Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 2:6

Ματθ. 2, 3-6 Δεν τον τάραξε η φωνή των μάγων, αλλά το γεγονός ότι αυτό διαδιδόταν έντονα από όλους τους νομομαθείς και από όσους πίστευαν στα λόγια των προφητών. Διότι οι μάγοι αναζητούσαν βασιλιά, ενώ οι Ιουδαίοι διέδιδαν ότι είχε γεννηθεί ο Χριστός. Γι' αυτό, αφήνοντας τους μάγους και προσκαλώντας τους Ιουδαίους, τους ρωτούσε πού γεννιέται ο Χριστός, για τον οποίο εσείς τώρα διαδίδετε φήμες, αφού ακούσατε τους μάγους. Έτσι, οι εχθροί της αλήθειας λένε την αλήθεια έστω και παρά τη θέλησή τους και ερμηνεύουν την προφητεία εντελώς εις μάτην, διότι δεν προσέθεσαν τη συνέχειά της. Αποκαλεί δε τους μάγους πρέσβεις, επειδή κατά κάποιον τρόπο ήλθαν προς τον βασιλιά του Ισραήλ, για να λειτουργήσουν ως πρέσβεις και να επέλθει ειρήνη μεταξύ αυτών και των Ισραηλιτών, ώστε τα έθνη και οι Ιουδαίοι να γίνουν «μία ποίμνη, ένας ποιμένας» και για τους δύο. Και τι σήμαινε αυτό, ότι δηλαδή οι έξοδοί του είναι από την αρχή; Ότι έρχονται από τα πέρατα της οικουμένης για να δουν τη φάτνη.

Μτ. 2, 6 «Ισραήλ» ονομάστηκε πρώτος ο Ιακώβ, όταν είδε την κλίμακα και τους αγγέλους να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν προς αυτόν μέσω αυτής, και πάλεψε με αυτόν που του εμφανίστηκε και άκουσε από αυτόν: «δεν θα είναι πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ». Με αυτό το όνομα ονομάστηκε όλος ο λαός των Ιουδαίων ως εξαιρετικό και θείο, το οποίο τους διέκρινε από τα άλλα έθνη. Και «Ισραήλ» σημαίνει νους που βλέπει τον Θεό. Γι' αυτό και η εξ εθνών Εκκλησία ονομάστηκε «Ισραήλ», όχι κατά σάρκα, αλλά κατά θεία χάρη.

Και ο Δαβίδ λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Είπε Κύριος, αναφέρει, στον Κύριό μου· διότι δεν είχε πραγματοποιηθεί ακόμη η οικονομία της σαρκός, εξαιτίας της οποίας υπήρχε ανάγκη να πει «Θεό μου και Θεό σας». «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο ερμηνεύεται: ο Θεός είναι μαζί μας»· και δεν υπήρχε ακόμη ανάγκη να πει «Θεό μου και Θεό σας». Και «εσύ Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, δεν είσαι πολύ μικρή για να συγκαταλέγεσαι ανάμεσα στις χιλιάδες του Ιούδα· διότι από εσένα θα εξέλθει για χάρη μου άρχοντας στον Ισραήλ, και οι προελεύσεις του είναι από την αρχή, από τις ημέρες του αιώνος», και σύμφωνα με άλλα αντίγραφα «και εσύ Βηθλεέμ, δεν είσαι καθόλου η ελαχίστη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ». Και βλέπεις ότι δεν υπήρχε ακόμη ανάγκη να πει «Θεό μου και Θεό σας». Όταν όμως εκπληρωνόταν η προφητεία του Ιερεμία και ομοίως του Ησαΐα, δηλαδή το να γεννηθεί ο Λόγος από παρθένο και να λάβει σάρκα, όπως ακριβώς λέει ο Ιερεμίας: «Και είναι άνθρωπος.

Όταν ο Ηρώδης άκουσε γι' αυτόν, ταράχτηκε πάρα πολύ, και αφού κάλεσε τους ιερείς, τους ρωτούσε πού γεννιέται ο Χριστός. Αυτοί απάντησαν και δεν το αρνήθηκαν· ομολόγησαν και δεν είπαν ψέματα. Δεν μπορούσαν να κρύψουν τις ακτίνες του ήλιου, και επιβεβαίωσαν τον λόγο για τον Σωτήρα, που διασαφηνίζεται μέσω του προφήτη, λέγοντας: «Στη Βηθλεέμ γεννιέται ο Χριστός». Διότι έτσι ανακράζει μέσω του προφήτη: «Και εσύ, Βηθλεέμ, καθόλου δεν είσαι η ελάχιστη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει αυτός που θα είναι άρχοντας στον Ισραήλ». Ω, του απειθούς Ισραήλ! Ομολόγησε την αλήθεια του νόμου, και αρνήθηκε τον νομοθέτη· οι ίδιοι μαρτύρησαν πού γεννιέται ο Χριστός, και οι ίδιοι πάλι αρνήθηκαν τον γεννηθέντα Χριστό.

