Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 2:7

Ματθ. 2, 7-11 Άραγε οι μάγοι κατέφθασαν ταυτόχρονα με τη γέννηση του Χριστού και τον αντίκρισαν στα σπάργανα, ή να κάθεται μέσα σε οικία μαζί με τη μητέρα του; Θεωρώ πως το αληθέστερο είναι στα σπάργανα. Γι' αυτό, όπως προείπαμε, ο αστέρας εμφανίστηκε πριν από τη γέννηση του Κυρίου. Από αυτό, λοιπόν, καθίσταται φανερό ότι προηγήθηκε και της άφιξης των μάγων.

Γι' αυτό ο Ηρώδης, κατανοώντας ότι οι μάγοι δεν ήρθαν απλώς για να ρωτήσουν τυχαία, τους κάλεσε κρυφά και ζητούσε να μάθει από αυτούς τον χρόνο της εμφανίσεως του αστέρα, λέγοντας: «Πείτε μου με ακρίβεια τον τρόπο με τον οποίο ήρθατε και την ακολουθία της πορείας σας. Μην μας παραγκωνίσετε. Εμπιστευόμενοι σε μένα την αιτία της παρουσίας σας, πείτε μου ποιος είναι αυτός που σας έπεισε να προσκυνήσετε έναν αλλογενή. Και ποιο είναι το ανάλογο κέρδος για τόσο μεγάλο κόπο; Αν πάλι δεν είχατε άνθρωπο που σας κάλεσε, αλλά κάποιον αστροφανή Άγγελο, εξηγήστε μου με ακρίβεια τα γεγονότα της ανατολής· ώστε να μάθω τον χρόνο και τον καιρό κατά τον οποίο και ένα αστέρι έμαθε να υπηρετεί το βρέφος που το αποστέλλει, για να έρθω κι εγώ να τον προσκυνήσω».

Αφού, λοιπόν, ανέφεραν τον χρόνο εμφάνισης του νεοφανέντος αστέρα, αναχώρησαν, έχοντας λάβει θεία αποκάλυψη να μην επιστρέψουν σε αυτόν. Σε αυτούς εμφανίστηκε και πάλι ο συνοδοιπόρος αστέρας, και αφού ήλθε εκεί όπου βρισκόταν το παιδίον, στάθηκε, φωνάζοντάς τους με αυτή του τη στάση: Αυτός, λέει, είναι ο βασιλιάς, του οποίου εγώ προπορευόμουν για εσάς σαν λάβαρο. Αυτός με απέστειλε σε εσάς, ανάβοντάς μου τη δάδα της καθοδήγησης.

Αυτό δε συμβαίνει και στην πόλη της Ελούσας εκείνη τη νύχτα, όπως ακριβώς στην Πέτρα και στην Αλεξάνδρεια. Με βάση δε πολλά στοιχεία αναγκαστήκαμε να αποδείξουμε, εξαιτίας αυτών που δυσπιστούν, ότι ορθώς ονομάζεται «Επιφάνεια» η ένσαρκη γέννηση του Σωτήρος που έλαβε χώρα στη Βηθλεέμ, εφόσον γεννήθηκε την όγδοη ώρα και φανερώθηκε στους ποιμένες και στον κόσμο μέσω της μαρτυρίας των αγγέλων· φανερώθηκε δε επίσης στη Μαρία και στον Ιωσήφ. Κατά την ίδια δε ώρα φάνηκε και ο αστέρας στην ανατολή στους μάγους, δύο χρόνια πριν από την άφιξή τους στην Ιερουσαλήμ και τη Βηθλεέμ, όταν ακριβώς και ο Ηρώδης πληροφορούνταν λεπτομερώς από αυτούς τους ίδιους τους μάγους τον χρόνο κατά τον οποίο φάνηκε ο αστέρας, και άκουσε από αυτούς ότι επρόκειτο για ηλικία από δύο ετών και κάτω. Από αυτό το γεγονός έλαβε την ονομασία της και η ίδια η λέξη των Επιφανείων, από το ότι ο Ηρώδης έκανε λόγο για «τον αστέρα που φάνηκε». Γι' αυτό, όταν εκείνοι έλεγαν: «Πού είναι ο τεχθείς βασιλεύς των Ιουδαίων; Διότι είδαμε τον αστέρα του στην ανατολή και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε», ο Ηρώδης δεν εξέτασε το ζήτημα ως να αφορούσε τον απλό τίτλο ενός ανθρώπου βασιλιά.

