όσα έγιναν από τον Χριστό, ούτε καν να τα αναζητεί ή να τα διαβάζει, ώστε να μη δώσει η φιλοπονία στους πολλούς τη δυνατότητα να τα γνωρίσουν. Αλλά εμείς τα λέμε αυτά σε σας που τα γνωρίζετε, έστω κι αν από τη συνήθεια αναγκάζεστε να αποκρύπτετε την αλήθεια. Δεν ακούσατε για τους Μάγους που πέρασαν από την Περσίδα στην Παλαιστίνη, οδηγημένοι από θεία χρησμωδία μαζί με αστέρα, και οι οποίοι, αφού προσκύνησαν τον Χριστό, του πρόσφεραν δώρα; Μετά από αυτούς, οι τότε αρχιερείς σας, όταν συνάντησαν τον τότε βασιλιά Ηρώδη, του είπαν πού γεννιέται ο Χριστός· και του είπαν: «Στη Βηθλεέμ, την πόλη της Ιουδαίας, όπως λέγουν οι προφήτες». Και έτσι ο Ηρώδης, επειδή φθόνησε τη βασιλεία που αναφαινόταν, προχώρησε σε εκείνη τη μεγάλη παιδοσφαγή. Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής δεν καταγόταν από τους Ιουδαίους; Προς αυτόν έστειλαν τότε οι πατέρες σας να τον ρωτήσουν αν αυτός ήταν ο Χριστός, και εκείνος είπε: «Δεν είμαι εγώ». Αλλά, δείχνοντάς τους τον Χριστό, είπε: «Αυτός είναι ο Αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου»։

Ματθ. 2, 3-6 Δεν τον τάραξε η φωνή των μάγων, αλλά το γεγονός ότι αυτό διαδιδόταν έντονα από όλους τους νομομαθείς και από όσους πίστευαν στα λόγια των προφητών. Διότι οι μάγοι αναζητούσαν βασιλιά, ενώ οι Ιουδαίοι διέδιδαν ότι είχε γεννηθεί ο Χριστός. Γι' αυτό, αφήνοντας τους μάγους και προσκαλώντας τους Ιουδαίους, τους ρωτούσε πού γεννιέται ο Χριστός, για τον οποίο εσείς τώρα διαδίδετε φήμες, αφού ακούσατε τους μάγους. Έτσι, οι εχθροί της αλήθειας λένε την αλήθεια έστω και παρά τη θέλησή τους και ερμηνεύουν την προφητεία εντελώς εις μάτην, διότι δεν προσέθεσαν τη συνέχειά της. Αποκαλεί δε τους μάγους πρέσβεις, επειδή κατά κάποιον τρόπο ήλθαν προς τον βασιλιά του Ισραήλ, για να λειτουργήσουν ως πρέσβεις και να επέλθει ειρήνη μεταξύ αυτών και των Ισραηλιτών, ώστε τα έθνη και οι Ιουδαίοι να γίνουν «μία ποίμνη, ένας ποιμένας» και για τους δύο. Και τι σήμαινε αυτό, ότι δηλαδή οι έξοδοί του είναι από την αρχή; Ότι έρχονται από τα πέρατα της οικουμένης για να δουν τη φάτνη.

Όταν δε έφτασε η φήμη αυτών των γεγονότων στον Ηρώδη, αφήνοντας προσωρινά τους μάγους, καλεί τους σοφούς των Ιουδαίων λέγοντας: Πού γεννιέται ο Χριστός; Και εκείνοι απαντούν, στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας. Ω του θαύματος! Γνωρίζουν τον τόπο, και αποστρέφονται τη γέννηση. Τη Βηθλεέμ διαλαλούν, και τη θεία οικονομία αποσιωπούν. Την Ιουδαία υποδεικνύουν, και τη δεσποτεία αρνούνται. Αν έτσι έχει γραφτεί, γιατί δεν συμφωνείτε; Αν το αναγνώσατε, γιατί δεν πιστεύετε; Αν πρόκειται να γεννηθεί στη Βηθλεέμ, γιατί δεν πρόκειται να προσκυνηθεί από εσάς;