Μήπως το ότι βαστάχθηκε στην αγκαλιά της Μαρίας; Τα αγγίγματα της πόρνης; Οι τρίχες της γυναίκας που άγγιξαν τα πόδια του; Ή τα δάκρυα; Ή η τοποθέτησή του στο μνήμα; Διότι το σάβανο που τύλιξε το σώμα του δεν υπερίσχυσε εκείνης της αμιγούς και μέγιστης δύναμής του. Επειδή και ο Ιωάννης, ενώ βρισκόταν ακόμη στην κοιλιά, σκίρτησε χαίροντας για την έλευση του Δεσπότη του προς αυτόν μέσω της εγκυμοσύνης της αγίας Παρθένου. Και όταν γεννήθηκε και βρισκόταν στη φάτνη, δεν διέλαθε της προσοχής των αγγελικών χορών. Αντιθέτως, στρατιές αγγέλων αποστέλλονταν για να δορυφορήσουν την έλευση του Βασιλιά των αιώνων, νικητήριοι ύμνοι ψάλλονταν, και ειρήνη κηρυσσόταν στους ποιμένες. Αλλά τι αμαύρωσε τη δύναμή του; Διότι, ενώ ήταν ακόμη βρέφος και τον βαστούσαν στην αγκαλιά, εμφανίστηκε το σημείο του αστέρα από την ανατολή, η παρουσία των μάγων, η προσκύνηση και η προσφορά δώρων, η αναζήτηση των γραμματέων από τον βασιλιά, η απάντηση και η ομολογία γι' αυτόν. Και όλα τα άλλα, όσα περιέχει η συνέχεια της διήγησης, τι πλήγμα επέφεραν στη θεότητά του; Ποια συγκάλυψη προκάλεσε, όπως συμβαίνει σε εμάς, η πρόσληψη της σάρκας; Επιτιμά την τρικυμία, τους ανέμους και τη θάλασσα, και η δύναμη της θεότητάς του δεν εμποδίζεται από τη σάρκα, αλλά επιτελεί αυτά που είναι σύμφωνα με τη φύση της θεότητας. Αλλά, μολονότι η σάρκα έχει όγκο και βάρος, δεν περιορίζεται από το βάρος. Διότι περπατά πάνω στα ύδατα σαν να βρίσκεται σε ξηρά, ως άτρεπτος Θεός, ο οποίος βέβαια υπάρχει εν σαρκί, αλλά δεν αλλοιώνεται από τη σάρκα.

Εκείνοι δε του είπαν: «Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας· διότι έτσι έχει γραφεί διά του προφήτου: “Και εσύ Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, διόλου δεν είσαι η πιο ασήμαντη μεταξύ των ηγεμόνων του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου, τον Ισραήλ”. Τότε ο Ηρώδης, αφού κάλεσε κρυφά τους μάγους, εξακρίβωσε από αυτούς τον χρόνο της εμφάνισης του αστέρα. Και στέλνοντάς τους στη Βηθλεέμ, είπε: “Πηγαίνετε και εξετάστε με ακρίβεια τα σχετικά με το παιδίον· όταν δε το βρείτε, αναγγείλετέ το σε εμένα, ώστε να έλθω και εγώ να το προσκυνήσω”. Εκείνοι δε, αφού άκουσαν τον βασιλιά, αναχώρησαν· και ιδού, ο αστέρας τον οποίο είχαν δει στην ανατολή, προπορευόταν αυτών, έως ότου ήλθε και στάθηκε επάνω από τον τόπο όπου βρισκόταν το παιδίον. Βλέποντας δε τον αστέρα, χάρηκαν με πάρα πολύ μεγάλη χαρά. Και αφού εισήλθαν στην οικία, είδαν το παιδίον μαζί με τη Μαρία τη μητέρα του, και πέφτοντας το προσκύνησαν. Και αφού άνοιξαν τους θησαυρούς τους, του πρόσφεραν δώρα, χρυσό και λιβάνι και σμύρνα. Και αφού έλαβαν θεία καθοδήγηση στο όνειρό τους να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη, αναχώρησαν για τη χώρα τους από άλλη οδό.» Όλα δε αυτά τα εξέθεσα προς παρουσίαση των όσων συνέβησαν κατά τη γέννηση του Σωτήρος μας στη Βηθλεέμ, καθώς παρέχουν σαφή τεκμήρια ότι αυτός είναι εκείνος ο οποίος υποδηλώνεται από την προφητεία.