Μήπως το ότι βαστάχθηκε στην αγκαλιά της Μαρίας; Τα αγγίγματα της πόρνης; Οι τρίχες της γυναίκας που άγγιξαν τα πόδια του; Ή τα δάκρυα; Ή η τοποθέτησή του στο μνήμα; Διότι το σάβανο που τύλιξε το σώμα του δεν υπερίσχυσε εκείνης της αμιγούς και μέγιστης δύναμής του. Επειδή και ο Ιωάννης, ενώ βρισκόταν ακόμη στην κοιλιά, σκίρτησε χαίροντας για την έλευση του Δεσπότη του προς αυτόν μέσω της εγκυμοσύνης της αγίας Παρθένου. Και όταν γεννήθηκε και βρισκόταν στη φάτνη, δεν διέλαθε της προσοχής των αγγελικών χορών. Αντιθέτως, στρατιές αγγέλων αποστέλλονταν για να δορυφορήσουν την έλευση του Βασιλιά των αιώνων, νικητήριοι ύμνοι ψάλλονταν, και ειρήνη κηρυσσόταν στους ποιμένες. Αλλά τι αμαύρωσε τη δύναμή του; Διότι, ενώ ήταν ακόμη βρέφος και τον βαστούσαν στην αγκαλιά, εμφανίστηκε το σημείο του αστέρα από την ανατολή, η παρουσία των μάγων, η προσκύνηση και η προσφορά δώρων, η αναζήτηση των γραμματέων από τον βασιλιά, η απάντηση και η ομολογία γι' αυτόν. Και όλα τα άλλα, όσα περιέχει η συνέχεια της διήγησης, τι πλήγμα επέφεραν στη θεότητά του; Ποια συγκάλυψη προκάλεσε, όπως συμβαίνει σε εμάς, η πρόσληψη της σάρκας; Επιτιμά την τρικυμία, τους ανέμους και τη θάλασσα, και η δύναμη της θεότητάς του δεν εμποδίζεται από τη σάρκα, αλλά επιτελεί αυτά που είναι σύμφωνα με τη φύση της θεότητας. Αλλά, μολονότι η σάρκα έχει όγκο και βάρος, δεν περιορίζεται από το βάρος. Διότι περπατά πάνω στα ύδατα σαν να βρίσκεται σε ξηρά, ως άτρεπτος Θεός, ο οποίος βέβαια υπάρχει εν σαρκί, αλλά δεν αλλοιώνεται από τη σάρκα.

Εκείνοι δε του είπαν: «Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας· διότι έτσι έχει γραφεί διά του προφήτου: “Και εσύ Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, διόλου δεν είσαι η πιο ασήμαντη μεταξύ των ηγεμόνων του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου, τον Ισραήλ”. Τότε ο Ηρώδης, αφού κάλεσε κρυφά τους μάγους, εξακρίβωσε από αυτούς τον χρόνο της εμφάνισης του αστέρα. Και στέλνοντάς τους στη Βηθλεέμ, είπε: “Πηγαίνετε και εξετάστε με ακρίβεια τα σχετικά με το παιδίον· όταν δε το βρείτε, αναγγείλετέ το σε εμένα, ώστε να έλθω και εγώ να το προσκυνήσω”. Εκείνοι δε, αφού άκουσαν τον βασιλιά, αναχώρησαν· και ιδού, ο αστέρας τον οποίο είχαν δει στην ανατολή, προπορευόταν αυτών, έως ότου ήλθε και στάθηκε επάνω από τον τόπο όπου βρισκόταν το παιδίον. Βλέποντας δε τον αστέρα, χάρηκαν με πάρα πολύ μεγάλη χαρά. Και αφού εισήλθαν στην οικία, είδαν το παιδίον μαζί με τη Μαρία τη μητέρα του, και πέφτοντας το προσκύνησαν. Και αφού άνοιξαν τους θησαυρούς τους, του πρόσφεραν δώρα, χρυσό και λιβάνι και σμύρνα. Και αφού έλαβαν θεία καθοδήγηση στο όνειρό τους να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη, αναχώρησαν για τη χώρα τους από άλλη οδό.» Όλα δε αυτά τα εξέθεσα προς παρουσίαση των όσων συνέβησαν κατά τη γέννηση του Σωτήρος μας στη Βηθλεέμ, καθώς παρέχουν σαφή τεκμήρια ότι αυτός είναι εκείνος ο οποίος υποδηλώνεται από την προφητεία.