Όταν ο Ηρώδης άκουσε γι' αυτόν, ταράχτηκε πάρα πολύ, και αφού κάλεσε τους ιερείς, τους ρωτούσε πού γεννιέται ο Χριστός. Αυτοί απάντησαν και δεν το αρνήθηκαν· ομολόγησαν και δεν είπαν ψέματα. Δεν μπορούσαν να κρύψουν τις ακτίνες του ήλιου, και επιβεβαίωσαν τον λόγο για τον Σωτήρα, που διασαφηνίζεται μέσω του προφήτη, λέγοντας: «Στη Βηθλεέμ γεννιέται ο Χριστός». Διότι έτσι ανακράζει μέσω του προφήτη: «Και εσύ, Βηθλεέμ, καθόλου δεν είσαι η ελάχιστη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει αυτός που θα είναι άρχοντας στον Ισραήλ». Ω, του απειθούς Ισραήλ! Ομολόγησε την αλήθεια του νόμου, και αρνήθηκε τον νομοθέτη· οι ίδιοι μαρτύρησαν πού γεννιέται ο Χριστός, και οι ίδιοι πάλι αρνήθηκαν τον γεννηθέντα Χριστό.

Διότι, αφού αναλογίστηκε το γεγονός και απόρησε για το ότι πολλοί βασιλείς γεννήθηκαν στην Ιερουσαλήμ, πρώτος ο Σαούλ από τη φυλή Βενιαμίν, δεύτερος ο Δαβίδ από τη φυλή Ιούδα και γιος αυτού ο Σολομών, και γιος του Σολομώντα ο Ροβοάμ και οι γιοι αυτού κατά διαδοχή, και ποτέ, για κανέναν από αυτούς που γεννήθηκαν, δεν φάνηκε αστέρας, ούτε συνέβη έλευση μάγων με σκοπό να έλθουν και να προσκυνήσουν τον γεννηθέντα βασιλιά, παρά μόνο τότε, —επομένως, έχοντας σκεφτεί αυτό, κατηύθυνε τη διάνοιά του προς τη γνώση της αλήθειας, κατανοώντας ότι το σημείο αυτό δεν προέρχεται από άνθρωπο, αλλά μόνο από τον Κύριο. Γι' αυτό δεν ρωτούσε πλέον για επίγειο βασιλιά ή άνθρωπο, αλλά για τον Χριστό, λέγοντας στους γραμματείς και τους ιερείς: «πού γεννιέται ο Χριστός;» Και άκουσε από αυτούς: «Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας»· και ρωτώντας αυτούς μεν έμαθε τον τόπο, από τους μάγους δε τον χρόνο. Διότι και οι ίδιοι οι μάγοι, μετά από διετία, την ίδια ακριβώς ημέρα των Επιφανείων έφτασαν στη Βηθλεέμ και προσέφεραν τα δώρα, τη σμύρνα, τον χρυσό και τον λίβανο. Επειδή ακριβώς εκείνη την ημέρα των Επιφανείων έγιναν οι αρχές πολλών σημείων της θείας επιφάνειας.