Διότι, επειδή συμπεριφέρθηκαν με ύβρη απέναντι στον ίδιο τον Υιό του βασιλιά, θα υποστούν τη δίκαιη τιμωρία. Γιατί όχι μόνο η πόλη, αλλά και το άγιο θα καταστραφεί, δηλαδή ο ναός θα γκρεμιστεί. Και δες την ακρίβεια. Δεν είπε: «Θα καταστραφεί μαζί με τον ηγούμενο», όπως νομίζουν μερικοί, αλλά, «Θα καταστρέψει ο Πατέρας τον ναό και την πόλη», συμπράττοντος φυσικά του ηγουμένου, ο οποίος υβρίστηκε από αυτούς κατά την πρώτη του επιφάνεια. Αν όμως αυτό είναι ασαφές, θα ειπωθεί πάλι σαφέστερα. Ο Θεός και ο ηγούμενος, δηλαδή ο Χριστός: «Διότι από εσένα», λέει προς τη Βηθλεέμ, «θα προέλθει ηγούμενος, ο οποίος θα καταστρέψει την πόλη και τον ναό». Ώστε, αν και το έργο ανατέθηκε στους Ρωμαίους, ωστόσο η οργή ήταν θεόσταλτη, και μάρτυρας αυτού είναι ο Ιώσηπος, που λέει: «Μην αποδίδετε τη νίκη στους Ρωμαίους, θεωρώντας ότι ο πόλεμος εναντίον τους μάς κατέστρεψε όλους. Διότι αυτά δεν συνέβησαν από τη δική τους δύναμη, αλλά μια ανώτερη αιτία που προέκυψε τους έδωσε την εντύπωση ότι νικούν». Ποια ήταν όμως αυτή η αιτία; Ήταν προφανώς το αμάρτημα της Ιερουσαλήμ απέναντι στον Σωτήρα, το οποίο γονάτισε τα πράγματα των Ιουδαίων, ή μάλλον τα αφάνισε. Και αν οι Ιουδαίοι απιστούν, ας μας πουν για ποια αιτία υφίστανται τώρα μια αιχμαλωσία χωρίς καμία ελπίδα ανακλήσεως.

«Και τι συντελεί αυτό προς αυτήν την οικονομία;» λέει. Όχι κάτι μικρό, ούτε κάτι τυχαίο, αγαπητέ μου, αλλά πάρα πολύ μεγάλο, και ένα από τα πλέον αναγκαία και άξια ιδιαίτερης μελέτης. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Η Γαλιλαία είναι μία περιοχή στην Παλαιστίνη, και η Ναζαρέτ είναι πόλη της Γαλιλαίας. Πάλι, η Ιουδαία είναι μία περιοχή, που ονομάζεται έτσι από τους ντόπιους, και η Βηθλεέμ είναι πόλη της Ιουδαίας. Τον Χριστό, όμως, όλοι οι προφήτες προέλεγαν ότι δεν θα έλθει από τη Ναζαρέτ, αλλά από τη Βηθλεέμ, και ότι εκεί θα γεννηθεί. Διότι έτσι έχει γραφεί: «Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η ελάχιστη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ». Αλλά και οι Ιουδαίοι της εποχής εκείνης, όταν ρωτήθηκαν από τον Ηρώδη πού γεννιέται ο Χριστός, αυτήν ακριβώς τη μαρτυρία τού ανέφεραν. Για αυτόν τον λόγο, όταν ο Ναθαναήλ αποκρίθηκε στον Φίλιππο —επειδή εκείνος έλεγε: «Βρήκαμε τον Ιησού, τον από τη Ναζαρέτ»— λέγοντάς του: «Είναι δυνατόν από τη Ναζαρέτ να προέλθει κάτι καλό;», ο Χριστός λέει για αυτόν: «Να, ένας αληθινός Ισραηλίτης στον οποίο δεν υπάρχει δόλος». Και για ποιον λόγο, ρωτάει, τον επαίνεσε;