βʹ. Το πόσος δε ήταν αυτός ο ενδιάμεσος χρόνος, μεταξύ της εμφάνισης του αστέρα στους Μάγους κατά τη γέννηση του Σωτήρα μας και της δικής τους άφιξης στα Ιεροσόλυμα, θα σε διδάξει ο ίδιος ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Τότε ο Ηρώδης, αφού κάλεσε κρυφά τους Μάγους, εξακρίβωσε από αυτούς τον χρόνο του αστέρα που φαινόταν.» Και καθώς εξακρίβωσε από αυτούς και έμαθε ποιος ήταν αυτός ο χρόνος, μετά την κρυφή αναχώρηση των Μάγων, βλέποντας ότι εμπαίχθηκε από αυτούς, «οργίστηκε πάρα πολύ, και στέλνοντας στρατιώτες θανάτωσε όλα τα παιδιά στη Βηθλεέμ και σε όλα τα περίχωρά της, από δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με τον χρόνο που είχε εξακριβώσει από τους Μάγους.» Επομένως, είχε ήδη παρέλθει χρονικό διάστημα δύο ετών από τη γέννηση του Ιησού μέχρι την άφιξη των προαναφερθέντων· άρα δεν υπάρχει διαφωνία στα όσα αναφέρονται από τους ιερούς ευαγγελιστές, εάν ο μεν Λουκάς την όγδοη ημέρα από τη γέννηση τον ανεβάζει μαζί με τους γονείς του στα Ιεροσόλυμα για την εκπλήρωση των νομίμων, και από εκεί τον οδηγεί στη Ναζαρέτ, ενώ ο Ματθαίος αναγράφει ότι βρέθηκαν πάλι στη Βηθλεέμ μετά από δύο χρόνια, και από εκεί αναφέρει ότι αναχώρησαν για την Αίγυπτο εξαιτίας της επιβουλής του βασιλιά. Και ήταν αναμενόμενο όχι μόνο για δεύτερη φορά, αλλά και πολλές φορές να επισκέπτονται τον τόπο, προς ανάμνηση του παράδοξου γεγονότος. Αποδεικνύεται, λοιπόν, αναμφίβολα ότι δεν είναι ο ίδιος ο καιρός κατά τον οποίο γεννήθηκε ο Σωτήρας μας σύμφωνα με τον Λουκά, με εκείνον κατά τον οποίο, σύμφωνα με τον Ματθαίο, ήλθαν να τον συναντήσουν οι Μάγοι από την Ανατολή.

Αν όμως δεν τους ποίμανε όλους, αυτό αποτελεί δικό τους έγκλημα και κατηγορία. Διότι όφειλαν αυτοί να τον προσκυνήσουν μαζί με τους μάγους και να δοξάσουν τον Θεό, επειδή έφτασε τέτοιος καιρός, ο οποίος εξαλείφει όλα τα αμαρτήματά τους· διότι βεβαίως δεν άκουσαν τίποτε περί δικαστηρίων ούτε περί λογοδοσίας, αλλά περί ήμερου και πράου ποιμένα. Αυτοί όμως πράττουν το αντίθετο, και ταράσσονται, και θορυβούν, και μετά από αυτά κατασκευάζουν μύριες σκευωρίες. Τότε ο Ηρώδης, αφού κάλεσε κρυφά τους μάγους, εξακρίβωσε από αυτούς τον χρόνο της εμφανίσεως του άστρου, επιχειρώντας να θανατώσει το νεογέννητο, πράγμα που αποτελούσε δείγμα έσχατης ανοίας, όχι μόνο μανίας. Διότι και τα όσα είχαν λεχθεί και τα όσα είχαν συμβεί ήταν ικανά να τον αποτρέψουν από κάθε τέτοια απόπειρα. Επειδή τα συμβάντα δεν ήταν στα μέτρα του ανθρώπου. Διότι το ότι ένα άστρο κάλεσε τους μάγους από ψηλά, και το ότι βάρβαροι άνδρες πραγματοποίησαν τόσο μεγάλο ταξίδι, ώστε να προσκυνήσουν εκείνον που βρισκόταν στα σπάργανα και κειτόταν σε φάτνη, και το ότι οι προφήτες τα είχαν προαναγγείλει όλα αυτά άνωθεν, καθώς και όλα τα άλλα, ήταν πράγματα ανώτερα από την ανθρώπινη φύση· αλλά παρ' όλα αυτά τίποτε από αυτά δεν τον συγκρατούσε.