Μήπως το ότι βαστάχθηκε στην αγκαλιά της Μαρίας; Τα αγγίγματα της πόρνης; Οι τρίχες της γυναίκας που άγγιξαν τα πόδια του; Ή τα δάκρυα; Ή η τοποθέτησή του στο μνήμα; Διότι το σάβανο που τύλιξε το σώμα του δεν υπερίσχυσε εκείνης της αμιγούς και μέγιστης δύναμής του. Επειδή και ο Ιωάννης, ενώ βρισκόταν ακόμη στην κοιλιά, σκίρτησε χαίροντας για την έλευση του Δεσπότη του προς αυτόν μέσω της εγκυμοσύνης της αγίας Παρθένου. Και όταν γεννήθηκε και βρισκόταν στη φάτνη, δεν διέλαθε της προσοχής των αγγελικών χορών. Αντιθέτως, στρατιές αγγέλων αποστέλλονταν για να δορυφορήσουν την έλευση του Βασιλιά των αιώνων, νικητήριοι ύμνοι ψάλλονταν, και ειρήνη κηρυσσόταν στους ποιμένες. Αλλά τι αμαύρωσε τη δύναμή του; Διότι, ενώ ήταν ακόμη βρέφος και τον βαστούσαν στην αγκαλιά, εμφανίστηκε το σημείο του αστέρα από την ανατολή, η παρουσία των μάγων, η προσκύνηση και η προσφορά δώρων, η αναζήτηση των γραμματέων από τον βασιλιά, η απάντηση και η ομολογία γι' αυτόν. Και όλα τα άλλα, όσα περιέχει η συνέχεια της διήγησης, τι πλήγμα επέφεραν στη θεότητά του; Ποια συγκάλυψη προκάλεσε, όπως συμβαίνει σε εμάς, η πρόσληψη της σάρκας; Επιτιμά την τρικυμία, τους ανέμους και τη θάλασσα, και η δύναμη της θεότητάς του δεν εμποδίζεται από τη σάρκα, αλλά επιτελεί αυτά που είναι σύμφωνα με τη φύση της θεότητας. Αλλά, μολονότι η σάρκα έχει όγκο και βάρος, δεν περιορίζεται από το βάρος. Διότι περπατά πάνω στα ύδατα σαν να βρίσκεται σε ξηρά, ως άτρεπτος Θεός, ο οποίος βέβαια υπάρχει εν σαρκί, αλλά δεν αλλοιώνεται από τη σάρκα.

Εκείνοι δε του είπαν: «Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας· διότι έτσι έχει γραφεί διά του προφήτου: “Και εσύ Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, διόλου δεν είσαι η πιο ασήμαντη μεταξύ των ηγεμόνων του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου, τον Ισραήλ”. Τότε ο Ηρώδης, αφού κάλεσε κρυφά τους μάγους, εξακρίβωσε από αυτούς τον χρόνο της εμφάνισης του αστέρα. Και στέλνοντάς τους στη Βηθλεέμ, είπε: “Πηγαίνετε και εξετάστε με ακρίβεια τα σχετικά με το παιδίον· όταν δε το βρείτε, αναγγείλετέ το σε εμένα, ώστε να έλθω και εγώ να το προσκυνήσω”. Εκείνοι δε, αφού άκουσαν τον βασιλιά, αναχώρησαν· και ιδού, ο αστέρας τον οποίο είχαν δει στην ανατολή, προπορευόταν αυτών, έως ότου ήλθε και στάθηκε επάνω από τον τόπο όπου βρισκόταν το παιδίον. Βλέποντας δε τον αστέρα, χάρηκαν με πάρα πολύ μεγάλη χαρά. Και αφού εισήλθαν στην οικία, είδαν το παιδίον μαζί με τη Μαρία τη μητέρα του, και πέφτοντας το προσκύνησαν. Και αφού άνοιξαν τους θησαυρούς τους, του πρόσφεραν δώρα, χρυσό και λιβάνι και σμύρνα. Και αφού έλαβαν θεία καθοδήγηση στο όνειρό τους να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη, αναχώρησαν για τη χώρα τους από άλλη οδό.» Όλα δε αυτά τα εξέθεσα προς παρουσίαση των όσων συνέβησαν κατά τη γέννηση του Σωτήρος μας στη Βηθλεέμ, καθώς παρέχουν σαφή τεκμήρια ότι αυτός είναι εκείνος ο οποίος υποδηλώνεται από την προφητεία.