Δεν είστε εσείς, άγνωμονες εχθροί, που φανερώσατε την αλήθεια; Δεν είστε εσείς, οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι, οι αυστηροί φύλακες του νόμου, που μας διδάξατε όλα τα σχετικά με αυτόν; Μήπως εμείς γνωρίζαμε τη γλώσσα των Εβραίων; Δεν είστε εσείς που ερμηνεύσατε τις Γραφές; Μετά τη γέννηση από την Παρθένο, αλλά και πριν από τη γέννηση, για να μη θεωρηθεί ότι τα λεγόμενα ερμηνεύονται προς χάριν του Θεού, δεν ήσασταν εσείς που, όταν ερωτηθήκατε από τον Ηρώδη, παρουσιάσατε ως μάρτυρα τον προφήτη Μιχαία, για να επικυρώσει τον λόγο σας; Διότι λέει: «Και συ Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, με κανέναν τρόπο δεν είσαι η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από σένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου, τον Ισραήλ». Καλώς είπε ο προφήτης, «Από σένα». Διότι από εσάς εξήλθε, και ήρθε στην οικουμένη. Διότι Εκείνος που υπάρχει (ο Ων), προέρχεται· ενώ εκείνος που δεν υπάρχει, κτίζεται ή γίνεται. Αυτός όμως και υπήρχε, και προϋπήρχε, και πάντοτε υπήρχε· πάντοτε μεν υπήρχε ως Θεός, κυβερνώντας τον κόσμο· σήμερα δε εμφανίστηκε, ως άνθρωπος αφενός για να ποιμάνει τον λαό, και ως Θεός αφετέρου για να διασώσει την οικουμένη. Ω, τι ωφέλιμοι εχθροί! Ω, τι φιλάνθρωποι κατήγοροι! Οι οποίοι εν αγνοία τους απέδειξαν ως Θεό αυτόν που γεννήθηκε στη Βηθλεέμ, οι οποίοι έκαναν γνωστό τον Δεσπότη που κρυβόταν στη φάτνη, οι οποίοι παρά τη θέλησή τους φανέρωσαν αυτόν που βρισκόταν στο σπήλαιο, και ευεργέτησαν χωρίς να το θέλουν, αποκάλυψαν ενώ επιθυμούσαν να κρύψουν. Είδες αμαθείς διδασκάλους;

Και όμως, θα έπρεπε να είχε κατακριθεί. Σε καμία περίπτωση. Διότι τα λόγια του δεν ήταν λόγια ανθρώπου που απιστεί, ούτε άξια κατηγορίας, αλλά επαίνων. Πώς και με ποιον τρόπο; Επειδή αυτός είχε μελετήσει τα προφητικά κείμενα περισσότερο από τον Φίλιππο. Διότι είχε μάθει από τις Γραφές ότι ο Χριστός πρέπει να έλθει από τη Βηθλεέμ, και από την κώμη όπου βρισκόταν ο Δαβίδ. Αυτό άλλωστε επικρατούσε ως πεποίθηση και στους Ιουδαίους, και ο προφήτης από παλιά το κήρυττε λέγοντας: «Και εσύ, Βηθλεέμ, σε καμία περίπτωση δεν είσαι η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους άρχοντες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει άρχοντας, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου, τον Ισραήλ». Επειδή λοιπόν άκουσε ότι προέρχεται από τη Ναζαρέτ, ταράχθηκε και απόρησε, μη βρίσκοντας να συμφωνεί η εξαγγελία του Φιλίππου με την προφητική ρήση. Δες όμως τη σύνεση και την επιείκειά του, ακόμη και μέσα στην απορία του. Διότι δεν είπε αμέσως: «Με απατάς, Φίλιππε, και λες ψέματα· δεν πείθομαι, δεν έρχομαι· έμαθα από τους προφήτες ότι ο Χριστός πρέπει να έλθει από τη Βηθλεέμ· ενώ εσύ λες, από τη Ναζαρέτ· άρα αυτός δεν είναι εκείνος». Αλλά δεν είπε τίποτε από αυτά. Τι έκανε όμως; Προσέρχεται και ο ίδιος, και αφενός με το να μην αποδεχθεί ότι κατάγεται από τη Ναζαρέτ, φανερώνει την ακρίβεια της γνώσης του γύρω από τις Γραφές και το ότι ο χαρακτήρας του δεν εξαπατάται εύκολα· αφετέρου με το να μην απορρίψει αυτόν που του μετέφερε την είδηση, αποκαλύπτει τον μεγάλο πόθο που είχε για την παρουσία του Χριστού. Διότι σκέφθηκε ότι ήταν πολύ πιθανό ο Φίλιππος να είχε κάνει λάθος ως προς τον τόπο.