Διότι, εάν προτού καν δουν το βρέφος φλέγονταν σε τέτοιο βαθμό από τον πόθο, αφού πλέον το είδαν και επιβεβαιώθηκαν από την προφητεία, πώς ήλπιζε να τους πείσει να του προδώσουν το παιδί; Αλλά παρόλα αυτά, μολονότι υπήρχαν τόσα πολλά που τον απέτρεπαν, εκείνος το επιχειρούσε, και αφού κάλεσε κρυφά τους μάγους, ζητούσε να μάθει από αυτούς. Επειδή νόμιζε ότι οι Ιουδαίοι ενδιαφέρονταν για το παιδί· και δεν θα περίμενε ποτέ ότι θα διολίσθαιναν σε τέτοιο σημείο μανίας, ώστε να θέλουν να παραδώσουν στους εχθρούς τον προστάτη και Σωτήρα, και εκείνον που είχε έλθει για την ελευθερία του έθνους. Για τον λόγο αυτόν τους καλεί κρυφά, και ζητά να μάθει τον χρόνο, όχι της γέννησης του παιδιού, αλλά της εμφάνισης του αστέρα, στήνοντας την παγίδα με υπερβολική προφύλαξη. Διότι νομίζω ότι ο αστέρας φάνηκε πολύ καιρό πριν. Επειδή οι μάγοι επρόκειτο να δαπανήσουν πολύ χρόνο στην οδοιπορία, προκειμένου να βρεθούν αμέσως κοντά στο νεογέννητο —καθώς έπρεπε να τον προσκυνήσουν ενώ βρισκόταν ακόμη στα σπάργανα, ώστε να φανεί το θαυμαστό και παράδοξο του γεγονότος— ο αστέρας εμφανίζεται πολύ καιρό πριν. Διότι, εάν τη στιγμή που γεννήθηκε στην Παλαιστίνη, τότε ακριβώς φανερωνόταν σε αυτούς στην Ανατολή, επειδή θα αναλώναν πολύ χρόνο στην οδοιπορία, δεν θα τον έβλεπαν στα σπάργανα όταν θα κατέφθαναν. Αν, πάλι, θανατώνει τα βρέφη από δύο ετών και κάτω, ας μην απορούμε· διότι ο θυμός και ο φόβος του, για την επίτευξη μεγαλύτερης ασφάλειας, προσέθεταν περισσότερο χρόνο, ώστε να μην του ξεφύγει κανείς.

Διότι ήρθαμε για να τον προσκυνήσουμε· επειδή είδαμε το άστρο του στην ανατολή και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε. Όταν δε τα άκουσε αυτά ο βασιλιάς Ηρώδης, ταράχθηκε, και μαζί του ολόκληρα τα Ιεροσόλυμα. Και αφού προσκάλεσε τους ιερείς και τους γραμματείς του λαού, ρωτούσε να μάθει από αυτούς πού γεννιέται ο Χριστός. Εκείνοι του είπαν: «Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας· διότι έτσι έχει γραφτεί μέσω του προφήτη: "Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η ελάχιστη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου, τον Ισραήλ"». Τότε ο Ηρώδης, αφού κάλεσε κρυφά τους μάγους, εξακρίβωσε από αυτούς τον χρόνο εμφάνισης του άστρου. Εκείνοι του απάντησαν: «Εδώ και αρκετές ημέρες μέχρι σήμερα βλέπουμε το άστρο και, καθ' όλη τη διάρκεια της οδοιπορίας μας, καθοδηγούμαστε από αυτό μέχρις εδώ». Διότι ο Ηρώδης ζητούσε να μάθει τον καιρό της γέννησης του Χριστού όχι επειδή ήθελε να τον τιμήσει, αλλά επειδή επιθυμούσε να τον θανατώσει.

Και πώς περάσατε χωρίς λύπη από αυτήν που φθονεί τους πάντες; Τον Ηρώδη πάλι πώς τον αποφύγατε, αυτόν που αντί για θεσμούς αποπνέει φόνους;» Αυτοί δε της είπαν: «Παρθένε, δεν τον αποφύγαμε, αλλά τον εμπαίξαμε· συναντηθήκαμε με όλους ρωτώντας πού γεννήθηκε το νέο παιδί, ο προ αιώνων Θεός.» Όταν η Θεοτόκος άκουσε αυτά από αυτούς, τότε τους είπε: «Τι σας ρώτησε ο βασιλιάς Ηρώδης και οι Φαρισαίοι; —Πρώτα ο Ηρώδης, έπειτα, όπως είπες, οι άρχοντες του έθνους σου εξακρίβωσαν από εμάς τον χρόνο αυτού του άστρου που τώρα φαίνεται· και αν και έμαθαν, σαν να μην έμαθαν, δεν επιθύμησαν να δουν αυτόν για τον οποίο ερεύνησαν να μάθουν, διότι σε αυτούς που ερευνούν οφείλει να φανερωθεί το νέο παιδί, ο προ αιώνων Θεός.»