Ω, της τυφλής αντιφάσεως των λόγων! Διότι, όταν ο Ηρώδης «ερευνούσε να μάθει από αυτούς πού γεννάται ο Χριστός», έλεγαν με πολλή παρρησία: «Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας», και υπεδείκνυαν το χωρίο της προφητείας και παρουσίαζαν τον ιεροφάντη ως μάρτυρα: «Μέγας προφήτης έχει εγερθεί» στον Ισραήλ. Και τώρα με καλυμμένο το πρόσωπο κραυγάζουν: «Στον Μωυσή έχει μιλήσει ο Θεός, αυτόν όμως δεν γνωρίζουμε από πού είναι.» Όντως «δεν εγνώρισαν ούτε κατενόησαν, πορεύονται μέσα στο σκοτάδι.» Αληθώς αυτός είναι «λαός μωρός και όχι σοφός.» Δικαίως ο Χριστός φώναζε προς αυτούς: «Σας παίξαμε αυλό και δεν χορέψατε, σας θρηνήσαμε και δεν κόψατε τα στήθη σας.» Ποιος θα αντιπαραταχθεί απέναντι σε μια τόσο αγνώμονα στάση τους; Ποιος θα ελέγξει τη φιλόνικη δυσμένειά τους;

Επειδή, λοιπόν, ο άνθρωπος, αφού εξαπατήθηκε, έγινε όργανο του διαβόλου, για τον λόγο αυτόν Εκείνος ανέλαβε τον ίδιο τον εμψυχωμένο ναό που είχε υποσκελιστεί, ώστε μέσα από την ένωση με τον Δημιουργό να τον απομακρύνει από την οικειότητα με τον διάβολο. Όμως, αν και έγινε άνθρωπος, δεν γεννιέται όπως ο άνθρωπος, αλλά γεννιέται ως Θεός. Διότι, αν είχε προέλθει από συνηθισμένο γάμο, όπως εγώ, θα θεωρούνταν από τους πολλούς ως ψεύδος· τώρα όμως, για τον λόγο αυτόν γεννιέται από παρθένο, και καθώς γεννιέται διατηρεί τη μήτρα αναλλοίωτη και διαφυλάσσει την παρθενία αλώβητη, ώστε ο παράδοξος τρόπος της κυήσεως να γίνει για εμένα πρόξενος μεγάλης πίστεως. Επομένως, είτε Έλληνας είτε Ιουδαίος με ρωτήσει εάν ο Χριστός, όντας Θεός κατά φύσιν, έγινε άνθρωπος παρά τη φύση, θα απαντήσω: Ναι, επικαλούμενος ως μάρτυρα των λόγων μου την άσπιλη σφραγίδα της παρθενίας· διότι με αυτόν τον τρόπο αποδεικνύεται Θεός που νικά την τάξη της φύσεως· με αυτόν τον τρόπο είναι πλάστης της μήτρας και δημιουργός της παρθενίας, επειδή και ο τρόπος της γεννήσεώς Του υπήρξε αμόλυντος, και οικοδόμησε για τον εαυτό Του ναό με τρόπο άρρητο, όπως Εκείνος θέλησε. Πες μου λοιπόν, Ιουδαίε, γέννησε η παρθένος ή όχι; Διότι, εάν μεν γέννησε, ομολόγησε τον παράδοξο τοκετό· εάν όμως δεν γέννησε, γιατί εξαπάτησες τον Ηρώδη; Επειδή εσύ, όταν εκείνος ρωτούσε πού γεννιέται ο Χριστός, του είπες στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας. Μήπως, λοιπόν, εγώ γνώριζα το χωριό ή τον τόπο; Μήπως εγώ γνώριζα την αξία Εκείνου που γεννιόταν; Δεν τον μνημόνευσε ο Ησαΐας ως Θεό;

ΟΜΙΛΙΑ Ζ΄. Και αφού συγκέντρωσε όλους τους αρχιερείς και τους γραμματείς του λαού, ζητούσε να μάθει από αυτούς πού γεννιέται ο Χριστός. Και εκείνοι του είπαν: Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας. α΄. Είδες πώς όλα γίνονται προς έλεγχο των Ιουδαίων;