Αλλά αυτός δεν είναι τέτοιος· διότι, λέει, η κρίση του είναι αδέκαστη· δεν λέει τίποτα ούτε προς χάριν ούτε από απέχθεια. Μολονότι οι Ιουδαίοι, όταν ερωτήθηκαν πού γεννιέται ο Χριστός, είπαν στη Βηθλεέμ, και παρέθεσαν τη μαρτυρία λέγοντας: «Και εσύ, Βηθλεέμ, ουδαμώς είσαι η ελαχίστη μεταξύ των ηγεμόνων του Ιούδα».

Αλλά η αλήθεια αναδεικνυόταν μέσα από όλα, και ενισχυόταν ακόμη περισσότερο από τους εχθρούς της. Δες, λοιπόν, και εδώ πώς οικονομούνται τα πράγματα με τρόπο θαυμαστό και παράδοξο. Διότι ταυτόχρονα και μαθαίνουν κάτι περισσότερο ο ένας από τον άλλον, και διδάσκουν ο ένας τον άλλον, τόσο οι βάρβαροι όσο και οι Ιουδαίοι. Οι μεν Ιουδαίοι άκουγαν από τους μάγους ότι ένα άστρο τον προανήγγειλε στη χώρα των Περσών· οι δε μάγοι μάθαιναν από τους Ιουδαίους ότι αυτόν, τον οποίο προανήγγειλε το άστρο, τον είχαν διακηρύξει και οι προφήτες πριν από πάρα πολλά χρόνια. Έτσι, η αφορμή της ερώτησης αποτέλεσε και για τις δύο πλευρές απόδειξη μιας σαφέστερης και ακριβέστερης διδασκαλίας· και οι εχθροί της αλήθειας αναγκάζονται, έστω και παρά τη θέλησή τους, να διαβάσουν τις Γραφές που μαρτυρούν υπέρ της αλήθειας και να ερμηνεύσουν την προφητεία, έστω κι αν δεν την ανέφεραν ολόκληρη. Διότι, αφού ανέφεραν τη Βηθλεέμ και ότι από αυτήν θα εξέλθει εκείνος που θα ποιμάνει τον Ισραήλ, στη συνέχεια δεν πρόσθεσαν τα υπόλοιπα, θέλοντας να κολακεύσουν τον βασιλιά.

Εκτός όμως από όσα αναφέρθηκαν, και όλος ο μετέπειτα χρόνος είναι αρκετός για να επιβεβαιώσει τη μαρτυρία. Διότι τι λέει; «Καθόλου δεν είσαι η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα»· και προσθέτει την αιτία αυτής της δόξας, λέγοντας, ότι «από εσένα θα προέλθει». Και κανείς άλλος δεν έκανε λαμπρό και ξακουστό εκείνο το μέρος, παρά μόνο αυτός. Μετά λοιπόν από τη γέννηση εκείνη, έρχονται από τα πέρατα της οικουμένης για να δουν τη φάτνη και τον τόπο της καλύβας· πράγμα που από παλιά ο προφήτης προανήγγειλε, λέγοντας: «Καθόλου δεν είσαι η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα»· δηλαδή, ανάμεσα στους φυλάρχους. Λέγοντας δε αυτό, συμπεριέλαβε και την Ιερουσαλήμ. Αλλά ούτε και έτσι έδωσαν προσοχή, μολονότι η ωφέλεια μεταβιβαζόταν σε αυτούς. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, πουθενά οι προφήτες δεν ομιλούν στην αρχή τόσο πολύ για τη δική του αξία, όσο για την ευεργεσία που προήλθε από αυτόν προς εκείνους. Διότι και όταν επρόκειτο να γεννήσει η Παρθένος: «Θα καλέσεις», λέει, «το όνομά του Ιησού»· και προσθέτει λέγοντας: «Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους». Και οι μάγοι επίσης δεν έλεγαν, «πού είναι ο Υιός του Θεού;», αλλά, «πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων;». Και εδώ πάλι δεν είπε, ότι από εσένα θα προέλθει ο Υιός του Θεού· αλλά: «Ηγούμενος, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου, τον Ισραήλ».