Ιερούς μάγους θα τους ονομάσω, διότι αυτοί βρήκαν ιερή πίστη πριν από όλα τα έθνη. Και οι ιερείς αμέσως είπαν: στην πολίχνη της Βηθλεέμ, της φημισμένης περιοχής του Ιούδα, διότι αυτό γράφει ο προφήτης. Έπειτα, ο αμαρτωλός βασιλιάς, αφού κάλεσε κρυφά τους μάγους, εξακρίβωσε από αυτούς τον χρόνο κατά τον οποίο φάνηκε ο αστέρας.

Αλλά και τους θεόφρονες μάγους ζηλεύω, και τις θεοφιλείς πορείες τους θαυμάζω, τις οποίες ακολουθώντας οι πιστότατοι έφτασαν στη θεογόνο Βηθλεέμ χωρίς να τρομάξουν από τον θυμό του Ηρώδη ούτε να φοβηθούν την παιδοκτόνο μάχαιρα, έχοντας αποκτήσει αστέρα ως λαμπαδηφόρο και βρίσκοντας υψηλό και ουράνιο οδηγό για την υψηλή τους πορεία· και με αυτούς θέλω να γίνω συνοδοιπόρος και επιθυμώ να προσφέρω δώρα στον Τεχθέντα, και αν δεν επιθυμεί να του προσφέρουν χρυσό και σμύρνα και λιβάνι οι σημερινοί δωροφόροι του, καθώς ο ίδιος αναγνωρίζεται ως ποιητής των όλων και μάλλον χορηγεί σε εμάς τους στερημένους αυτά που μας λείπουν, και αντί για χρυσό ποθεί τη λαμπρότητα της πίστεως, αντί για σμύρνα θέλει την αφθαρσία και της ψυχής και του σώματος, καθώς βέβαια και του δόγματος και του κηρύγματος και του ορθόδοξου φρονήματος γύρω από την πίστη, και αντί για λιβάνι επιθυμεί να λαμβάνει από εμάς την ευωδία των πράξεών μας, όχι για να πλουτίσει σε κάτι δεχόμενος αυτά, αλλά για να κάνει εμάς πλουσιότερους μέσω αυτών. Διότι τι υπάρχει από τα υψηλά και ουράνια αγαθά και τα λαμπρά κατορθώματα, του οποίου ο Θεός δεν είναι θησαυρός και πηγή και αμέτρητο πέλαγος, και όχι μόνο αυτά, αλλά και πλουσιόδωρος δωρητής σε εμάς που έχουμε ανάγκη από όλα;

Ας πουν λοιπόν οι Ιουδαίοι, αν ο Ζοροβάβελ υπήρχε από την αρχή; Αλλά δεν μπορούν να το πουν· «Ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ.» Είπε θα ποιμάνει, αλλά δεν θα τυραννήσει, ούτε θα καταβροχθίσει. Διότι οι άλλοι βασιλιάδες δεν είναι ποιμένες, αλλά λύκοι· ο Χριστός όμως είναι ποιμένας, όπως και ο ίδιος λέει· «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός.» Και ονομάζει λαό του Ισραήλ και αυτούς από τους Εβραίους που πίστεψαν, και αυτούς από τα έθνη. Διότι Ισραήλ ερμηνεύεται αυτός που βλέπει τον Θεό, ώστε όλοι όσοι βλέπουν τον Θεό είναι Ισραηλίτες, ακόμη και αν προέρχονται από τα έθνη. «Τότε ο Ηρώδης, αφού κάλεσε κρυφά τους Μάγους.» Κρυφά τους κάλεσε αυτούς, εξαιτίας των Ιουδαίων. Επειδή υποπτευόταν ότι οι Ιουδαίοι ίσως θα εκτιμήσουν πολύ το παιδί, και θα φροντίσουν να το σώσουν, επειδή επρόκειτο να τους ελευθερώσει. Γι' αυτό λοιπόν συνωμοτεί κρυφά. «Εξακρίβωσε από αυτούς τον χρόνο που φάνηκε το άστρο.» Δηλαδή, έμαθε με ακρίβεια.