Διότι ήρθαμε για να τον προσκυνήσουμε· επειδή είδαμε το άστρο του στην ανατολή και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε. Όταν δε τα άκουσε αυτά ο βασιλιάς Ηρώδης, ταράχθηκε, και μαζί του ολόκληρα τα Ιεροσόλυμα. Και αφού προσκάλεσε τους ιερείς και τους γραμματείς του λαού, ρωτούσε να μάθει από αυτούς πού γεννιέται ο Χριστός. Εκείνοι του είπαν: «Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας· διότι έτσι έχει γραφτεί μέσω του προφήτη: "Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η ελάχιστη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου, τον Ισραήλ"». Τότε ο Ηρώδης, αφού κάλεσε κρυφά τους μάγους, εξακρίβωσε από αυτούς τον χρόνο εμφάνισης του άστρου. Εκείνοι του απάντησαν: «Εδώ και αρκετές ημέρες μέχρι σήμερα βλέπουμε το άστρο και, καθ' όλη τη διάρκεια της οδοιπορίας μας, καθοδηγούμαστε από αυτό μέχρις εδώ». Διότι ο Ηρώδης ζητούσε να μάθει τον καιρό της γέννησης του Χριστού όχι επειδή ήθελε να τον τιμήσει, αλλά επειδή επιθυμούσε να τον θανατώσει.

Αλλά και τους θεόφρονες μάγους ζηλεύω, και τις θεοφιλείς πορείες τους θαυμάζω, τις οποίες ακολουθώντας οι πιστότατοι έφτασαν στη θεογόνο Βηθλεέμ χωρίς να τρομάξουν από τον θυμό του Ηρώδη ούτε να φοβηθούν την παιδοκτόνο μάχαιρα, έχοντας αποκτήσει αστέρα ως λαμπαδηφόρο και βρίσκοντας υψηλό και ουράνιο οδηγό για την υψηλή τους πορεία· και με αυτούς θέλω να γίνω συνοδοιπόρος και επιθυμώ να προσφέρω δώρα στον Τεχθέντα, και αν δεν επιθυμεί να του προσφέρουν χρυσό και σμύρνα και λιβάνι οι σημερινοί δωροφόροι του, καθώς ο ίδιος αναγνωρίζεται ως ποιητής των όλων και μάλλον χορηγεί σε εμάς τους στερημένους αυτά που μας λείπουν, και αντί για χρυσό ποθεί τη λαμπρότητα της πίστεως, αντί για σμύρνα θέλει την αφθαρσία και της ψυχής και του σώματος, καθώς βέβαια και του δόγματος και του κηρύγματος και του ορθόδοξου φρονήματος γύρω από την πίστη, και αντί για λιβάνι επιθυμεί να λαμβάνει από εμάς την ευωδία των πράξεών μας, όχι για να πλουτίσει σε κάτι δεχόμενος αυτά, αλλά για να κάνει εμάς πλουσιότερους μέσω αυτών. Διότι τι υπάρχει από τα υψηλά και ουράνια αγαθά και τα λαμπρά κατορθώματα, του οποίου ο Θεός δεν είναι θησαυρός και πηγή και αμέτρητο πέλαγος, και όχι μόνο αυτά, αλλά και πλουσιόδωρος δωρητής σε εμάς που έχουμε ανάγκη από όλα;

Οικονομεί δε ο Θεός να ερωτηθούν αυτοί, ώστε να ομολογήσουν την αλήθεια, και εξαιτίας αυτού να είναι καταδικασμένοι, επειδή οι ίδιοι σταύρωσαν αυτόν τον οποίον προηγουμένως ομολόγησαν. «Εκείνοι δε του είπαν, Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας· διότι έτσι έχει γραφτεί μέσω του προφήτη.» Ποιου προφήτη; Του Μιχαία. Διότι εκείνος λέει. «Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα.» Διότι, επειδή ήταν μικρή, την περιφρονούσαν· τώρα όμως, εξαιτίας του Χριστού που προήλθε από αυτήν, είναι ξακουστή. Διότι όλοι έρχονται από τα πέρατα της γης, για να προσκυνήσουν αυτήν την αγία Βηθλεέμ. «Διότι από αυτήν θα εξέλθει ηγέτης.» Ορθώς είπε το, θα εξέλθει, και όχι, σε εσένα θα παραμείνει. Διότι ο Χριστός δεν παρέμεινε στη Βηθλεέμ, αλλά αναχώρησε από αυτήν μετά τη γέννησή του, και στη Ναζαρέτ διέμεινε τον περισσότερο καιρό.