Όταν λοιπόν, μετά από πολλά θαύματα, τα παιδιά έψαλλαν ύμνους σε αυτόν, άκουσε τι λέει ο Προφήτης: «Από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνον»· και πάλι: «Διότι θα αντικρίσω τους ουρανούς, τα έργα των δακτύλων σου»· γεγονός που τον αποδεικνύει δημιουργό των πάντων. Αλλά και η μαρτυρία που παρατίθεται μετά την ανάληψη φανερώνει την ομοτιμία του προς τον Πατέρα· διότι λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου». Και ο Ησαΐας επίσης λέει: «Εκείνος που εγείρεται για να εξουσιάζει τα έθνη, σε αυτόν θα ελπίζουν τα έθνη». Και πώς αναφέρει ότι η Βηθλεέμ δεν είναι η πιο ασήμαντη μεταξύ των ηγεμόνων του Ιούδα; Διότι το χωριό αυτό έγινε περίβλεπτο όχι μόνο στην Παλαιστίνη, αλλά και σε ολόκληρη την οικουμένη. Προς το παρόν όμως ο λόγος απευθύνεται στους Ιουδαίους· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ»· αν και εποίμανε ολόκληρη την οικουμένη. Όμως, όπως ανέφερα, δεν θέλει προς το παρόν να τους σκανδαλίσει, αποκαλύπτοντας τον λόγο για τα έθνη.

Διότι από εσένα θα εξέλθει για μένα ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ. Αν και από τη Βηθλεέμ δεν προήλθε η θεότητα, αλλά η σάρκα. Όμως δεν παρέμεινε μόνο σε αυτό, αλλά ανήλθε και προς τη θεότητα, λέγοντας: Και η προέλευσή του είναι από την αρχή, από τις ημέρες της αιωνιότητας. Και ο Ησαΐας πάλι: Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεταφράζεται, Ο Θεός είναι μαζί μας. Βλέπεις πώς και αυτός από τη σάρκα ανήλθε προς τη θεότητα;

Διότι ήρθαμε για να τον προσκυνήσουμε· επειδή είδαμε το άστρο του στην ανατολή και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε. Όταν δε τα άκουσε αυτά ο βασιλιάς Ηρώδης, ταράχθηκε, και μαζί του ολόκληρα τα Ιεροσόλυμα. Και αφού προσκάλεσε τους ιερείς και τους γραμματείς του λαού, ρωτούσε να μάθει από αυτούς πού γεννιέται ο Χριστός. Εκείνοι του είπαν: «Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας· διότι έτσι έχει γραφτεί μέσω του προφήτη: "Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η ελάχιστη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου, τον Ισραήλ"». Τότε ο Ηρώδης, αφού κάλεσε κρυφά τους μάγους, εξακρίβωσε από αυτούς τον χρόνο εμφάνισης του άστρου. Εκείνοι του απάντησαν: «Εδώ και αρκετές ημέρες μέχρι σήμερα βλέπουμε το άστρο και, καθ' όλη τη διάρκεια της οδοιπορίας μας, καθοδηγούμαστε από αυτό μέχρις εδώ». Διότι ο Ηρώδης ζητούσε να μάθει τον καιρό της γέννησης του Χριστού όχι επειδή ήθελε να τον τιμήσει, αλλά επειδή επιθυμούσε να τον θανατώσει.

Διότι και αυτός ο βασιλιάς Ηρώδης, όταν έμαθε από τους πρεσβυτέρους του λαού σας, τότε που ήρθαν σε αυτόν οι μάγοι από την Αραβία και είπαν ότι από το άστρο που φάνηκε στον ουρανό κατάλαβαν ότι γεννήθηκε βασιλιάς στη χώρα σας και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε, και επειδή οι πρεσβύτεροι είπαν ότι αυτό θα γίνει στη Βηθλεέμ, διότι έτσι είναι γραμμένο από τον προφήτη: «Και εσύ Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η πιο ασήμαντη μεταξύ των ηγεμόνων του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου». Όταν λοιπόν οι μάγοι από την Αραβία ήρθαν στη Βηθλεέμ και προσκύνησαν το παιδί και του πρόσφεραν δώρα, χρυσό και λιβάνι και σμύρνα, έπειτα, κατόπιν αποκαλύψεως, μετά την προσκύνηση του παιδιού στη Βηθλεέμ, έλαβαν θεϊκή εντολή να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη. Και ο Ιωσήφ, που είχε μνηστευθεί τη Μαρία, ενώ αρχικά θέλησε να διώξει τη μνηστή του Μαριάμ, νομίζοντας ότι κυοφορεί από συνεύρεση με άνδρα, δηλαδή από πορνεία, έλαβε εντολή μέσω οράματος να μην διώξει τη γυναίκα του, καθώς ο άγγελος που του εμφανίστηκε του είπε ότι αυτό που κυοφορεί προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα. Επειδή λοιπόν φοβήθηκε, δεν την έδιωξε, αλλά, καθώς γινόταν τότε η πρώτη απογραφή στην Ιουδαία επί Κυρηνίου, ανέβηκε από τη Ναζαρέτ, όπου κατοικούσε, στη Βηθλεέμ, από όπου καταγόταν, για να απογραφεί· διότι η καταγωγή του ήταν από τη φυλή του Ιούδα που κατοικούσε σε εκείνη τη γη.

Διότι τον Μάρτιο η Παρθένος επισκέφθηκε την Ελισάβετ και την βρήκε έγκυο στον έκτο μήνα, όπως της είχε πει ο άγγελος. Και αφού έμεινε μαζί της για τρεις μήνες, έως τον καιρό του τοκετού της, και έτσι γεμάτη από πολλή χαρά και ευφροσύνη η Παρθένος «επέστρεψε» στη Ναζαρέτ «στον οίκο της». Διότι από εκεί ανέβηκε και ο Ιωσήφ στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, όταν έλαβε χώρα εκεί ο τίμιος τόκος, ώστε να εκπληρωθούν τα κηρύγματα των προφητών: «Και συ Βηθλεέμ, γη του Ιούδα», λέει, «ουδαμώς είσαι η ελάχιστη· διότι από εσένα θα εξέλθει ηγούμενος, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ». Στη Ναζαρέτ δε ανατρέφεται μετά την επιστροφή από την Αίγυπτο, «για να ονομαστεί Ναζωραίος». «Και επέστρεψε» η Παρθένος, όπως ελέχθη, «στον οίκο της», ευφραινόμενη και αγαλλόμενη στο πνεύμα.

Αφού ρώτησε τους γραμματείς και έμαθε ότι στη Βηθλεέμ γεννιέται ο Χριστός, και βεβαιώθηκε γι' αυτό από τον προφήτη που το είχε προείπει από παλιά (λέγοντας: «και συ Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από σένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ»), αυτά αφού άκουσε ο παράφρων, προσπαθεί να ακυρώσει τον λόγο του προφήτη και την απόφαση του Θεού. Και δες τη σκευωρία: «Πηγαίνετε», λέει στους μάγους, «και εξετάστε με ακρίβεια περί του παιδίου»· εξετάστε με ακρίβεια, λέει, μήπως σας ξεγελάσει κανένα άλλο αρτιγέννητο παιδί, αλλά σπεύστε να βρείτε εκείνο που λέτε ότι γεννήθηκε βασιλιάς· «και όταν το βρείτε, ειδοποιήστε με, για να έρθω κι εγώ να το προσκυνήσω». Δεν αποκαλύπτει τον δόλο του, το ότι δηλαδή θα πήγαινε για να το εξοντώσει, αλλά λέει «να το προσκυνήσω»· διότι δεν άκουσε αυτόν που είπε: «Ποιος είναι αυτός που κρύβει τα σχέδιά του, και κρατώντας τα λόγια στην καρδιά του νομίζει ότι μπορεί να κρυφτεί από μένα;» «Εκείνοι, αφού άκουσαν τον βασιλιά, αναχώρησαν, και ιδού το άστρο, το οποίο είχαν δει στην ανατολή, προπορευόταν αυτών. Όταν είδαν το άστρο, δοκίμασαν πάρα πολύ μεγάλη χαρά». Διότι, όταν έφτασαν στην Ιουδαία, το άστρο κρύφτηκε από αυτούς κατά θεία οικονομία, ώστε να κηρυχθεί ο γεννηθείς βασιλιάς. Γι' αυτό και άρχισαν να ρωτούν: «Πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων;»

Αλλά και τους θεόφρονες μάγους ζηλεύω, και τις θεοφιλείς πορείες τους θαυμάζω, τις οποίες ακολουθώντας οι πιστότατοι έφτασαν στη θεογόνο Βηθλεέμ χωρίς να τρομάξουν από τον θυμό του Ηρώδη ούτε να φοβηθούν την παιδοκτόνο μάχαιρα, έχοντας αποκτήσει αστέρα ως λαμπαδηφόρο και βρίσκοντας υψηλό και ουράνιο οδηγό για την υψηλή τους πορεία· και με αυτούς θέλω να γίνω συνοδοιπόρος και επιθυμώ να προσφέρω δώρα στον Τεχθέντα, και αν δεν επιθυμεί να του προσφέρουν χρυσό και σμύρνα και λιβάνι οι σημερινοί δωροφόροι του, καθώς ο ίδιος αναγνωρίζεται ως ποιητής των όλων και μάλλον χορηγεί σε εμάς τους στερημένους αυτά που μας λείπουν, και αντί για χρυσό ποθεί τη λαμπρότητα της πίστεως, αντί για σμύρνα θέλει την αφθαρσία και της ψυχής και του σώματος, καθώς βέβαια και του δόγματος και του κηρύγματος και του ορθόδοξου φρονήματος γύρω από την πίστη, και αντί για λιβάνι επιθυμεί να λαμβάνει από εμάς την ευωδία των πράξεών μας, όχι για να πλουτίσει σε κάτι δεχόμενος αυτά, αλλά για να κάνει εμάς πλουσιότερους μέσω αυτών. Διότι τι υπάρχει από τα υψηλά και ουράνια αγαθά και τα λαμπρά κατορθώματα, του οποίου ο Θεός δεν είναι θησαυρός και πηγή και αμέτρητο πέλαγος, και όχι μόνο αυτά, αλλά και πλουσιόδωρος δωρητής σε εμάς που έχουμε ανάγκη από όλα;

Οικονομεί δε ο Θεός να ερωτηθούν αυτοί, ώστε να ομολογήσουν την αλήθεια, και εξαιτίας αυτού να είναι καταδικασμένοι, επειδή οι ίδιοι σταύρωσαν αυτόν τον οποίον προηγουμένως ομολόγησαν. «Εκείνοι δε του είπαν, Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας· διότι έτσι έχει γραφτεί μέσω του προφήτη.» Ποιου προφήτη; Του Μιχαία. Διότι εκείνος λέει. «Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα.» Διότι, επειδή ήταν μικρή, την περιφρονούσαν· τώρα όμως, εξαιτίας του Χριστού που προήλθε από αυτήν, είναι ξακουστή. Διότι όλοι έρχονται από τα πέρατα της γης, για να προσκυνήσουν αυτήν την αγία Βηθλεέμ. «Διότι από αυτήν θα εξέλθει ηγέτης.» Ορθώς είπε το, θα εξέλθει, και όχι, σε εσένα θα παραμείνει. Διότι ο Χριστός δεν παρέμεινε στη Βηθλεέμ, αλλά αναχώρησε από αυτήν μετά τη γέννησή του, και στη Ναζαρέτ διέμεινε τον περισσότερο καιρό.

Ας πουν λοιπόν οι Ιουδαίοι, αν ο Ζοροβάβελ υπήρχε από την αρχή; Αλλά δεν μπορούν να το πουν· «Ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ.» Είπε θα ποιμάνει, αλλά δεν θα τυραννήσει, ούτε θα καταβροχθίσει. Διότι οι άλλοι βασιλιάδες δεν είναι ποιμένες, αλλά λύκοι· ο Χριστός όμως είναι ποιμένας, όπως και ο ίδιος λέει· «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός.» Και ονομάζει λαό του Ισραήλ και αυτούς από τους Εβραίους που πίστεψαν, και αυτούς από τα έθνη. Διότι Ισραήλ ερμηνεύεται αυτός που βλέπει τον Θεό, ώστε όλοι όσοι βλέπουν τον Θεό είναι Ισραηλίτες, ακόμη και αν προέρχονται από τα έθνη. «Τότε ο Ηρώδης, αφού κάλεσε κρυφά τους Μάγους.» Κρυφά τους κάλεσε αυτούς, εξαιτίας των Ιουδαίων. Επειδή υποπτευόταν ότι οι Ιουδαίοι ίσως θα εκτιμήσουν πολύ το παιδί, και θα φροντίσουν να το σώσουν, επειδή επρόκειτο να τους ελευθερώσει. Γι' αυτό λοιπόν συνωμοτεί κρυφά. «Εξακρίβωσε από αυτούς τον χρόνο που φάνηκε το άστρο.» Δηλαδή, έμαθε με ακρίβεια.

«Διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης.» Έδειξε δε έλεος, όχι μόνο στους ζωντανούς, αλλά και στους πατέρες μας· διότι η χάρη του Χριστού ανέτρεξε και σε εκείνους που είχαν ήδη πεθάνει· εννοώ δηλαδή το εξής·